Η εκδίκηση, λένε, είναι ένα πιάτο που τρώγεται κρύο. Για έναν αληθινό Sir, όπως ο Στέλιος Χατζηιωάννου, τέτοια ταπεινά συναισθήματα, όπως αυτό της εκδίκησης, μπορεί να είναι ανύπαρκτα, σίγουρα όμως υπάρχουν άλλα, όπως της δικαίωσης. Και σίγουρα, αισθάνεται δικαιωμένος και ικανοποιημένος από την τροπή που παίρνουν τα πράγματα για το διασημότερο από τα επιχειρηματικά του παιδιά, την easyJet.
Περνώντας από χίλια κύματα, ο Χατζηιωάννου και η οικογένειά του βρήκαν κάποιον με τον οποίο να μοιράζονται ένα κοινό ή έστω παρόμοιο επιχειρηματικό όραμα για την επόμενη μέρα του ευρωπαϊκού γίγαντα των low cost αεροπορικών ταξιδιών στο πρόσωπο του αμερικανικού επενδυτικού fund Apollo Global Management.
Εν όψει της εξαγοράς αντί 6,7 δισ. ευρώ, ο Ελληνοκύπριος ιδρυτής της αεροπορικής και κάτοχος των δικαιωμάτων των σημάτων όλης της οικογένειας του easyGroup, είδε έγκαιρα ότι εξελίσσεται μια... μάχη βουβαλιών.
Το -επίσης αμερικανικό- fund Castlelake επιχείρησε να εξαγοράσει σε σημαντικό discount την -ούτως ή άλλως πιεσμένη από το κόστος των καυσίμων και τη μειωμένη κίνηση- αεροπορική, αποτιμώντας την, τέλη Μαΐου, περίπου στα 5 εκατ. λίρες.
Με τη μετοχή της να κάνει ράλι, ενισχυόμενη κατά 29% από τότε, η πρόταση της Castlelake απορρίφθηκε από το Δ.Σ. της αεροπορικής ως «αδιαφανής» και με το σκεπτικό ότι προσπαθεί να την αγοράσει υποτιμημένη, σε τιμή ευκαιρίας. Η πρόταση της Apollo, πρόσφατα, στα 5,7 δισ. λίρες, την έχρισε νικήτρια σε αυτή τη μάχη, αφού υπολόγισε το ειδικό βάρος του ιδρυτή και μεγαλομετόχου, παίρνοντάς τον στο πλευρό της.
Ετσι, ο Sir Στέλιος, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει έρθει σε ρήξη πολλές φορές με το Δ.Σ. της easyJet -χρησιμοποιώντας μάλιστα βαρύτατους χαρακτηρισμούς, όπως «οι αχρείοι»- και έχει δεχθεί πιέσεις από αναλυτές και μετόχους να την αφήσει στα χέρια άλλων, όχι μόνο δεν βλέπει το εφιαλτικό γι’ αυτόν σενάριο να γίνεται πραγματικότητα, αλλά δικαιώνεται. Διατηρεί το 15,3% που διαθέτει σήμερα η οικογένεια και, όπως φαίνεται, θα βγει ενισχυμένος από αυτή τη μάχη.
«Κατόπιν προσεκτικής εξέτασης της πρότασης της Apollo, η οικογένειά μου και εγώ αποφασίσαμε να στηρίξουμε την προτεινόμενη εξαγορά, όπως αυτή ανακοινώθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της easyJet. Παράλληλα, θα παραμείνουμε μέτοχοι στην ιδιωτική εταιρεία που θα προκύψει μετά την αποχώρηση της easyJet από το Χρηματιστήριο του Λονδίνου. [...] Χαιρετίζω τις στρατηγικές προθέσεις της Apollo για την easyJet, οι οποίες στοχεύουν στη δημιουργία νέων προοπτικών ανάπτυξης για την εταιρεία. Το γεγονός ότι η Apollo, ένας από τους πλέον ισχυρούς και έμπειρους θεσμικούς επενδυτές παγκοσμίως, αποφάσισε να στηρίξει και να επενδύσει στην ανάπτυξη της easyJet, του κορυφαίου μέλους του easy family of brands, αποτελεί ισχυρή επιβεβαίωση της αξίας του easy brand και της δυναμικής του επιχειρηματικού μοντέλου της easyGroup Ltd. Η οικογένειά μου και εγώ σκοπεύουμε να διατηρήσουμε τη θέση μας ως σημαντικοί μακροπρόθεσμοι μέτοχοι της easyJet, στηρίζοντας το επόμενο κεφάλαιο της πορείας της εταιρείας», αναφέρει στην ανακοίνωσή του.
Οι μάχες για την πολύφερνη νύφη
Θάρρος, τιμή, δικαιοσύνη, συμπόνια και ευγένεια: αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που οφείλει να έχει ένας Ιππότης. Και αυτά τα χαρακτηριστικά τα είχε από νέος ο Στέλιος Χατζηιωάννου. Γι’ αυτό και τον Νοέμβριο του 2006, η βασίλισσα Ελισάβετ τον έχρισε Ιππότη, σε ειδική τελετή στο Μπάκιγχαμ. Εκεί, όπου η βασίλισσα δεν κρατήθηκε καθόλου και ρώτησε τον Χατζηιωάννου γιατί φόραγε πορτοκαλί γραβάτα, γιατί είχε εμμονή με αυτό το χρώμα και αν του θυμίζουν τις πορτοκαλιές της Ελλάδας.
Οπως και να ’χει, ο Στέλιος, λίγο ως γιος του «βασιλιά των τάνκερ» Λουκά Χατζηιωάννου, λίγο ως αυτοδημιούργητος δισεκατομμυριούχος (αφού έχτισε μια δική του αυτοκρατορία), απέκτησε γρήγορα τη λάμψη του celebrity, που όμως είχε το προφίλ του φιλάνθρωπου. Και κάπως έτσι, και αφού πηγαινοερχόταν μεταξύ των παλατιών του Μπάκιγχαμ και του Μονακό, έχοντας τη λάμψη μιας πανοπλίας πάνω του, έδωσε τις μάχες του για την easyJet. Και έχασε αρκετές, οι οποίες τον έφεραν σχεδόν ένα βήμα έξω από την εταιρεία που ο ίδιος έφτιαξε.
Για αρκετό καιρό, στην εταιρεία που ίδρυσε και παραμένει μεγαλομέτοχος, την easyJet, συγκρουόταν με τη διοίκηση, με αποκορύφωμα τη μάχη του 2020. Τότε, παρότι είχε μειώσει το ποσοστό του κάτω από 33% και μόλις είχε χάσει κάποιες μάχες, όπως την ψηφοφορία των μετόχων για την αποπομπή τριών στελεχών της εταιρείας, επέμεινε με μεγαλύτερη ένταση στην κόντρα, με επίκεντρο την παραγγελία ύψους 4,5 δισ. βρετανικών λιρών προς την Airbus, της οποίας ζητούσε την ακύρωση.
Απέναντι στο «σπαθί» του Sir βρέθηκαν o πρόεδρος Τζον Μπάρτον, ο CEO Γιόχαν Λούντγκρεν και ο CFO Αντριου Φίντλεϊ. Ο τελευταίος παραιτήθηκε όταν ο Στέλιος ανακοίνωσε ότι δίνει 5 εκατ. στερλίνες σε whistleblower που θα του δώσει στοιχεία για σκάνδαλο διαφθοράς μεταξύ Airbus - easyJet (όπως έλεγε, είχε ήδη στοιχεία για κρυφό δείπνο με στέλεχος της Airbus στο ξενοδοχείο «Schweizerhof» στη Λουκέρνη στις 17 Νοεμβρίου 2016).
Ηταν τότε, που φαινόταν να έχει όλο τον κόσμο απέναντί του. Για παράδειγμα, κάποιοι έμπειροι και καταξιωμένοι αναλυτές, όπως ο Μάικλ Σκάπινκερ των «F.T.», έλεγαν ότι ο Χατζηιωάννου έχει την «ασθένεια του ιδρυτή», στην οποία οι ιδρυτές αρνούνται να αφήσουν τις εταιρείες που έχτισαν να διοικηθούν από τους επενδυτές που τις ελέγχουν.
Ομως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο Sir είχε εξηγήσει πως εάν την άφηνε ελεύθερη, όπως του πρότειναν, θα έβλεπε ένα εφιαλτικό σενάριο που δεν θέλει καν να φανταστεί, μια χρεοκοπία της easyJet. Αλλωστε, ήταν το πρώτο του πετυχημένο επιχειρηματικό εγχείρημα, το πρώτο του επιχειρηματικό παιδί, όταν νέος ακόμα αποφάσισε να γίνει αφεντικό του εαυτού του και να αλλάξει ριζικά τις αερομεταφορές.
Μικρή παύση για rewind 32 χρόνια πίσω. Το 1994, σε ηλικία μόλις 27 ετών, πραγματοποίησε ένα επαγγελματικό ταξίδι στα γραφεία της εταιρείας Boeing στις Ηνωμένες Πολιτείες, χρησιμοποιώντας για πρώτη φορά μια αεροπορική εταιρεία χαμηλού κόστους και διαμένοντας σε ένα οικονομικό ξενοδοχείο.
Αυτή η ταξιδιωτική εμπειρία τού έδωσε την ιδέα να ονομάσει μια αεροπορική εταιρεία easyJet.com και μια αλυσίδα ξενοδοχείων easyHotel.com με το ίδιο ακρωνύμιο! Ο Sir Στέλιος επέλεξε το «easy» ως το βασικό ακρωνύμιο, το οποίο αποτελεί το σήμα κατατεθέν των εταιρειών του. Πριν από την ιδέα αυτή, υπήρχε η σκέψη να χρησιμοποιήσει το «Stel» στην αρχή του ονόματος κάθε επιχείρησης, για παράδειγμα Stelmar, ήταν η ναυτιλιακή του επιχείρηση και σκεφτόταν να ονομάσει την αεροπορική του εταιρεία Stelair, από τη συντομογραφία του δικού του ονόματος Stelios.
Η ιδέα του να εστιάσει σε μια απλή, χωρίς λούσα και περιττές ανέσεις και πολυτέλειες αεροπορική μεταφορά, μειώνοντας το κόστος στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο, αποδείχθηκε ιδιοφυής. Εξι χρόνια αργότερα έβαλε την easyJet.com στο London Stock Exchange.
Με την ειρήνη που φέρνει το επενδυτικό fund, αποδείχθηκε ότι ο Sir είχε δίκιο όταν διέβλεπε προοπτικές ανάπτυξης του κολοσσού που ο ίδιος δημιούργησε, μετατρέποντας την easyJet στην 5η μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία της Ευρώπης.
Η easyJet είναι πολύφερνη νύφη, αφού διατηρεί το πρώτο της slot στο Λούτον του Λονδίνου (αυτό που ο Χατζηιωάννου παραδέχεται ότι ήταν τυχερός που βρήκε στο ξεκίνημα της εταιρείας), αλλά και πολύτιμα δικαιώματα προσγείωσης σε άλλα μεγάλα ευρωπαϊκά αεροδρόμια, μεταξύ των οποίων του Mιλάνου, της Γενεύης κ.ά., όπως και σύγχρονο στόλο αεροσκαφών 356 Airbus A320 συν 287 τοποθετημένες παραγγελίες, εκ των οποίων θα παραλάβει τα 90 εντός της επόμενης τριετίας.
Η εταιρεία έχει ισχυρή παρουσία στις ευρωπαϊκές αερομεταφορές και ισχυρό εμπορικό σήμα, φαίνεται όμως να είναι υποτιμημένη ή αδικημένη λόγω της εποχής, εάν κάποιος θεωρήσει ότι δεν τρέχει κάτι με τον ανταγωνισμό ή το επιχειρηματικό της μοντέλο αυτό καθαυτό.
Την τελευταία πενταετία έχει χάσει το 45% της χρηματιστηριακής της αξίας (με την ανταγωνιστική της Ryanair συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο), ενώ πληρώνει βαρύ τίμημα από τη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή και το αυξημένο κόστος καυσίμων που πιέζουν περαιτέρω τα περιθώρια κέρδους. Κάπως έτσι, στο εξάμηνο που ολοκληρώθηκε στις 31 Μαρτίου, η easyJet ανακοίνωσε αυξημένες κατά 27% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι ζημιές, στα 377 εκατ. λίρες (436 εκατ. ευρώ).
Τα σουβλάκια και οι άλλες κόντρες
Ο Χατζηιωάννου μπορεί να έχει χίλιες εταιρείες με το πρόθεμα «easy» (κυριολεκτικά), όμως η easyJet είναι η... μονάκριβή του, αφού από αυτή ξεκίνησε η επιχειρηματική του επιτυχία (εάν εξαιρέσει κανείς την εισηγμένη στην αμερικανική χρηματαγορά Stelmar, την οποία πούλησε). Ο ίδιος λέει ότι είναι αυτοδημιούργητος, αφού χρηματοδότησε την επιχειρηματική του ιδέα (που αποδείχθηκε χρυσάφι) από ένα δάνειο που πήρε από τον πατέρα του - τον οποίο, παρεμπιπτόντως, πάλεψε πολύ να πείσει.
«Και τι θα έκανες εάν δεν ήσουν ο γιος του Λουκά Χατζηιωάννου; Αν δεν είχες πρόσβαση σε αυτό το δάνειο;» τον ρωτάμε. Ολοι οι γύρω παγώνουν. Ο ίδιος γελά βροντερά: «Tο έχω ξανασκεφτεί. Kι έχω καταλήξει ότι, ίσως να μην ήμουν αυτός που είμαι σήμερα, όμως σίγουρα θα ήμουν επιχειρηματίας. Θα μπορούσα, για παράδειγμα, να έχω μια αλυσίδα σουβλατζίδικων. Θα ξεκίναγα από ένα σουβλατζίδικο, μετά ένα δεύτερο, ένα τρίτο και, ποιος ξέρει; Ισως να ήμουν ιδιοκτήτης αλυσίδας σουβλατζίδικων, να την πούλαγα και με τα λεφτά, ίσως να ίδρυα την easy».
Σουβλατζίδικα δεν άνοιξε ποτέ -άλλωστε είναι λάτρης των ζυμαρικών, της σαλάτας και του english breakfast- άνοιξε όμως αλυσίδα easyPizza, η οποία δεν έπιασε. Πιθανό να επενδύσει ξανά στον τομέα του φαγητού. Ναι, έχει περισσότερα από 100 ονόματα με το πρόθεμα easy και, χρησιμοποιώντας το easyGroup ως επενδυτικό όχημα, λάνσαρε μια σειρά από άλλες επιχειρήσεις low cost σε διάφορους τομείς, dedicated στην προσφορά περισσότερης αξίας σε μικρότερο κόστος στους καταναλωτές.
Ομως, παρότι λέει πως «στις 10 επιτυχίες δικαιούσαι και μια αποτυχία», έχει αρκετά στραβοπατήματα στην ιστορία του. Οπως η easyCinema που διέθετε εισιτήρια σινεμά για μόλις 20 σεντς, αλλά έριξε αυλαία το 2006, η easyCar, η οποία αρχικά ενοικίαζε καινούριες Mercedes αλλά τώρα παραπέμπει σε εταιρείες ενοικιάσεων ως broker, η easy4men με τα αντρικά καλλυντικά που δεν χρησιμοποιούσε ούτε ο ίδιος, η easyMobile που έκλεισε σε έναν χρόνο, ή η easyInternetcafe, την οποία ο Sir έχει χαρακτηρίσει ένα από τα μεγαλύτερα επιχειρηματικά του λάθη, αφού άνοιξε την εποχή της φούσκας του dot.com και έσκασε πέντε χρόνια μετά, έχοντας χάσει 96 εκατ. στερλίνες.
Ως Ιππότης, πάντως, ο Sir Στέλιος δεν διστάζει να ανοίξει πόλεμο, ακόμα και με τα Δ.Σ. των εταιρειών που ο ίδιος έχει ιδρύσει, εάν διαπιστώνει παρεκκλίσεις από τη φιλοσοφία και το concept. Για παράδειγμα, προ ετών, μπλόκαρε τα bonus διευθυντικών στελεχών της easyHotel, επειδή θα έκαναν κακό στα οικονομικά αποτελέσματα της εταιρείας, αυξάνονταν δυσθεώρητα και είχαν μια μεγάλη αντίθεση.
Σε μια παρόμοια με την easyJet διαμάχη, το 2019, κατήγγειλε στους μετόχους ότι μια κοινοπραξία με έδρα το Λουξεμβούργο «έκλεψε κάτω από τη μύτη των επενδυτών» τον ξενοδοχειακό βραχίονα της οικογένειας easyGroup, easyHotel.
Η λουξεμβουργιανή εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων (διαχειρίζεται κεφάλαια ύψους 1,5 δισ. ευρώ) των μεγιστάνων Γκιγιόμ Πουατρινάλ (της εταιρείας διαχείρισης premier retail assets Unibail -Rodamco-Westfield), Χαρμ Μέγερ (Ολλανδός χρηματιστής) και Αλεξάντρ Ακέν (asset manager) ICAMAP, βρέθηκαν στο στόχαστρό του. Οι μέτοχοι δεν τον άκουσαν.
Σε άλλες περιπτώσεις, δεν διστάζει να καταφεύγει και στα δικαστήρια. Οπως έκανε με την Carrefour, όταν εκείνη λάνσαρε σούπερ μάρκετ με το όνομα easy και το χαρακτηριστικό πορτοκαλί χρώμα (τελικά ο γαλλικός κολοσσός υποχώρησε και τα άλλαξε) ή και τη Netflix που έβγαλε στον αέρα σειρά με τον τίτλο «Easy», αλλά ακόμα και ιδιώτες στην Ελλάδα που καταχράστηκαν το όνομα easy.
Γιώργος Καραγιάννης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ