Μια ιδέα που δεν είναι καινούργια έρχεται και πάλι στο προσκήνιο, με αφορμή τις οδηγίες ετοιμότητας που έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνιστώντας στους πολίτες να φτιάξουν ένα κιτ έκτακτης ανάγκης, αποθηκεύοντας βασικά τρόφιμα, ώστε να καλύψουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους κατά τις πρώτες 72 ώρες μιας πιθανής κρίσης, μέχρι να φτάσει η κρατική βοήθεια. «Κάθε Ευρωπαίος πολίτης θα πρέπει να γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, πώς να προστατεύσει την οικογένειά του και πώς να βοηθήσει τους άλλους» είναι το μήνυμα που στέλνει η Κομισιόν. Καθώς όμως η ετοιμότητα στον τομέα της ασφάλειας ενισχύεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, τέτοιες προτροπές φαίνεται να αυξάνουν την ανησυχία των πολιτών αντί να λειτουργούν καθησυχαστικά. Ειδικά αν σκεφτεί κανείς τις πρόσφατες απειλές, με τη διενέργεια τηλεφωνημάτων για βόμβα, που αναστάτωσαν τις ευρωπαϊκές αερογραμμές, αλλά και τα περιστατικά με την άνοδο της θερμοκρασίας σε ψυγεία, καταστάσεις που μάλλον επιτείνουν το καθεστώς ανασφάλειας στη Γηραιά Ήπειρο.
Η ιδέα του κιτ επιβίωσης της πρώτες 72 ώρες μιας πιθανής κρίσης δεν είναι καινούργια. Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την ετοιμότητα του πληθυσμού απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις όμως, που παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026, δεν αναφέρονται μόνο σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση λαμβάνει υπόψη διαφορετικές κατηγορίες κινδύνων: ακραία καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμούς, βιομηχανικά ατυχήματα, κυβερνοεπιθέσεις, διακοπές ηλεκτροδότησης και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Δεν έχουν συμβεί, άλλωστε, και λίγα τα τελευταία χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνιστά την προετοιμασία κιτ έκτακτης ανάγκης
Η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι φυσικές καταστροφές και οι πρόσφατες διαταραχές σε κρίσιμες υποδομές ανέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να επηρεαστεί η πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Γι’ αυτό και η στρατηγική Preparedness Union της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025, έθεσε ως στόχο την ενίσχυση της ετοιμότητας όχι μόνο των κρατικών μηχανισμών, αλλά και των ίδιων των πολιτών.
Οι 4 πυλώνες
Σημειώνεται πως το πλάνο ετοιμότητας της Κομισιόν συνίσταται σε 4 πυλώνες:
- Αυτάρκεια για 72 ώρες: βοήθεια στους πολίτες ώστε να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας έκτακτης ανάγκης, ενώ κινητοποιείται η δημόσια βοήθεια, μεταξύ άλλων μέσω βασικών εφοδίων έκτακτης ανάγκης και τσαντών έκτακτης ανάγκης.
- Εκπαίδευση στην ετοιμότητα: ενσωμάτωση της ετοιμότητας στα προγράμματα σπουδών της προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και παροχή κατάρτισης στους εκπαιδευτικούς, ώστε τα παιδιά να αναπτύσσουν δεξιότητες ετοιμότητας από μικρή ηλικία μέσω προσιτών και κατάλληλων για την ηλικία τους δραστηριοτήτων, χωρίς να δημιουργείται φόβος ή άγχος.
- Ετοιμότητα χωρίς αποκλεισμούς για άτομα με αναπηρία: καθιστώντας τα μέτρα ετοιμότητας πιο χωρίς αποκλεισμούς και προσβάσιμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό της ετοιμότητας, ώστε κανείς να μην μένει πίσω.
- Ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους και τις απειλές: υποστήριξη των αρχών ώστε να επικοινωνούν τους κινδύνους και τις απειλές πιο αποτελεσματικά, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες λαμβάνουν έγκαιρες, προσβάσιμες και αξιόπιστες πληροφορίες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Συνολικά, αυτές οι μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην προώθηση μιας κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη, διασφαλίζοντας ότι τα άτομα και οι κοινότητες είναι καλύτερα ενημερωμένα, εξοπλισμένα και ικανά να προβλέπουν και να ανταποκρίνονται σε κρίσεις.
Η έκθεση Νιινίστο
Είναι η δεύτερη φορά που η Κομισιόν προειδοποιεί σε όλους τους τόνους τους Ευρωπαίους πολίτες για την ανάγκη να προετοιμαστούν ενόψει κινδύνων καταστροφών από διάφορες αιτίες. Η πρώτη ήταν πριν από 18 μήνες, στις 26 Μαρτίου 2025, όταν παρουσίασε τη Στρατηγική Ετοιμότητας της Ε.Ε. ύστερα από έκθεση του Φινλανδού πρώην προέδρου Σάουλι Νιινίστο.
Τότε έγινε, για πρώτη φορά, επίσημη παρότρυνση προς τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά να διατηρούν επαρκή εφόδια για 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όπως φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις ή γεωπολιτικές κρίσεις. Για να είμαστε απολύτως ειλικρινείς, ο τότε πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, ο αλήστου μνήμης Βίκτορ Όρμπαν, διερωτήθηκε μιλώντας στο εθνικό ραδιόφωνο της χώρας του «τι σκαρώνουν εκεί στις Βρυξέλλες;», χαρακτηρίζοντας συγχρόνως αστεία την παρότρυνση.
Η έκθεση Νιινίστο ειδικότερα, με τίτλο «Shifting from Crisis Response to Resilience», αφορούσε τη μετάβαση -όπως αναφερόταν- σε μια νέα εποχή ανθεκτικότητας, επιμένοντας στην πιθανή διασύνδεση των απειλών και στην ανάγκη προσέγγισης «ολόκληρης της κοινωνίας» (whole-of-society approach).
Το "εφιαλτικό σενάριο" μιας μαζικής υβριδικής επίθεσης
Η τοποθέτηση της απειλής στο επίκεντρο δεν είναι κάτι νέο, συνεπώς και ούτε κάτι που δεν έχει συζητηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν πάει πολύς καιρός από το δημοσίευμα του Politico, που ανέφερε πως οι πρωτεύουσες της ΕΕ προετοιμάζονται διακριτικά για το πώς θα πρέπει να αντιδράσει η Ένωση σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης που θα έχει ως αποτέλεσμα τον θάνατο αρκετών πολιτών — ένα ενδεχόμενο που φαίνεται όλο και πιο πιθανό, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ, που επικαλούνταν για το ρεπορτάζ του το ευρωπαϊκό Μέσο.
Ωστόσο, οι προσπάθειες προετοιμασίας αναδεικνύουν διαφωνίες σχετικά με το μέγεθος του ρόλου που πρέπει να διαδραματίσει η ΕΕ σε θέματα ασφάλειας, καθώς και ως προς το αν οι προσπάθειες της Ένωσης αλληλεπικαλύπτονται με αυτές του ΝΑΤΟ, τονιζόταν. Οι συζητήσεις εντάθηκαν μετά την ανακάλυψη ενός drone γεμάτου εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας τον Αύγουστο, ανέφεραν οι διπλωμάτες και οι αξιωματούχοι, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να συζητήσουν τις εμπιστευτικές ανταλλαγές απόψεων.
Ενώ η ΕΕ συζητά τέτοια σενάρια εδώ και χρόνια — παρουσιάζοντας μια «υβριδική εργαλειοθήκη» με στόχο τον συντονισμό των αντιδράσεων σε κυβερνοεπιθέσεις, παρεμβάσεις στις εκλογές και σαμποτάζ — οι εν λόγω συζητήσεις που έγιναν «κεκλεισμένων των θυρών» από τους διπλωμάτες των 27 μελών της ΕΕ επικεντρώθηκαν στον κίνδυνο πιο σοβαρών επιθέσεων που προκαλούν απώλειες μεγάλης κλίμακας.
Η στόχευση στη Ρωσία και η απάντηση Πούτιν
Η συζήτηση ασφαλώς δεν αφήνει τη Μόσχα έξω από το κάδρο: Στη «Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Άμυνα – Ετοιμότητα 2030», που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε τη Ρωσία ως μία από τις κύριες απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Το έγγραφο περιγράφει σχέδια για την ενίσχυση της αμυντικής παραγωγής και τη βελτίωση της αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας, των μη επανδρωμένων συστημάτων και της στρατιωτικής κινητικότητας.
Εν τω μεταξύ, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία έχουν αρχίσει να καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για ενδεχόμενη ρωσική επίθεση, τα οποία περιλαμβάνουν μέτρα για την εκκένωση εκατοντάδων χιλιάδων αμάχων. Τα τρία κράτη της Βαλτικής αποφάσισαν τον Μάιο του 2025 να συνεργαστούν στον τομέα της πολιτικής άμυνας.
Ο υποστράτηγος Κρίστιαν Φρόιντινγκ, αρχηγός του γερμανικού στρατού, δήλωσε επίσης ότι το Βερολίνο πρέπει να είναι προετοιμασμένο για ρωσική επίθεση έως το 2029 ή και νωρίτερα.
Από την άλλη πλευρά, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν τόνισε σε δήλωση τον Σεπτέμβριο ότι η Μόσχα δεν προετοιμάζεται για πόλεμο με την Ευρώπη.
Ο Πούτιν δήλωσε ότι η Μόσχα δεν έχει τέτοια σχέδια και ότι δεν υπάρχουν δικαιολογίες ή πραγματικοί λόγοι για να κλιμακωθεί η κατάσταση με την Ευρώπη.
Επικρίνοντας την ευρωπαϊκή στάση, ο Πούτιν χαρακτήρισε τη ρητορική των ευρωπαϊκών χωρών σχετικά με τη ρωσική απειλή και την ανάγκη προετοιμασίας για πόλεμο ως «προβοκάτσια» και «σκόπιμη υποκίνηση της κατάστασης».
Το Κρεμλίνο σημείωσε επίσης ότι η ΕΕ μετατρέπεται σε «στρατιωτικό-πολιτικό-οικονομικό μπλοκ», δαπανώντας τεράστια κονδύλια για τον εξοπλισμό των οικονομιών της.
Γιατί 72 ώρες;
Οι 72 ώρες είναι το ελάχιστο χρονικό διάστημα αυτονομίας, κατά το οποίο, εάν έχει ξεσπάσει μία έκτακτη κατάσταση, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μπορεί να βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση, ενώ απαιτείται χρόνος για την οργάνωση της παροχής βοήθειας, την αποκατάσταση υποδομών και τη διανομή προμηθειών. Όσο περισσότερα νοικοκυριά μπορούν να καλύψουν προσωρινά τις βασικές ανάγκες τους, τόσο περισσότερους διαθέσιμους πόρους μπορούν οι αρχές να κατευθύνουν σε ανθρώπους που χρειάζονται άμεση υποστήριξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχές προβλέπουν πως θα συμβεί κάποια καταστροφή ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει υποχρεωτικά τρεις ημέρες.
Τι έκαναν αρκετές χώρες
Η Κομισιόν δεν έχει διευκρινίσει τι θα πρέπει να περιέχει ένα τέτοιο κιτ, αλλά αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη δημοσιεύσει καταλόγους με είδη που είναι βασικά για να επιβιώσει κανείς λίγες ημέρες χωρίς βασικές προμήθειες. Η γαλλική κυβέρνηση, για παράδειγμα, ζητεί φορτιστές, βασικά φάρμακα, μπουκάλια νερού, γυαλιά, μπαταρίες, ένα φορητό ραδιόφωνο, φωτοτυπίες σημαντικών εγγράφων (συμπεριλαμβανομένων των φαρμακευτικών συνταγών), καθώς και επιτραπέζια παιχνίδια για ψυχαγωγία.
Άλλες προτάσεις
Γενικά, ένα κιτ επιβίωσης έκτακτης ανάγκης θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τρόφιμα, φακό, μετρητά, εφεδρικά κλειδιά, ζεστά ρούχα και βασικά εργαλεία, όπως μαχαίρια. Πάντως, εκτός από το κιτ, η Κομισιόν προτείνει τακτικές ασκήσεις στα ευρωπαϊκά σχολεία, καθώς και την καθιέρωση μιας ευρωπαϊκής ημέρας ετοιμότητας για να μάθουν τα παιδιά πώς να αντιμετωπίζουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Ενδεικτικά, η Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Κομισιόν ανήρτησε στις 12 Οκτωβρίου στην ιστοσελίδα της το κιτ επιβίωσης 72 ωρών που συνιστάται στην Ολλανδία
■ Εμφιαλωμένο νερό, 3 λίτρα/άτομο ημερησίως
■ Τρόφιμα που δεν αλλοιώνονται εύκολα, όπως ξηροί καρποί, αποφλοιωμένα φρούτα, λαχανικά σε κονσέρβα
■ Ραδιόφωνο που λειτουργεί με μπαταρίες
■ Κινητό τηλέφωνο με φορτισμένο power bank
■ Φακούς με έξτρα μπαταρίες, κεριά και σπίρτα
■ Κουτί πρώτων βοηθειών με οδηγίες χρήσης
■ Κουβέρτες για ζεστασιά
■ Σφυρίχτρα για ενημέρωση των διασωστών
■ Χρήματα σε χαρτονομίσματα και κέρματα (70 ευρώ/ενήλικα, 30 ευρώ/παιδί)
■ Εργαλεία, όπως σφυρί, πριόνι, τσιμπίδα
■ Είδη προσωπικής υγιεινής (απολυμαντικά, χαρτί υγείας, βρεγμένα πανάκια, σερβιέτες, οδοντόπαστα, οδοντόβουρτσα)
■ Αντίγραφα της ταυτότητας και άλλων σημαντικών εγγράφων (π.χ. δίπλωμα, διαβατήριο), λίστα με τους σημαντικούς τηλεφωνικούς αριθμούς
■ Εξτρα κλειδιά για το σπίτι και το αυτοκίνητο
■ Προσωπικά αντικείμενα (π.χ. φάρμακα, δεύτερα διορθωτικά γυαλιά, βρεφική τροφή, τροφή και νερό για κατοικίδια)
■ Το κιτ επιβίωσης πρέπει να φυλάσσεται σε εύκολα προσβάσιμο χώρο και να υπάρχει και ένας ανθεκτικός σάκος/τσάντα στον ίδιο χώρο, για την περίπτωση άμεσης εγκατάλειψης του σπιτιού.
Για να καταστεί η ετοιμότητα κοινή προτεραιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027. Θα ενθαρρύνει τους πολίτες και τις κοινότητες να αναλάβουν ενεργό ρόλο στην προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για την προστασία του εαυτού τους και των άλλων.
Προτείνεται η θέσπιση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ
Η ετήσια εκδήλωση θα αναγνωρίσει επίσης τις προσπάθειες και το έργο των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών Αρχών, των οργανώσεων πολιτικής προστασίας και των κοινοτήτων για την ενίσχυση της ετοιμότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί την επέτειο της θέσπισης του μηχανισμού πολιτικής προστασίας στις 23 Οκτωβρίου 2001, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του στην προώθηση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και στον συντονισμό της αντιμετώπισης καταστροφών εντός και εκτός της ΕΕ κατά τα τελευταία 25 έτη.
Prepared citizens. A more resilient Europe. From packing an emergency bag to knowing how to react when disaster strikes, preparedness starts with practical steps. Our new guidelines help authorities give people the tools and knowledge to protect themselves and others in a crisis. https://t.co/YpTOqc41NT
— European Commission (@EU_Commission) November 3, 2026
Σπυρος Σερμπετης - Παππας
ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ