Το τέλος του Β' Βαλκανικού Πολέμου - Οι διπλωματικές διεργασίες μεταξύ των βαλκανικών χωρών και οι παρεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων - Τι έλεγε ο Ρώσος ΥΠΕΞ για την Καβάλα
Μια από τις σημαντικότερες Συνθήκες για τη νεότερη Ελλάδα με την οποία αύξησε κατά πολύ την εδαφική της έκταση και τον πληθυσμό της υπογράφηκε πριν από 113 χρόνια στο Βουκουρέστι (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1913). Με τη Συνθήκη αυτή, στην οποία αναφερθήκαμε ακροθιγώς και στο χθεσινό μας μπλογκ, καθορίστηκαν τα σύνορα στη Χερσόνησο του Αίμου μετά τους αιματηρούς Βαλκανικούς Πολέμους.
Έλληνες στρατιώτες περνούν τα στενά της Κρέσνας το 1913.
Το τέλος του Β' Βαλκανικού Πολέμου
Το τέλος του Β' Βαλκανικού Πολέμου
Με τις μάχες της Κρέσνας - Σιμιτλή - Τζουμαγιάς (11-17 Ιουλίου 1913) και την επικράτηση των ελληνικών δυνάμεων επί των βουλγαρικών τερματίστηκαν οι συγκρούσεις του Β' Βαλκανικού Πολέμου. Αν και για το πότε έληξαν αυτές αναφέρονται και άλλες ημερομηνίες, η ημερήσια διαταγή του Γενικού Στρατηγείου: "...η ημέρα της 17ης Ιουλίου 1913 έληξε με δύο νίκας εις αμφότερα τα πλευρά ημών", πιστοποιεί ότι και τη μέρα αυτή έγιναν μάχες. Συγκεκριμένα, η VII Μεραρχία απέκρουσε βουλγαρική επίθεση 8.000 Βουλγάρων στο Πρέντελ Χαν. Στη μάχη αυτή, σύμφωνα με τον Δ. Καλλίμαχο ("Από το στρατόπεδον", σελ. 259) διακρίθηκε ιδιαίτερα το Τάγμα Κερκυραίων το οποίο έτρεψε σε φυγή τους Βουλγάρους προς το ύψωμα 1350 και κατέλαβε τα χωριά Πέτσοβο και Νέγρεσο.
Η προέλαση των ελληνικών δυνάμεων θα συνεχιζόταν, αν δεν υπογραφόταν προσωρινή ανακωχή στις 18 Ιουλίου 1913. Βασικός όρος της ανακωχής ήταν ο τερματισμός των εχθροπραξιών το μεσημέρι της 18ης Ιουλίου. Στα άλλα μέτωπα, Σέρβοι και Βούλγαροι περιορίστηκαν σε μικροσυγκρούσεις στα παλιά σύνορα των δύο κρατών, η Ρουμανία κήρυξε τον πόλεμο κατά της Βουλγαρίας στις 27 Ιουνίου/10 Ιουλίου 1913 με περίπου 200.000 άνδρες, που κατέλαβαν τη Νότια Δοβρουτσά, τη Βάρνα και έφτασε 30 χιλιόμετρα μακριά από τη Σόφια. Να σημειώσουμε ότι τόσο οι Σέρβοι όσο και ο Κωνσταντίνος ήθελαν επίσης να φτάσουν στη Σόφια!
Η προέλαση των ελληνικών δυνάμεων θα συνεχιζόταν, αν δεν υπογραφόταν προσωρινή ανακωχή στις 18 Ιουλίου 1913. Βασικός όρος της ανακωχής ήταν ο τερματισμός των εχθροπραξιών το μεσημέρι της 18ης Ιουλίου. Στα άλλα μέτωπα, Σέρβοι και Βούλγαροι περιορίστηκαν σε μικροσυγκρούσεις στα παλιά σύνορα των δύο κρατών, η Ρουμανία κήρυξε τον πόλεμο κατά της Βουλγαρίας στις 27 Ιουνίου/10 Ιουλίου 1913 με περίπου 200.000 άνδρες, που κατέλαβαν τη Νότια Δοβρουτσά, τη Βάρνα και έφτασε 30 χιλιόμετρα μακριά από τη Σόφια. Να σημειώσουμε ότι τόσο οι Σέρβοι όσο και ο Κωνσταντίνος ήθελαν επίσης να φτάσουν στη Σόφια!
Τα σύνορα στα Βαλκάνια μετά τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913.
Οι Τούρκοι, που είχαν πάθει παντού πανωλεθρία ανασυντάχθηκαν. Συγκρότησαν μια μικρή Στρατιά και μια Ταξιαρχία Ιππικού υπό τον Αχμέτ Ιζέτ. Στις 23 Ιουνίου 1913 οι Τούρκοι απαίτησαν την εκκένωση της Ραιδεστού, την απελευθέρωση των αιχμαλώτων και τη χάραξη συνοριακής γραμμής Αίνου-Μήδειας. Οι Βούλγαροι δεν έδιναν σαφείς απαντήσεις. Έτσι στις 29 Ιουνίου 1913 οι Τούρκοι άρχισαν επιχειρήσεις στη Θράκη και ανακατέλαβαν τις Σαράντα Εκκλησιές και την Αδριανούπολη (9/7/1913).
Βουλγαρικές δυνάμεις κοντά στην Αδριανούπολη
Οι Βούλγαροι έκαναν το μοιραίο λάθος να μην αρκεστούν στις περιοχές που είχαν καταλάβει κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο και βρέθηκαν τελικά ένα βήμα πριν την ολική καταστροφή. Την ίδια ώρα που τα ελληνικά στρατεύματα έδιναν σκληρές μάχες εναντίον τους, με χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες βρήκαν την ευκαιρία Ρουμάνοι και Τούρκοι να επιτεθούν κατά των διαλυμένων βουλγαρικών στρατευμάτων και να πετύχουν, δια περιπάτου, πολύ σημαντικές νίκες, καταλαμβάνοντας βουλγαρικά εδάφη.
Η Συνθήκη του Βουκουρεστίου
Οι Βούλγαροι έκαναν το μοιραίο λάθος να μην αρκεστούν στις περιοχές που είχαν καταλάβει κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο και βρέθηκαν τελικά ένα βήμα πριν την ολική καταστροφή. Την ίδια ώρα που τα ελληνικά στρατεύματα έδιναν σκληρές μάχες εναντίον τους, με χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες βρήκαν την ευκαιρία Ρουμάνοι και Τούρκοι να επιτεθούν κατά των διαλυμένων βουλγαρικών στρατευμάτων και να πετύχουν, δια περιπάτου, πολύ σημαντικές νίκες, καταλαμβάνοντας βουλγαρικά εδάφη.
Η Συνθήκη του Βουκουρεστίου
Βλέποντας τις δραματικές εξελίξεις στα Βαλκάνια, οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, με πρώτες τη Ρωσία και την Αυστροουγγαρία αποφάσισαν να αναλάβουν δράση. Η Ρωσία, καθώς η προστατευόμενή της Βουλγαρία κινδύνευε να διαλυθεί, πρότεινε ήδη στις 9 Ιουλίου 1913 δια του Υπουργού Εξωτερικών Σαζόνοφ την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών, τη σύναψη ανακωχής και τη σύγκληση διάσκεψης των βαλκανικών χωρών στην Πετρούπολη της Ρωσίας, για τη σύναψη ειρήνης.
Μετά από έκτακτη σύγκληση του υπουργικού συμβουλίου στην Αθήνα, η πρόταση απορρίφθηκε. Η Ελλάδα ζήτησε, η Βουλγαρία να απευθυνθεί άμεσα στην Ελλάδα, που με τη σειρά της θα πρότεινε τους όρους της ειρήνευσης. Η ανακωχή θα ακολουθούσε την προκαταρκτική συμφωνία, γύρω από τους όρους της ειρήνης. Και ο Κωνσταντίνος από το μέτωπο ζητούσε από τον Βενιζέλο να μην αποδεχτεί καμία μεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων, τονίζοντας ότι η Βουλγαρία πρέπει, πριν απ' όλα, να αναγνωρίσει την ήττα της. Οι θηριωδίες των Βουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία εναντίον των Ελλήνων είχαν κάνει τον Κωνσταντίνο να θέλει να φτάσει μέχρι τη Σόφια. Παραφράζοντας τη φράση του Κάτωνα για την Καρχηδόνα είπε στον Βενιζέλο: "Ceterum censeo Bulgariam esse delendam" ("Κατά τα άλλα θεωρώ ότι η Βουλγαρία πρέπει να καταστραφεί").
Μετά από έκτακτη σύγκληση του υπουργικού συμβουλίου στην Αθήνα, η πρόταση απορρίφθηκε. Η Ελλάδα ζήτησε, η Βουλγαρία να απευθυνθεί άμεσα στην Ελλάδα, που με τη σειρά της θα πρότεινε τους όρους της ειρήνευσης. Η ανακωχή θα ακολουθούσε την προκαταρκτική συμφωνία, γύρω από τους όρους της ειρήνης. Και ο Κωνσταντίνος από το μέτωπο ζητούσε από τον Βενιζέλο να μην αποδεχτεί καμία μεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων, τονίζοντας ότι η Βουλγαρία πρέπει, πριν απ' όλα, να αναγνωρίσει την ήττα της. Οι θηριωδίες των Βουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία εναντίον των Ελλήνων είχαν κάνει τον Κωνσταντίνο να θέλει να φτάσει μέχρι τη Σόφια. Παραφράζοντας τη φράση του Κάτωνα για την Καρχηδόνα είπε στον Βενιζέλο: "Ceterum censeo Bulgariam esse delendam" ("Κατά τα άλλα θεωρώ ότι η Βουλγαρία πρέπει να καταστραφεί").
Η ελληνική αντιπροσωπεία στο Βουκουρεστι το 1913.
Οι ρουμανικές και οι τουρκικές επιτυχίες επί των Βουλγάρων θορύβησαν τους πάντες. Ο Ελληνικός Στρατός είχε φτάσει στα όριά του, το ίδιο όμως και ο βουλγαρικός. Οι Σέρβοι δεν φαίνονταν διατεθειμένοι να εμπλακούν σε νέες συγκρούσεις. Η Βουλγαρία πλέον ζητούσε ανακωχή, ενώ Ελλάδα και Σερβία επέμεναν σταθερά στον, ταυτόχρονο, με τη σύναψη της ανακωχής, καθορισμό των προκαταρκτικών όρων της ειρήνης. Μετά τη Ρωσία που απέτυχε ανέλαβε δράση η Γαλλία πιέζοντας την Ελλάδα. Ο Γάλλος πρεσβευτής στη χώρα μας είπε στον Βενιζέλο ότι "αρνουμένη η Ελλάς να τερματίσει τας εχθροπραξίας, όχι μόνο θέτει εις κίνδυνον την ευρωπαϊκήν ειρήνην, αλλά καθιστά συζητήσιμα και τα επιτεύγματα του στρατού της". Εξάλλου ο Βενιζέλος απάντησε: "Λυπούμαι με το διάβημά σας. Αφού ώθησα την διαλλακτικότητά μου μέχρι σημείου ώστε να επιτρέψω εις τους Βουλγάρους να παρασκευάσουν ανέτως την επίθεσίν των, οφείλω τώρα να τους δώσω καιρόν όπως οργανωθούν εκ νέου. Διότι αυτό σημαίνει έναρξις των διαπραγματεύσεων άνευ προηγουμένης εξασφαλίσεως. Θα ήμην εγκληματίας αν το εδεχόμην".
Οι ρουμανικές και οι τουρκικές επιτυχίες επί των Βουλγάρων θορύβησαν τους πάντες. Ο Ελληνικός Στρατός είχε φτάσει στα όριά του, το ίδιο όμως και ο βουλγαρικός. Οι Σέρβοι δεν φαίνονταν διατεθειμένοι να εμπλακούν σε νέες συγκρούσεις. Η Βουλγαρία πλέον ζητούσε ανακωχή, ενώ Ελλάδα και Σερβία επέμεναν σταθερά στον, ταυτόχρονο, με τη σύναψη της ανακωχής, καθορισμό των προκαταρκτικών όρων της ειρήνης. Μετά τη Ρωσία που απέτυχε ανέλαβε δράση η Γαλλία πιέζοντας την Ελλάδα. Ο Γάλλος πρεσβευτής στη χώρα μας είπε στον Βενιζέλο ότι "αρνουμένη η Ελλάς να τερματίσει τας εχθροπραξίας, όχι μόνο θέτει εις κίνδυνον την ευρωπαϊκήν ειρήνην, αλλά καθιστά συζητήσιμα και τα επιτεύγματα του στρατού της". Εξάλλου ο Βενιζέλος απάντησε: "Λυπούμαι με το διάβημά σας. Αφού ώθησα την διαλλακτικότητά μου μέχρι σημείου ώστε να επιτρέψω εις τους Βουλγάρους να παρασκευάσουν ανέτως την επίθεσίν των, οφείλω τώρα να τους δώσω καιρόν όπως οργανωθούν εκ νέου. Διότι αυτό σημαίνει έναρξις των διαπραγματεύσεων άνευ προηγουμένης εξασφαλίσεως. Θα ήμην εγκληματίας αν το εδεχόμην".
Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος.
Ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Φερδινάνδος, στις 15 Ιουλίου 1913 απέπεμψε τον φιλορώσο πρωθυπουργό Ντάνεφ και διόρισε στη θέση του τον φιλοαυστριακό Ράντοσλαβ και Υπουργό Εξωτερικών τον Γενάντιεφ, φιλοαυστριακό επίσης. Η Βιέννη ζητούσε από τη Βουλγαρία να δεχθεί τη μεσολάβηση του βασιλιά της Ρουμανίας Κάρολου, ο οποίος επανέλαβε την έκκλησή του για τη σύναψη ανακωχής και ταυτόχρονη έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Η ουτοπική επιμονή του Κωνσταντίνου να φτάσει στη Σόφια είχε αρχίσει να δημιουργεί προβλήματα. Η Ελλάδα άρχισε να απομονώνεται και εμφανιζόταν ως το μοναδικό κράτος που επιθυμούσε συνέχιση των εχθροπραξιών. Υπήρξε διαφωνία μεταξύ Κωνσταντίνου - Βενιζέλου, μάλιστα ο αείμνηστος Σαράντος Καργάκος γράφει ότι ο Κρητικός πολιτικός παραιτήθηκε προς στιγμήν, ανακάλεσε όμως άμεσα την παραίτησή του. Στο Βουκουρέστι μάλιστα, ευφυώς απέδωσε τη συνέχιση των εχθροπραξιών σε τεχνικούς λόγους.
Στις 17/30 Ιουλίου 1913 ξεκίνησε η Συνδιάσκεψη του Βουκουρεστίου υπό την προεδρία του Ρουμάνου Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών Titu Maiorescu (1840-1917). Σε αυτήν μετείχαν οι εκπρόσωποι Ελλάδας, Σερβίας, Ρουμανίας και Μαυροβουνίου, από τη μία πλευρά και Βουλγαρίας από την άλλη. Ο Βενιζέλος έπρεπε να δώσει μάχη για την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Το ίδιο και η Βουλγαρία. Τα εδαφικά ζητήματα μεταξύ Ρουμανίας-Βουλγαρίας και Βουλγαρίας-Σερβίας διευθετήθηκαν γρήγορα (22/7 και 24/7 αντίστοιχα).
Ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Φερδινάνδος, στις 15 Ιουλίου 1913 απέπεμψε τον φιλορώσο πρωθυπουργό Ντάνεφ και διόρισε στη θέση του τον φιλοαυστριακό Ράντοσλαβ και Υπουργό Εξωτερικών τον Γενάντιεφ, φιλοαυστριακό επίσης. Η Βιέννη ζητούσε από τη Βουλγαρία να δεχθεί τη μεσολάβηση του βασιλιά της Ρουμανίας Κάρολου, ο οποίος επανέλαβε την έκκλησή του για τη σύναψη ανακωχής και ταυτόχρονη έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Η ουτοπική επιμονή του Κωνσταντίνου να φτάσει στη Σόφια είχε αρχίσει να δημιουργεί προβλήματα. Η Ελλάδα άρχισε να απομονώνεται και εμφανιζόταν ως το μοναδικό κράτος που επιθυμούσε συνέχιση των εχθροπραξιών. Υπήρξε διαφωνία μεταξύ Κωνσταντίνου - Βενιζέλου, μάλιστα ο αείμνηστος Σαράντος Καργάκος γράφει ότι ο Κρητικός πολιτικός παραιτήθηκε προς στιγμήν, ανακάλεσε όμως άμεσα την παραίτησή του. Στο Βουκουρέστι μάλιστα, ευφυώς απέδωσε τη συνέχιση των εχθροπραξιών σε τεχνικούς λόγους.
Στις 17/30 Ιουλίου 1913 ξεκίνησε η Συνδιάσκεψη του Βουκουρεστίου υπό την προεδρία του Ρουμάνου Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών Titu Maiorescu (1840-1917). Σε αυτήν μετείχαν οι εκπρόσωποι Ελλάδας, Σερβίας, Ρουμανίας και Μαυροβουνίου, από τη μία πλευρά και Βουλγαρίας από την άλλη. Ο Βενιζέλος έπρεπε να δώσει μάχη για την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Το ίδιο και η Βουλγαρία. Τα εδαφικά ζητήματα μεταξύ Ρουμανίας-Βουλγαρίας και Βουλγαρίας-Σερβίας διευθετήθηκαν γρήγορα (22/7 και 24/7 αντίστοιχα).
Ο βασιλιάς Κάρολος Β΄της Ρουμανίας
Σε συνεννόηση με τον Κωνσταντίνο, ο Βενιζέλος πρότεινε ως ακραίο συνοριακό σημείο τη γραμμή Μάκρη (κοντά στην Αλεξανδρούπολη) - Πέρελικ (κορυφή της Ροδόπης). Οι δυο τοποθεσίες απέχουν μεταξύ τους 170-180 χιλιόμετρα και ως έσχατη υποχώρηση, την ένταξη της Ξάνθης και του Πόρτο Λάγο στην Ελλάδα. Οι πληθυσμοί των περιοχών αυτών ήταν στη συντριπτική πλειοψηφία τους ελληνικοί. Αντίθετα, οι Βούλγαροι πρότειναν τα σύνορα να βρίσκονται δυτικά της Καβάλας! Πιστοί υποστηρικτές τους, οι Ρώσοι. Ο Σαζόνοφ, ΥΠΕΞ της Ρωσίας είπε προς τον Γάλλο πολιτικό και διπλωμάτη Τεοφίλ Ντελκασέ: "Η Ελλάδα διαθέτει τόσα λιμάνια ώστε να μην γνωρίζει πώς θα τα χρησιμοποιήσει. Θα λάβει τη Θεσσαλονίκη. Ανατολικά της Θεσσαλονίκης μόνο η Καβάλα είναι δυνατό να αποτελέσει ένα αξιόλογο λιμάνι.
Σε συνεννόηση με τον Κωνσταντίνο, ο Βενιζέλος πρότεινε ως ακραίο συνοριακό σημείο τη γραμμή Μάκρη (κοντά στην Αλεξανδρούπολη) - Πέρελικ (κορυφή της Ροδόπης). Οι δυο τοποθεσίες απέχουν μεταξύ τους 170-180 χιλιόμετρα και ως έσχατη υποχώρηση, την ένταξη της Ξάνθης και του Πόρτο Λάγο στην Ελλάδα. Οι πληθυσμοί των περιοχών αυτών ήταν στη συντριπτική πλειοψηφία τους ελληνικοί. Αντίθετα, οι Βούλγαροι πρότειναν τα σύνορα να βρίσκονται δυτικά της Καβάλας! Πιστοί υποστηρικτές τους, οι Ρώσοι. Ο Σαζόνοφ, ΥΠΕΞ της Ρωσίας είπε προς τον Γάλλο πολιτικό και διπλωμάτη Τεοφίλ Ντελκασέ: "Η Ελλάδα διαθέτει τόσα λιμάνια ώστε να μην γνωρίζει πώς θα τα χρησιμοποιήσει. Θα λάβει τη Θεσσαλονίκη. Ανατολικά της Θεσσαλονίκης μόνο η Καβάλα είναι δυνατό να αποτελέσει ένα αξιόλογο λιμάνι.
Ο Κάιζερ Γουλιέλμος ο Δεύτερος
Το Ντεντέ Αγάτς (Αλεξανδρούπολη) δεν αξίζει τίποτε. Όσον αφορά τον Αίνο η ακραία συνοριακή θέση του το καθιστά αχρησιμοποίητο. Είναι δίκαιο η Βουλγαρία να έχει ένα λιμάνι στη θάλασσα του Αιγαίου". Εκτός από τη Ρωσία, Ιταλία και Αυστρία ήταν εναντίον της Ελλάδας. Γαλλία και Βρετανία τάχθηκαν υπέρ των ελληνικών θέσεων. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, καθοριστική ήταν η παρέμβαση της Γερμανίας! Ο Βενιζέλος ζήτησε από τον Κωνσταντίνο, να αποταθεί μέσω της συζύγου του Σοφίας στον αδελφό της και κουνιάδο του, Κάιζερ Γουλιέλμο της Γερμανίας και να ζητήσει τη μεσολάβησή του προς τον Κάρολο της Ρουμανίας τον οποίο επηρέαζε. Πράγματι, αυτό έγινε και ο Κάρολος υποστήριξε τις ελληνικές θέσεις με μία κίνηση του Βενιζέλου που προκαλεί συζητήσεις μέχρι σήμερα: την παραχώρηση αυτονομίας στις σχολές και τις εκκλησίες των Κουτσόβλαχων στις περιοχές που θα ενταχθούν στην Ελλάδα και τη σύσταση επισκοπής για τους Κουτσόβλαχους, με τη Ρουμανία να μπορεί να επιχορηγεί, με ελληνική επίβλεψη, τα καθιδρύματα αυτά.
Ο διαπρεπής νομομαθής Ν.Ν. Σαρίπολος, στο βιβλίο του "Συνταγματικόν Δίκαιον" (τ. Β', σελ. 276, υποσημείωση), με μια σειρά νομικών ισχυρισμών αμφισβήτησε την εγκυρότητα της δέσμευσης αυτής, καθώς υπερβαίνει τα πλαίσια της Συνθήκης. Στις 25 Ιουλίου 1913 επήλθε συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας για απεριόριστη ανακωχή. Αυστριακοί και Ρώσοι επέμεναν στην μη απόδοση της Καβάλας στην Ελλάδα. Παραδόξως, ο Βούλγαρος αντιπρόσωπος Ράντεφ υπέγραψε, ότι συναινεί στην παραχώρηση της Καβάλας στην Ελλάδα. Νέο σύνορο των δύο χωρών ήταν ο ποταμός Νέστος, 50 χλμ. ανατολικά της μακεδονικής πόλης.
Με το άρθρο 5 της Συνθήκης καθορίζεται η ελληνοβουλγαρική μεθόριος "από του όρους Μπέλες και καταληγούσης εις τας εις το Αιγαίον Πέλαγος εκβολάς του ποταμού Νέστου". Απίστευτη είναι η ακροτελεύτια διάταξη του 5ου άρθρου: "Συνομολογείται ρητώς ότι η Βουλγαρία παραιτείται πάσης επί της νήσου Κρήτης αξιώσεως".
Το Ντεντέ Αγάτς (Αλεξανδρούπολη) δεν αξίζει τίποτε. Όσον αφορά τον Αίνο η ακραία συνοριακή θέση του το καθιστά αχρησιμοποίητο. Είναι δίκαιο η Βουλγαρία να έχει ένα λιμάνι στη θάλασσα του Αιγαίου". Εκτός από τη Ρωσία, Ιταλία και Αυστρία ήταν εναντίον της Ελλάδας. Γαλλία και Βρετανία τάχθηκαν υπέρ των ελληνικών θέσεων. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, καθοριστική ήταν η παρέμβαση της Γερμανίας! Ο Βενιζέλος ζήτησε από τον Κωνσταντίνο, να αποταθεί μέσω της συζύγου του Σοφίας στον αδελφό της και κουνιάδο του, Κάιζερ Γουλιέλμο της Γερμανίας και να ζητήσει τη μεσολάβησή του προς τον Κάρολο της Ρουμανίας τον οποίο επηρέαζε. Πράγματι, αυτό έγινε και ο Κάρολος υποστήριξε τις ελληνικές θέσεις με μία κίνηση του Βενιζέλου που προκαλεί συζητήσεις μέχρι σήμερα: την παραχώρηση αυτονομίας στις σχολές και τις εκκλησίες των Κουτσόβλαχων στις περιοχές που θα ενταχθούν στην Ελλάδα και τη σύσταση επισκοπής για τους Κουτσόβλαχους, με τη Ρουμανία να μπορεί να επιχορηγεί, με ελληνική επίβλεψη, τα καθιδρύματα αυτά.
Ο διαπρεπής νομομαθής Ν.Ν. Σαρίπολος, στο βιβλίο του "Συνταγματικόν Δίκαιον" (τ. Β', σελ. 276, υποσημείωση), με μια σειρά νομικών ισχυρισμών αμφισβήτησε την εγκυρότητα της δέσμευσης αυτής, καθώς υπερβαίνει τα πλαίσια της Συνθήκης. Στις 25 Ιουλίου 1913 επήλθε συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας για απεριόριστη ανακωχή. Αυστριακοί και Ρώσοι επέμεναν στην μη απόδοση της Καβάλας στην Ελλάδα. Παραδόξως, ο Βούλγαρος αντιπρόσωπος Ράντεφ υπέγραψε, ότι συναινεί στην παραχώρηση της Καβάλας στην Ελλάδα. Νέο σύνορο των δύο χωρών ήταν ο ποταμός Νέστος, 50 χλμ. ανατολικά της μακεδονικής πόλης.
Με το άρθρο 5 της Συνθήκης καθορίζεται η ελληνοβουλγαρική μεθόριος "από του όρους Μπέλες και καταληγούσης εις τας εις το Αιγαίον Πέλαγος εκβολάς του ποταμού Νέστου". Απίστευτη είναι η ακροτελεύτια διάταξη του 5ου άρθρου: "Συνομολογείται ρητώς ότι η Βουλγαρία παραιτείται πάσης επί της νήσου Κρήτης αξιώσεως".
Βούλγαροι στρατιώτες, αιχμάλωτοι των Ελλήνων.
Ο Βενιζέλος πάντως επικρίθηκε έντονα και μέσα στη Βουλή για την παραχώρηση δικαιωμάτων στους Ρουμάνους, επί των Ελλήνων Βλάχων. Μάλιστα, ο Στέφανος Δραγούμης παραιτήθηκε από τη Γενική Διοίκηση της Μακεδονίας. Να σημειώσουμε, ότι εκτός από την αυτονόητη ανταλλαγή αιχμαλώτων, ελληνικά στρατεύματα, με τα νέα σύνορα, υποχρεώθηκαν να αποσυρθούν από εδάφη που είχαν καταλάβει και δόθηκαν τελικά στη Βουλγαρία. Ο Διονύσιος Κόκκινος γράφει: "Την 31η Ιουλίου (π.η.), η ελληνική αντιπροσωπεία ανεχώρησε από το Βουκουρέστιον δια τας Αθήνας. Το έργον το οποίον είχε επιτελέσει ήτο σημαντικόν, μόνον δε σήμερον είναι ικανόν να εκτιμηθεί. Είχε να αντιπαλαίσει η αντιπροσωπεία μας, όχι μόνον προς τους βαλκανικούς γείτονες, αλλά και προς τας Μεγάλας Δυνάμεις" ("Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος", τ. Β', σ. 1086).
Ο Κωνσταντίνος απένειμε το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Σωτήρος στον Βενιζέλο. Στις 26/7/1913 σε διάγγελμά του προς τον Στρατό και τον Στόλο ανέφερε, μεταξύ άλλων, και τα εξής: "Το αίμα σας, οι κόποι σας, οι αγώνες σας, οι στερήσεις σας και η καρτερία σας έκαμαν την Πατρίδα μας μεγάλην. Όχι δε μόνον μεγάλην, αλλά και τιμημένην και σεβαστήν και ένδοξον εις τον κόσμον. Λυπούμαι διότι πολλοί, πάμπολλοι από τους ανδρείους μαχητές μου δεν θα ακούσωσι τους λόγους μου τούτους, αλλά το αίμα των δεν εχύθη επί ματαίω. Αιωνία η μνήμη των πεσόντων ηρώων".
Επίλογος
Ο Βενιζέλος πάντως επικρίθηκε έντονα και μέσα στη Βουλή για την παραχώρηση δικαιωμάτων στους Ρουμάνους, επί των Ελλήνων Βλάχων. Μάλιστα, ο Στέφανος Δραγούμης παραιτήθηκε από τη Γενική Διοίκηση της Μακεδονίας. Να σημειώσουμε, ότι εκτός από την αυτονόητη ανταλλαγή αιχμαλώτων, ελληνικά στρατεύματα, με τα νέα σύνορα, υποχρεώθηκαν να αποσυρθούν από εδάφη που είχαν καταλάβει και δόθηκαν τελικά στη Βουλγαρία. Ο Διονύσιος Κόκκινος γράφει: "Την 31η Ιουλίου (π.η.), η ελληνική αντιπροσωπεία ανεχώρησε από το Βουκουρέστιον δια τας Αθήνας. Το έργον το οποίον είχε επιτελέσει ήτο σημαντικόν, μόνον δε σήμερον είναι ικανόν να εκτιμηθεί. Είχε να αντιπαλαίσει η αντιπροσωπεία μας, όχι μόνον προς τους βαλκανικούς γείτονες, αλλά και προς τας Μεγάλας Δυνάμεις" ("Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος", τ. Β', σ. 1086).
Ο Κωνσταντίνος απένειμε το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Σωτήρος στον Βενιζέλο. Στις 26/7/1913 σε διάγγελμά του προς τον Στρατό και τον Στόλο ανέφερε, μεταξύ άλλων, και τα εξής: "Το αίμα σας, οι κόποι σας, οι αγώνες σας, οι στερήσεις σας και η καρτερία σας έκαμαν την Πατρίδα μας μεγάλην. Όχι δε μόνον μεγάλην, αλλά και τιμημένην και σεβαστήν και ένδοξον εις τον κόσμον. Λυπούμαι διότι πολλοί, πάμπολλοι από τους ανδρείους μαχητές μου δεν θα ακούσωσι τους λόγους μου τούτους, αλλά το αίμα των δεν εχύθη επί ματαίω. Αιωνία η μνήμη των πεσόντων ηρώων".
Επίλογος
Παράλληλα με τους Βαλκανικούς Πολέμους, στις 28 Νοεμβρίου του 1912, ο Ισμαήλ Κεμάλ Μπέη Βλ(ι)όρα, με την προτροπή και ενθάρρυνση της Ιταλίας (και της Αυστρίας) κήρυξε στην Αυλώνα την ανεξαρτησία της Αλβανίας. Οι Αλβανοί δεν πολέμησαν για την ανεξαρτησία τους. Οι άλλοι βαλκανικοί λαοί έλαβαν, περίπου, ό,τι αναλογούσε στο μέγεθος των θυσιών του καθενός. Οι Αλβανοί, σύμμαχοι των Τούρκων και το 1912-13, ποια ακριβώς θυσία έκαναν; Δυστυχώς, τεχνητά κρατικά μορφώματα, που εξυπηρετούν τους σκοπούς των εκάστοτε «Μεγάλων» πάντα δημιουργούνται...
Η ουσία είναι, ότι με τους Βαλκανικούς Πολέμους, μέσα σε 8 μήνες η Ελλάδα από 63.211 τ.χλμ έφτασε τα 120.308 τ.χλμ και ο πληθυσμός της, από 2.631.952 εκατομμύρια εκτινάχθηκε στα 4.718.221 εκατομμύρια. Νέα εδάφη, πλουτοπαραγωγικοί πόροι, αυτοπεποίθηση και μεγάλες προσδοκίες προκάλεσαν ευφορία στον ελληνικό λαό.
Δυστυχώς, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Εθνικός Διχασμός, δεν άφησαν τους Έλληνες να χαρούν για πολύ τους θριάμβους του 1912-13 και οδήγησαν το έθνος μας σε νέες περιπέτειες…
Πηγές:
"ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ", τ. ΙΔ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
ΣΑΡΑΝΤΟΣ Ι. ΚΑΡΓΑΚΟΣ, "Η ΕΛΛΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ (1912-1913)", ΑΘΗΝΑ 2012
Η ουσία είναι, ότι με τους Βαλκανικούς Πολέμους, μέσα σε 8 μήνες η Ελλάδα από 63.211 τ.χλμ έφτασε τα 120.308 τ.χλμ και ο πληθυσμός της, από 2.631.952 εκατομμύρια εκτινάχθηκε στα 4.718.221 εκατομμύρια. Νέα εδάφη, πλουτοπαραγωγικοί πόροι, αυτοπεποίθηση και μεγάλες προσδοκίες προκάλεσαν ευφορία στον ελληνικό λαό.
Δυστυχώς, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Εθνικός Διχασμός, δεν άφησαν τους Έλληνες να χαρούν για πολύ τους θριάμβους του 1912-13 και οδήγησαν το έθνος μας σε νέες περιπέτειες…
Πηγές:
"ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ", τ. ΙΔ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
ΣΑΡΑΝΤΟΣ Ι. ΚΑΡΓΑΚΟΣ, "Η ΕΛΛΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ (1912-1913)", ΑΘΗΝΑ 2012
Μιχάλης Στούκας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ