Το υπουργείο Δικαιοσύνης προωθεί νέο θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των λεγόμενων στρατηγικών αγωγών φίμωσης (SLAPP)
Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των λεγόμενων στρατηγικών αγωγών φίμωσης (SLAPP) επιχειρεί να διαμορφώσει το υπουργείο Δικαιοσύνης, με το σχετικό νομοσχέδιο να έχει ήδη περάσει το πρώτο σημαντικό κοινοβουλευτικό βήμα. Το σχέδιο νόμου «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Λοιπές διατάξεις» ψηφίστηκε επί της αρχής κατά πλειοψηφία στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και πλέον η διαδικασία προχωρά προς την Ολομέλεια.
SLAPP: Ψηφίστηκε επί της αρχής το νομοσχέδιο, το νέο πλαίσιο
Στο επίκεντρο του νομοσχεδίου βρίσκονται οι SLAPP, δηλαδή οι στρατηγικές αγωγές που χρησιμοποιούνται, σύμφωνα με τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία, με σκοπό να αποθαρρύνουν τη συμμετοχή προσώπων στον δημόσιο διάλογο. Πρόκειται για δικαστικές διαδικασίες που μπορεί να στρέφονται κατά δημοσιογράφων, μέσων ενημέρωσης, ερευνητών, ακαδημαϊκών, υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και πολιτών, όταν αυτοί παρεμβαίνουν δημόσια για ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος.
Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι ότι η προσφυγή στη Δικαιοσύνη αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα, δεν μπορεί όμως να μετατρέπεται σε εργαλείο οικονομικής πίεσης, εκφοβισμού ή εξουθένωσης εκείνων που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Το νομοσχέδιο επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει την άσκηση ενός νόμιμου δικαιώματος από την καταχρηστική εργαλειοποίηση της δικαστικής διαδικασίας.
Στην πράξη, το νέο πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα πρόωρης απόρριψης προδήλως αβάσιμων ή καταχρηστικών αγωγών, με στόχο να μην παραμένουν επί μακρόν σε εκκρεμότητα υποθέσεις που έχουν ως αποτέλεσμα την οικονομική και ψυχολογική εξουθένωση του εναγομένου. Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα πλήρους αποζημίωσης των θυμάτων καταχρηστικών αγωγών, καθώς και αποτελεσματικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε βάρος εκείνων που εργαλειοποιούν τη δικαστική διαδικασία.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και πρόβλεψη για τα δικαστικά έξοδα, καθώς ο καταχρηστικός ενάγων μπορεί να επιβαρύνεται με το σύνολό τους. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει και τις λεγόμενες διασυνοριακές SLAPP, προβλέποντας προστασία από καταχρηστικές αποφάσεις που εκδίδονται σε τρίτες χώρες, ενώ δίνεται και η δυνατότητα παρέμβασης οργανώσεων υπέρ των προσώπων που έχουν στοχοποιηθεί.
Οι αλλαγές που φέρνει το υπουργείο Δικαιοσύνης
«Με τις στρατηγικές αγωγές δεν πλήττονται μόνο συγκεκριμένα πρόσωπα. Πλήττεται ο ίδιος ο δημόσιος διάλογος και τελικά η ίδια η Δημοκρατία», είχε δηλώσει ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, παρουσιάζοντας τις βασικές προβλέψεις του νομοσχεδίου. Ο κ. Μπούγας έχει παράλληλα υπογραμμίσει ότι το νομοσχέδιο δεν περιορίζει το δικαίωμα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη. Αντίθετα, επιχειρεί να προστατεύσει το κύρος της ίδιας της δικαστικής διαδικασίας από την καταχρηστική χρήση της. Σύμφωνα με τον υφυπουργό, η Ελλάδα επιλέγει να κινηθεί πέρα από τις ελάχιστες απαιτήσεις της ευρωπαϊκής Οδηγίας, ενισχύοντας την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, της ενημέρωσης και της συμμετοχής των πολιτών στον δημόσιο βίο.
Τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το υπουργείο Δικαιοσύνης δίνουν μια εικόνα για την έκταση του φαινομένου στην Ελλάδα. Από το 2023 το υπουργείο συγκεντρώνει επίσημα στατιστικά στοιχεία, στο πλαίσιο της Σύστασης (ΕΕ) 2022/758 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα οποία αποστέλλονται κάθε χρόνο στην Κομισιόν. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Μπούγας, κατά το τελευταίο έτος καταγράφηκαν συνολικά 265 αγωγές, ενώ 82 υποθέσεις εκδικάστηκαν σε πρώτο βαθμό και 37 εξετάστηκαν σε δεύτερο βαθμό, στις οποίες περιλαμβάνονται και εφέσεις που αφορούν υποθέσεις προηγούμενων ετών.
Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των αγωγών δεν αντανακλά τον αριθμό των υποθέσεων που τελικά γίνονται δεκτές από τα δικαστήρια. Όπως ανέφερε ο υφυπουργός, οι αγωγές που ευδοκιμούν είναι σημαντικά λιγότερες, ενώ ακόμη και στις περιπτώσεις που τα δικαστήρια δικαιώνουν τους ενάγοντες, τα ποσά που επιδικάζονται απέχουν αισθητά από τις αρχικές απαιτήσεις.
Χαρακτηριστικό είναι ότι έχουν κατατεθεί αγωγές με αιτήματα αποζημίωσης που φτάνουν ακόμη και τις 980.000 ευρώ, ενώ τα ποσά που τελικά επιδικάζονται κυμαίνονται από 500 ευρώ έως περίπου 20.000 ευρώ. Στη συντριπτική πλειονότητα των υποθέσεων οι αποζημιώσεις δεν ξεπερνούν τις 5.000 ευρώ, ενώ στα Εφετεία τα επιδικαζόμενα ποσά είναι κατά κανόνα ακόμη χαμηλότερα από εκείνα που επιδικάζονται σε πρώτο βαθμό.
Για το υπουργείο Δικαιοσύνης, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι τα ελληνικά δικαστήρια ήδη λειτουργούν ως φίλτρο απέναντι σε υπέρογκες ή καταχρηστικές αξιώσεις. Παράλληλα, όμως, η κυβέρνηση θεωρεί ότι χρειάζεται ένα πιο σαφές και ειδικό θεσμικό πλαίσιο, ώστε η προστασία να ενεργοποιείται νωρίτερα και η ίδια η δικαστική διαδικασία να μην μπορεί να λειτουργεί ως μέσο πίεσης.
Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται στις SLAPP. Το δεύτερο βασικό σκέλος του αφορά τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις, με το υπουργείο Δικαιοσύνης να επιχειρεί να ενισχύσει τα διαθέσιμα εργαλεία όταν μια δημόσια αρχή δεν εφαρμόζει μια δικαστική απόφαση.
Μεταξύ των αλλαγών προβλέπεται για πρώτη φορά η δυνατότητα υποκατάστασης της Διοίκησης από τον δικαστή συμμόρφωσης, ενώ προβλέπονται και επαναλαμβανόμενες κυρώσεις έως ότου εφαρμοστεί πλήρως η δικαστική απόφαση. Στόχος είναι να ενισχυθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα των δικαστικών αποφάσεων και να περιοριστούν φαινόμενα καθυστέρησης ή μη συμμόρφωσης της Διοίκησης.
Βασω Παλαιου
Parapolitika.gr