Σαφή μηνύματα προς την Άγκυρα για την ανάγκη σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποφυγής ενεργειών που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας και ειρηνικής επίλυσης των διαφορών εκπέμπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Στα βασικά σημεία της έκθεσης που παρουσίασε σήμερα το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ αναφέρεται ότι παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας και την επανεκκίνηση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, η Κομισιόν καταγράφει επιδείνωση σε επιμέρους πεδία, με αιχμή τις εκ νέου υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, τις παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων, αλλά και τις τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και το παράνομο τουρκο λυβικό μνημόνιο για το οποίο η Επιτροπή διατηρεί σταθερά τη νομική διατύπωση ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, ενώ από το 2023 καταγράφεται συνολική βελτίωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και δεν σημειώθηκαν μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η εικόνα στο Αιγαίο παραμένει σύνθετη. Οι υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά επανήλθαν, ενώ καταγράφεται σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων της χώρας μας. Μάλιστα, οι υπερπτήσεις περιλαμβάνουν και κατοικημένα νησιά, με περιστατικά να καταγράφονται έως και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο casus belli που έχει διακηρύξει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), σημειώνοντας ότι το τουρκικό casus belli εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Παράλληλα, καταγράφει τις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, τις γενικές αγγελίες ναυσιπλοΐας που εκδίδει η Άγκυρα και τις αμφισβητήσεις που, όπως επισημαίνεται, στρέφονται εμμέσως κατά της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας. Η συμπερίληψη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται επίσης πηγή ανησυχίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη το κύρωσε τον Οκτώβριο του 2026, έπειτα από μακρά εκκρεμότητα. Επαναλαμβάνει, ωστόσο, την πάγια θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Στο στόχαστρο και οι παρεμβάσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου
Ειδική αναφορά γίνεται και στον Great Sea Interconnector (GSI), την ηλεκτρική διασύνδεση που αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (PCI). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την υλοποίηση του έργου, εντάσσοντας το ζήτημα στο ευρύτερο πλαίσιο των προβλημάτων που εξακολουθούν να επηρεάζουν την ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή.
Η έκθεση αναφέρεται ακόμη στην τουρκική αντίδραση στη μεταφορά συστοιχίας Patriot σε ελληνικό νησί (σ.σ Κάρπαθος), στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και στην ένταση που προκλήθηκε από την ανάπτυξη ελληνικών F-16 στην Κύπρο, μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν πόσο εύκολα οι περιφερειακές κρίσεις μπορούν να επιβαρύνουν εκ νέου τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Το Κυπριακό και οι δύο διαφορετικές προσεγγίσεις
Ακόμη πιο σαφής είναι η κριτική της Επιτροπής για τη στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να μην συνεργάζεται μαζί της, ενώ επιμένει στη λύση δύο κρατών, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η Κομισιόν επαναλαμβάνει ότι η μόνη αναγνωρισμένη από την ΕΕ κρατική οντότητα στο νησί είναι η Κυπριακή Δημοκρατία και καλεί την Τουρκία να στηρίξει ενεργά μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση, εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών. Ζητεί επίσης την αποφυγή μονομερών ενεργειών που αυξάνουν την ένταση ή δυσχεραίνουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Βαρώσια, με την Επιτροπή να ζητεί από την Τουρκία να ανακαλέσει τις μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο του 2021 και τα μέτρα που έχουν ληφθεί από τον Οκτώβριο του 2020, σε συμμόρφωση με τα ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει την υπογραφή, τον Ιούλιο του 2026, μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της Τουρκίας και της μη αναγνωρισμένης από τη διεθνή κοινότητα οντότητας στα κατεχόμενα για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου, χωρίς τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αναφέρεται επίσης στην ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, στις πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και στις ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου.
Διάλογος με την Αθήνα, αλλά χωρίς οριστική αποκλιμάκωση
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι από το 2023 υπήρξε ουσιαστική προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Καταγράφει τις συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών, την επανέναρξη του πολιτικού διαλόγου, τη διεξαγωγή του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας τον Φεβρουάριο του 2026, καθώς και τις επαφές για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, η βελτίωση του κλίματος δεν έχει οδηγήσει σε επίλυση των βασικών διαφορών. Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών παραμένει εκκρεμής, ενώ οι τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία.
Το συμπέρασμα της Επιτροπής είναι ότι η Τουρκία οφείλει να δεσμευθεί με σαφήνεια υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, προσφεύγοντας, εφόσον απαιτηθεί, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Καλείται, ειδικότερα, να απέχει από απειλές και ενέργειες που πλήττουν τις σχέσεις με τα κράτη-μέλη, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι διττό: οι δίαυλοι επικοινωνίας με την Άγκυρα παραμένουν ανοιχτοί και η αποκλιμάκωση θεωρείται αναγκαία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από την Τουρκία έμπρακτο σεβασμό του διεθνούς δικαίου και αποφυγή ενεργειών που υπονομεύουν τη σταθερότητα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Δείτε εδώ ολόκληρη την έκθεση της Κομισιόν
Βασίλης Δαλιάνης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ