Στο Φιλολογικό Σύλλογο Χρυσόστομος στα Χανιά πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για τον σπουδαίο οικονομολόγο και τραπεζίτη, Μίνωα Ζομπανάκη, στο πλαίσιο των δράσεων «Τιμώντας τα Χανιά και τους ανθρώπους τους».
Μιλώντας στην εκδήλωση, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μεταξύ άλλων ανέφερε πως ο Μίνος Ζομπανάκης «άφησε μία σφραγίδα στην παγκόσμια οικονομία. Ανέπτυξε την ιδέα που επέτρεπε σε κράτη και σε επιχειρήσεις να δανείζονται μεγάλα πόσα, επιμερίζοντας το ρίσκο σε περισσότερες τράπεζες με ένα κειμενόμενο επιτόκιο που προκύπτει από τις εκτιμήσεις των μεγαλύτερων τραπεζών και επιμερίζει το κόστος με το οποίο δανείζονται οι τράπεζες».
Και συνέχισε: «Έχει όμως μία αξία να πούμε ότι αυτό το οποίο δημιούργησε ο ίδιος, έναν καινούργιο μηχανισμό κινητοποίησης κεφαλαίων, είχε το θάρρος να διαγνώσει τα όριά του, που από τα μέσα της δεκαετίας του 70 σήμανε έναν συναγερμό, αποκαλώντας αυτήν την δανειακή εξάπλωση ένα τέρας του Φρανκενστάιν... Αν πρέπει νομίζω να κρατήσουμε κάτι από τη διαδρομή του Μίνου Ζομπανάκη είναι ότι αντιλαμβανόταν την οικονομία ως ένα πεδίο δράσης για καλύτερη ζωή των πολλών και όχι ως μία αυτοαναφορική άσκηση απληστίας των λίγων, όπως και για εκείνο το χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν ένα εργαλείο ανάπτυξης και ισορροπίας όχι ένα ring σκληρής κερδοσκοπίας. Συνυπήρχαν πάντα στη σκέψη και τα λόγια του, η οικονομική δικαιοσύνη και ο πολιτικός ρεαλισμός».
Ολόκληρη η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη:
Καταρχάς, κ. Πρόεδρε, σας ευχαριστώ πάρα πολύ που μου δώσατε την ευκαιρία να βρεθώ σήμερα μαζί σας και να ενημερωθώ για μια πτυχή της ιστορίας της οικογενείας μου, την οποία οφείλω να πω ότι δεν γνώριζα.
Με πολύ μεγάλο, λοιπόν, ενδιαφέρον θα προσθέσω στα οικογενειακά μας αρχεία τα αποδεικτικά στοιχεία από τη διδακτική δραστηριότητα του παππού μου, του Κυριάκου Μητσοτάκη. Στο μυαλό μου τον είχα πάντα κατατάξει ως έναν σπουδαίο άνθρωπο, ο οποίος πολέμησε στη Μακεδονία, αλλά προφανώς απεδείχθη ότι ήταν μια πολύ πιο πολυσχιδής προσωπικότητα από αυτό το οποίο και εγώ φανταζόμουν.
Σας ευχαριστώ επίσης που μου δίνετε την ευκαιρία σήμερα να βρεθώ μαζί σας, να μοιραστώ και εγώ κάποιες σκέψεις για τον Μίνω Ζομπανάκη, ο οποίος φαντάζομαι ότι, αν απόψε καθόταν σε μια γωνιά αυτής της αίθουσας, είμαι σίγουρος ότι θα χαμογελούσε πολύ περιπαιχτικά, ζητώντας να προσπεράσουμε τις όποιες επισημότητες, να αποφύγουμε τους επαίνους και να ασχοληθούμε αμέσως με την ουσία.
Ολόκληρη η ζωή του, άλλωστε, υπήρξε μια διαρκής άσκηση τόλμης και διορατικότητας όπου η ιδέα έπρεπε να γίνει πράξη χωρίς περιττά λόγια. Ουδέποτε, μάλιστα, υπήρξε χαμηλόφωνος, καθώς ήθελε να πρωταγωνιστεί με «όπλο» πάντα τα επιχειρήματά του. Έτσι, σε κάθε επαγγελματική ή κοινωνική ευκαιρία επέβαλε το εκτόπισμά του και το έκανε, θα έλεγα, σχεδόν αβίαστα, γιατί μπορούσε να εκπέμπει μια σπάνια σιγουριά, δίχως να αναζητά την επιβεβαίωση των άλλων. Ίσως γιατί πολύ απλά ο ίδιος ήξερε καλά ποιος ήταν και τι μπορούσε να καταφέρει.
Απόψε, λοιπόν, τιμούμε αυτήν ακριβώς τη στάση ζωής ενός ξεχωριστού Έλληνα και Κρητικού, με τη δική μου παρουσία σήμερα να υπερβαίνει τα όρια απλά ενός θεσμικού καθήκοντος. Δεν είμαι εδώ ως Πρωθυπουργός, είμαι εδώ ως ένας άνθρωπος ο οποίος είχε την τύχη να τον γνωρίσει από κοντά. Να μοιραστώ την «αιρετική» σκέψη του και να παρακολουθήσω την μακρά, ειλικρινή φιλία που τον έδενε με τον πατέρα μου.
Ήταν μια σχέση εμπιστοσύνης, παράλληλη, ωστόσο, με την ευρύτερη προσφορά του Ζομπανάκη, ο οποίος διαχρονικά υπήρξε άτυπος σύμβουλος τόσο του Κωνσταντίνου Καραμανλή όσο και του Ανδρέα Παπανδρέου. Μία πηγή ιδεών, κύρους και χρήσιμων διεθνών διασυνδέσεων, στη διάθεση κάθε Πρωθυπουργού ή Υπουργού της πατρίδας που ζητούσε τη συνδρομή του.
Και όλα αυτά χωρίς να διεκδικήσει ποτέ τίτλους ή αξιώματα. Κατά καιρούς του προσφέρθηκαν πολλά. Του αρκούσε, όπως έλεγε, να βοηθά αθόρυβα και ιδίως σε δύσκολες στιγμές. Σε μία αποστολή δίχως κομματικό χρώμα και μοναδικό στόχο να θωρακίζει την Ελλάδα δημιουργώντας, θα έλεγα, ως ρομαντικός πολίτης, αλλά και ταυτόχρονα ως ένας αυθεντικός πατριώτης της δράσης και του αποτελέσματος.
Όσα πέτυχε στη διαδρομή του θεμελιώθηκαν στα «πρωτογενή υλικά» του νησιού μας: τη λεβεντιά, την ευθύτητα, τη στιβαρότητα. Ήταν μια πάστα ανέγγιχτη στον χρόνο και έκδηλη σε κάθε του κίνηση. Μέχρι και το πυκνό του μουστάκι θεωρώ πως ήταν ένας αιχμηρός τρόπος να θυμίζει σε όλους ότι απέναντί τους δεν έχουν απλά ένα τεχνοκράτη αλλά έναν Κρητικό που δεν αστειεύεται.
Θα μιλήσουν στη συνέχεια και ο Ηλίας και ο Γκίκας για τη διαδρομή της ζωής του, για το πώς ξεκίνησε γεννημένος στις Καλύβες, για όλα αυτά τα οποία πέτυχε, για το πώς έφτασε στο Χάρβαρντ. Τότε τον πήραν χωρίς, μάλιστα, να έχει πτυχίο. Δεν ξέρω πώς τα κατάφερε ακριβώς. Πήρε δύο masters και ένα διδακτορικό.
Θα μιλήσουν για την εντυπωσιακή διαδρομή του ως κορυφαίου τραπεζίτη. Άφησε μία σφραγίδα στην παγκόσμια οικονομία, ονομαζόταν Libor. Θα μιλήσει, φαντάζομαι, ο Γκίκας γι’ αυτό. Ήταν μία ιδιοφυής ιδέα που επέτρεπε σε κράτη και σε επιχειρήσεις να δανείζονται μεγάλα ποσά επιμερίζοντας το ρίσκο σε περισσότερες τράπεζες. Ένα κυμαινόμενο επιτόκιο που προκύπτει από τις εκτιμήσεις των μεγαλύτερων τραπεζών και επιμερίζει το κόστος με το οποίο δανείζονται οι τράπεζες.
Έχει όμως μία αξία να πούμε ότι αυτό το οποίο δημιούργησε, έναν καινούργιο μηχανισμό κινητοποίησης κεφαλαίων, ο ίδιος είχε το θάρρος να διαγνώσει τα όριά του. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 σήμανε έναν συναγερμό, αποκαλώντας αυτή τη δανειακή εξάπλωση ένα «τέρας του Φρανκεστάιν» και προειδοποιώντας πως η ανεξέλεγκτη χορήγηση κεφαλαίων προς δικαιούχους χωρίς πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής θα οδηγούσε σε αδιέξοδο.
Γιατί αν πρέπει, νομίζω, να κρατήσουμε κάτι από τη διαδρομή του Μίνου Ζομπανάκη, είναι ότι αντιλαμβανόταν την οικονομία ως ένα πεδίο δράσης για καλύτερη ζωή των πολλών και όχι ως μία αυτοαναφορική άσκηση απληστίας των λίγων.
Όπως και, για εκείνον, το χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν ένα εργαλείο ανάπτυξης και ισορροπίας, όχι ένα ρινγκ σκληρής κερδοσκοπίας. Με άλλα λόγια, στη σκέψη του συνυπήρχαν πάντα η οικονομική δικαιοσύνη και ο πολιτικός ρεαλισμός.
Ήταν μία, θα έλεγα, νοοτροπία που σμιλεύτηκε στην εμπειρία. Τον κράτησε γειωμένο ακόμα κι όταν βρέθηκε στην ελίτ του παγκόσμιου πλούτου και παρά το γεγονός ότι για χρόνια κινήθηκε στα κέντρα των αποφάσεων, συνομίλησε με ηγέτες, με μεγιστάνες, ποτέ δεν «μέθυσε» από τη δύναμη του χρήματος ούτε έχασε την εσωτερική του πυξίδα, που έδειχνε σταθερά προς την κοινωνική ευθύνη και προς τον πατριωτισμό.
Και όποτε η Ελλάδα τον χρειάστηκε εκείνος δήλωσε «παρών», πάντα ουσιαστικά και πάντα διακριτικά. Στη Μεταπολίτευση, όταν η χώρα αγωνιζόταν να σταθεί όρθια, ήταν η προσωπική επιρροή του που άνοιξε τότε πόρτες στις διεθνείς αγορές. Και αργότερα, σε φάσεις αναταράξεων, πάντα υπερασπιζόταν τρεις αρχές: την ψυχραιμία, τη θεσμική σοβαρότητα και το ξεκάθαρο σχέδιο.
Θα έλεγα ότι είναι ακριβώς αυτή η μυθιστορηματική ζωή του Ζομπανάκη που μας γεμίζει αυτοπεποίθηση ως η καλύτερη εκδοχή του Ελληνισμού. Ένα παιδί από τις Καλύβες του Αποκόρωνα, οπλισμένο μόνο με την οξύνοια και το πείσμα του, πέτυχε να συνδιαμορφώσει μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική πραγματικότητα.
Και ενώ το αντικείμενο του ήταν οι ψυχροί αριθμοί, ποτέ δεν έχασε τη ζεστασιά του συναισθήματος. Θυμάμαι καλά τις συζητήσεις με τον πατέρα μου, όπου και οι δυο σπάνια αναλώνονταν σε δείκτες και σε λεπτομέρειες. Τους ενδιέφερε κατά κανόνα η μεγάλη εικόνα, η ευθύνη της ηγεσίας, οι προτεραιότητες κάθε πολιτικής στροφής και η ανάγκη οι Έλληνες να βαδίζουν με αυτογνωσία.
Για να καταλήξουν, σταθερά, πού αλλού; Στην Κρήτη, στα νέα της και τους ανθρώπους της. Γιατί ο Μίνως, επαναλαμβάνω, αντλούσε καθημερινά έμπνευση, δύναμη, χαρά από τις ρίζες του. Γι’ αυτό και τα Χανιά δεν πρόκειται να λησμονήσουν ποτέ ένα από τα πιο φωτισμένα τέκνα τους. Τον οικουμενικό Κρητικό, που στο πέρασμα από τη ζωή δικαίωσε όσα διδάγματα διαχρονικά διδάσκει ο τόπος μας: ότι όσο πιο ψηλά ανεβαίνεις τόσο πιο γερά οφείλεις να πατάς στη γη.
Έτσι, θα έλεγα, είναι ένα μέταλλο που ακτινοβολεί στον χρόνο, μέσα από τις σελίδες της βιογραφίας από τον αγαπητό μας Ηλία Γαβριλάκη, ένα έργο με γνώση, μεράκι και σεβασμό, που φώτισε, όχι τόσο τον διεθνή τεχνοκράτη, αλλά τον άνθρωπο Ζομπανάκη. Αποδεικνύοντας ότι οι καλοί γιατροί, αγαπητέ μου Ηλία, δεν θεραπεύουν μόνο το σώμα αλλά, με την ίδια φροντίδα, μπορούν να διασώζουν και τη μνήμη.
Είναι αξιέπαινο, μάλιστα, να το γιορτάζουμε αυτό σε αυτό το ιστορικό χανιώτικο τοπόσημο, με την πρωτοβουλία του «Χρυσόστομου», του παλαιότερου Πολιτιστικού Συλλόγου του νησιού.
Και αν ο «Χρυσόστομος» εκφράζει τη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, οι δυο του γιοι, ο Ανδρέας και ο Κωστής, ενσαρκώνουν τη συνέχεια της παρακαταθήκης του. Με τέτοιο ανήσυχο πατέρα, είναι φυσικό να έχουν ήδη χαράξει τη δική τους αυτόφωτη και επιτυχημένη πορεία. Σε αυτή, ωστόσο, είναι διακριτές ως σημείο αναφοράς, οι στέρεες αρχές που πήραν από το σπίτι τους.
Κλείνω αναλογιζόμενος τρεις ακόμα σκέψεις του μεγάλου συμπατριώτη, που έχω συγκρατήσει από το βιβλίο.
Η πρώτη είναι ότι η οικονομία και το τραπεζικό σύστημα έχουν χρέος να υπηρετούν την κοινωνία και όχι το αντίθετο.
Η δεύτερη, ίσως και η πιο ενδιαφέρουσα, είναι ότι την πραγματική ιστορία δεν την γράφουν όσοι κάθονται στις πρώτες σειρές, αλλά συχνά αυτοί που ζουν μακριά από τα φώτα της δημοσιοτητας.
Ενώ η τρίτη θέση του Ζομπανάκη πιστεύω ότι αφορά όλους μας εδώ. «Την προσωπικότητά μου», έλεγε, «χαρακτηρίζουν η φιλοδοξία, η μετριοπάθεια και η συμπόνια. Δεν μπορείς να είσαι ευτυχής αν οι συνάνθρωποι σου υποφέρουν».
Γι’ αυτό και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είμαστε όλοι συνοδοιπόροι και συνέταιροι ζώντας στην ίδια κοινωνία.
Σας ευχαριστώ από καρδιάς που μου δώσατε την ευκαιρία να μιλήσω για τον Μίνω Ζομπανάκη.
Στην εκδήλωση μίλησε για τον τιμώμενο πρόσωπο ο Γκίκας Χαρδούβελης πρώην υπουργός, πρόεδρος του ΔΣ της Εθνικής Τράπεζας και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς καθώς και ο ιατρός Ηλίας Γαβριλάκης.
Ο Γκίκας Χαρδούβελης αναφέρθηκε στην πρώτη του «γνωριμία» με τον Μίνωα Ζομπανάκη, μέσα από τις σελίδες ενός πανεπιστημιακού συγγράμματος, επισημαίνοντας ότι, όταν χρόνια αργότερα τον γνώρισε προσωπικά, ανακάλυψε πως πίσω από τη σπουδαία προσωπικότητα του τραπεζικού κόσμου βρισκόταν ένας ζεστός και προσιτός άνθρωπος.
Από την πλευρά του ο πρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου Χανίων «Χρυσόστομος», Κωνσταντίνος Μαυρακάκης που άνοιξε η τιμητική εκδήλωση για τον Μίνω Ζομπανάκη, αναφέρθηκε στην προσωπικότητα και τη διεθνή διαδρομή του διακεκριμένου οικονομολόγου και τραπεζίτη, επισημαίνοντας ότι «ολόκληρη η ζωή του υπήρξε μια διαρκής άσκηση τόλμης και αποφασιστικότητας».
Τον χαρακτήρισε «αυθεντικό πατριώτη της δράσης και του αποτελέσματος», υπογραμμίζοντας ότι προσέφερε τις γνώσεις και την εμπειρία του αθόρυβα, με γνώμονα το συμφέρον της χώρας. Παράλληλα, στάθηκε στην κοινωνική διάσταση της σκέψης του, επισημαίνοντας ότι ο Μίνως Ζομπανάκης αντιμετώπιζε την οικονομία ως μέσο για τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων, χωρίς να χάνει ποτέ την κοινωνική του πυξίδα.
Περιγράφοντας τη ζωή του ως «μυθιστορηματική», ο κ. Μαυρακάκης ανέφερε ότι η πορεία του αποτελεί πηγή αυτοπεποίθησης, καθώς εκφράζει «την καλύτερη εκδοχή του ελληνισμού».
Κλείνοντας, αναφέρθηκε στους ισχυρούς δεσμούς του Μίνω Ζομπανάκη με την ιδιαίτερη πατρίδα του, τονίζοντας ότι αντλούσε καθημερινά έμπνευση από τις ρίζες του: «Τα Χανιά δεν πρόκειται ποτέ να λησμονήσουν την οικουμενικότητά του».
