Ο Χριστιανισμός τελεί σε κρίση στις ΗΠΑ και οι ειδικοί εκτιμούν ότι περίπου 100.000 ναοί στη χώρα θα κλείσουν ή θα αλλάξουν χρήση μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Ένα καλοκαιρινό πρωινό του 2024, η αιδεσιμότατη Μελίσα Βάγκνερ ανέβηκε στον άμβωνα για να εκφωνήσει το κήρυγμα που κανένας ποιμένας δεν θέλει να πει ποτέ. Η εκκλησία της, ένας επιβλητικός ναός των Ενωμένων Μεθοδιστών, στεκόταν στο Μπέλντινγκ του Μίσιγκαν εδώ και 120 χρόνια. Οι προύχοντες της πόλης την είχαν χτίσει για να γιορτάσουν την πίστη και την ευημερία τους, με θολωτή οροφή, τεράστια βιτρό και έναν πίνακα του Ιησού ύψους σχεδόν δυόμισι μέτρων πάνω από την Αγία Τράπεζα. Εκείνη την Κυριακή όμως, σε έναν χώρο φτιαγμένο για χίλιους ανθρώπους, κάθονταν περίπου δώδεκα ηλικιωμένοι πιστοί, σκόρπιοι στα στασίδια. Δεν υπήρχε χορωδία, ούτε οργανίστας, ούτε παιδιά ή νέες οικογένειες.
Η Βάγκνερ, με δυσκολία συγκρατώντας τα δάκρυά της, εκφωνούσε έναν επικήδειο. Όχι για κάποιον άνθρωπο, αλλά για την ίδια την ενορία της, ανακοινώνοντας ότι ο ναός θα έκλεινε λόγω της συρρίκνωσης των μελών. «Εξακολουθείτε να είστε η Εκκλησία», είπε, την ώρα που μια ηλικιωμένη κυρία σκούπιζε τα μάτια της. «Και ενώ ο τόπος όπου λατρεύετε θα αλλάξει, Εκείνος που λατρεύετε δεν αλλάζει».
Η Αμερική χάνει τις εκκλησίες της
Η εμπειρία της είναι ίσως η πιο επείγουσα πρόκληση που αντιμετωπίζουν σήμερα οι εκκλησίες σε όλη την Αμερική. Οι ειδικοί - όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της εφημερίδας San Francisco Chronicle - εκτιμούν ότι περίπου 100.000 ναοί στις ΗΠΑ θα κλείσουν ή θα αλλάξουν χρήση μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ένα «τσουνάμι» κλεισιμάτων, που ένας ιερέας περιέγραψε με μια φράση: «Κάθε χρόνο τα στασίδια αδειάζουν».
Η σιωπηλή κρίση των αμερικανικών εκκλησιών
Αυτό ακριβώς εξετάζει η νέα τετραμερής σειρά ντοκιμαντέρ «Christianity at a Crossroads», που κάνει πρεμιέρα στα κανάλια του δημόσιου δικτύου PBS. Η σειρά καταγράφει σπαρακτικές στιγμές, όπως τις τελευταίες μέρες της εκκλησίας του Μπέλντινγκ, και δείχνει πώς τα μαζικά κλεισίματα θα πλήξουν κοινότητες ολόκληρες, ακόμη και ανθρώπους που δεν πατούν σε ναό. Οι δημιουργοί μιλούν με ένα εντυπωσιακό φάσμα πιστών, από τον αιδεσιμότατο Ρόμπερτ Τζέφρες, φανατικό υποστηρικτή του Ντόναλντ Τραμπ, ως τον αιδεσιμότατο Άνταμ Χάμιλτον, υποψήφιο των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στο Κάνσας, και ανθρώπους που εκκλησιάζονται ως άβαταρ σε ναό εικονικής πραγματικότητας.
Ο χριστιανισμός παραμένει η κυρίαρχη θρησκεία στη χώρα. Περίπου το 62% των ενηλίκων δηλώνουν χριστιανοί και, σύμφωνα με τη σειρά, γύρω στο 30% των Αμερικανών, δηλαδή περίπου 100 εκατομμύρια άνθρωποι, πηγαίνουν ακόμη κάθε εβδομάδα στην εκκλησία. Νέα μελέτη του Ινστιτούτου Θρησκευτικών Ερευνών του Χάρτφορντ καταγράφει μάλιστα, για πρώτη φορά εδώ και 25 χρόνια, αύξηση της προσέλευσης στη λειτουργία, μεγαλύτερες δωρεές και περισσότερο εθελοντισμό. Η ίδια μελέτη όμως ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να επιστρέψουν οι χρυσές μέρες των μέσων του 20ού αιώνα, όταν σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί σύχναζαν τακτικά σε εκκλησία, συναγωγή ή τζαμί. «Το τσουνάμι θα συνεχιστεί για ένα διάστημα», λέει ο Μάρτιν Ντόμπλμαϊερ, ιδρυτής της εταιρείας παραγωγής Journey Films.
Η σειρά αναζητά και τις αιτίες της πτώσης, που ξεκίνησε γύρω στη δεκαετία του 1960: η μειωμένη εμπιστοσύνη στους θεσμούς, οι αντιπαραθέσεις για την ομοφυλοφιλία, τα σκάνδαλα σεξουαλικής κακοποίησης από κληρικούς και η άνοδος των λεγόμενων «nones», όσων δηλώνουν ότι δεν πιστεύουν «σε τίποτα συγκεκριμένο». Πρόσφατη έρευνα έδειξε επίσης ότι σχεδόν οι μισοί νέοι της Γενιάς Ζ είναι λιγότερο πρόθυμοι να πάνε στην εκκλησία εξαιτίας της στήριξης των χριστιανών προς τον Τραμπ.
«Είναι ο τόπος για τον ξένο, τον απόκληρο»
Το κλείσιμο ενός ναού δεν πληγώνει μόνο τους πιστούς. Μελέτες δείχνουν ότι όσοι εκκλησιάζονται τακτικά προσφέρουν περισσότερα σε φιλανθρωπίες, είναι πιο ενεργοί πολιτικά και συμμετέχουν περισσότερο σε συλλόγους. «Σε τόσες γειτονιές, η εκκλησία είναι η τράπεζα τροφίμων, ο σταθμός για τους μετανάστες», λέει η αιδεσιμότατη Τζάκλιν Λιούις, ποιμένας της Middle Church στη Νέα Υόρκη. «Είναι ο τόπος για τον ξένο, τον απόκληρο».
Ο αιδεσιμότατος Ματ Μπράντοκ, στην Christ Congregational Church του Σίλβερ Σπρινγκ στο Μέριλαντ, ζούσε το ίδιο δίλημμα. Τα μέλη είχαν πέσει κάτω από εκατό, ενώ η ασφάλιση και η συντήρηση του ναού κόστιζαν περίπου 400.000 δολάρια τον χρόνο. Η πίεση ήταν τέτοια που υπέφερε από ημικρανία επί έξι μήνες. «Κάθε χρονιά ήταν τόσο αγχωτική, γιατί κόβαμε από παντού για να πληρώσουμε το κτίριο», λέει. Η ενορία αποφάσισε να εγκαταλείψει το κτίριο και να μεταφερθεί στο υπόγειο μιας άλλης εκκλησίας. Εκεί ο Μπράντοκ ανακάλυψε την οικειότητα των μικρών χώρων, η κοινότητα εξοικονόμησε χρήματα για να προσλάβει προσωπικό, τα μέλη σταθεροποιήθηκαν και η ημικρανία εξαφανίστηκε. «Η εκκλησία δεν είναι ένα κτίριο και δεν ήταν ποτέ», λέει. «Είναι η σύναξη του λαού του Θεού».
Ο Ντόμπλμαϊερ πιστεύει ότι ο λόγος που πολλοί πηγαίνουν στην εκκλησία είναι ο ίδιος που κάνει πολλές εκκλησίες να μην επιβιώνουν: η γοητεία του οικείου. «Πηγαίνεις στην εκκλησία γιατί νιώθεις ότι δεν αλλάζει», εξηγεί. Υπάρχουν όμως και εκείνες που αντιστέκονται στο ρεύμα. Η Alfred Street Baptist Church στην Αλεξάνδρεια της Βιρτζίνια μετρά περίπου 10.000 μέλη και άλλους 15.000 που την παρακολουθούν διαδικτυακά. «Δεν είναι πια μια εκκλησία με διαδικτυακή επιλογή. Είναι μια διαδικτυακή εκκλησία με επιλογή φυσικής παρουσίας», λέει ο Ντόμπλμαϊερ. Στο Τέξας, το Church Project επέστρεψε στις πρακτικές των πρώτων χριστιανών, με συναθροίσεις σε σπίτια. Και στα προάστια της Βαλτιμόρης, η Church of the Nativity συγκεντρώνει κάθε Κυριακή περίπου 800 παιδιά και εφήβους. «Είδαν από νωρίς ότι αν τα παιδιά θέλουν να έρθουν, θα φέρουν και τους γονείς τους».
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΒΑΛΟΣ
iefimerida.gr