Μια απλή αναζήτηση στο Διαδίκτυο αρκεί για να αποκαλύψει το εύρος των υπηρεσιών που διαφημίζονται με όρους όπως «Κβαντική Ιατρική», «βιοσυντονισμός», «ενεργειακές θεραπείες» και «θεραπεία με συχνότητες».
Γίνεται λόγος, μεταξύ άλλων, για «ανίχνευση παθογόνων συχνοτήτων», «ενεργειακές ανισορροπίες», «εξισορρόπηση του διαταραγμένου ηλεκτρομαγνητικού πεδίου», αλλά και για αποτοξίνωση, κυτταρική αναγέννηση, εντοπισμό δυσανεξιών και παρασίτων, ακόμη και για «επαναπρογραμματισμό» του οργανισμού.
Οι αναφορές αυτές είναι ενδεικτικές μιας αγοράς στην οποία πρακτικές και υπηρεσίες προβάλλονται ως διαγνωστικές ή θεραπευτικές, με επιστημονικούς όρους να χρησιμοποιούνται ως βασικό μέρος της επιχειρηματολογίας τους. Η επίκληση της «Κβαντικής» Φυσικής, των «συχνοτήτων», του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου ή της «κυτταρικής αναγέννησης» δημιουργεί ένα επιστημονικό περίβλημα, που όμως δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με επιστημονική τεκμηρίωση.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει πλέον διαφορετική βαρύτητα. Ο θάνατος του δημοφιλούς καλλιτέχνη Γιώργου Μαζωνάκη και όσα ακολούθησαν έφεραν στο προσκήνιο όχι μόνο τον τρόπο λειτουργίας των ιδιωτικών ιατρείων, αλλά και έναν ευρύτερο χώρο υπηρεσιών υγείας που κινείται στις παρυφές της συμβατικής Ιατρικής.
Οι έλεγχοι της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ) σε δομές και παρόχους υπηρεσιών υγείας ανέδειξαν, μεταξύ άλλων, ατεκμηρίωτους θεραπευτικούς και διαγνωστικούς ισχυρισμούς και χρήση συσκευών βιοσυντονισμού, παραπέμποντας την υπόθεση για περαιτέρω αξιολόγηση στις αρμόδιες αρχές. Από την πλευρά του, το υπουργείο Υγείας έχει δρομολογήσει τις προπαρασκευαστικές διαδικασίες για τη διαμόρφωση ρυθμιστικού πλαισίου λειτουργίας για τα κέντρα Εναλλακτικής Ιατρικής στην Ελλάδα.
Χωρίς τεκμηρίωση
Ενδεικτική είναι η εικόνα που παρουσιάζουν πλέον ορισμένες από τις σχετικές ιστοσελίδες. Μετά την έναρξη των ελέγχων, αρκετές σελίδες που διαφήμιζαν αντίστοιχες υπηρεσίες δεν είναι πλέον διαθέσιμες, ενώ σε άλλες εμφανίζεται η ένδειξη «υπό κατασκευή» ή έχουν περιοριστεί αισθητά οι σχετικές αναφορές. Η εικόνα αυτή δεν αρκεί για να τεκμηριώσει παρανομία, είναι όμως ένα αξιοσημείωτο στοιχείο σε έναν χώρο που βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο των ελεγκτικών αρχών.
Την ίδια στιγμή, σε ορισμένες ιστοσελίδες εμφανίζονται ρητές επισημάνσεις ότι οι συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχουν δεν υποκαθιστούν την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι υπόσχονται αυτές οι υπηρεσίες, αλλά και με ποια επιστημονική τεκμηρίωση, από ποιους παρέχονται και μέσα σε ποιο θεσμικό πλαίσιο. Γιατί το ζήτημα δεν αφορά την ίδια την Κβαντική Φυσική, αλλά τη χρήση του όρου έξω από το επιστημονικό του πλαίσιο.
Η Ενωση Ελλήνων Φυσικών (ΕΕΦ) χαρακτηρίζει «ανυπόστατους» τους όρους «Κβαντική Ιατρική», «κβαντική θεραπεία» και «κβαντική συνείδηση», επισημαίνοντας ότι οι συγκεκριμένες διατυπώσεις δεν διαθέτουν την απαιτούμενη επιστημονική τεκμηρίωση.
Η ΕΕΦ αναφέρεται ακόμη στην ιστορική χρήση του όρου «Κβαντική Ιατρική» από τον Ντίπακ Τσόπρα και στη μεταγενέστερη δήλωσή του ότι τον χρησιμοποίησε ως λογοτεχνική μεταφορά και όχι ως όρο που συνδεόταν με την Κβαντική Φυσική.
«Στην Ιατρική τα ερωτήματα είναι πολύ συγκεκριμένα: Τι ακριβώς μετράει μια μέθοδος; Τι ισχυρίζεται ότι διαγιγνώσκει ή θεραπεύει; Ποιος είναι ο βιολογικός μηχανισμός; Και, κυρίως, υπάρχουν καλά σχεδιασμένες και επαναλήψιμες μελέτες που αποδεικνύουν ότι λειτουργεί; Αυτό είναι η τεκμηριωμένη Ιατρική.
Αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό από τη λεγόμενη “Κβαντική Ιατρική”, τον “βιοσυντονισμό”, την “κβαντική βιοανάδραση” και άλλες πρακτικές που χρησιμοποιούν όρους της Φυσικής για να περιγράψουν υποτιθέμενες διαγνωστικές ή θεραπευτικές ιδιότητες χωρίς την αντίστοιχη επιστημονική τεκμηρίωση», αναφέρει ο καθηγητής Επιδημιολογίας στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal), Μανώλης Κογεβίνας.
«Η Κβαντική Φυσική έχει ήδη αλλάξει την Ιατρική και συνεχίζει να δημιουργεί νέες δυνατότητες στη διάγνωση και τη θεραπεία ασθενειών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια ξεχωριστή ιατρική ειδικότητα ή αναγνωρισμένη εξειδίκευση με την ονομασία “Κβαντική Ιατρική”. Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε την πραγματική επιστημονική πρόοδο από την αυθαίρετη χρήση επιστημονικών όρων για την προβολή θεραπευτικών πρακτικών. Η Κβαντική Φυσική μελετά τη συμπεριφορά της ύλης και της ενέργειας σε ατομικό και υποατομικό επίπεδο. Οι αρχές της βρίσκονται πίσω από πολλές τεχνολογίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά στην Ιατρική», λέει στο «ΘΕΜΑ» η καθηγήτρια Βιολογίας - Γενετικής - Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, κυρία Γαζούλη.
Η μαγνητική τομογραφία (MRI), όπως εξηγεί για παράδειγμα, βασίζεται στις ιδιότητες του πυρηνικού σπιν και του μαγνητικού συντονισμού, ενώ τα λέιζερ, που χρησιμοποιούνται στην Οφθαλμολογία, στη Δερματολογία και τη Χειρουργική, στην εξαναγκασμένη εκπομπή φωτός. Αντίστοιχα, η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) αξιοποιεί φαινόμενα που περιγράφονται από την Κβαντική Φυσική για την απεικόνιση μεταβολικών διεργασιών.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η συμβολή της Κβαντικής Φυσικής στη Νανοϊατρική, διεπιστημονικό πεδίο που συνδυάζει τη Βιολογία, τη Χημεία, τη Φυσική, την Ιατρική και τη Νανοτεχνολογία. «Αξιοποιεί, μεταξύ άλλων, και αρχές της Κβαντικής Φυσικής, όπως συμβαίνει με τις κβαντικές τελείες (quantum dots), με ιδιαίτερες οπτικές ιδιότητες που χρησιμοποιούνται στην ανάπτυξη τεχνολογιών βιοαπεικόνισης και ανίχνευσης βιοδεικτών.
Για ανακάλυψη φαρμάκων
Σήμερα, η έρευνα στην Κβαντική Βιολογία και στις κβαντικές τεχνολογίες διερευνά νέες δυνατότητες, όπως η ανάπτυξη εξαιρετικά ευαίσθητων αισθητήρων για τη μελέτη κυτταρικών διεργασιών και η αξιοποίηση κβαντικών υπολογιστών στην ανακάλυψη φαρμάκων», αναφέρει η κυρία Γαζούλη.
«Επομένως, η χρήση του όρου “κβαντική” δεν αρκεί για να προσδώσει επιστημονική εγκυρότητα σε μια θεραπεία. Αλλο η αξιοποίηση της Κβαντικής Φυσικής στην Ιατρική και άλλο η παρουσίαση μιας μη τεκμηριωμένης θεραπείας ως “Κβαντικής Ιατρικής”», καταλήγει η καθηγήτρια.
Για τους πολίτες, πάντως, η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, ιδίως όταν αναζητούν λύση για ένα πρόβλημα υγείας. Από την «ανίχνευση παθογόνων συχνοτήτων» και την «εξισορρόπηση του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου» έως την «κυτταρική αναγέννηση» και τον «επαναπρογραμματισμό» του οργανισμού, το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι διαφημίζεται, αλλά ποιοι από αυτούς τους ισχυρισμούς μπορούν να τεκμηριωθούν επιστημονικά και τι θα επιτρέπεται πλέον να υπόσχονται στους πολίτες όσοι παρέχουν τέτοιες υπηρεσίες.