Κλειστό εδώ και τέσσερις εβδομάδες παραμένει το Στενό του Ορμούζ, προκαλώντας χάος στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, με αποτέλεσμα να σημειώνονται μεγάλες αυξήσεις στα καύσιμα, ενώ προς το παρόν δεν διαφαίνεται κάποια λύση.
Οι επιθέσεις του Ιράν κατά πλοίων στον Κόλπο έχουν καταστήσει πολύ επικίνδυνη τη διέλευση από το σημείο, με αποτέλεσμα να έχει σταματήσει σχεδόν η κυκλοφορία μέσω της στενής θαλάσσιας οδού, που αποτελεί τον κύριο δίαυλο διακίνησης του 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και λιπασμάτων απαραίτητων για την καλλιέργεια βασικών προϊόντων.
Την ώρα που οξύνεται η ενεργειακή κρίση, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προχωρά σε διπλωματικές προσπάθειες για να σταματήσει ο αποκλεισμός του Στενού, ενώ παράλληλα στέλνει χιλιάδες στρατιώτες στη Μέση Ανατολή και εξετάζει το ενδεχόμενο τα πετρελαιοφόρα να συνοδεύονται από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ.
Ωστόσο, όπως αναφέρει το CNN σε ανάλυσή του, το Ιράν εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι στο Στενό του Ορμούζ από πολλές απόψεις. Αρχικά, χρησιμοποιεί μη συμβατικές μεθόδους πολέμου, όπως φθηνά drones και θαλάσσιες νάρκες, ενώ ευνοείται σημαντικά και από τη γεωγραφική του θέση. Για τον λόγο αυτό, είναι δύσκολο για τις ΗΠΑ ή άλλες χώρες να προστατεύσουν τα διερχόμενα πλοία ή να πάρουν τον έλεγχο της κρίσιμης σημασίας θαλάσσιας οδού.
Για το Ιράν είναι ασφαλώς επικερδές να διατηρεί τον έλεγχο, με Ιρανούς αξιωματούχους να δηλώνουν πως θα συνεχίσουν να χρεώνουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού. Σύμφωνα με έκθεση της Lloyd’s List Intelligence στις 23 Μαρτίου, τουλάχιστον δύο πλοία πλήρωσαν μεγάλα ποσά για να περάσουν.
Η γεωγραφική θέση του Ιράν
Σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης ναυτιλιακών δεδομένων Vortexa, το Στενό του Ορμούζ έχει πλάτος περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο του και σχεδόν όλη η ναυτιλιακή κίνηση διέρχεται από δύο κύριες διαδρομές, οι οποίες είναι ακόμη πιο στενές.
«Δεν είναι τυχαίο που χαρακτηρίζεται στρατηγικό σημείο. Υπάρχουν, υποτίθεται, πολλά τέτοια σημεία σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι αυτό αποτελεί μια μοναδική πρόκληση, καθώς δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις», ανέφερε ο Νικ Τσάιλντς, ανώτερος ερευνητής για τις Ναυτικές Δυνάμεις και τη Θαλάσσια Ασφάλεια στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS).
Όπως σημειώνει, είναι πρόκληση για τα πλοία να πραγματοποιήσουν ελιγμούς σε ένα τόσο στενό θαλάσσιο σημείο.
«Στον ανοιχτό ωκεανό υπάρχει πάντα η δυνατότητα αλλαγής πορείας, αλλά σε ένα στενό πέρασμα αυτή η επιλογή είναι περιορισμένη», δήλωσε ο Κέβιν Ρόουλαντς, συντάκτης στο think tank Royal United Services Institute. «Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν χρειάζεται να αναζητήσει και να εντοπίσει τους στόχους του. Απλώς περιμένει».
Αυτό δημιουργεί ουσιαστικά μια «ζώνη θανάτου», στην οποία ο χρόνος προειδοποίησης για μια επίθεση μπορεί να είναι μόλις μερικά δευτερόλεπτα.
Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει σχεδόν 1.000 μίλια ακτογραμμής, από την οποία μπορεί να εκτοξεύσει πυραύλους κατά πλοίων. Αυτές οι πυραυλικές μονάδες είναι κινητές, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολο να εξουδετερωθούν, ενώ η μεγάλη ακτογραμμή βοηθά το Ιράν να επιτίθεται πέρα από τα όρια του Στενού.
«Στη βόρεια ιρανική πλευρά, δεν υπάρχει επίπεδη πεδιάδα. Υπάρχουν λόφοι, βουνά, κοιλάδες, οικιστικές περιοχές και παράκτια νησιά. Όλα αυτά δυσκολεύουν την ανίχνευση μιας εισερχόμενης απειλής και διευκολύνουν το Ιράν να κρύψει τα κινητά οπλικά συστήματα», δήλωσε ο Ρόουλαντς στο CNN.
Ποιες απειλές αντιμετωπίζουν τα πλοία
Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η ικανότητα του Ιράν να προκαλεί ζημιές σε εμπορικά πλοία έχει μειωθεί από την έναρξη του πολέμου.
«Ωστόσο, είναι σχεδόν αδύνατο να μηδενιστεί ο κίνδυνος και πιστεύουμε ότι τα πλοία θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν ένα επίπεδο απειλής για κάποιο χρονικό διάστημα», εκτιμά ο Ρόουλαντς.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οποιαδήποτε επιχείρηση συνοδείας πλοίων θα πρέπει να υπερβαίνει ένα παραδοσιακό κονβόι πολεμικών πλοίων.
Οι ΗΠΑ κατάφεραν να αποδυναμώσουν πολλές από τις ναυτικές δυνατότητες του Ιράν, δήλωσε ο Τσάιλντς. Ωστόσο, η μεγαλύτερη απειλή εξακολουθεί να προέρχεται από το μη συμβατικό οπλοστάσιο της χώρας, όπως τα drones, τα μικρά σκάφη ταχείας επίθεσης και τα drones που φέρουν εκρηκτικά.
«Αν οι Ιρανοί αποφασίσουν να τοποθετήσουν νάρκες, μπορούν να τις ρίξουν από την πρύμνη ενός φαινομενικά αθώου ιστιοφόρου», δήλωσε ο Τσάιλντς. «Αν και οι ΗΠΑ έχουν πιθανώς εξουδετερώσει τα μεγάλα υποβρύχια του Ιράν, ενδέχεται να υπάρχουν ακόμη μικρά υποβρύχια και αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη», πρόσθεσε.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Μπαχρέιν, εργάζονται επίσης για την εκπόνηση σχεδίων προστασίας της διεθνούς ναυτιλίας.
Ποια είναι η τρέχουσα κατάσταση
Σύμφωνα με το CNN, το Ιράν έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον 19 πλοία κοντά στο Στενό του Ορμούζ, στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν δεν χρειάζεται καν να καταστρέψει πλοία για να πετύχει τον στόχο του, που είναι να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Αρκεί απλώς η απειλή, ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν τη διέλευση από το Ορμούζ.
Μόνο πλοία χωρών που διατηρούν καλές σχέσεις με το Ιράν διέρχονται σήμερα από το Στενό, όπως της Κίνας, της Ινδίας και του Πακιστάν.
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι «μη εχθρικά πλοία» μπορούν να διέρχονται, εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές. Σύμφωνα με έκθεση της Lloyd’s List Intelligence, τουλάχιστον 16 πλοία κατάφεραν να περάσουν, μεταξύ των οποίων ένα που φέρεται να κατέβαλε τέλος 2 εκατ. δολαρίων, καθώς και πλοία «φαντάσματα» με ψευδή στοιχεία.
Ωστόσο, ακόμη και αν αποκατασταθεί η διέλευση των δεξαμενόπλοιων, θα χρειαστεί χρόνος για να κινηθούν τα σχεδόν 2.000 πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο.
Η κυβέρνηση Τραμπ μιλά για διπλωματική πρόοδο, ενώ το Ιράν επιμένει ότι δεν βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, αν και παραδέχεται την ύπαρξη έμμεσης επικοινωνίας μέσω διαμεσολαβητών.
Παράλληλα, ο Τραμπ ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας τους φόβους για πιθανή χερσαία επιχείρηση - την οποία προς το παρόν απορρίπτει.
Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ βασίζονται στη μεγάλη ναυτική και στρατιωτική τους παρουσία για να ασκήσουν πίεση στο Ιράν και να αλλάξουν τους όρους του παιχνιδιού.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απειλεί επίσης με νέες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις που σχετίζονται με το εμπόριο πετρελαίου, εάν το Ιράν συνεχίσει να εμποδίζει τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ.
Την περασμένη Παρασκευή, ο αμερικανικός στρατός επιτέθηκε σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Χαργκ, από όπου διακινείται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου της χώρας. Οι εγκαταστάσεις δεν επλήγησαν, ωστόσο ο Τραμπ προειδοποίησε ότι μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος τους, κάτι που θα οδηγούσε σε περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.
