21 Οκτωβρίου 2026

Γυναίκες στο αντάρτικο. Οι βολικοί μύθοι της αριστεράς και η αλήθεια.


[ΦΩΤΟ: Μίρκα Γκίνοβα (Ειρήνη Γκίνη) από Γιαννιτσά. Γραμματόσημο του κρατιδίου των Σκοπίων, αφιερωμένο στην «Ηρωΐδα της Μακεδονίας», το 2021.]

🔴Ένας ακόμη βολικός μύθος της αριστεράς, είναι η συμμετοχή γυναικών στο αντάρτικο (1946-1949), η οποία παρουσιάζεται ως γεγονός «πρωτοποριακό» και «ανατρεπτικό» για την εποχή και ως απόδειξη, ότι με την αριστερά επιτυγχάνεται η ισοτιμία και η χειραφέτηση της γυναίκας. Ας δούμε τώρα ποια είναι η αλήθεια για τα ψέματα της αριστεράς.
🔴Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, στις γραμμές του ΔΣΕ υπηρέτησαν συνολικά περίπου 10.000 γυναίκες, το 1/4 της συνολικής δύναμης του ΔΣΕ. Το 30% απ’ αυτές, συμμετείχε στα μάχιμα τμήματα, ενώ το υπόλοιπο 70% προσέφερε υπηρεσίες στα μετόπισθεν (στον υγειονομικό τομέα, την επιμελητεία και τις μεταφορές).
🔴Ποιες γυναίκες, κατατάχτηκαν στον ΔΣΕ; Σύμφωνα πάντα με τα επίσημα στοιχεία, από το σύνολο των 10.000 γυναικών, οι 3.000 ήταν «Σλαβομακεδόνισσες». Οι συγκεκριμένες, που ήταν κατά βάση εθελόντριες και πολιτικά συνειδητοποιημένες, αποτελούσαν το 30% των γυναικών που συμμετείχε ενεργά στις μάχες.
🔴Οι «Σλαβομακεδόνισσες», ανήκαν στο «Αντιφασιστικό Μέτωπο Γυναικών της Μακεδονίας» (στην σκοπιανή διάλεκτο: Антифашистички фронт на жените на Македонија - AFŽ), που ιδρύθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1944, στα Σκόπια. Το AFŽ λειτούργησε ως γυναικείο τμήμα του «Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου - ΝΟΦ» (στην σκοπιανή διάλεκτο: Народно Ослободителен Фронт - НОФ), που ήταν στρατιωτική οργάνωση των σλαβόφωνων της ελληνικής Μακεδονίας, που ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1945 στα Σκόπια, με πρωτοβουλία και στήριξη του Τίτο.
🔴Το ΝΟΦ και η γυναικεία του πτέρυγα (AFŽ), δρούσαν στις περιοχές της Φλώρινας, της Καστοριάς και της Πέλλας και μετά από συμφωνία του ΚΚΕ με τον Τίτο, είχαν ενσωματωθεί στον ΔΣΕ και πολεμούσαν για την ενσωμάτωση της ελληνικής Μακεδονίας στην «Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας», όπως λεγόταν εκείνη την εποχή και μέχρι το 1991, το κρατίδιο των Σκοπίων.
🔴Μετά την ρήξη των σχέσεων Στάλιν -Τίτο, το 1948, το (σταλινικό) ΚΚΕ, επειδή δεν μπορούσε πλέον να ελέγξει την AFŽ (που ως τμήμα του ΝΟΦ, κατευθυνόταν από τον Τίτο), ίδρυσε την Πανελλαδική Δημοκρατική Ένωση Γυναικών (ΠΔΕΓ). Η επίσημη πρώτη της ΠΔΕΓ, έγινε στις 25 Οκτωβρίου 1948, στην Καλλιθέα Πρεσπών, με την συμμετοχή 44 γυναικών, εκ των οποίων οι 7 ήταν «Σλαβομακεδόνισσες».
🔴Πρόεδρος της ΠΔΕΓ ανέλαβε η Χρύσα Χατζηβασιλείου, αλλά δεν μακροημέρευσε, καθώς οι σύντροφοι την «στόλισαν» με τον στερεοτυπικό μισογυνικό χαρακτηρισμό «κουτσομπόλα». Γράφει ο Ζαχαριάδης, σε αναφορά του προς τον Στάλιν, στις 17/10/1950:
«Η 3η Συνδιάσκεψη καταδίκασε, επίσης, την οπορτουνιστική γραμμή και το αντικομματικό φραξιονιστικό κουτσομπολιό της σ. Χρύσας Χατζηβασιλείου».
🔴Εκτός από τις «Σλαβομακεδόνισσες», οι υπόλοιπες 7.000 γυναίκες του ΔΣΕ, στην συντριπτική τους πλειοψηφία, στρατολογήθηκαν βίαια, από τις περιοχές που ήλεγχαν οι αντάρτες. Άλλωστε, σύμφωνα με τον αρχιστράτηγο του ΔΣΕ, Μάρκο Βαφειάδη:
«Από τα μέσα του 1947, η στρατολογία στον ΔΣΕ είχε πάρει ολότελα βίαιο χαρακτήρα. Η εθελοντική κατάταξη δεν έφτανε ούτε το 10%».
🔴Όμως, ποιες ήταν αυτές οι γυναίκες; Ήταν υψηλού πνευματικού και μορφωτικού επιπέδου, όπως λέει η προπαγάνδα της αριστεράς ή μήπως το αντίθετο; Από την έρευνα που έκανε η (αριστερή) συγγραφέας Τασούλα Βερβενιώτη, προέκυψαν τα εξής:
«Το ποσοστό των αναλφάβητων γυναικών του ΔΣΕ, ήταν σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο των Ελληνίδων εκείνης της εποχής. Η κατασκευασμένη εικόνα της μορφωμένης αριστερής καταρρέει. Οι περισσότερες, ήταν όχι απλώς επαρχιώτισσες, αλλά χωριάτισσες».
🔴Οι συνθήκες για τις άτυχες αυτές γυναίκες, ήταν τραγικές:
«Όλες οι γυναίκες μας έλεγαν ότι τις επιστράτευσαν με τις φούστες και έπρεπε χωρίς χλαίνες, με αυτές τις φούστες, να μένουν στη σκοπιά, όπου τις έδερνε ο άνεμος και η βροχή. Ανάφεραν, ότι δεν είχαν σαπούνι για να πλυθούν, χτένες για να χτενιστούν, τους έλειπαν εσώρουχα και κάλτσες για να αλλάξουν. Παντού μαθαίναμε για άρρωστες από ψώρα, για γυναίκες με μητρικά, για κοπέλες που είχαν αιμορραγία και τους έλειπαν τα απαραίτητα».
🔴Παρεμπιπτόντως, πολλές απ’ τις γυναίκες αυτές, υπέστησαν και σεξουαλικές επιθέσεις, αλλά αυτό θα είναι θέμα ξεχωριστής ανάρτησης.
🔴Τα σχόλια, δικά σας!

Πηγές:
📍Τασούλα Βερβενιώτη, «Διπλό βιβλίο. Η αφήγηση της Σταματίας Μπαρμπάτση».
📍Μαργαρίτα Λαζαρίδου, «Πόλεμος και αίμα».
📍«Η Σλαβομακεδόνισσα στον αγώνα», Αρχείο Φίλιππου Ηλιού, ΑΣΚΙ.