Νέα νομοθεσία, που εγκρίθηκε από τις αρχές στο Αφγανιστάν, νομιμοποιεί τον γάμο μεταξύ ανηλίκων και επιτρέπει να παντρεύονται κορίτσια από την ηλικία των 9 ετών, την ώρα που οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για περαιτέρω επιδείνωση της θέσης των γυναικών και των κοριτσιών στη χώρα.
Ο νόμος εγκρίθηκε από τον ανώτατο ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα,
και δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης, σύμφωνα με το αφγανικό
μέσο Amu TV.
Σύμφωνα με ακτιβιστές, οι πρόσφατες αλλαγές στο νομικό πλαίσιο που αφορά το
διαζύγιο δημιουργούν εμπόδια σε γυναίκες που επιθυμούν να αποχωρήσουν από
γάμους στους οποίους δεν συναινούν ή έχουν εξαναγκαστεί να συνάψουν. Όπως
επισημαίνουν, σε περίπτωση διαφωνίας του συζύγου, η διαδικασία καθίσταται
εξαιρετικά δύσκολη έως και πρακτικά αδύνατη.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι στο Αφγανιστάν δεν υπάρχει ρητή απαγόρευση για
τους γάμους ανηλίκων, ενώ η περιορισμένη πρόσβαση των κοριτσιών στην
εκπαίδευση μετά την ηλικία των 11 ετών έχει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, οδηγήσει
σε αύξηση των πρόωρων ή αναγκαστικών γάμων. Αν και δεν υπάρχουν επίσημα
στοιχεία από το κράτος, ανεπίσημες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ιδιαίτερα υψηλά
ποσοστά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της UNICEF, περίπου το 28% των γυναικών στο
Αφγανιστάν ηλικίας 15 έως 49 ετών είχαν παντρευτεί πριν κλείσουν τα 18.
Σύμφωνα με επίσημο έγγραφο με τίτλο «Αρχές Διαχωρισμού Μεταξύ Συζύγων», το
καθεστώς των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν καταργεί ουσιαστικά το σταθερό ελάχιστο
όριο ηλικίας γάμου για τα κορίτσια. Παράλληλα, το κείμενο αναφέρει ότι η σιωπή
μιας «παρθένας κοπέλας» που έχει φτάσει στην εφηβεία μπορεί να θεωρηθεί
συναίνεση για γάμο.
Στα κορίτσια, η εφηβεία συνήθως ξεκινά μεταξύ 8 και 13 ετών. Σύμφωνα με τη
μεγαλύτερη και παλαιότερη σουνιτική σχολή ισλαμικού δικαίου, το κατώτατο όριο
για την έναρξη της εφηβείας θεωρείται τα 9 χρόνια.
Ακτιβίστρια που μίλησε δημόσια για το ζήτημα υποστήριξε ότι οι νέες ρυθμίσεις
εντάσσονται σε μια ευρύτερη τάση περιορισμού των δικαιωμάτων των γυναικών,
κάνοντας λόγο για «θεσμοθέτηση του παιδικού γάμου μέσα στο νομικό σύστημα»,
αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ του Guardian. Παράλληλα, οργανισμοί των Ηνωμένων
Εθνών εξέφρασαν την ανησυχία τους, σημειώνοντας ότι οι αλλαγές στο δίκαιο του
διαζυγίου ενισχύουν τις ανισότητες και περιορίζουν ακόμη περισσότερο την
αυτονομία των γυναικών, ιδίως σε ζητήματα οικογενειακής ζωής και προστασίας
από κακοποιητικές σχέσεις.
Στο μεταξύ, αντιδράσεις έχουν καταγραφεί και στο εσωτερικό της χώρας, με
διαμαρτυρίες στην Καμπούλ από γυναικείες οργανώσεις που κάνουν λόγο για
συστηματική υπονόμευση των δικαιωμάτων γυναικών και παιδιών.
Εκπρόσωποι των αρχών απορρίπτουν τις επικρίσεις, υποστηρίζοντας ότι η νέα
νομοθεσία βασίζεται στις αρχές του ισλαμικού δικαίου και ότι δεν θα πρέπει να
λαμβάνονται υπόψη, όπως αναφέρουν, «φωνές που αντιτίθενται στο υπάρχον
σύστημα».
Ο νόμος ορίζει ότι ένας γάμος που έχει οργανωθεί από πατέρα ή παππού πριν από
την εφηβεία μπορεί να ακυρωθεί μόνο αν οι κηδεμόνες κριθούν κακοποιητικοί,
ψυχικά ακατάλληλοι ή «ηθικά διεφθαρμένοι». Ωστόσο, η κακοποιητική συμπεριφορά
του συζύγου ή μια άδικη προίκα δεν θεωρούνται επαρκείς λόγοι διαζυγίου.
Τι ίσχυε μέχρι σήμερα για τους γάμους
Ο νόμος στο Αφγανιστάν προέβλεπε ως νόμιμη ηλικία γάμου τα 16 έτη για τα
κορίτσια και τα 18 για τα αγόρια, σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα του 1977.
Κορίτσια κάτω των 16 μπορούσαν να παντρευτούν μόνο με άδεια πατέρα ή δικαστή,
ενώ οι γάμοι κάτω των 15 ετών είχαν ποινικοποιηθεί με τον νόμο του 2009 για
την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών.
Ωστόσο, μετά την άνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία, το 2021, η κατάσταση για τις
γυναίκες και τα κορίτσια στο Αφγανιστάν έχει μετατραπεί σε μία από τις
σοβαρότερες κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα κορίτσια έχουν αποκλειστεί από
την εκπαίδευση μετά την έκτη τάξη, οι γυναίκες δεν μπορούν να φοιτήσουν στα
πανεπιστήμια, ενώ έχουν επιβληθεί αυστηροί περιορισμοί στην εργασία, στις
μετακινήσεις και στη δημόσια ζωή.