Σημαντικές αποκαλύψεις για την πολιτική που ακολούθησε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου απέναντι στη Χαμάς φέρνει στο φως το περιοδικό Time, ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είχε δώσει την έγκρισή του στο Κατάρ προκειμένου να διοχετεύσει σχεδόν 2 δισεκατομμύρια δολάρια στη Λωρίδα της Γάζας, την οποία ελέγχει η παλαιστινιακή οργάνωση την τελευταία δεκαετία.
Έγγραφα που δημοσιεύει το Time και τα οποία βγαίνουν για πρώτη φορά στη δημοσιότητα αποκαλύπτουν πως το Ισραήλ ενθάρρυνε και διαδραμάτισε άμεσο ρόλο στο πρόγραμμα πληρωμών που έκανε η Ντόχα, κάτι που ο ίδιος ο Νετανιάχου δεν είχε παραδεχτεί.
Συγκεκριμένα, προκύπτει πως από το 2012, η κυβέρνηση του Νετανιάχου συνέβαλε στη διευκόλυνση των πληρωμών του Κατάρ προς τη Γάζα, οι οποίες είχαν ξεκινήσει μετά την ανάληψη της εξουσίας από τη Χαμάς το 2007.
Μέχρι το 2018, το Κατάρ είχε αποστείλει περίπου 1,1 δισεκατομμύρια δολάρια στη Λωρίδα της Γάζας, με τα κεφάλαια αυτά να προορίζονται για ανθρωπιστική βοήθεια, καύσιμα και μισθούς δημοσίων υπαλλήλων. Εκείνη τη χρονιά, αφού Ισραηλινοί αξιωματούχοι επέκριναν το Κατάρ για την υποτιθέμενη χρηματοδότηση της Χαμάς, οι Καταριανοί άρχισαν να απαιτούν επίσημη τεκμηρίωση της συμφωνίας που είχε γίνει με τις δύο πλευρές.
Ο βαθμός συνεργασίας του Ισραήλ όσον αφορά τις πληρωμές αντανακλάται σε μια επιστολή του 2020 από τον Γιόσι Κοέν, τότε επικεφαλής της Μοσάντ, προς τον εμίρη του Κατάρ Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι. «Αποτελεί πράγματι μια εξαιρετική ευκαιρία να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη και την εκτίμησή μας για τις προσπάθειες ανθρωπιστικής βοήθειας που έχει προσφέρει το Κράτος του Κατάρ τα τελευταία χρόνια στη Λωρίδα της Γάζας», έγραψε ο Κοέν σε ένα από τα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν. «Αναμφίβολα, αυτές οι ανθρωπιστικές προσπάθειες έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της ανθρωπιστικής κατάστασης στη Λωρίδα της Γάζας και στη διασφάλιση της σταθερότητας και της ασφάλειας στην περιοχή», σημείωσε.
Οι επικριτές του Νετανιάχου υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι ο πρωθυπουργός επεδίωξε να διατηρήσει την εξουσία της Χαμάς στη Γάζα, προκειμένου να κρατήσει τους Παλαιστινίους διαιρεμένους, αποκλείοντας έτσι την προοπτική δημιουργίας μιας ενιαίας παλαιστινιακής ηγεσίας ικανής να διαπραγματευτεί μια λύση δύο κρατών. Σημειώνεται πως τη Γάζα ελέγχει η Χαμάς και τη Δυτική Όχθη η Παλαιστινιακή Αρχή.
Το στοίχημα του Νετανιάχου, σύμφωνα με τους επικριτές, ήταν ότι η οικονομική βοήθεια θα ανάγκαζε τη Χαμάς να περιοριστεί καθώς θα έχανε τη χρηματοδότηση σε αντίθετη περίπτωση. Έγινε όμως το αντίθετο, με τη Χαμάς να εξαπολύει μια άνευ προηγουμένου επίθεση που έσυρε τη Μέση Ανατολή σε πόλεμο.
«Ήταν μια αποτυχία της πολιτικής μας, που προήλθε από καλές προθέσεις και την οποία συνέχισαν πολλοί πρωθυπουργοί», λέει ένας πρώην αξιωματούχος του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας. «Όμως ο Νετανιάχου βρισκόταν αναμφισβήτητα στο επίκεντρο της υπόθεσης. Ήταν αυτός που υποστήριξε και επιτάχυνε το πρόγραμμα και η κυβέρνησή του ήταν υπεύθυνη για τον τρόπο λειτουργίας του. Τώρα γνωρίζουμε ως κοινωνία ότι δεν μπορούμε ποτέ ξανά να κάνουμε ένα τέτοιο λάθος».
Ο μηχανισμός των πληρωμών και η εμπλοκή του Ισραήλ
Όταν το Κατάρ ξεκίνησε να στέλνει χρήματα στη Γάζα το 2007 – αφού η Χαμάς πήρε τον έλεγχο του θύλακα – πρωθυπουργός ήταν ακόμα ο Εχούντ Όλμερτ. Αρχικά, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν εμπλεκόταν άμεσα στις μεταφορές αυτών των χρημάτων, αυτό όμως άλλαξε υπό την ηγεσία του Νετανιάχου.
Μέχρι το 2012, η κυβέρνησή του είχε εγκρίνει ένα σύστημα που έδινε στο Ισραήλ άμεσο ρόλο στη διευκόλυνση της βοήθειας από το Κατάρ: την παράδοση τροφίμων και ιατρικών προμηθειών, τον καθορισμό των οικογενειών που πληρούσαν τις προϋποθέσεις για οικονομική ενίσχυση και την εκταμίευση των κονδυλίων, καθώς και τη διευκόλυνση της χρηματοδότησης από το Κατάρ για την επέκταση του δικτύου ηλεκτροδότησης της Γάζας.
Αρχικά, η ρύθμιση ήταν άτυπη. Το Κατάρ παρείχε τα χρήματα με την έγκριση του Ισραήλ, ακόμη και όταν Ισραηλινοί αξιωματούχοι επέκριναν δημοσίως τη Ντόχα για τη χρηματοδότηση της Χαμάς, σύμφωνα με πηγές που είναι εξοικειωμένες με τις διαπραγματεύσεις.
Η αντίφαση αυτή εξόργισε τους Καταριανούς, όπως δηλώνει στο TIME ένας ανώτερος αξιωματούχος της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ: οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι καταγγέλλουν δημοσίως τις πληρωμές, αλλά ζητούν ιδιωτικά από τη Ντόχα να τις ανανεώσει.
Το Κατάρ έχει συνηθίσει να κινείται σε μια λεπτή γραμμή και μετά την 7η Οκτωβρίου αναδείχθηκε ως μεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ισραήλ, της Χαμάς και της Ουάσινγκτον.
Μέχρι το 2018, το Κατάρ ζήτησε γραπτή τεκμηρίωση του ρόλου της ισραηλινής κυβέρνησης στη συμφωνία παροχής βοήθειας. Στη συνέχεια, η συμφωνία επισημοποιήθηκε μέσω ενός τριμερούς μηχανισμού στον οποίο συμμετείχαν το Κατάρ, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Έθνη, ο οποίος είχε σχεδιαστεί για τη διαχείριση της βοήθειας υπό διεθνή και ισραηλινή εποπτεία. Στις 2 Οκτωβρίου 2018, το Ισραήλ και το Κατάρ, μαζί με τα Ηνωμένα Έθνη, υπέγραψαν συμφωνία για τη χρηματοδότηση παραδόσεων καυσίμων στη Γάζα.
Τον Αύγουστο του 2021, το Κατάρ υπέγραψε μια άλλη συμφωνία με την οποία δεσμεύτηκε να διαθέσει 40 εκατομμύρια δολάρια για ένα πρόγραμμα χρηματικής βοήθειας που θα παρείχε σε σχεδόν 100.000 νοικοκυριά 100 δολάρια το μήνα για τέσσερις μήνες. Οι συμφωνίες αυτές παρατάθηκαν στη συνέχεια, ενώ στις συζητήσεις συμμετείχαν και Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Σύμφωνα με έναν διπλωμάτη, το Κατάρ ήθελε η Ουάσινγκτον να κατανοήσει με ακρίβεια πώς λειτουργούσε το σύστημα, φοβούμενο ότι οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι ενδέχεται αργότερα να κατηγορήσουν τη Ντόχα ότι χρηματοδοτεί τη Χαμάς, χωρίς να αναγνωρίσουν τον ρόλο του ίδιου του Ισραήλ.
«Οι Ισραηλινοί επέμεναν να γίνει με αυτόν τον τρόπο, ώστε να μπορούν να ελέγχουν τι εισέρχεται και τι εξέρχεται», δήλωσε ο αξιωματούχος στο TIME.
Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, σύμφωνα με αξιωματούχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Κατάρ κάλυπτε το κόστος των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας που αγοράζονταν από το Ισραήλ, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των ωρών παροχής ρεύματος στη Γάζα, μια δομή που συντονιζόταν με τις ισραηλινές υπηρεσίες ασφαλείας. Επίσης, μεταβίβαζε χρήματα μέσω των Ηνωμένων Εθνών για έργα στη Λωρίδα της Γάζας.
Ακόμη, παρείχε μηνιαίες ενισχύσεις ύψους 100 δολαρίων σε ορισμένες από τις φτωχότερες οικογένειες της Γάζας. Σύμφωνα με διπλωμάτες που γνωρίζουν το σύστημα, το Ισραήλ εξέταζε τους δικαιούχους και επέβλεπε τον μηχανισμό διανομής, με τα κεφάλαια να μεταφέρονται μέσω του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων και τις δικαιούχες οικογένειες να ειδοποιούνται μέσω γραπτού μηνύματος πριν παραλάβουν τη βοήθειά τους σε καθορισμένους χώρους.
«Αν τα χρήματα έπεφταν ποτέ σε λάθος χέρια, αυτό οφειλόταν στους Ισραηλινούς, επειδή αυτοί ήταν που επέβλεπαν το όλο θέμα», ανέφερε χαρακτηριστικά ένας διπλωμάτης.
Οι βαλίτσες με μετρητά και οι πιέσεις πριν την 7η Οκτωβρίου
Η κυβέρνηση του Νετανιάχου ήταν τόσο προσηλωμένη σε αυτή την πολιτική, ώστε όταν ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς διέκοψε τις πληρωμές προς τους κρατικούς υπαλλήλους στη Γάζα το 2018, αξιωματούχοι των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας μετέφεραν μετρητά από το Κατάρ στη Λωρίδα της Γάζας μέσα σε βαλίτσες, όπως ανέφεραν τότε αμερικανικά και ισραηλινά μέσα ενημέρωσης.
Ο Ναφτάλι Μπένετ, τότε υπουργός Παιδείας του Νετανιάχου, αντιτάχθηκε δημοσίως στις μεταφορές αυτές. Ο Νετανιάχου ανέστειλε προσωρινά τις πληρωμές τον Ιανουάριο του 2019, εν μέσω αναζωπύρωσης της βίας κατά μήκος των συνόρων της Γάζας, χρησιμοποιώντας την προοπτική της επανέναρξής τους ως μέσο πίεσης προς τη Χαμάς για να σταματήσει τις ρίψεις ρουκετών.
Ωστόσο, ενώ οι επικριτές της ισραηλινής δεξιάς καταδίκαζαν σφοδρά τη συμφωνία, οι συνεργάτες του Νετανιάχου εργάζονταν παρασκηνιακά για να τη διατηρήσουν.
Τον Ιούλιο του 2019, σύμφωνα με μια επιστολή, το Κατάρ ενημέρωσε την κυβέρνηση Νετανιάχου ότι θα μεταβίβαζε 6 εκατομμύρια δολάρια σε 20.000 δικαιούχους στη Γάζα, με τον καθένα να λαμβάνει 300 δολάρια. Δεν είναι γνωστό πόσοι από αυτούς τους δικαιούχους, που επιλέχθηκαν από το Ισραήλ, είχαν σχέσεις με τη Χαμάς ή είχαν μέλη της οικογένειάς τους που ανήκαν στην οργάνωση. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Χαμάς έχει εδραιωθεί βαθιά στη Γάζα, λειτουργώντας όχι μόνο ως ένοπλη μαχητική οργάνωση, αλλά και ως πολιτικό κίνημα και κυβερνητική αρχή, απασχολώντας δημόσιους υπαλλήλους υπεύθυνους για τις δημόσιες υπηρεσίες και τις υποδομές της περιοχής.
Το 2020, καθώς η πανδημία του κορονοϊού έπληττε τη Γάζα, μέλος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Νετανιάχου προέτρεψε και πάλι τους αξιωματούχους του Κατάρ να συνεχίσουν τις πληρωμές παρά τη δημόσια κριτική της ισραηλινής κυβέρνησης.
Το πρόγραμμα επέζησε της αποχώρησης του Νετανιάχου από την εξουσία. Ο διάδοχός του, ο Μπένετ, μεταξύ των σφοδρότερων επικριτών του, θεωρείτο πως θα ήταν ο άνθρωπος που θα έβαζε τέλος σε αυτή τη συμφωνία. Ωστόσο, ο Μπένετ έκοψε μόνο τις βαλίτσες με τα μετρητά.
Για ορισμένους από τους εμπλεκόμενους αξιωματούχους, η συμφωνία περιείχε ένα θεμελιώδες ελάττωμα: τόσο η ισραηλινή κυβέρνηση όσο και η Χαμάς διατηρούσαν τον έλεγχο της βοήθειας που προοριζόταν για τους απλούς κατοίκους της Γάζας. «Ο Μπίμπι και η Χαμάς κρατούν ουσιαστικά τη βρύση», είπε ένας από τους αξιωματούχους. Η Χαμάς θα μπορούσε να περιορίσει το σύστημα για να ασκήσει εσωτερική πίεση, ενώ ο Νετανιάχου θα μπορούσε να το περιορίσει για να ασκήσει πίεση στη Χαμάς, κατά τον ίδιο.
Μέχρι το 2023, με τις εντάσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς να εντείνονται, αξιωματούχοι του Κατάρ πίεσαν για ένα διαφορετικό μοντέλο, το οποίο θα παρείχε βοήθεια στους κατοίκους της Γάζας χωρίς να καθιστά τους πολίτες εξαρτημένους είτε από τη Χαμάς είτε από την ισραηλινή κυβέρνηση. Ωστόσο, η κυβέρνηση του Νετανιάχου ήθελε να διατηρηθεί ανέπαφο το υπάρχον πλαίσιο, σύμφωνα με πολλές πηγές που μίλησαν στο TIME.
Δύο εβδομάδες πριν από τις 7 Οκτωβρίου, ο διευθυντής της Μοσάντ Ντέιβιντ Μπαρνέα ταξίδεψε στη Ντόχα και ζήτησε από το Κατάρ να ανανεώσει τη χρηματοδότηση, όπως ανέφερε η New York Times το 2023.
Οι αξιωματούχοι του Κατάρ συμφώνησαν, αλλά προειδοποίησαν τον Μπαρνέα ότι αυτή θα ήταν η τελευταία ανανέωση. Με τις εντάσεις να εντείνονται μεταξύ των ακροδεξιών υπουργών του Ισραήλ και της Χαμάς, η συμφωνία είχε εξαντλήσει τον κύκλο της, πίστευε το Κατάρ. Ο Μπαρνέα ζήτησε δύο ακόμη μήνες. Η λογική, σύμφωνα με τους αξιωματούχους που γνωρίζουν τη συζήτηση, ήταν ότι η συνέχιση της βοήθειας προς τους πολίτες της Γάζας έδινε στο Ισραήλ ένα βαθμό επιρροής επί της οργάνωσης.
Μετά από δύο μήνες, τα μέρη θα επαναξιολογούσαν τη συμπεριφορά της Χαμάς και θα σχεδίαζαν έναν πιο βιώσιμο μηχανισμό για την παροχή βοήθειας. Ωστόσο οι εξελίξεις πρόλαβαν τα σχέδια και η Χαμάς εξαπέλυσε τη φονικότερη επίθεση στο νότιο Ισραήλ, με τη χρηματοδότηση από το Κατάρ να σταματά.
Τι υποστηρίζει ο Νετανιάχου
Από τότε, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει κατηγορίες ότι ενίσχυσε σκόπιμα τη Χαμάς προκειμένου να διατηρήσει τους Παλαιστινίους διαιρεμένους και να αποτρέψει την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας και λύσης δύο κρατών.
Οι επικριτές του επισημαίνουν δηλώσεις που φέρεται να έκανε ο Νετανιάχου σε συνεδρίαση του κόμματος Λικούντ το 2019. «Όποιος θέλει να εμποδίσει τη δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους πρέπει να υποστηρίξει την ενίσχυση της Χαμάς και τη μεταφορά χρημάτων προς τη Χαμάς», δήλωσε, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Jerusalem Post. «Αυτό αποτελεί μέρος της στρατηγικής μας — να απομονώσουμε τους Παλαιστινίους στη Γάζα», είχε πει.
Σε συνέντευξή του στο Time το 2024, ο Νετανιάχου αρνήθηκε ότι είχε κάνει αυτή τη δήλωση, επιμένοντας ότι οι πληρωμές είχαν ως στόχο να αποτρέψουν μια ανθρωπιστική καταστροφή.
Επίσης, υποστήριξε πως το Ιράν προμήθευε τη Χαμάς με όπλα μέσω ξεχωριστών διαύλων, συμπεριλαμβανομένων διαδρομών λαθρεμπορίου που διέρχονταν από τη χερσόνησο του Σινά στην Αίγυπτο.