22 Ιουλίου 2026

Alcázar, το «Μεσολόγγι της Ισπανίας» και οι ανταποκρίσεις Καζαντζάκη για τον ισπανικό εμφύλιο και ο θαυμασμός του για τον στρατηγό Φράνκο


🔴Σαν σήμερα, το 1936, λίγες μέρες μετά την έναρξη του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, άρχισε η πολιορκία του Αλκάθαρ, του μεσαιωνικού φρουρίου της πόλης Τολέδο, που βρίσκεται 73 χιλιόμετρα ΝΔ της Μαδρίτης, από τα κόκκινα στρατεύματα.

🔴Η πολιορκία του Αλκάθαρ, που κράτησε 67 τραγικές αλλά και συνάμα ένδοξες μέρες, παρουσιάζει καταπληκτικές ομοιότητες με την πολιορκία του Μεσολογγίου (εκτός από το τραγικό τέλος της...), την περιγράφει δε, με έξοχο τρόπο, ένας Μεγάλος Έλληνας, ο Νίκος Καζαντζάκης, που ήταν τότε πολεμικός ανταποκριτής της «Καθημερινής» στην Ισπανία, κι αμέσως μετά την πολιορκία επισκέφθηκε προσωπικά το Αλκάθαρ και μίλησε με τους υπερασπιστές του.

🔴Το φρούριο Αλκάθαρ, είχε κριθεί κατάλληλο για να στεγάσει την Στρατιωτική Ακαδημία Πεζικού της Ισπανίας. Διοικητής της Ακαδημίας, ήταν ο συνταγματάρχης Μοσκαρδό (José Moscardó Ituarte), ο οποίος αρνήθηκε να παραδοθεί στους κόκκινους. Τότε, άρχισε η πολιορκία.

🔴Οι λεγόμενοι «Δημοκρατικοί» (που μόνο Δημοκρατικοί δεν ήταν...), πολιόρκησαν το φρούριο με 8.000 άντρες, όπλα πυροβολικού και 3 άρματα μάχης, ενώ η αεροπορία τους βομβάρδισε το Αλκάθαρ συνολικά 35 φορές, μέρα παρά μέρα.
Από την άλλη πλευρά, η δύναμη των «Ελεύθερων Πολιορκημένων του Αλκάθαρ» (όπως τους αποκαλεί ο Καζαντζάκης), ήταν η εξής:
«Μετρηθήκαμε. 1.100 άντρες, 520 γυναίκες, 50 παιδιά, 97 άλογα, 27 μουλάρια, κι ένα μικρό κανονάκι».

🔴Πέρα από την συντριπτική τους υπεροχή, σε ανθρώπους και όπλα, οι κόκκινοι είχαν στα χέρια τους ένα τρομαχτικό «όπλο», με το οποίο υπολόγιζαν ότι θα καταλάβουν το φρούριο αμαχητί: τον μοναχογιό του διοικητή του φρουρίου!

🔴Περιγράφει ο Καζαντζάκης:
«Ο Μοσκαρντό είχε ένα παιδί, μοναχογιό, και το κρατούσαν όμηρο οι κόκκινοι στη Μαδρίτη. Κάθε τόσο, ντρίνν, ντρίνν, ντρίνν το τηλέφωνο. “Παράδωσε το Αλκάθαρ, γιατί αλλιώς θα σκοτώσουμε το γιό σου! - Δεν το παραδίνω!” αποκρινόταν ο Μοσκαρντό. Μια μέρα του τηλεφώνησε το ίδιο το παιδί του: “Πατερα, εδώ μου λεν πως αν δεν παραδώσεις το Αλκάθαρ, θα με σκοτώσουν. Μην το παραδώσεις! Τι αξίζει εμένα η ζωή μου; Τίποτα!”. Κι ο Μοσκαρντό του αποκρίθηκε: “Μην ανησυχείς παιδί μου, και δε θα το παραδώσω. Η ζωή σου αξίζει, μα πιο πολύ αξίζει η τιμή της Ισπανίας”».

🔴Στις 27 Ιουλίου, το χτύπημα της μοίρας ήταν φοβερό για τον διοικητή:
«Οι κόκκινοι τηλεφωνούν πάλι στον Μοσκαρντό: “Παρέδωσε το Αλκάθαρ γιατί θα σκοτώσουμε το παιδί σου! - Δεν το παραδίνω!” - Τότε μην κλείσεις το τηλέφωνο, ν’ ακούσεις την τουφεκιά που θα σκοτώσει το γιό σου!”. Ο Μοσκαρντό δεν έκλεισε το τηλέφωνο. Κι άκουσε την τουφεκιά. Οι κόκκινοι σκότωσαν το παιδί του».

🔴Οι μέρες περνούσαν και τα βάσανα των Ελεύθερων Πολιορκημένων μεγάλωναν. Διηγείται ο Μιγκουέλ στον Καζαντζάκη:
«Υπομονή, λέγαμε, υπομονή. Σήμερα αύριο, θα προβάλλουν οι δικοί μας. Μα οι μέρες περνούσαν και κανείς δεν φαινόταν. Λύσσαξαν οι κόκκινοι. Έφεραν από τη Μαδρίτη κι άλλο στρατό, τανκς, αεροπλάνα. Έπεφτε βροχή το σίδερο. Στριμωχτήκαμε πια όλοι στο κάστρο. Κατεβάσαμε τα γυναικόπαιδα στα υπόγεια. Είναι υγρασία, σκοτάδι, κι οι τρύπες γιομάτες ποντίκια. Μα είναι ασφάλεια. Μας έκοψαν το ηλεχτρικό, καίμε σε καντήλια το ξίγκι από τ’ άλογα, κι έτσι έχουμε λίγο φως...».

🔴Το μόνο «όπλο» που τους είχε απομείνει, ήταν το πείσμα τους, η «τρέλα» τους:
«Ό,τι κάμαμε, το χρωστούσαμε στην τρέλα μας, όχι στη φρονιμάδα. Η φρονιμάδα μας μουρμούριζε μέρα νύχτα: “Παραδοθείτε!”. Η τρέλα φώναζε: “Μην παραδοθείτε!”. Ακούσαμε την τρέλα, κι έγινε ό,τι έγινε».

🔴Ώσπου, την 67η μέρα, ήρθε η λύτρωση! Τα στρατεύματα του στρατηγού Βαρέλα μπαίνουν στο Τολέδο και τρέπουν τους κόκκινους σε άτακτη φυγή. Η εικόνα των ηρωικών μαχητών του Αλκάθαρ, τρόμαζε:
«Και τότε προβάλαμε εμείς από τα ερείπια. Όσοι βρέθηκαν εκεί και μας είδαν, διηγούνται πως τέτοιο πράμα δεν είδαν ποτέ στη ζωή τους. Κι ούτε θα δουν. Φαίνεται πως δεν ήμασταν πια άνθρωποι, ήμασταν φαντάσματα. Είχαμε γίνει σκελετοί, μ’ ένα κίτρινο πετσί γύρω από τα κόκαλα! Τα μάτια μας είχαν γουρλώσει και γυάλιζαν. Αξύριστοι, καταλερωμένοι, καταξεσκισμένοι, έτρεμαν τα γόνατά μας. Έως την ώρα εκείνη κρατούσαμε καλά, όσο μας έσφιγγε ο κίνδυνος. Μα μονομιάς, μόλις έφτασε η σωτηρία, παραλύσαμε, δεν μπορούσαμε πια να σταθούμε όρθιοι».

🔴Αυτή είναι η Ιστορία της ηρωικής φρουράς του Αλκάθαρ, που άντεξε στωικά σε μία απίστευτη ηθική και υλική δοκιμασία, χαρίζοντας την πρώτη μεγάλη ψυχολογική νίκη, με τεράστια συμβολική αξία, στις αντικομμουνιστικές δυνάμεις της Ισπανίας.

Οι ανταποκρίσεις του Νίκου Καζαντζάκη για τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο και ο ανυπόκριτος θαυμασμός του για τον στρατηγό Φράνκο.

🔴Τέτοιες μέρες, του 1936, άρχισε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος, μεταξύ των φαλαγγιτών (εθνικιστών) και άλλων δυνάμεων της Δεξιάς και ενός συνονθυλεύματος σταλινικών, αναρχικών και κάθε αριστερής καρυδιάς καρύδι, που αυτοχαρακτηρίζονταν «δημοκρατικοί», αλλά μόνον τέτοιοι δεν ήταν. Ο ισπανικός εμφύλιος, ήταν προοίμιο του Β' Π.Π., που θα ακολουθούσε στην Ευρώπη, καθώς αναμίχθηκαν πολύ ενεργά σ’ αυτόν, υποστηρίζοντας διαφορετική πλευρά βεβαίως, οι μελλοντικοί μεγάλοι αντίπαλοι, Γερμανία και Σοβιετική Ένωση.

🔴Στα πλαίσια της ιδεολογικής τους κηδεμονίας, οι αριστεροί μας παρουσιάζουν σημαντικά πρόσωπα που τάχθηκαν στο πλευρό τους, παραλείποντας όμως να αναφερθούν στις προσωπικότητες που υποστήριξαν την άλλη πλευρά. Μιλάνε για τον Πικάσο και τον Λόρκα, αλλά δεν λένε λέξη π.χ. για τον Σαλβαδόρ Νταλί, τον μεγαλύτερο ζωγράφο της Ισπανίας, που ήταν με τον Φράνκο.

🔴Ομοίως, αναφέρονται σε διάφορα γνωστά πρόσωπα των γραμμάτων και τεχνών τεχνών που είχαν μεταβεί στην Ισπανία και τους υποστήριξαν (όπως ο Χέμινγουέι ή ο Όργουελ), αλλά δεν λένε κουβέντα για τους σπουδαίους πνευματικούς ανθρώπους που υποστήριξαν τον Φράνκο.

🔴Ένας απ’ αυτούς, ήταν και ο κορυφαίος -και ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως- Έλληνας λογοτέχνης, Νίκος Καζαντζάκης. Τον Οκτώβριο του 1936, ο Καζαντζάκης δέχθηκε πρόταση από τον εκδότη της «Καθημερινής» Γεώργιο Βλάχο, να μεταβεί στην Ισπανία ως πολεμικός ανταποκριτής. Ο Καζαντζάκης, γνώριζε καλά την χώρα και τους ανθρώπους της, καθώς την έχει επισκεφθεί 2 φορές στο παρελθόν, κι έχει μείνει εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

🔴«Γιατί διάλεξες εμένα;», ρωτά ο Καζαντζάκης τον εκδότη.
­«Γιατί θα πεις την αλήθεια. Φίλοι κι εχθροί σου θα δυσαρεστηθούν, τόσο το καλύτερο. Δέχεσαι; Ναι ή όχι;», ήταν η απάντηση - ερώτηση του Γ. Βλάχου.
Ο Καζαντζάκης δέχεται την πρόταση και στις 3 Οκτωβρίου 1936, αναχωρεί για την Ισπανία.

🔴Βρισκόμενος πάντα στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων (και του πυρός...), ο συγγραφέας κατέγραψε τις εντυπώσεις του σε σειρά 43 άρθρων, με τίτλο «Τι είδα, 40 ημέρες, εις την Ισπανίαν». Τα άρθρα αυτά, δημοσιεύονταν επί καθημερινής βάσης στην εφημερίδα, από τις 24 Νοεμβρίου 1936 ως τις 17 Ιανουαρίου 1937 και αποτελούν την μεγάλη ενότητα «¡Viva la muerte!», που ήταν το πολεμικό σύνθημα των φαλαγγιτών. Τον επόμενο χρόνο, δημοσιεύθηκαν στο βιβλίο του συγγραφέα «Ταξιδεύοντας Ισπανία» - το οποίο είναι αυστηρώς ακατάλληλο για κάθε λογής αριστερούς.

🔴Ο Καζαντζάκης δεν ήταν «στρατευμένος», αλλά αντικειμενικός παρατηρητής των γεγονότων. Βέβαια, καθόλου δεν έκρυψε τον ανυπόκριτο θαυμασμό του για τον Φράνκο, αλλά και για το πολιτικό και κοινωνικό πρόγραμμα της Φάλαγγας, για το οποίο έγραψε γοητευμένος:
«Ένοιωθα πως, με τα στόματά τους, μιλάνε εκατομμύρια νέοι σήμερα σε όλον τον κόσμο».

🔴Μάλιστα, στις 22 Δεκεμβρίου 1936, είδε κι άκουσε από κοντά τον Φράνκο, σε μια συνέντευξη τύπου που έδωσε σε ξένους δημοσιογράφους. Να και οι εντυπώσεις του:
«Οι λοιποί συνάδελφοί μου δημοσιογράφοι, εγκατέλειψαν το γραφείο του κινηματία με έναν μορφασμό δυσφορίας. Μα εγώ ήμουν χαρούμενος, γιατί είδα έναν άνθρωπο αποφασισμένο και γαλήνιο, τέλειο όργανο της εποχής του, πειθαρχημένον εργάτη και συνεργάτη του φοβερού, ανήλεου καιρού που ζούμε».

🔴Και, δεν ήταν η τελευταία φορά που είδε από κοντά τον Φράνκο, καθώς μετά τη λήξη του πολέμου, ως ηγέτης πλέον της Ισπανίας, του παραχώρησε αποκλειστική συνέντευξη, η οποία δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή», της 5ης Μαΐου 1939. 
Παρατήρησε τότε ο συγγραφέας:
«Βλέπω τον Φράνκο σαν απόρροια της ιστορικής στιγμής, σαν αναγκαιότητα, προκειμένου από το χάος να προκύψει κάτι νέο και καλύτερο για την Ισπανία».

🔴Βεβαίως, η σαφής θέση που πήρε ο Καζαντζάκης στο θέμα του πολέμου στην Ισπανία, δεν ήταν έκπληξη. Ο συγγραφέας, ήταν σφόδρα αντικομμουνιστής και στην προσωπική του αλληλογραφία με τον Πρεβελάκη, την οποία αργότερα εξέδωσε σε βιβλίο («Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη»), αποκαλεί τον κομμουνισμό «πνευματική ψώρα»:
«Ποτέ κομμουνιστής, καθώς ξέρετε, την πνευματική αυτή ψώρα ποτέ δεν την έπαθα».

🔴Τα σχόλια, δικά σας!




Tags