Σάκης Μουμτζής
Ο Φίλιππος Ηλιού δημοσίευσε στην εφημερίδα «Αυγή» από τις 2 Δεκεμβρίου 1979 ως τις 23 Ιανουαρίου 1980, μια σειρά από τεκμήρια αντλημένα από τα αρχεία του ΚΚΕ που βρέθηκαν υπό την κατοχή του ΚΚΕ εσωτερικού, μετά τη διάσπαση του 1968.
Αυτό το σώμα των ιστορικών τεκμηρίων, μαζί με τα σχόλια του Φ. Ηλιού, αποτέλεσαν το υλικό του βιβλίου «Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος—η εμπλοκή του ΚΚΕ», από τις εκδόσεις Θεμέλιο (2005).
Σε αυτό το βιβλίο, μεταξύ πολλών άλλων, αναδεικνύεται ο κεντρικός ρόλος που είχε η Θεσσαλονίκη, στους σχεδιασμούς του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ. Είναι αποκαλυπτικό το εμπιστευτικό κείμενο που απέστειλαν στον Μάρκο Βαφειάδη ο Ζαχαριάδης με τον Ιωαννίδη στις 17 Απριλίου 1947, σχεδόν μόλις έφτασε ο πρώτος στο Βελιγράδι, μετά την περιπετειώδη, μέσω Θεσσαλονίκης, διαφυγή του από την Ελλάδα (6 Απριλίου 1947). Σε αυτό το κείμενο οι δύο ηγέτες του ΚΚΕ, το οποίο παραμένει νόμιμο, γράφουν προς τον Μάρκο: «Τα γεγονότα δείχνουν ότι η περιφέρεια που για τον εχθρό αποτελεί το πιο νευραλγικό σημείο και που για το λαϊκοδημοκρατικό κίνημα συγκεντρώνει ευνοϊκές πολιτικοκοινωνικές προϋποθέσεις είναι η Μακεδονία και Θράκη με κέντρο τη Θεσσαλονίκη. Έτσι, από αυτά τα πράγματα σήμερα βασική επιδίωξη του ΔΣΕ είναι η κατάληψη της Θεσσαλονίκης που θα φέρει αποφασιστική αλλαγή στην κατάσταση και θα λύσει βασικά το πρόβλημά μας. Η πραγματοποίηση ενός τέτοιου αντικειμενικού σκοπού είναι δυνατή κάτω από δύο προϋποθέσεις. Πρώτο: Το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ συνεχίζοντας αδιάκοπα και ακούραστα την φθορά και αποσύνθεση των αντίπαλων δυνάμεων θα φέρει τη φθορά αυτή σε τέτοιο σημείο ώστε όταν δοθεί το κτύπημα για τη Θεσσαλονίκη η εξάντληση των εχθρικών δυνάμεων να έχει φθάσει στο ανώτατο σημείο και η δυνατότητα αντίπραξης να περιοριστεί στο ελάχιστο. Δεύτερο: Για να διεξαχθεί με επιτυχία τέτοια επιχείρηση πρέπει το Γεν Αρχ να προετοιμάσει, εξασκήσει και εφοδιάσει εμπειροπόλεμες εφεδρικές δυνάμεις που θα μένουν όξω απτίς άλλες επιχειρήσεις και με βάση ένα καλά δουλεμένο επιτελικό σχέδιο θα διεξαγάγουν το αιφνιδιαστικό κτύπημα ενάντια στη Θεσσαλονίκη που βασικά πρέπει να κρίνει και την τύχη για όλη τη Θράκη και Μακεδονία…» (σελ. 85-86).
Όταν οι δύο ηγέτες του ΚΚΕ έστελναν αυτό το κείμενο στον Βαφειάδη, η επιχείρηση «Τέρμινους» του Ελληνικού Στρατού βρισκόταν σε εξέλιξη, ενώ στη Θεσσαλονίκη η Στενή Αυτοάμυνα εξακολουθούσε να δρα, με αποκορύφωμα το κτύπημα στο λεωφορείο των αεροπόρων στις 30 Απριλίου 1947. Δε θα πρέπει να θεωρήσουμε τυχαίο το γεγονός πως η Θεσσαλονίκη αποτελεί τον στρατηγικό στόχο του ΔΣΕ μόλις ο Ζαχαριάδης έφτασε στο Βελιγράδι και είχε συνατήσεις με τους στενούς συνεργάτες του Τίτο. Λίγες μέρες μετά αρχίζει η επεξεργασία του σχεδίου «Λίμνες» το οποίο βασίζεται επάνω στο προαναφερθέν κείμενο. Ένα σχέδιο που επικυρώθηκε ομόφωνα στην 3η Ολομέλεια του ΚΚΕ.
Η 3η Ολομέλεια διεξήχθη σε γιουγκοσλαβικό έδαφος το διήμερο 11-12 Σεπτεμβρίου 1947. Σε αυτήν παραβρέθηκαν έξι μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, οι: Ζαχαριάδης, Ιωαννίδης, Ρούσος, Στρίγκος, Βαφειάδης και Ερυθριάδης. Οι αποφάσεις της Ολομέλειας στη συνέχεια εγκρίθηκαν και από τα υπόλοιπα μέλη της Κ.Ε. είτε βρίσκονταν στο βουνό είτε στην Αθήνα. Όπως σημειώνει ο Φ. Ηλιού, το πρωτότυπο κείμενο της απόφασης δεν έχει βρεθεί, υπάρχει μόνον αυτό σε κυριλλική γραφή διότι απεστάλη για ενημέρωση στο ΚΚΣΕ. Το ενδιαφέρον στοιχείο βρίσκεται πως κατά τη διάρκεια της 3ης Ολομέλειας πραγματοποιήθηκε και μια πολιτικοστρατιωτική σύσκεψη στην οποία, εκτός από τα έξι μέλη της Κ.Ε., συμμετείχαν και τέσσερα ανώτατα στρατιωτικά στελέχη του ΔΣΕ.
Στην ουσία τώρα της συγκεκριμένης απόφασης. Ήταν ολοφάνερο στην ηγεσία του ΚΚΕ πως, εν όψει σχηματισμού κυβέρνησης του βουνού, η κατάληψη μιας μικρής επαρχιακής πόλης δεν αρκούσε για την αναγνώρισή της από τις λαϊκές δημοκρατίες. Η κατάληψη της Κόνιτσας ή των Γρεβενών δε σηματοδοτούσε ποιοτική αλλαγή του συσχετισμού των δυνάμεων. Διότι αυτό ακριβώς ενδιέφερε τον Ζαχαριάδη. Να αποδείξει πρώτον, ότι η βοήθεια των σοσιαλιστικών κρατών έπιασε τόπο και το κυριότερο, πως η λύση του εδαφικού διαχωρισμού ήταν εφικτή, καθώς αυτό ενδιέφερε τον υπεργολάβο του Στάλιν, τον Τίτο. Η Μακεδονία του Αιγαίου. Αυτά θα μπορούσαν να επιτευχθούν μόνον με την κατάληψη της Θεσσαλονίκης, που θα σήμανε και την κατάρρευση για τον Ελληνικό Στρατό ολόκληρου του βόρειου μετώπου.
Σωστά εντοπίζουν στο εμπιστευτικό σημείωμά τους προς τον Μάρκο οι Ζαχαριάδης και Ιωαννίδης την καθοριστική σημασία των εφεδρειών σε αυτήν την προσπάθεια, όμως πολύ γρήγορα διαπίστωσαν πως ακόμη και στο επίπεδο των καθοδηγητικών στελεχών οι επαναστατικές διαθεσιμότητες ήταν ανύπαρκτες. Κάτι που επισημαίνει με έντονα επικριτικό τρόπο η απόφαση της 3ης Ολομέλειας. Αλλά επί αυτού του σημείου, των αντιδράσεων που προκάλεσε στα μέλη του Π.Γ. που βρισκόταν στην Αθήνα και τον ρόλο των συλλήψεων του καλοκαιριού του 1947 και της εξάρθρωσης της Στενής Αυτοάμυνας στη Θεσσαλονίκη, στο επόμενο σημείωμά μου, πάντα εδώ στα ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ.
https://www.makedonikanea.gr/arthrografia/i-thessaloniki-stratigikos-stohos-toy-dse