Αντιμέτωποι με ένα νέο κύμα ακρίβειας σε βασικά προϊόντα της καθημερινότητάς τους, όπως ο πρωινός καφές, ο χυμός πορτοκάλι και τα φρούτα, ενδέχεται να βρεθούν σύντομα οι Ευρωπαίοι καταναλωτές.
Αιτία, σύμφωνα με το Politico, αποτελεί το αυστηρό σχέδιο των Βρυξελλών να επιβάλουν στους παραγωγούς εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης τους ίδιους αυστηρούς κανόνες για τη χρήση φυτοφαρμάκων που ισχύουν εντός του μπλοκ.
Αγρότες στους δρόμους ή ακρίβεια στα νοικοκυριά;
Όπως αποκαλύπτει ανάλυση των ερευνητών του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την οποία επικαλείται το Politico, η απαγόρευση κάθε ίχνους από τα πλέον επικίνδυνα φυτοφάρμακα στα εισαγόμενα προϊόντα θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε λιγότερες διαθέσιμες επιλογές και σημαντικά υψηλότερες τιμές.
Σύμφωνα με το Politico, στο χειρότερο υποθετικό σενάριο -κατά το οποίο οι παραγωγοί εκτός ΕΕ δεν θα συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες- η ανάλυση του JRC δείχνει ότι:
- Η τιμή του καφέ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 332%
- Η τιμή των εσπεριδοειδών θα σημείωνε άνοδο κατά 82%
- Οι συνολικές αγροτικές εισαγωγές της ΕΕ θα μειώνονταν κατά 41%, ενώ οι κτηνοτρόφοι θα επιβαρύνονταν με αυξημένο κόστος ζωοτροφών.
Ακόμα όμως και στα πιο πιθανά σενάρια που εξετάζουν οι ερευνητές, όπου οι ξένοι καλλιεργητές προσαρμόζονται σε διαφορετικό βαθμό, οι τιμές για τον καταναλωτή θα αυξηθούν και οι εισαγωγές θα υποχωρήσουν.
Αν και αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια ευρωπαϊκή παραγωγή, τα τελικά νούμερα θα εξαρτηθούν από τη διάθεση των ξένων παραγωγών να προσαρμοστούν.
Όπως σημειώνει το Politico, τα ευρήματα αυτά φέρνουν τις Βρυξέλλες αντιμέτωπες με ένα πολιτικά ακανθώδες δίλημμα: να κρατήσουν τα τρακτέρ των οργισμένων Ευρωπαίων αγροτών μακριά από τους δρόμους ή να επιβαρύνουν περαιτέρω τα νοικοκυριά την ώρα που καλύπτουν βασικές τους ανάγκες;
Η «ρήτρα καθρέφτης» και οι αντιδράσεις
Η προτεινόμενη απαγόρευση υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων αποτελεί μέρος του πακέτου απλούστευσης για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών.
Η ρύθμιση είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους Ευρωπαίους αγρότες, καθώς αναζητούν ίσους όρους ανταγωνισμού με τους ξένους παραγωγούς — εξάλλου, σχεδιάστηκε εν μέρει για να κατευνάσει την οργή τους σχετικά με τη σπουδαία εμπορική συμφωνία της ΕΕ με το μπλοκ Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη), σημειώνει το Politico.
Για να αποφευχθεί οποιοδήποτε υπόλειμμα στα φρούτα και τα λαχανικά, οι παραγωγοί εκτός ΕΕ θα πρέπει επί της ουσίας να σταματήσουν εντελώς τη χρήση των εν λόγω ουσιών.
Ωστόσο, οι επικριτές του μέτρου υποστηρίζουν ότι αυτό συγκρούεται με τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου, καθώς επιβάλλει ουσιαστικά τους κανόνες της ΕΕ σε ξένους παραγωγούς — μια τακτική γνωστή ως «ρήτρα καθρέφτης» (mirror clause).
Πλήθος διεθνών ενώσεων παραγωγών υποστηρίζει ότι η προτεινόμενη απαγόρευση ξεπερνά την υφιστάμενη προστασία της υγείας, επιβάλλοντας μια οριζόντια προσέγγιση που αγνοεί το γεγονός ότι οι καλλιεργητές σε διαφορετικά μέρη του κόσμου αντιμετωπίζουν διαφορετικά παράσιτα, κλίματα και καλλιεργητικές συνθήκες.
«Η επιλογή είναι ανάμεσα σε ανάμεικτα φρούτα (berries) που είναι διαθέσιμα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους —υγιεινά, ασφαλή και σε δίκαιη τιμή— ή σε περιορισμένη παραγωγή σε υψηλή τιμή», δήλωσε ο Αμίν Μπενανί, πρόεδρος της Μαροκινής Ένωσης Παραγωγών Κόκκινων Φρούτων.
Ο Μπενανί συμπλήρωσε σε γραπτή δήλωσή του ότι αυτό που οι Βρυξέλλες αποκαλούν «ευθυγράμμιση προτύπων» συνιστά στην πράξη «ένα εμπορικό εμπόδιο», καταγγέλλοντας παράλληλα ότι η ένωσή του δεν κλήθηκε ποτέ σε διαβούλευση, παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία επηρεάζει 250.000 Μαροκινούς που εργάζονται στον τομέα.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στους παραγωγούς του Μαρόκου. Όπως αναφέρει το Politico, η ένωση φρουτοπαραγωγών Hortgro της Νοτίου Αφρικής και η Βιομηχανία Επιτραπέζιου Σταφυλιού της χώρας τόνισαν ότι οι εξαγωγές σταφυλιών είναι κρίσιμες για τη επιβίωση χιλιάδων εργαζομένων.
Παρόμοιες ενστάσεις εγείρουν παραγωγοί από τον τομέα δημητριακών του Καναδά, τον τομέα εξαγωγής πεπονιών της Ονδούρας, την ένωση κτηνοτροφίας και γεωργίας της Βραζιλίας, αλλά και τον τομέα αμυγδάλων της Καλιφόρνιας.
Αβεβαιότητα για τις ουσίες και διεθνείς τριβές
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο στόχος της είναι να αποτρέψει την επανείσοδο στην ΕΕ των πιο επικίνδυνων ουσιών -που έχουν ήδη απαγορευτεί για χρήση εντός του μπλοκ- μέσω των εισαγωγών, μειώνοντας τα όρια υπολειμμάτων τους στο τεχνικό μηδέν.
Τόσο η Κομισιόν όσο και οι παγκόσμιοι παραγωγοί συμφωνούν σε ένα σημείο: τα υφιστάμενα όρια υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων έχουν ήδη θεσπιστεί έτσι ώστε να διασφαλίζουν ασφαλή επίπεδα κατανάλωσης για την ανθρώπινη υγεία.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Κομισιόν επιδιώκει να πάει πολύ πέρα από τις υπάρχουσες διασφαλίσεις, προκειμένου να μπλοκάρει ίχνη ουσιών που έχουν απαγορευτεί για ευρύτερες απειλές προς την υγεία και το περιβάλλον.
«Τα “πολύ υψηλά πρότυπα” ασφάλειας της Ευρώπης πρέπει να ελέγχονται επαρκώς», είχε δηλώσει η Ελίζαμπεθ Βέρνερ, Γενική Διευθύντρια της DG AGRI της Κομισιόν, στο Politico Sustainable Futures Summit, λίγο πριν από την πρώτη παρουσίαση της πρότασης πέρυσι.
Επιτείνοντας την αβεβαιότητα για τους καλλιεργητές, η Κομισιόν δεν έχει ακόμη προσδιορίσει ποιες ακριβώς απαγορευμένες δραστικές ουσίες θα καλύπτονται από το μέτρο.
Σύμφωνα με το Politico, η μελέτη του JRC εντόπισε 18 δραστικές ουσίες που θα μπορούσαν να υποβληθούν στην απαγόρευση υπολειμμάτων, επηρεάζοντας 235 προϊόντα και 86 χώρες.
Η εκπρόσωπος της Κομισιόν, Εύα Χρντσίροβα, δήλωσε ότι η ΕΕ θα λάβει τις σχετικές αποφάσεις κατά περίπτωση, χρησιμοποιώντας εκτιμήσεις επιπτώσεων.
Σε γραπτή της δήλωση, η Χρντσίροβα δεν απάντησε άμεσα στις ανησυχίες για τις υψηλότερες τιμές ή τη μειωμένη διαθεσιμότητα, υπογράμμισε ωστόσο ότι οποιαδήποτε ενέργεια «Θα λάμβανε υπόψη τη σημασία της διατήρησης της επισιτιστικής ασφάλειας της ΕΕ και τις πιθανές διεθνείς επιπτώσεις».
Η ΕΕ έχει πράγματι λόγους να ανησυχεί για τις διεθνείς αντιδράσεις.
Διάφορες χώρες, ανάμεσα στις οποίες η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Παραγουάη και οι ΗΠΑ, έχουν ήδη αμφισβητήσει το μέτρο σε επίπεδο Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Νωπών Προϊόντων (IFPA) υποστηρίζει ότι τα υφιστάμενα παγκόσμια πρότυπα ασφάλειας τροφίμων προστατεύουν ήδη τους καταναλωτές ενώ παράλληλα διευκολύνουν το εμπόριο.
Την ίδια στιγμή, ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ υποστηρίζουν θερμά τις «ρήτρες καθρέφτη» ως μέσο δικαιότερης μεταχείρισης των Ευρωπαίων αγροτών.
Η Γαλλία πρωτοστατεί, έχοντας ήδη επιβάλει από τις αρχές του έτους εθνικές απαγορεύσεις σε προϊόντα με υπολείμματα ορισμένων φυτοφαρμάκων που απαγορεύονται στην ΕΕ — περιορίζοντας έτσι την είσοδο στη χώρα σε ορισμένες πατάτες και αβοκάντο.
