Η σορός της Εβίτα Περόν εξαφανίστηκε από ένα στρατιωτικό καθεστώς, ταξίδεψε κρυφά από το Μπουένος Άιρες στο Μιλάνο και τη Μαδρίτη και χρειάστηκε 16 χρόνια για να επιστρέψει στην πατρίδα της
Λίγες ώρες μετά τον θάνατο της Εβίτα Περόν, στις 26 Ιουλίου 1952, ένας από τους διασημότερους ανατόμους της εποχής άρχισε να εργάζεται πάνω στο σώμα της. Ο Ισπανός γιατρός Πέδρο Άρα είχε αναλάβει να διατηρήσει τη σορό της πρώτης κυρίας της Αργεντινής σχεδόν αναλλοίωτη, με τεχνικές αντίστοιχες εκείνων που είχαν χρησιμοποιηθεί στη Σοβιετική Ένωση για τον Λένιν και τον Στάλιν. Η Εβίτα ήταν μόλις 33 ετών όταν πέθανε από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Για εκατομμύρια Αργεντινούς, όμως, δεν ήταν απλώς η σύζυγος του προέδρου Χουάν Περόν. Ήταν η γυναίκα που είχε μετατραπεί σε φωνή των φτωχών, των εργατών και των κοινωνικά αποκλεισμένων. Για τους οπαδούς της ήταν σχεδόν αγία. Για τους αντιπάλους της, η ενσάρκωση ενός αυταρχικού και επικίνδυνου λαϊκισμού.
Ο Περόν γνώριζε ότι η πολιτική δύναμη της Εβίτα δεν θα εξαφανιζόταν μαζί με τη ζωή της. Η ταρίχευση του σώματός της δεν αποτελούσε μόνο μια εκδήλωση προσωπικού πένθους. Ήταν μια συνειδητή προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανό το ισχυρότερο σύμβολο του περονισμού. Το σχέδιο προέβλεπε ότι η σορός της θα τοποθετούνταν σε γυάλινη λάρνακα, στη βάση ενός τεράστιου μνημείου αφιερωμένου στους εργάτες. Εκεί θα βρισκόταν το αιώνιο προσκύνημα του κινήματος. Το μνημείο, όμως, δεν κατασκευάστηκε ποτέ. Αντί για έναν επίσημο τάφο, το σώμα της Εβίτα θα περνούσε τα επόμενα χρόνια κρυμμένο σε φορτηγά, στρατιωτικά γραφεία, αποθήκες και ξένα νεκροταφεία. Η μεταθανάτια διαδρομή της θα γινόταν μία από τις πιο σκοτεινές ιστορίες της σύγχρονης Λατινικής Αμερικής.
Από τη φτώχεια στην καρδιά της εξουσίας
Η Εύα Μαρία Ντουάρτε γεννήθηκε το 1919 σε μια αγροτική περιοχή της Αργεντινής.
Ήταν νόθο παιδί και μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια, σε μια κοινωνία όπου η
κοινωνική καταγωγή καθόριζε σε μεγάλο βαθμό τη θέση και το μέλλον κάθε
ανθρώπου.
Σε νεαρή ηλικία έφυγε για το Μπουένος Άιρες, επιδιώκοντας να γίνει ηθοποιός. Εργάστηκε στο θέατρο, στο ραδιόφωνο και στον κινηματογράφο, χωρίς να εξελιχθεί ποτέ σε μεγάλη καλλιτεχνική προσωπικότητα. Η γνωριμία της με τον συνταγματάρχη Χουάν Περόν, ο οποίος αναδυόταν ως μία από τις ισχυρότερες πολιτικές μορφές της χώρας, άλλαξε ριζικά τη ζωή της.
Ο Περόν έχτισε την πολιτική του βάση πάνω στα εργατικά συνδικάτα, στην κρατική παρέμβαση στην οικονομία, στην αναδιανομή εισοδήματος και σε μια εθνικιστική ρητορική που υποσχόταν μια τρίτη οδό ανάμεσα στον καπιταλισμό και στον κομμουνισμό. Όταν εξελέγη πρόεδρος το 1946, η Εβίτα δεν περιορίστηκε στον παραδοσιακό διακοσμητικό ρόλο της πρώτης κυρίας.
Μέσα από το Ίδρυμα Εύα Περόν μοίραζε χρήματα, τρόφιμα, κατοικίες και φάρμακα. Επισκεπτόταν νοσοκομεία και φτωχογειτονιές, δεχόταν πολίτες προσωπικά και καλλιεργούσε μια άμεση σχέση με εκείνους που το κατεστημένο της Αργεντινής αντιμετώπιζε με περιφρόνηση.
Οι εργάτες, οι λεγόμενοι «ντεσκαμισάδος» - οι άνθρωποι χωρίς σακάκι ή χωρίς πουκάμισο -, έγιναν η πολιτική της οικογένεια. Παράλληλα, η Εβίτα πρωταγωνίστησε στην εκστρατεία για την παραχώρηση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες, το οποίο κατοχυρώθηκε το 1947.
Η δύναμή της προκαλούσε φόβο στην παραδοσιακή οικονομική ελίτ, σε μεγάλο μέρος του στρατού και στους κύκλους που θεωρούσαν τον περονισμό απειλή για την παλιά κοινωνική τάξη. Όταν επιχείρησε να διεκδικήσει την αντιπροεδρία το 1951, η αντίδραση υπήρξε σφοδρή. Η επιδείνωση της υγείας της και οι αντιστάσεις του στρατεύματος την ανάγκασαν τελικά να αποσυρθεί. Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα ήταν νεκρή.
Δύο εκατομμύρια άνθρωποι μπροστά στο φέρετρο
Σε νεαρή ηλικία έφυγε για το Μπουένος Άιρες, επιδιώκοντας να γίνει ηθοποιός. Εργάστηκε στο θέατρο, στο ραδιόφωνο και στον κινηματογράφο, χωρίς να εξελιχθεί ποτέ σε μεγάλη καλλιτεχνική προσωπικότητα. Η γνωριμία της με τον συνταγματάρχη Χουάν Περόν, ο οποίος αναδυόταν ως μία από τις ισχυρότερες πολιτικές μορφές της χώρας, άλλαξε ριζικά τη ζωή της.
Ο Περόν έχτισε την πολιτική του βάση πάνω στα εργατικά συνδικάτα, στην κρατική παρέμβαση στην οικονομία, στην αναδιανομή εισοδήματος και σε μια εθνικιστική ρητορική που υποσχόταν μια τρίτη οδό ανάμεσα στον καπιταλισμό και στον κομμουνισμό. Όταν εξελέγη πρόεδρος το 1946, η Εβίτα δεν περιορίστηκε στον παραδοσιακό διακοσμητικό ρόλο της πρώτης κυρίας.
Μέσα από το Ίδρυμα Εύα Περόν μοίραζε χρήματα, τρόφιμα, κατοικίες και φάρμακα. Επισκεπτόταν νοσοκομεία και φτωχογειτονιές, δεχόταν πολίτες προσωπικά και καλλιεργούσε μια άμεση σχέση με εκείνους που το κατεστημένο της Αργεντινής αντιμετώπιζε με περιφρόνηση.
Οι εργάτες, οι λεγόμενοι «ντεσκαμισάδος» - οι άνθρωποι χωρίς σακάκι ή χωρίς πουκάμισο -, έγιναν η πολιτική της οικογένεια. Παράλληλα, η Εβίτα πρωταγωνίστησε στην εκστρατεία για την παραχώρηση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες, το οποίο κατοχυρώθηκε το 1947.
Η δύναμή της προκαλούσε φόβο στην παραδοσιακή οικονομική ελίτ, σε μεγάλο μέρος του στρατού και στους κύκλους που θεωρούσαν τον περονισμό απειλή για την παλιά κοινωνική τάξη. Όταν επιχείρησε να διεκδικήσει την αντιπροεδρία το 1951, η αντίδραση υπήρξε σφοδρή. Η επιδείνωση της υγείας της και οι αντιστάσεις του στρατεύματος την ανάγκασαν τελικά να αποσυρθεί. Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα ήταν νεκρή.
Δύο εκατομμύρια άνθρωποι μπροστά στο φέρετρο
Η είδηση του θανάτου της προκάλεσε ένα πρωτοφανές κύμα λαϊκού πένθους. Επί δύο
εβδομάδες, η σορός της εκτέθηκε σε δημόσιο προσκύνημα. Υπολογίζεται ότι σχεδόν
δύο εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν μπροστά από το φέρετρό της.
Οι εικόνες ήταν αποκαλυπτικές της σχέσης που είχε δημιουργηθεί ανάμεσα στην Εβίτα και στους οπαδούς της. Άνθρωποι περίμεναν για ώρες κάτω από τη βροχή, λιποθυμούσαν, έκλαιγαν και προσεύχονταν. Σε ορισμένα σπίτια στήθηκαν αυτοσχέδια εικονοστάσια. Σε εργοστάσια και φτωχογειτονιές, το πρόσωπό της αντιμετωπιζόταν ήδη ως εικόνα λαϊκής αγίας.
Οι εικόνες ήταν αποκαλυπτικές της σχέσης που είχε δημιουργηθεί ανάμεσα στην Εβίτα και στους οπαδούς της. Άνθρωποι περίμεναν για ώρες κάτω από τη βροχή, λιποθυμούσαν, έκλαιγαν και προσεύχονταν. Σε ορισμένα σπίτια στήθηκαν αυτοσχέδια εικονοστάσια. Σε εργοστάσια και φτωχογειτονιές, το πρόσωπό της αντιμετωπιζόταν ήδη ως εικόνα λαϊκής αγίας.
Ο Πέδρο Άρα χρησιμοποίησε μια περίπλοκη μέθοδο έγχυσης παραφίνης, γλυκερίνης
και άλλων ουσιών, κατορθώνοντας να διατηρήσει το σώμα σε εξαιρετικά φυσική
κατάσταση. Η Εβίτα έμοιαζε να κοιμάται. Και αυτή ακριβώς η εικόνα ενίσχυε την
πεποίθηση ότι, με έναν τρόπο, εξακολουθούσε να είναι παρούσα.
Για τον περονισμό, η σορός της ήταν ένα ιερό κειμήλιο. Για τους εχθρούς του, μια ωρολογιακή πολιτική βόμβα.
Για τον περονισμό, η σορός της ήταν ένα ιερό κειμήλιο. Για τους εχθρούς του, μια ωρολογιακή πολιτική βόμβα.
Το πραξικόπημα και η εξαφάνιση
Τον Σεπτέμβριο του 1955, στρατιωτικοί ανέτρεψαν τον Χουάν Περόν. Το
πραξικόπημα ονομάστηκε «Απελευθερωτική Επανάσταση», όμως το καθεστώς που
ακολούθησε επιχείρησε να εξαφανίσει από τη δημόσια ζωή κάθε αναφορά στον
περονισμό. Ο Περόν εξορίστηκε. Το κόμμα του τέθηκε εκτός νόμου.
Τα σύμβολα, τα συνθήματα και ακόμη και τα ονόματα του Χουάν και της Εύας Περόν απαγορεύτηκαν. Η νέα εξουσία, ωστόσο, βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί με ένα απλό διάταγμα: τη σορό της Εβίτα. Οι στρατιωτικοί φοβούνταν ότι ο τάφος της θα μετατρεπόταν σε τόπο προσκυνήματος και κινητοποίησης. Ένα σώμα χωρίς ζωή μπορούσε να λειτουργήσει ως κέντρο πολιτικής αντίστασης. Έτσι αποφάσισαν να το εξαφανίσουν. Τη διαχείριση της επιχείρησης ανέλαβε ο αντισυνταγματάρχης Κάρλος Μούρι Κένιγκ, επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών. Από εκείνο το σημείο αρχίζει μια περίοδος στην οποία η ιστορία συγχέεται συχνά με τον θρύλο.
Η σορός φέρεται να μετακινήθηκε επανειλημμένα μέσα στο Μπουένος Άιρες. Κρύφτηκε σε ένα φορτηγάκι σταθμευμένο στους δρόμους της πρωτεύουσας, πίσω από την οθόνη ενός κινηματογράφου και σε εγκαταστάσεις ύδρευσης. Σύμφωνα με αφηγήσεις της εποχής, όπου και αν μεταφερόταν, λίγο αργότερα εμφανίζονταν λουλούδια και αναμμένα κεριά.
Ήταν σαν οι υποστηρικτές της να γνώριζαν πάντοτε πού βρισκόταν.
Ο Κένιγκ μετέφερε τελικά το σώμα στο γραφείο του. Ορισμένες μαρτυρίες υποστηρίζουν ότι τοποθετούσε το φέρετρο σε όρθια θέση και το έδειχνε σε επισκέπτες. Άλλες ιστορίες περιγράφουν μια σταδιακή εμμονή του αξιωματικού με τη νεκρή γυναίκα που είχε αναλάβει να φυλάσσει.
Η απόλυτη αλήθεια είναι δύσκολο να αποκατασταθεί. Η ζωή και ο θάνατος της Εβίτα καλύφθηκαν γρήγορα από ένα στρώμα φημών, μύθων και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Το βέβαιο είναι ότι ακόμη και οι άνθρωποι που επιχείρησαν να καταστρέψουν το σύμβολό της κατέληξαν αιχμάλωτοι της δύναμής του.
Τα σύμβολα, τα συνθήματα και ακόμη και τα ονόματα του Χουάν και της Εύας Περόν απαγορεύτηκαν. Η νέα εξουσία, ωστόσο, βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί με ένα απλό διάταγμα: τη σορό της Εβίτα. Οι στρατιωτικοί φοβούνταν ότι ο τάφος της θα μετατρεπόταν σε τόπο προσκυνήματος και κινητοποίησης. Ένα σώμα χωρίς ζωή μπορούσε να λειτουργήσει ως κέντρο πολιτικής αντίστασης. Έτσι αποφάσισαν να το εξαφανίσουν. Τη διαχείριση της επιχείρησης ανέλαβε ο αντισυνταγματάρχης Κάρλος Μούρι Κένιγκ, επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών. Από εκείνο το σημείο αρχίζει μια περίοδος στην οποία η ιστορία συγχέεται συχνά με τον θρύλο.
Η σορός φέρεται να μετακινήθηκε επανειλημμένα μέσα στο Μπουένος Άιρες. Κρύφτηκε σε ένα φορτηγάκι σταθμευμένο στους δρόμους της πρωτεύουσας, πίσω από την οθόνη ενός κινηματογράφου και σε εγκαταστάσεις ύδρευσης. Σύμφωνα με αφηγήσεις της εποχής, όπου και αν μεταφερόταν, λίγο αργότερα εμφανίζονταν λουλούδια και αναμμένα κεριά.
Ήταν σαν οι υποστηρικτές της να γνώριζαν πάντοτε πού βρισκόταν.
Ο Κένιγκ μετέφερε τελικά το σώμα στο γραφείο του. Ορισμένες μαρτυρίες υποστηρίζουν ότι τοποθετούσε το φέρετρο σε όρθια θέση και το έδειχνε σε επισκέπτες. Άλλες ιστορίες περιγράφουν μια σταδιακή εμμονή του αξιωματικού με τη νεκρή γυναίκα που είχε αναλάβει να φυλάσσει.
Η απόλυτη αλήθεια είναι δύσκολο να αποκατασταθεί. Η ζωή και ο θάνατος της Εβίτα καλύφθηκαν γρήγορα από ένα στρώμα φημών, μύθων και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Το βέβαιο είναι ότι ακόμη και οι άνθρωποι που επιχείρησαν να καταστρέψουν το σύμβολό της κατέληξαν αιχμάλωτοι της δύναμής του.
Εβίτα και Χουάν Περόν
Η μυστική ταφή στην Ιταλία
Η μυστική ταφή στην Ιταλία
Το 1957, οι στρατιωτικές αρχές αποφάσισαν ότι η σορός έπρεπε να απομακρυνθεί
από την Αργεντινή. Ο συνταγματάρχης Έκτορ Καμπανίγιας ανέλαβε την επιχείρηση
της οριστικής εξαφάνισής της.
Το σώμα μεταφέρθηκε μυστικά στην Ιταλία και ενταφιάστηκε στο Μιλάνο με πλαστή ταυτότητα. Στον τάφο αναγραφόταν το όνομα «Μαρία Μάγκι ντε Ματζίστρις». Για περισσότερα από δέκα χρόνια, η διασημότερη γυναίκα της Αργεντινής βρισκόταν θαμμένη ως μια άγνωστη Ιταλίδα.
Στην πατρίδα της, όμως, κανείς δεν την είχε ξεχάσει. Στους τοίχους του Μπουένος Άιρες εμφανιζόταν ξανά και ξανά η ίδια ερώτηση: «Πού βρίσκεται το σώμα της Εύας Περόν;».
Η απαίτηση για την επιστροφή της σορού ενώθηκε σταδιακά με την απαίτηση για την επιστροφή του ίδιου του Περόν και την αποκατάσταση του απαγορευμένου κινήματος. Η εξαφάνιση του σώματος, αντί να αποδυναμώσει τον μύθο, τον ενίσχυσε.
Στα μάτια πολλών εργατών, η κακοποίηση της νεκρής Εβίτα συμβόλιζε την κακοποίηση της ίδιας της εργατικής τάξης. Η στρατιωτική εξουσία δεν είχε απλώς ανατρέψει έναν πρόεδρο. Είχε αρπάξει το σώμα της γυναίκας που οι φτωχοί θεωρούσαν δική τους.
Το σώμα μεταφέρθηκε μυστικά στην Ιταλία και ενταφιάστηκε στο Μιλάνο με πλαστή ταυτότητα. Στον τάφο αναγραφόταν το όνομα «Μαρία Μάγκι ντε Ματζίστρις». Για περισσότερα από δέκα χρόνια, η διασημότερη γυναίκα της Αργεντινής βρισκόταν θαμμένη ως μια άγνωστη Ιταλίδα.
Στην πατρίδα της, όμως, κανείς δεν την είχε ξεχάσει. Στους τοίχους του Μπουένος Άιρες εμφανιζόταν ξανά και ξανά η ίδια ερώτηση: «Πού βρίσκεται το σώμα της Εύας Περόν;».
Η απαίτηση για την επιστροφή της σορού ενώθηκε σταδιακά με την απαίτηση για την επιστροφή του ίδιου του Περόν και την αποκατάσταση του απαγορευμένου κινήματος. Η εξαφάνιση του σώματος, αντί να αποδυναμώσει τον μύθο, τον ενίσχυσε.
Στα μάτια πολλών εργατών, η κακοποίηση της νεκρής Εβίτα συμβόλιζε την κακοποίηση της ίδιας της εργατικής τάξης. Η στρατιωτική εξουσία δεν είχε απλώς ανατρέψει έναν πρόεδρο. Είχε αρπάξει το σώμα της γυναίκας που οι φτωχοί θεωρούσαν δική τους.
Η επιστροφή στον εξόριστο Περόν
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Αργεντινή βρισκόταν ξανά σε πολιτικό
αδιέξοδο. Τα στρατιωτικά καθεστώτα δεν είχαν κατορθώσει να εξαφανίσουν τον
περονισμό, ο οποίος παρέμενε το ισχυρότερο μαζικό κίνημα της χώρας.
Το 1971, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας ελεγχόμενης πολιτικής μετάβασης, οι αρχές συμφώνησαν να επιστρέψουν τη σορό στον Χουάν Περόν. Το σώμα μεταφέρθηκε μέσα σε ασημένιο φέρετρο στη βίλα όπου ζούσε εξόριστος, κοντά στη Μαδρίτη, μαζί με την τρίτη σύζυγό του, Ισαβέλ.
Όταν το φέρετρο άνοιξε, το σώμα έφερε σημάδια από τη μακρά περιπλάνηση και την ταφή του. Άνθρωποι που βρίσκονταν κοντά στον Περόν περιέγραψαν πώς η Ισαβέλ καθάρισε προσεκτικά τη σορό, χτένισε τα ξανθά μαλλιά της Εβίτα και προσπάθησε να αποκαταστήσει την εικόνα της.
Και πάλι, η πραγματικότητα μπλέχτηκε με τις ιστορίες του αποκρυφισμού.
Κυκλοφόρησε η αφήγηση ότι ο Χοσέ Λόπες Ρέγα, στενός συνεργάτης του Περόν και άνθρωπος με έντονο ενδιαφέρον για τον μυστικισμό, είχε ζητήσει από την Ισαβέλ να ξαπλώσει δίπλα στη σορό, ώστε να περάσει σε εκείνη η πολιτική δύναμη της Εβίτα.
Είναι αδύνατο να διαπιστωθεί αν κάτι τέτοιο συνέβη. Η ίδια η ύπαρξη, όμως, αυτών των ιστοριών αποκαλύπτει πόσο έντονα θρησκευτικός είχε γίνει ο μύθος της.
Το 1971, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας ελεγχόμενης πολιτικής μετάβασης, οι αρχές συμφώνησαν να επιστρέψουν τη σορό στον Χουάν Περόν. Το σώμα μεταφέρθηκε μέσα σε ασημένιο φέρετρο στη βίλα όπου ζούσε εξόριστος, κοντά στη Μαδρίτη, μαζί με την τρίτη σύζυγό του, Ισαβέλ.
Όταν το φέρετρο άνοιξε, το σώμα έφερε σημάδια από τη μακρά περιπλάνηση και την ταφή του. Άνθρωποι που βρίσκονταν κοντά στον Περόν περιέγραψαν πώς η Ισαβέλ καθάρισε προσεκτικά τη σορό, χτένισε τα ξανθά μαλλιά της Εβίτα και προσπάθησε να αποκαταστήσει την εικόνα της.
Και πάλι, η πραγματικότητα μπλέχτηκε με τις ιστορίες του αποκρυφισμού.
Κυκλοφόρησε η αφήγηση ότι ο Χοσέ Λόπες Ρέγα, στενός συνεργάτης του Περόν και άνθρωπος με έντονο ενδιαφέρον για τον μυστικισμό, είχε ζητήσει από την Ισαβέλ να ξαπλώσει δίπλα στη σορό, ώστε να περάσει σε εκείνη η πολιτική δύναμη της Εβίτα.
Είναι αδύνατο να διαπιστωθεί αν κάτι τέτοιο συνέβη. Η ίδια η ύπαρξη, όμως, αυτών των ιστοριών αποκαλύπτει πόσο έντονα θρησκευτικός είχε γίνει ο μύθος της.
Μια χώρα που βυθιζόταν ξανά στη βία
Ο Χουάν Περόν επέστρεψε θριαμβευτικά στην Αργεντινή και εξελέγη ξανά πρόεδρος
το 1973, με την Ισαβέλ στη θέση της αντιπροέδρου. Η χώρα, ωστόσο, δεν ήταν
πλέον εκείνη που είχε εγκαταλείψει το 1955.
Ο περονισμός είχε διασπαστεί σε αντίπαλα στρατόπεδα. Από τη μία βρίσκονταν ένοπλες οργανώσεις της επαναστατικής Αριστεράς και από την άλλη ακροδεξιά δίκτυα, στενά συνδεδεμένα με κρατικούς μηχανισμούς. Οι πολιτικές δολοφονίες, οι απαγωγές και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονταν.
Ο Περόν πέθανε το 1974 και την προεδρία ανέλαβε η Ισαβέλ. Λίγο αργότερα, η σορός της Εβίτα επέστρεψε επιτέλους στο Μπουένος Άιρες.
Η κατάστασή της απαιτούσε αποκατάσταση. Το έργο ανατέθηκε στον Ντομίνγκο Τελετσέα, έναν ειδικό στη συντήρηση έργων τέχνης, αρχαιοτήτων και ανθρώπινων λειψάνων. Ο ίδιος γνώριζε ότι η αποδοχή της αποστολής μπορούσε να τον μετατρέψει σε στόχο.
Η Αργεντινή είχε ήδη εισέλθει σε μια περίοδο οργανωμένης κρατικής βίας. Άνθρωποι εξαφανίζονταν, βασανίζονταν ή δολοφονούνταν από παρακρατικούς και κρατικούς μηχανισμούς. Ο Τελετσέα δέχθηκε απειλές και το αυτοκίνητό του πυρπολήθηκε. Αργότερα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα.
Η αποκατάσταση της σορού είχε γίνει και πάλι πολιτική πράξη.
Πέντε μέτρα κάτω από τη γη
Ο περονισμός είχε διασπαστεί σε αντίπαλα στρατόπεδα. Από τη μία βρίσκονταν ένοπλες οργανώσεις της επαναστατικής Αριστεράς και από την άλλη ακροδεξιά δίκτυα, στενά συνδεδεμένα με κρατικούς μηχανισμούς. Οι πολιτικές δολοφονίες, οι απαγωγές και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονταν.
Ο Περόν πέθανε το 1974 και την προεδρία ανέλαβε η Ισαβέλ. Λίγο αργότερα, η σορός της Εβίτα επέστρεψε επιτέλους στο Μπουένος Άιρες.
Η κατάστασή της απαιτούσε αποκατάσταση. Το έργο ανατέθηκε στον Ντομίνγκο Τελετσέα, έναν ειδικό στη συντήρηση έργων τέχνης, αρχαιοτήτων και ανθρώπινων λειψάνων. Ο ίδιος γνώριζε ότι η αποδοχή της αποστολής μπορούσε να τον μετατρέψει σε στόχο.
Η Αργεντινή είχε ήδη εισέλθει σε μια περίοδο οργανωμένης κρατικής βίας. Άνθρωποι εξαφανίζονταν, βασανίζονταν ή δολοφονούνταν από παρακρατικούς και κρατικούς μηχανισμούς. Ο Τελετσέα δέχθηκε απειλές και το αυτοκίνητό του πυρπολήθηκε. Αργότερα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα.
Η αποκατάσταση της σορού είχε γίνει και πάλι πολιτική πράξη.
Πέντε μέτρα κάτω από τη γη
Το 1976, οι ένοπλες δυνάμεις ανέτρεψαν την Ισαβέλ Περόν και εγκαθίδρυσαν τη
δικτατορία που θα έμενε στην ιστορία για τον «Βρόμικο Πόλεμο», τις μαζικές
εξαφανίσεις και τα κέντρα βασανιστηρίων.
Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, η Εβίτα θάφτηκε τελικά στον οικογενειακό τάφο των Ντουάρτε, στο κοιμητήριο της Ρεκολέτα. Η τελετή έγινε παρουσία ελάχιστων ανθρώπων.
Οι αρχές φρόντισαν ο τάφος να είναι σχεδόν απόρθητος. Κάτω από τη μαρμάρινη επιφάνεια κατασκευάστηκαν διαδοχικά επίπεδα ασφαλείας, κρυφές καταπακτές και ένας υπόγειος χώρος όπου τοποθετήθηκε το φέρετρο. Η σορός βρισκόταν περίπου πέντε μέτρα κάτω από το έδαφος.
Είκοσι τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό της, η Αργεντινή εξακολουθούσε να φοβάται ότι κάποιος θα επιχειρούσε να την κλέψει, να τη βεβηλώσει ή να τη μετατρέψει ξανά σε πολιτικό όπλο.
Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, η Εβίτα θάφτηκε τελικά στον οικογενειακό τάφο των Ντουάρτε, στο κοιμητήριο της Ρεκολέτα. Η τελετή έγινε παρουσία ελάχιστων ανθρώπων.
Οι αρχές φρόντισαν ο τάφος να είναι σχεδόν απόρθητος. Κάτω από τη μαρμάρινη επιφάνεια κατασκευάστηκαν διαδοχικά επίπεδα ασφαλείας, κρυφές καταπακτές και ένας υπόγειος χώρος όπου τοποθετήθηκε το φέρετρο. Η σορός βρισκόταν περίπου πέντε μέτρα κάτω από το έδαφος.
Είκοσι τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό της, η Αργεντινή εξακολουθούσε να φοβάται ότι κάποιος θα επιχειρούσε να την κλέψει, να τη βεβηλώσει ή να τη μετατρέψει ξανά σε πολιτικό όπλο.
Η νίκη του συμβόλου
Η περιπέτεια της σορού της Εβίτα Περόν δεν είναι απλώς μια μακάβρια ιστορία
για στρατιωτικούς, μυστικές επιχειρήσεις και κρυφές ταφές. Είναι η
συμπυκνωμένη ιστορία της ίδιας της Αργεντινής του 20ού αιώνα: της βαθιάς
ταξικής σύγκρουσης, της σύγκρουσης ανάμεσα στον στρατό και στη δημοκρατική
πολιτική, της αδυναμίας των ελίτ να αποδεχθούν τη μαζική συμμετοχή των φτωχών
στην εξουσία και της μετατροπής του περονισμού σε ένα κίνημα που επιβίωσε από
πραξικοπήματα, απαγορεύσεις και εξορίες.
Οι στρατιωτικοί έκλεψαν το σώμα της επειδή φοβούνταν τη δύναμή του. Το έκρυψαν επειδή δεν μπορούσαν να το καταστρέψουν χωρίς να δημιουργήσουν μια ακόμη ισχυρότερη μάρτυρα. Το έθαψαν με ψεύτικο όνομα πιστεύοντας ότι μπορούσαν να διαγράψουν τη μνήμη της.
Το αποτέλεσμα ήταν ακριβώς το αντίθετο.
Όσο περισσότερο η σορός της περιπλανιόταν, τόσο περισσότερο ο μύθος της μεγάλωνε. Η γυναίκα που είχε αναδειχθεί από τη φτώχεια, είχε κατακτήσει την καρδιά της εξουσίας και είχε γίνει αντικείμενο λατρείας από εκατομμύρια εργάτες παρέμενε πολιτικά παρούσα ακόμη και μέσα σε ένα κλειστό φέρετρο.
Η Εβίτα δεν κέρδισε τελικά επειδή το σώμα της διατηρήθηκε σχεδόν αναλλοίωτο. Κέρδισε επειδή οι αντίπαλοί της απέδειξαν ότι, ακόμη και νεκρή, εξακολουθούσε να τους προκαλεί τρόμο.
Οι στρατιωτικοί έκλεψαν το σώμα της επειδή φοβούνταν τη δύναμή του. Το έκρυψαν επειδή δεν μπορούσαν να το καταστρέψουν χωρίς να δημιουργήσουν μια ακόμη ισχυρότερη μάρτυρα. Το έθαψαν με ψεύτικο όνομα πιστεύοντας ότι μπορούσαν να διαγράψουν τη μνήμη της.
Το αποτέλεσμα ήταν ακριβώς το αντίθετο.
Όσο περισσότερο η σορός της περιπλανιόταν, τόσο περισσότερο ο μύθος της μεγάλωνε. Η γυναίκα που είχε αναδειχθεί από τη φτώχεια, είχε κατακτήσει την καρδιά της εξουσίας και είχε γίνει αντικείμενο λατρείας από εκατομμύρια εργάτες παρέμενε πολιτικά παρούσα ακόμη και μέσα σε ένα κλειστό φέρετρο.
Η Εβίτα δεν κέρδισε τελικά επειδή το σώμα της διατηρήθηκε σχεδόν αναλλοίωτο. Κέρδισε επειδή οι αντίπαλοί της απέδειξαν ότι, ακόμη και νεκρή, εξακολουθούσε να τους προκαλεί τρόμο.
Γιάννης Χαραμίδης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ