Με ένα ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου, μιας από τις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, εξετάστηκαν σήμερα οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026 στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας.
Οι μαθητές κλήθηκαν να επεξεργαστούν το ποίημα «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει», ενώ η θεματολογία γύρω από την οποία αναπτύχθηκαν τα ζητούμενα αφορούσε τη ζωή και τη δύναμη της θέλησης.
Η επιλογή του συγκεκριμένου ποιήματος έφερε ξανά στο προσκήνιο τον δημιουργό που θεωρείται ο άνθρωπος που εισήγαγε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα και επηρέασε καθοριστικά τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Ο Εμπειρίκος, μέσα από το ποίημα που δόθηκε στις εξετάσεις, προβάλλει την αξία της ζωής, της χαράς, της δράσης και της προσωπικής ελευθερίας. Με στίχους που καλούν τον άνθρωπο να αποτινάξει τη θλίψη, να αναζητήσει την αισιοδοξία και να μη φοβάται να προχωρήσει στον δικό του δρόμο, το έργο του αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία οι υποψήφιοι ανέπτυξαν τις απαντήσεις τους.
Ο άνθρωπος που έφερε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος γεννήθηκε το 1901 στη Βραΐλα της Ρουμανίας, από εύπορη οικογένεια με καταγωγή από την Άνδρο. Σπούδασε σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, ακολουθώντας ένα ευρύ φάσμα γνωστικών αντικειμένων, από τη Φιλοσοφία και την Αγγλική Φιλολογία μέχρι τις Οικονομικές Επιστήμες.
Καθοριστική υπήρξε η παραμονή του στο Παρίσι, όπου μυήθηκε στην ψυχανάλυση κοντά στον René Laforgue και ήρθε σε επαφή με τον κύκλο του Αντρέ Μπρετόν, του ανθρώπου που θεωρείται ο ιδρυτής του υπερρεαλιστικού κινήματος.
Το 1931 επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα και λίγα χρόνια αργότερα, το 1935, έδωσε τη διάλεξη «Περί Σουρρεαλισμού», μέσω της οποίας παρουσίασε επίσημα το νέο λογοτεχνικό ρεύμα στο ελληνικό κοινό.
Ο Εμπειρίκος υπήρξε μία από τις πιο χαρακτηριστικές προσωπικότητες της λεγόμενης «Γενιάς του ’30», συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανανέωση της ελληνικής λογοτεχνίας. Παράλληλα εργάστηκε ως ψυχαναλυτής, ενώ αφιερώθηκε και στη φωτογραφία, την οποία αντιμετώπιζε ως μια διαφορετική μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης.
Το ποίημα στο οποίο εξετάστηκαν οι υποψήφιοι
Το ποίημα «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει», που κλήθηκαν να μελετήσουν οι υποψήφιοι, γράφτηκε το 1934 και περιλαμβάνεται στη συλλογή Προϊστορία ή Καταγωγή.
Στους στίχους του ο ποιητής καλεί τον άνθρωπο να απομακρύνει τη θλίψη και την απαισιοδοξία από τη ζωή του και να επιλέξει τη δράση, τη χαρά και την αυτοπεποίθηση:
«Αρκεί.
Χτύπα τη θλίψη καταγής
Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια.
Πρέπει να πολεμήσης να χαρής
Κι ακόμα να χαρής...»
Το ποίημα κορυφώνεται με την προτροπή προς τον άνθρωπο να βγει στον κόσμο χωρίς φόβο και αναστολές:
«Έβγα στο δρόμο.
Κ’ εκεί,
Προ πάντων,
Μην φοβηθείς το πάτημά σου.»
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος έφυγε από τη ζωή στις 3 Αυγούστου 1975 στην Κηφισιά, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που συνεχίζει να μελετάται και να επηρεάζει τη νεοελληνική λογοτεχνία. Σχεδόν έναν αιώνα μετά τη συγγραφή του, ένα από τα ποιήματά του βρέθηκε σήμερα στα χέρια χιλιάδων υποψηφίων των Πανελλαδικών, φέρνοντας τη σκέψη και τη γραφή του ξανά στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.