Νέο κεφάλαιο ανοίγει στην υπόθεση των μη κρατικών πανεπιστημίων, λίγες μόλις ημέρες μετά τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που ακύρωσαν τις άδειες λειτουργίας τριών από τα πρώτα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα και τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών τους.
Η δικαστική αντιπαράθεση διευρύνεται πλέον και στα επτά νέα μη κρατικά πανεπιστήμια, που αδειοδοτήθηκαν για το ακαδημαϊκό έτος 2026-27. Ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου του ΕΚΠΑ, Πάνος Λαζαράτος κατέθεσε αιτήσεις ακύρωσης στο ΣτΕ κατά των νέων αδειών, ανοίγοντας έναν δεύτερο κύκλο δικαστικού ελέγχου. Η προσφυγή δεν σημαίνει ότι οι επτά άδειες έχουν ακυρωθεί, καθώς η νομιμότητά τους θα κριθεί από το δικαστήριο.
Την ίδια ώρα, η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) δηλώνει με ανακοίνωσή της, ότι έχει ήδη ξεκινήσει τις διαδικασίες συμμόρφωσης με τις αποφάσεις του ΣτΕ και προχωρά στην περαιτέρω εξειδίκευση των κριτηρίων πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών. Η Αρχή αναγνωρίζει την αναστάτωση που έχει δημιουργηθεί στους φοιτητές και τις οικογένειές τους και επισημαίνει ότι υπάρχει σημαντική χρονική πίεση ενόψει της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς.
Παράλληλα, το υπουργείο Παιδείας δηλώνει ότι το θεσμικό πλαίσιο για τα μη κρατικά πανεπιστήμια παραμένει σε ισχύ και διαβεβαιώνει ότι «το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή», ενώ θα ληφθούν οι αναγκαίες ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους και την απρόσκοπτη συνέχεια των σπουδών.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι θα γίνει με τα τρία ιδρύματα των οποίων οι άδειες ακυρώθηκαν. Είναι αν και πώς θα προσαρμοστεί συνολικά το νέο σύστημα, ενώ ταυτόχρονα επτά νέα παραρτήματα βρίσκονται ήδη αντιμέτωπα με δικαστική αμφισβήτηση.
Τι ακριβώς αποφάσισε το ΣτΕ
Για να γίνει κατανοητή η σημερινή κατάσταση, χρειάζεται μια βασική διάκριση.
Το Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε επταμελή σύνθεση, δημοσίευσε τις αποφάσεις 1167/2026 έως και 1172/2026, οι οποίες αφορούν διαφορετικές πτυχές της αδειοδότησης και πιστοποίησης των ΝΠΠΕ. Οι αποφάσεις 1167 και 1169/2026 ακύρωσαν πράξεις του υφυπουργού Παιδείας, με τις οποίες είχαν χορηγηθεί άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας παραρτημάτων ΝΠΠΕ.
Ο λόγος συνδέεται με τις κτιριακές υποδομές. Ο ΕΟΠΠΕΠ, ο οποίος είναι αρμόδιος να βεβαιώνει την καταλληλότητα των εγκαταστάσεων, είχε πραγματοποιήσει επιτόπιους ελέγχους και είχε διατυπώσει παρατηρήσεις που αφορούσαν κτιριολογικές προσαρμογές και την προσκόμιση συγκεκριμένων στοιχείων. Το ΣτΕ έκρινε ότι ο ΕΟΠΠΕΠ δεν είχε διαπιστώσει εγκαίρως και, πάντως, έως τη συζήτηση των υποθέσεων στο δικαστήριο, τη συμμόρφωση των συγκεκριμένων παραρτημάτων με τις παρατηρήσεις αυτές.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, διαφορετική διάσταση. Με τις αποφάσεις 1168, 1170 και 1172/2026, το ΣτΕ ακύρωσε αποφάσεις πιστοποίησης προγραμμάτων σπουδών. Εκτός από το γεγονός, ότι οι πιστοποιήσεις συνδέονταν με τις ακυρωθείσες άδειες, το δικαστήριο έκρινε ότι τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στο Παράρτημα της απόφασης 48136/17.12.2024 της ΕΘΑΑΕ δεν συνιστούσαν συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, στα οποία όφειλαν να συμμορφώνονται τα προγράμματα σπουδών των ΝΠΠΕ, όπως απαιτούσαν οι εξουσιοδοτικές διατάξεις του ν. 5094/2024.
Υπάρχει και η 1171/2021, την οποία το ΣτΕ υπενθυμίζει στο σχετικό πλαίσιο: είχε ακυρωθεί άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας παραρτήματος ΝΠΠΕ επειδή η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ είχε στηριχθεί σε έκθεση επιτροπής αξιολόγησης, μέλος της οποίας είχε σχέση με τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα, γεγονός που μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας κατά το άρθρο 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.
Με άλλα λόγια, οι πρόσφατες αποφάσεις αναδεικνύουν τρεις διαφορετικές απαιτήσεις: οι κτιριακές προϋποθέσεις πρέπει να ελέγχονται και να τεκμηριώνονται, τα κριτήρια πιστοποίησης πρέπει να είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα όπου απαιτείται από τον νόμο και οι διαδικασίες αξιολόγησης πρέπει να πληρούν τις εγγυήσεις αμεροληψίας.
Το ΣτΕ δεν κατάργησε τα μη κρατικά πανεπιστήμια
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για την κατανόηση της υπόθεσης. Το ΣτΕ δεν έκρινε ότι απαγορεύεται συνολικά η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Στην ανακοίνωση για τις νέες αποφάσεις επαναλαμβάνει τα κριθέντα στις αποφάσεις 1919 και 1920/2025 της Ολομέλειας: κατά το δικαστήριο, το Σύνταγμα δεν απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων από την ΕΕ ή από χώρα συμβεβλημένη στη GATS, υπό τους όρους ειδικού νόμου που διασφαλίζει το υψηλό επίπεδο σπουδών και την ακαδημαϊκή ελευθερία.
Το δικαστήριο απέρριψε, επίσης, τον ισχυρισμό ότι τα προγράμματα σπουδών των ΝΠΠΕ θα έπρεπε υποχρεωτικά να έχουν προηγουμένως αναγνωριστεί από το μητρικό πανεπιστήμιο και τον αρμόδιο φορέα πιστοποίησης της χώρας όπου εδρεύει αυτό. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΣτΕ, τα προγράμματα περιλαμβάνονται στην εκπαιδευτική συμφωνία μεταξύ μητρικού ιδρύματος και ΝΠΠΕ, μέσω της οποίας το μητρικό ίδρυμα ελέγχει το ΝΠΠΕ.
Άρα, η δικαστική εξέλιξη δεν ισοδυναμεί με κατάργηση του θεσμού. Αφορά συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις και τον τρόπο, με τον οποίο εφαρμόστηκε το θεσμικό πλαίσιο.
Πώς δημιουργήθηκε το νέο σύστημα
Υπενθυμίζεται, ότι τα ΝΠΠΕ, δηλαδή τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, αποτελούν το ειδικό νομικό σχήμα, μέσω του οποίου μπορούν να λειτουργούν στην Ελλάδα παραρτήματα αναγνωρισμένων αλλοδαπών πανεπιστημίων. Το πλαίσιο θεσπίστηκε με τον ν. 5094/2024. Η διαδικασία δεν προβλέπει, ότι ένα ξένο πανεπιστήμιο απλώς υποβάλλει αίτηση και αποκτά αυτομάτως δικαίωμα λειτουργίας.
Η αίτηση αξιολογείται από την ΕΘΑΑΕ ως προς τις ακαδημαϊκές και θεσμικές προϋποθέσεις, ενώ ο ΕΟΠΠΕΠ εξετάζει τις κτιριακές προϋποθέσεις. Το υπουργείο είναι εκείνο που χορηγεί την άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι αποφάσεις του ΣτΕ έχουν δύο διαφορετικές συνέπειες: αφορούν αφενός τη διοικητική πράξη της άδειας και αφετέρου τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων.
Από τις 12+1 αιτήσεις στα πρώτα τέσσερα ΝΠΠΕ
Η πρώτη μεγάλη φάση εφαρμογής του νέου νόμου ξεκίνησε την άνοιξη του 2025.
Μέχρι τις 31 Μαρτίου 2025 είχαν υποβληθεί 12 αιτήσεις για λειτουργία παραρτημάτων από το ακαδημαϊκό έτος 2025-26 και μία ακόμη για έναρξη το 2026-27. Στις αιτήσεις περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, το Open University, το University of York, το University of Greater Manchester, το Université Sorbonne Paris Nord, το University of Derby, το University of West London, το University of Essex, το University of Nicosia, το London Metropolitan University, το Queen Margaret University, το University of Keele και το University of East London. Για το 2026-27 είχε καταθέσει αίτηση το University of Sunderland.
Τελικά, το πρώτο κύμα αδειών, που προχώρησε το 2025 συμπεριέλαβε τέσσερα παραρτήματα. Από αυτά, οι πρόσφατες αποφάσεις του ΣτΕ αφορούν τα εξής τρία:
- University of Keele, στην Αθήνα,
- University of York, μέσω του CITY College στη Θεσσαλονίκη,
- The Open University, μέσω του Anatolia College/Anatolia American University στη Θεσσαλονίκη.
Το University of Nicosia – UNIC Athens δεν περιλαμβάνεται στις συγκεκριμένες ακυρώσεις.
Γιατί βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο η ΕΘΑΑΕ
Η ΕΘΑΑΕ είναι ο θεσμός που έχει την ευθύνη της αξιολόγησης των ακαδημαϊκών προϋποθέσεων και της πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών.
Μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, το πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει δεν είναι απλώς να επαναλάβει τις ίδιες διαδικασίες. Πρέπει να διαμορφώσει ένα πλαίσιο, στο οποίο τα κριτήρια πιστοποίησης θα είναι επαρκώς συγκεκριμένα και θα ανταποκρίνονται στην εξουσιοδότηση του νόμου 5094/2024, όπως αυτή ερμηνεύθηκε από το δικαστήριο.
Η ίδια η ΕΘΑΑΕ δηλώνει, ότι το Ανώτατο Συμβούλιο και το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης έχουν ήδη ξεκινήσει τις απαιτούμενες ενέργειες συμμόρφωσης και ότι θα συνεργαστούν με το υπουργείο Παιδείας και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Η Αρχή υπογραμμίζει ταυτόχρονα, ότι παραμένει προσηλωμένη στη διασφάλιση και συνεχή βελτίωση της ποιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης και στον σεβασμό του θεσμικού πλαισίου και των αρχών του ευρωπαϊκού ακαδημαϊκού χώρου.
Επιπλέον, η Αρχή επισημαίνει, ότι η μεθοδολογία πιστοποίησης και το Πρότυπο που χρησιμοποιεί έχουν αναπτυχθεί με βάση τα European Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area – ESG. Επισημαίνεται, ότι τα ESG υιοθετήθηκαν το 2015 στο Ερεβάν και αποτελούν το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση.
Η ΕΘΑΑΕ υποστηρίζει ότι τα ESG βασίζονται σε ποιοτικά κριτήρια και αρχές, στο πλαίσιο των οποίων μπορούν να χρησιμοποιούνται και ποσοτικά δεδομένα ως τεκμήρια. Επομένως, κατά την Αρχή, η χρήση ποσοτικών στοιχείων στη διαδικασία πιστοποίησης δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα.
Η ΕΘΑΑΕ είναι πλήρες μέλος της ENQA, της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση, και είναι καταχωρισμένη στο EQAR, το Ευρωπαϊκό Μητρώο Διασφάλισης Ποιότητας. Η ίδια υπογραμμίζει, ότι έχει περάσει διεθνή εξωτερική αξιολόγηση και ότι το ισχύον Πρότυπο Πιστοποίησης Προγραμμάτων Προπτυχιακών Σπουδών αποτελεί προσαρμογή των ESG στην ελληνική έννομη τάξη και ακαδημαϊκή πραγματικότητα.
Το Πρότυπο εφαρμόζεται στα ελληνικά ΑΕΙ από το 2018. Το ζήτημα που ανέδειξε το ΣτΕ δεν είναι, επομένως, κατά την ΕΘΑΑΕ, ότι η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει την ευρωπαϊκή μεθοδολογία. Είναι ότι τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στην ελληνική διαδικασία πρέπει να εξειδικευθούν έτσι ώστε να ανταποκρίνονται πλήρως και στις απαιτήσεις της εθνικής νομοθεσίας.
Η συμβολή των Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς
Η ΕΘΑΑΕ κάνει ειδική αναφορά στην ανακοίνωσή της στους εκατοντάδες Έλληνες επιστήμονες της διασποράς, που έχουν συμμετάσχει ως μέλη των Επιτροπών Εξωτερικής Αξιολόγησης και Πιστοποίησης. Πρόκειται, σύμφωνα με την Αρχή, για επιστήμονες από κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού, οι οποίοι έχουν συμβάλει στις εκατοντάδες πιστοποιήσεις, που έχει ολοκληρώσει η ΕΘΑΑΕ.
Η Αρχή θεωρεί ότι η συμμετοχή τους ενισχύει την ποιότητα και αξιοπιστία των διαδικασιών, αλλά και τη σύνδεση της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης με τις διεθνείς ακαδημαϊκές εξελίξεις και πρακτικές. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στην ακαδημαϊκή τους εμπειρία, την αμεροληψία και τη γνώση των διεθνών προτύπων.
Το άμεσο πρόβλημα: οι φοιτητές των τριών ιδρυμάτων
Πίσω από τη νομική και θεσμική συζήτηση υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο πρακτικό ζήτημα: οι φοιτητές που ήδη ξεκίνησαν τις σπουδές τους στα τρία ιδρύματα.
Η κυβέρνηση δηλώνει ότι δεν θα χαθεί το ακαδημαϊκό έτος και ότι θα γίνουν όλες οι αναγκαίες ενέργειες για να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των φοιτητών και η συνέχεια των σπουδών τους.
Ωστόσο, αυτή η πολιτική δέσμευση πρέπει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένο διοικητικό και νομικό μηχανισμό.
Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι πρακτικά: πώς θα συνεχιστούν οι σπουδές, ποιο καθεστώς θα διέπει τη λειτουργία των ιδρυμάτων μέχρι την ολοκλήρωση των απαιτούμενων ενεργειών, τι θα γίνει με τις πιστωτικές μονάδες και τις εξετάσεις, πώς θα προστατευθούν οι ήδη καταβληθείσες οικονομικές υποχρεώσεις και τι θα ισχύσει για τους τίτλους σπουδών. Στο υπουργείο πραγματοποιούνται ήδη συσκέψεις με τη νομική υπηρεσία και υπηρεσιακούς παράγοντες για την εξεύρεση νομικής λύσης που θα διασφαλίζει τη συνέχεια των σπουδών.
Παράλληλα, έχουν δημοσιοποιηθεί πληροφορίες για πιθανές νομικές κινήσεις φοιτητών, μεταξύ άλλων σε σχέση με δίδακτρα. Οι κινήσεις αυτές δεν πρέπει να συγχέονται με οποιαδήποτε τελεσίδικη δικαστική κρίση περί επιστροφής χρημάτων.
Η δεύτερη μεγάλη εξέλιξη: επτά νέα ΝΠΠΕ
Ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η διαχείριση των συνεπειών για τα τρία πρώτα ιδρύματα, το ελληνικό σύστημα έχει ήδη διευρυνθεί. Για το ακαδημαϊκό έτος 2026-27 έχουν αδειοδοτηθεί επτά νέα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων.
Πρόκειται για τα ακόλουθα:
- Georgetown University, στην Αθήνα,
- Iowa State University of Science and Technology, σε συνεργασία με την Αμερικανική Γεωργική Σχολή, στη Θεσσαλονίκη,
- Roger Williams University, σε συνεργασία με το Deree – The American College of Greece, στην Αθήνα,
- European University Cyprus, στην Αθήνα,
- Université Sorbonne Paris Nord, σε συνεργασία με το IdEF, στην Αθήνα,
- University of Essex, σε συνεργασία με το Aegean College, στην Αθήνα,
- University of Derby, σε συνεργασία με το Mediterranean College, στην Αθήνα.
Η αδειοδότηση των επτά αφορά το νέο ακαδημαϊκό έτος. Ωστόσο, η νέα προσφυγή στο ΣτΕ σημαίνει ότι η νομική τους πορεία δεν είναι πλέον δεδομένη.
Διευκρινίζεται εκ νέου, ότι οι επτά άδειες δεν έχουν ακυρωθεί. Υπάρχει αίτηση ακύρωσης και άρα δικαστική εκκρεμότητα. Μέχρι να αποφανθεί το δικαστήριο, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως τετελεσμένο, ότι τα επτά ιδρύματα δεν θα λειτουργήσουν.
Γιατί η νέα προσφυγή έχει ιδιαίτερη σημασία
Η νέα προσφυγή έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία το ΣτΕ έχει ήδη εντοπίσει συγκεκριμένες πλημμέλειες στις διαδικασίες, που ακολουθήθηκαν για τα τρία πρώτα ΝΠΠΕ.
Έτσι, το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν για τις επτά νέες άδειες έχουν λάβει υπόψη τις απαιτήσεις που ανέδειξε η πρόσφατη νομολογία. Το ερώτημα αυτό θα κριθεί από το δικαστήριο. Δεν είναι δυνατόν σήμερα να προεξοφληθεί η έκβαση των νέων προσφυγών.
Αυτό που είναι ήδη δεδομένο είναι, ότι η υπόθεση των ΝΠΠΕ περνά σε νέα φάση, αφού κάθε επόμενη αδειοδότηση θα εξετάζεται πλέον υπό το βάρος μιας πολύ πιο συγκεκριμένης νομολογίας για την τεκμηρίωση, τα κριτήρια πιστοποίησης, τις κτηριακές προϋποθέσεις και την αμεροληψία των διαδικασιών.
Τι σημαίνει η απόφαση για το μοντέλο των μη κρατικών πανεπιστημίων
Η απόφαση του ΣτΕ έχει διπλό μήνυμα: Από τη μία, δεν αμφισβητεί συνολικά τη δυνατότητα λειτουργίας παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα υπό το ειδικό θεσμικό πλαίσιο. Από την άλλη, δείχνει ότι η ύπαρξη ενός νομοθετικού πλαισίου δεν αρκεί. Οι διοικητικές αρχές πρέπει να αποδεικνύουν με συγκεκριμένο και ελέγξιμο τρόπο ότι κάθε προϋπόθεση έχει πράγματι εκπληρωθεί. Αυτό αφορά τόσο τα κτήρια και τις εγκαταστάσεις, όσο και την ακαδημαϊκή ποιότητα.
Κατά συνέπεια, η ΕΘΑΑΕ βρίσκεται στο κέντρο μιας κρίσιμης διαδικασίας, όπου πρέπει να εξειδικεύσει τα κριτήρια πιστοποίησης χωρίς να απομακρυνθεί από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά και χωρίς να αφήσει κενά ως προς τις απαιτήσεις της ελληνικής νομοθεσίας.
Η «φωτογραφία της στιγμής» για τα ΝΠΠΕ
Η σημερινή εικόνα για τα παραρτήματα των ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας, συνοψίζεται σε πέντε ανοιχτά μέτωπα:
Στην πρακτική εφαρμογή των αποφάσεων του ΣτΕ για τα τρία πρώτα ΝΠΠΕ. Στην εξειδίκευση του νέου πλαισίου πιστοποίησης από την ΕΘΑΑΕ. Στην εξεύρεση συγκεκριμένης λύσης για τη συνέχιση των σπουδών των φοιτητών των τριών ιδρυμάτων. Στη δικαστική εξέλιξη των νέων αιτήσεων ακύρωσης κατά των επτά ΝΠΠΕ του 2026. Και, στη μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση ενός συστήματος, στο οποίο θα συνυπάρχουν δημόσια πανεπιστήμια και παραρτήματα αλλοδαπών ιδρυμάτων με σαφείς κανόνες και ελέγξιμες προϋποθέσεις ποιότητας.
