Κώστας Στούπας
Τα τελευταία χρόνια τα πρωτοσέλιδα της Ευρώπης βρίθουν από προειδοποιήσεις: «Έρχονται οι ακροδεξιοί».
Κατ’ αρχάς, αρκετοί από εκείνους που σήμερα χαρακτηρίζονται συλλήβδην «ακροδεξιοί», πριν από πενήντα ή εβδομήντα χρόνια -τουλάχιστον σε ορισμένα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα- θα μπορούσαν κάλλιστα να θεωρούνται συντηρητικοί ή ακόμη και κεντρώοι. Ο Αντενάουερ, ο Ντε Γκολ, ο Βίλι Μπράντ, ο Μιτεράν, ο Κολ ή η Θάτσερ, μπροστά στα σημερινά μέτρα πολιτικής ορθότητας, θα έμοιαζαν περίπου με «μουλάδες» του χριστιανικού συντηρητισμού.
Δεν μετατοπίστηκε μόνο η Δεξιά. Μετακινήθηκε ολόκληρο το πολιτικό γήπεδο.
Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες διολίσθησαν προς μια αποσυνθετική θολότητα, την οποία οι ελίτ βάφτισαν «πρόοδο». Ορισμένα κοινωνικά στρώματα μετακινήθηκαν ριζικά προς τη μία κατεύθυνση και κάποια άλλα, πανικόβλητα, αντέδρασαν κινούμενα προς την αντίθετη.
Οι «ακροδεξιοί», λοιπόν, δεν έρχονται. Τους φέρνουν.
Και τους φέρνουν με προσωπική εργολαβία εκείνοι που επί δεκαπέντε χρόνια κυβερνούν τις Βρυξέλλες, το Παρίσι και το Βερολίνο σαν να διοικούν ΜΚΟ και όχι μια ήπειρο η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομικό, δημογραφικό και γεωπολιτικό υποβιβασμό.
Ας δούμε τους αριθμούς. Στη Γερμανία το AfD κινείται πλέον περί το 28% και εμφανίζεται πρώτο κόμμα, ενώ οι Χριστιανοδημοκράτες του Φρίντριχ Μερτς βρίσκονται κοντά στο 22%. Πρόκειται για ανατροπή που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε αδιανόητη. Σήμερα αποτελεί τη νέα κανονικότητα.
Στη Γαλλία, το Εφετείο του Παρισιού επικύρωσε στις 7 Ιουλίου την καταδίκη της Μαρίν Λεπέν, αλλά περιόρισε τη διάρκεια του αποκλεισμού της από δημόσια αξιώματα, ανοίγοντας δυνητικά τον δρόμο για τη συμμετοχή της στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου του 2027. Της επέβαλε και ηλεκτρονικό βραχιολάκι. Στην πολιτική, όμως, το βραχιολάκι μπορεί να μετατραπεί σε παράσημο όταν αυτός που το φορά καταγγέλλει «το σύστημα». Η Λεπέν έχει προσφύγει στο Ακυρωτικό Δικαστήριο και, προς το παρόν, η υποψηφιότητά της παραμένει πιθανή.
Αν τελικά δεν κατέβει εκείνη, ο Ζορντάν Μπαρντελά περιμένει στη γωνία: νεότερος, τηλεγενέστερος και χωρίς κοσμήματα δικαστικής προέλευσης.
Τι θα αλλάξει, λοιπόν, αν το σενάριο γίνει πραγματικότητα;
Πρώτον, η πράσινη μετάβαση. Το Green Deal, η απαγόρευση των νέων βενζινοκίνητων αυτοκινήτων από το 2035, ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα και ολόκληρο το οικοδόμημα των τρισεκατομμυρίων ευρώ θα υποστούν ισχυρό σοκ.
Όχι, επειδή η Λεπέν και το AfD αγαπούν το διοξείδιο του άνθρακα, αλλά επειδή ο Γερμανός εργάτης της αυτοκινητοβιομηχανίας και ο Γάλλος αγρότης με το τρακτέρ τούς ψηφίζουν ακριβώς για να ανακόψουν πολιτικές που αυξάνουν το κόστος παραγωγής και μειώνουν το διαθέσιμο εισόδημά τους.
Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει περίπου το 6% των παγκόσμιων εκπομπών, αλλά συμπεριφέρεται σαν να ευθύνεται για το 70%. Η Κίνα κατασκευάζει ταυτόχρονα σταθμούς άνθρακα και εργοστάσια ηλιακών πάνελ - και μας πουλά τα προϊόντα και των δύο. Εμείς απαγορεύουμε, επιδοτούμε και έπειτα απορούμε γιατί χάνουμε τη βιομηχανική μας βάση.
Αυτή η υποκρισία θα τελειώσει. Το τραγικό είναι ότι κινδυνεύουν να την τελειώσουν οι λάθος άνθρωποι, με τον λάθος τρόπο.
Δεύτερον, οι ρυθμίσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταντήσει το μοναδικό μεγάλο οικονομικό μπλοκ στον πλανήτη του οποίου η κύρια εξαγωγή είναι οι κανονισμοί. GDPR, AI Act, οδηγίες βιωσιμότητας, εκθέσεις ESG, δέουσα επιμέλεια στις εφοδιαστικές αλυσίδες: ένα βουνό χαρτούρας που κοστίζει στις επιχειρήσεις δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η Σίλικον Βάλεϊ και η Σεντζέν τρέχουν.
Μια Ευρώπη με τη Λεπέν και το AfD στο τιμόνι των δύο μεγαλύτερων οικονομιών της πιθανότατα θα βάλει μαχαίρι στη ρυθμιστική βουλιμία. Εδώ, ομολογώ, ο κλασικός φιλελεύθερος μέσα μου χαμογελά ένοχα.
Το πρόβλημα είναι ότι οι ίδιοι που θα περιορίσουν τη γραφειοκρατία μπορεί να επιβάλουν δασμούς, «οικονομικό πατριωτισμό», επιδοτήσεις σε ημετέρους και κρατικές παρεμβάσεις αλά καρτ. Θα φύγει ο κομισάριος και θα έρθει ο προστατευτιστής. Από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη, με εθνική σημαία στο κατάρτι.
Τρίτον, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ. Εδώ το παράδοξο είναι απολαυστικό. Η Ουάσιγκτον του Τραμπ μπορεί να βρει στο Παρίσι και στο Βερολίνο ιδεολογικούς συγγενείς και ταυτόχρονα σκληρούς εμπορικούς αντιπάλους.
Το ΝΑΤΟ δύσκολα θα διαλυθεί. Κανείς δεν σκοτώνει εύκολα την κότα που γεννά συμβόλαια δισεκατομμυρίων για αμερικανικά όπλα. Όμως η ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση και το σχέδιο κινητοποίησης εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ κινδυνεύουν να μετατραπούν σε διαπραγματευτικά χαρτιά εθνικών παζαριών.
Κάθε χώρα θα ζητά περισσότερα για τη δική της βιομηχανία, τη δική της ασφάλεια και τους δικούς της ψηφοφόρους. Η κοινή ευρωπαϊκή άμυνα θα θυμίζει πολυκατοικία όπου όλοι συμφωνούν ότι χρειάζεται επισκευή η στέγη, αλλά κανένας δεν θέλει να πληρώσει τα κοινόχρηστα.
Τέταρτον, η Ρωσία. Εδώ σταματούν τα αστεία.
Η Λεπέν είχε χρηματοδοτηθεί στο παρελθόν μέσω δανείου από ρωσοτσεχική τράπεζα, ενώ σημαντικό τμήμα του AfD ουδέποτε συνάντησε ρωσικό αγωγό που να μην του αρέσει. Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις και η εξωτερική πολιτική απαιτούν πολιτικές ισορροπίες που ήδη δοκιμάζονται. Αρκεί μια ισχυρή κυβέρνηση στο Παρίσι ή στο Βερολίνο να τραβήξει χειρόφρενο και το οικοδόμημα αρχίζει να τρίζει. Οι δυσκολίες συμφωνίας για τα νέα πακέτα κυρώσεων είναι ήδη ορατές.
Η στήριξη προς την Ουκρανία θα μετακινηθεί από το «όσο χρειαστεί» στο «όσο μας συμφέρει».
Όποιος στην Αθήνα χαμογελά με αυτή την προοπτική ας το ξανασκεφτεί. Μια Ευρώπη που δεν μπορεί να αντιδράσει συλλογικά απέναντι σε εκείνον που εισβάλλει σε ευρωπαϊκή χώρα δεν θα μπορεί να πει κουβέντα ούτε για τουρκικές γεωτρήσεις στο Καστελλόριζο.
Πέμπτον, το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Δεν είναι πιθανό να υπάρξει Frexit ή Dexit. Η Λεπέν πήρε το μάθημα του 2017 και το AfD γνωρίζει ότι ο Γερμανός εξαγωγέας δεν αστειεύεται ούτε με το ευρώ ούτε με την ενιαία αγορά.
Το σχέδιο είναι πονηρότερο: μένουμε μέσα και αδειάζουμε το κτίριο από το περιεχόμενό του.
Η «Ευρώπη των πατρίδων» μπορεί εύκολα να καταλήξει σε μια απλή ζώνη ελεύθερου εμπορίου, με 27 εθνικά βέτο και μηδενική στρατηγική ισχύ. Ο Όρμπαν θα πάψει να αποτελεί την εξαίρεση. Θα γίνει το πρωτόκολλο λειτουργίας.
Και τώρα το δυσάρεστο ερώτημα: ποιος έφτιαξε τη Λεπέν στο 35% και το AfD στο 28%;
Ο Πούτιν; Τα κοινωνικά δίκτυα; Οι αλγόριθμοι; Οι «ψεκασμένοι»;
Όχι, αγαπητοί.
Τους έφτιαξαν κυρίως οι ελίτ που είπαν στον Γάλλο εργάτη ότι το πρόβλημά του είναι ο «λαϊκισμός», στον Γερμανό μικροαστό ότι η ενεργειακή του εξαθλίωση αποτελεί «αλληλεγγύη προς το κλίμα» και σε όλους μαζί ότι όποιος ζητά έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης είναι περίπου φασίστας.
Όταν απαγορεύεις τη λογική συζήτηση, δεν εξαφανίζεις το πρόβλημα. Παραδίδεις το μονοπώλιό του στους ακραίους.
Οι λαοί, βεβαίως, δεν είναι ανήλικα θύματα. Οι λαοί ψηφίζουν και ό,τι ψηφίζουν το πληρώνουν, συνήθως με τόκο. Οι Γάλλοι και οι Γερμανοί θα πάρουν, αργά ή γρήγορα, την Ευρώπη που επέλεξαν.
Το ερώτημα για εμάς, εδώ κάτω, στη μικρή μας, είναι αν θα έχουμε προλάβει να θωρακιστούμε δημοσιονομικά, αμυντικά και ενεργειακά, ώστε να μην πληρώσουμε τον λογαριασμό και του δικού τους τραπεζιού όταν έρθει η ώρα της κρίσης.
kstoupas@liberal.gr
