Μια δίκη που μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο λειτουργίας του Instagram και του Facebook άρχισε στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας, με 29 αμερικανικές πολιτείες να στρέφονται κατά της Meta, κατηγορώντας την ότι γνώριζε πως οι πλατφόρμες της μπορούσαν να προκαλέσουν εθισμό και να βλάψουν την ψυχική υγεία των ανηλίκων, αλλά απέκρυψε τους κινδύνους επιλέγοντας το κέρδος. Η εταιρεία απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες.
Η υπόθεση, η οποία αναμένεται να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες, θεωρείται η σημαντικότερη μέχρι σήμερα δικαστική δοκιμασία στις ΗΠΑ για τις επιπτώσεις των social media στους νέους. Στο δικαστήριο αναμένεται να καταθέσουν, μεταξύ άλλων, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, και ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι.
«Η Meta χρειαζόταν τα παιδιά»
Η αγωγή των 233 σελίδων κατατέθηκε αρχικά τον Οκτώβριο του 2023 και αποτελεί κοινή πρωτοβουλία 29 γενικών εισαγγελέων πολιτειών. Τη διαδικασία ηγούνται η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ.
Στην εναρκτήρια αγόρευσή της, η αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνιας, Μέγκαν Ο'Νιλ, υποστήριξε ότι η Meta δεν ανέλαβε το μερίδιο ευθύνης που της αναλογούσε για την προστασία των παιδιών.
Σύμφωνα με την ίδια, το επιχειρηματικό μοντέλο της εταιρείας ήταν να «εθίζει τους χρήστες, να τους κρατά όσο περισσότερο μπορούσε, να συλλέγει τα δεδομένα τους και στη συνέχεια να κρύβει την αλήθεια από το κοινό».
«Λειτουργούσε ιδιαίτερα καλά με τα παιδιά», είπε, υποστηρίζοντας ότι «η Meta χρειαζόταν τα παιδιά» και ταυτόχρονα έπρεπε να καθησυχάζει τους γονείς και όσους ενδιαφέρονταν για την ασφάλειά τους.
Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι εσωτερικά έγγραφα που θα παρουσιαστούν στη δίκη αποδεικνύουν πως η εταιρεία γνώριζε τους κινδύνους. Μεταξύ των φράσεων που επικαλέστηκε η Ο'Νιλ περιλαμβάνονται οι «οι μικρότεροι είναι οι καλύτεροι» και «οι έφηβοι είναι εθισμένοι, παρά το πώς τους κάνει να αισθάνονται. Το Instagram είναι εθιστικό».
Σε άλλο εσωτερικό μήνυμα προς τον Μοσέρι, σύμφωνα με την κατηγορούσα αρχή, ως στόχος αναφερόταν ο χρόνος που περνούν οι έφηβοι στην πλατφόρμα, ενώ εργαζόμενοι φέρονται να είχαν παρομοιάσει το Instagram με «ναρκωτικό» και τους εαυτούς τους με «διακινητές».
«Ήξεραν», είπε η Ο'Νιλ. «Ξανά και ξανά, κέρδιζαν τα κέρδη».
Likes, ατελείωτο scroll και ειδοποιήσεις στο επίκεντρο
Οι γενικοί εισαγγελείς κατηγορούν τη Meta ότι ανέπτυξε και βελτίωσε μια σειρά από «ψυχολογικά χειριστικά» χαρακτηριστικά με στόχο να μεγιστοποιήσει τον χρόνο που περνούν οι χρήστες στις εφαρμογές της.
Στο επίκεντρο βρίσκονται το infinite scroll, ο αλγόριθμος προτάσεων, οι συνεχείς ειδοποιήσεις, τα «likes» και τα φίλτρα που επιτρέπουν την αλλαγή της εικόνας του χρήστη.
Κατά την κατηγορούσα αρχή, τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτούς τους μηχανισμούς, ενώ η υπερβολική χρήση των social media συνδέεται με αυξημένα περιστατικά κατάθλιψης, άγχους, διατροφικών διαταραχών και άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Ο γενικός εισαγγελέας της Καλιφόρνιας Ρομπ Μπόντα υποστήριξε ότι υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν πως η Meta γνωρίζει ότι το Instagram είναι επιβλαβές για σημαντικό ποσοστό εφήβων, μεταξύ αυτών και έφηβων κοριτσιών. Κατηγόρησε επίσης την εταιρεία ότι γνώριζε για περιπτώσεις αυτοτραυματισμού και διατροφικών διαταραχών, καθώς και για τον καταναγκαστικό τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι αλληλεπιδρούν με το κουμπί του «like».
«Η Meta επέλεξε τα κέρδη αντί για την ασφάλεια των χρηστών», υποστήριξε, χαρακτηρίζοντας τη συμπεριφορά της εταιρείας παράνομη και επισημαίνοντας ότι είχε τόσο νομική όσο και ηθική υποχρέωση να δημιουργεί ασφαλή προϊόντα για τους ανηλίκους.
Η αυτοκτονία μιας έφηβης και οι καταγγελίες των οικογενειών
Ο γενικός εισαγγελέας του Κολοράντο Φιλ Γουάιζερ αναφέρθηκε στην περίπτωση μιας μητέρας που βρισκόταν στο δικαστήριο και της οποίας η έφηβη κόρη αυτοκτόνησε έπειτα από «παρατεταμένη έκθεση και αλληλεπίδραση» με περιεχόμενο στα social media.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ανήλικη περνούσε πολλές ώρες στο διαδίκτυο, παρακολουθώντας βίντεο που την έβλαπταν, ενώ φέρεται να είχε λάβει διαδικτυακά συμβουλές να μην μιλήσει στους γονείς της για την ψυχική της κατάσταση.
Έξω από το δικαστήριο διαδήλωσαν επικριτές της Meta. Ανάμεσά τους ήταν η Μέρι Ρόντι, της οποίας ο 15χρονος γιος, Ράιλι Μπάσφορντ, αυτοκτόνησε το 2021, αφού, όπως υποστηρίζει η ίδια, είχε πέσει θύμα διαδικτυακού «αρπακτικού» στο Facebook.
Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες
Η Meta αρνείται ότι σχεδίασε σκόπιμα τις πλατφόρμες της για να εθίζει παιδιά. Ο δικηγόρος της εταιρείας Πολ Σμιτ υποστήριξε ότι τα εσωτερικά email και έγγραφα που παρουσιάζουν οι πολιτείες έχουν απομονωθεί από το ευρύτερο πλαίσιο των συνομιλιών.
Όπως είπε, δεν αμφισβητείται ότι ορισμένοι χρήστες των social media αντιμετωπίζουν προβλήματα, ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, οι έρευνες δεν έχουν αποδείξει σαφή σχέση μεταξύ της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εφήβους και της μειωμένης ευημερίας τους.
Υποστήριξε ακόμη ότι η Meta έχει πραγματοποιήσει μελέτες με στόχο να διαπιστώσει πώς μπορεί να υποστηρίξει καλύτερα τους εφήβους, ενώ έχει απενεργοποιήσει περισσότερους από ένα εκατομμύριο λογαριασμούς παιδιών κάτω των 13 ετών.
Η εταιρεία κατηγόρησε τις πολιτείες ότι, αντί να επικεντρώνονται «στα γεγονότα ή στον νόμο», επιδιώκουν μια υπερβολική οικονομική αποζημίωση και χαρακτήρισε τις αξιώσεις τους δυσανάλογες και ατεκμηρίωτες.
Από τα $200 δισ. έως το $1,4 τρισ. – Τι διακυβεύεται
Το οικονομικό διακύβευμα είναι τεράστιο. Οι γενικοί εισαγγελείς έχουν υπολογίσει ότι οι κυρώσεις μπορεί να φθάσουν περίπου τα 200 δισ. δολάρια, ενώ η Meta έχει εκτιμήσει ότι, με βάση τον τρόπο υπολογισμού των πιθανών ποινών, το ποσό θα μπορούσε να αγγίξει ακόμη και τα 1,4 τρισ. δολάρια.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι οι πολιτείες ζητούν αλλαγές στον ίδιο τον σχεδιασμό του Facebook και του Instagram. Μεταξύ άλλων, ζητούν να καταργηθούν για τους ανηλίκους χαρακτηριστικά όπως τα likes και το infinite scroll, να τεθούν χρονικά όρια χρήσης και να εφαρμοστούν αποτελεσματικότεροι περιορισμοί ώστε παιδιά κάτω των 13 ετών να μην μπορούν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες.
Οι ένορκοι αναμένεται να εκδώσουν συμβουλευτική ετυμηγορία, όμως την τελική απόφαση για την ευθύνη της Meta θα λάβει η ομοσπονδιακή δικαστής Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς, η οποία, εφόσον κρίνει την εταιρεία υπεύθυνη, μπορεί να επιβάλει χρηματικές κυρώσεις και αλλαγές στη λειτουργία των πλατφορμών.
Πρώτος μάρτυρας των πολιτειών είναι ο πρώην μηχανικός ασφαλείας της Meta και whistleblower Αρτούρο Μπεχάρ, ο οποίος έχει υποστηρίξει επί χρόνια ότι η εταιρεία γνώριζε πως τα εργαλεία προστασίας των παιδιών δεν λειτουργούσαν αποτελεσματικά.
Το «μοντέλο» των αγωγών κατά των καπνοβιομηχανιών
Η συγκεκριμένη δίκη αποτελεί μέρος ενός πολύ ευρύτερου δικαστικού μετώπου. Οικογένειες, σχολικές περιφέρειες, πολιτείες και ιδιώτες έχουν καταθέσει χιλιάδες αγωγές κατά της Meta και άλλων εταιρειών social media, όπως η TikTok, η Snap και η YouTube.
Μόλις δύο εβδομάδες πριν από την έναρξη της δίκης, δικαστής διέταξε τη Meta να καταβάλει 567 εκατ. δολάρια στο Νέο Μεξικό σε παρόμοια υπόθεση, ανεβάζοντας τις συνολικές οικονομικές επιβαρύνσεις της εταιρείας στην πολιτεία στα 942 εκατ. δολάρια. Παρόμοια δίκη βρίσκεται σε εξέλιξη και στο Τενεσί.
Τον Μάρτιο, δικαστήριο του Λος Άντζελες διέταξε τη Meta και την Google να καταβάλουν 6 εκατ. δολάρια σε 20χρονη, η οποία υποστήριξε ότι εθίστηκε στο Instagram και το YouTube όταν ήταν παιδί. Παράλληλα, στην Καλιφόρνια έχουν κατατεθεί χιλιάδες συντονισμένες αγωγές εναντίον των Meta, YouTube, TikTok και Snap, ενώ άλλες υποθέσεις έχουν κλείσει με εξωδικαστικούς συμβιβασμούς.
Η στρατηγική παραπέμπει ευθέως στις μαζικές αγωγές εναντίον των αμερικανικών καπνοβιομηχανιών τη δεκαετία του 1990, οι οποίες επικεντρώθηκαν στον εθιστικό χαρακτήρα των τσιγάρων και στο κατά πόσο οι εταιρείες γνώριζαν τις βλάβες που προκαλούσαν. Εκείνες οι υποθέσεις κατέληξαν το 1998 σε συμφωνία περίπου 200 δισ. δολαρίων και σε σημαντικές αλλαγές στις πρακτικές μάρκετινγκ.
Ο γενικός εισαγγελέας του Κεντάκι Ράσελ Κόουλμαν δήλωσε ότι οι πολιτείες ακολουθούν αυτό ακριβώς το προηγούμενο, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι «η Meta απέκρυψε όσα γνώριζε για τη βλάβη που προκαλούν τα προϊόντα της στους νέους».
«Το κάναμε με τον διακανονισμό για τον καπνό τη δεκαετία του 1990. Το κάναμε με τις εταιρείες πίσω από την κρίση των οπιοειδών. Θα το κάνουμε ξανά με τη Meta», είπε.