Η εικόνα της Ελλάδας ως χώρας που έχανε διαρκώς το πιο παραγωγικό και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό της φαίνεται να ανήκει πλέον στο παρελθόν. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε κοινή μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) αποτυπώνουν μια ουσιαστική αλλαγή τάσης, επιβεβαιώνοντας ότι το φαινόμενο του brain gain εξελίσσεται πλέον σε μία από τις σημαντικότερες θετικές εξελίξεις για την ελληνική οικονομία και την αγορά εργασίας.
Από τους 773.296 Έλληνες που εγκατέλειψαν τη χώρα την περίοδο 2010-2024, έχουν ήδη επιστρέψει 473.044, δηλαδή περισσότεροι από έξι στους δέκα. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μια αξιοσημείωτη μεταστροφή σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, όταν η οικονομική κρίση, η ανεργία και η έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών οδήγησαν χιλιάδες νέους επιστήμονες και στελέχη υψηλής κατάρτισης στην αναζήτηση καλύτερων ευκαιριών στο εξωτερικό.
Το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής για τη μεταναστευτική εικόνα της χώρας. Για πρώτη φορά μετά το 2009 οι επιστροφές Ελλήνων ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις, καθώς οι εισροές διαμορφώθηκαν περίπου στις 46.000, έναντι 37.000 εξόδων. Η θετική αυτή δυναμική ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο το 2024, όταν καταγράφηκαν σχεδόν 52.000 επιστροφές έναντι περίπου 32.000 αναχωρήσεων, επιβεβαιώνοντας ότι το μεταναστευτικό ισοζύγιο έχει πλέον αντιστραφεί.
Η μελέτη αποδίδει την εξέλιξη αυτή στη βελτίωση των συνθηκών στην ελληνική οικονομία, στην αύξηση της απασχόλησης, στις περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στις προοπτικές της χώρας. Η σταδιακή ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, η αύξηση των ξένων επενδύσεων, η ανάπτυξη κλάδων υψηλής τεχνολογίας, αλλά και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας με υψηλή προστιθέμενη αξία δημιουργούν ένα διαφορετικό περιβάλλον σε σχέση με εκείνο της περιόδου της κρίσης.
Παράλληλα, οι ΕΚΤ και ΟΟΣΑ επισημαίνουν ότι η επιτυχία του brain gain δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, αλλά απαιτεί τη συνέχιση συγκεκριμένων πολιτικών. Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για απλούστευση και περαιτέρω ψηφιοποίηση των διαδικασιών επαναπατρισμού, καθώς και για ενίσχυση της δικτύωσης με τους Έλληνες της διασποράς, ώστε να αξιοποιείται η τεχνογνωσία, η εμπειρία και το διεθνές δίκτυο των επιστημόνων και στελεχών που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό.
Τα συμπεράσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν σε ειδική εκδήλωση με τη συμμετοχή κυβερνητικών στελεχών και εκπροσώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας. Στη συζήτηση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο πρέσβης και μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ Γιώργος Παγουλάτος, η γενική γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας Μάιρα Μυρογιάννη, η γενική γραμματέας της Προεδρίας της Κυβέρνησης Εύη Δραμαλιώτη και ο γενικός γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων Νίκος Μηλαπίδης, αναδεικνύοντας τη σημασία που αποδίδει η κυβέρνηση στη διατήρηση της θετικής αυτής πορείας.
Η αναστροφή του brain drain δεν αποτελεί μόνο δημογραφική ή κοινωνική εξέλιξη, αλλά και σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα για τη χώρα. Η επιστροφή επιστημόνων, ερευνητών, στελεχών επιχειρήσεων και επαγγελματιών υψηλής εξειδίκευσης ενισχύει την παραγωγικότητα, βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και συμβάλλει στην προσέλκυση νέων επενδύσεων σε τομείς όπως η τεχνολογία, η καινοτομία, οι υπηρεσίες και η βιομηχανία.
Το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι η διατήρηση αυτής της δυναμικής. Η δημιουργία ακόμη περισσότερων ποιοτικών θέσεων εργασίας, η ενίσχυση των αμοιβών, η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου και η περαιτέρω βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος θα καθορίσουν εάν η Ελλάδα θα μπορέσει να μετατρέψει οριστικά το brain gain από μία θετική συγκυρία σε μόνιμο αναπτυξιακό πλεονέκτημα, αξιοποιώντας το σημαντικότερο κεφάλαιό της: το ανθρώπινο δυναμικό.