«Από όλους τους αστεροειδείς που γνωρίζουμε, δεν υπάρχει κανένας που να μας απειλεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα».
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2022 επιστήμονες και ειδικοί στη διαστημική τεχνολογία έστειλαν στο Διάστημα ένα «βελάκι» να πέσει με ταχύτητα 20.000 χιλιομέτρων την ώρα πάνω σε έναν αστεροειδή ώστε να τον… εκτρέψει από την αρχική του τροχιά.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το μικρό διαστημικό σκάφος DART (Double Asteroid Redirection Test) της NASA εξερράγη πάνω στον αστεροειδή, διαταράσσοντας την κίνησή του. Δεν διαθέτουν, ωστόσο, ακόμη τις πληροφορίες για το αποτέλεσμα της πρόσκρουσης, ώστε η ανθρωπότητα να θεωρεί ότι έχει αποκτήσει μια δυνατότητα πλανητικής άμυνας απέναντι στις επιθέσεις αστεροειδών.
Αυτές τις πληροφορίες θα επιδιώξει να συλλέξει τον Νοέμβριο, μια άλλη διαστημική αποστολή, της Ευρώπης αυτή τη φορά, το διαστημικό σκάφος Hera, προσδίδοντας στην προσπάθεια πλανητικής άμυνας και ευρωπαϊκό «άρωμα»…
Η Hera εκτοξεύτηκε τον Οκτώβριο του 2024. «Αυτή η αποστολή εντάσσεται στο πλαίσιο αυτού που ονομάζουμε πλανητική άμυνα. Η πλανητική άμυνα περιλαμβάνει δραστηριότητες που στοχεύουν στην προστασία μας από την πρόσκρουση ενός αστεροειδούς. Με άλλα λόγια, δεν θέλουμε να έχουμε το τέλος των δεινοσαύρων! Επομένως, χρειαζόμαστε ένα σχέδιο, έναν διαστημικό οργανισμό που να μας φροντίζει.
Ο στόχος του DART και του Hera είναι να αποδείξουν ότι είμαστε σε θέση να εκτρέψουμε έναν αστεροειδή από την αρχική του τροχιά», εξήγησε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δρ Πατρίκ Μισέλ (Patrick Michel), επιστημονικός υπεύθυνος της αποστολής Hera του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), εκ των κορυφαίων παγκοσμίως πλανητικών επιστημόνων και αστροφυσικών.
«Θέλουμε να μάθουμε αν η πρόσκρουση δημιούργησε κρατήρα, ποιο είναι το μέγεθος και το βάθος του. Έτσι, χρειαζόμασταν έναν “ντετέκτιβ”, όπως ο …επιθεωρητής Κολόμπο, ο οποίος επιστρέφει στον τόπο του εγκλήματος, γνωρίζοντας ποιος είναι ο ένοχος -σε αυτή την περίπτωση το DART», σημείωσε o κορυφαίος Ευρωπαίος επιστήμονας.
Ο «διαστημικός ντετέκτιβ» Hera έχει αναλάβει να δώσει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να ανακαλύψουν «για πρώτη φορά τι σημαίνει να έχεις δεχτεί πρόσκρουση με υψηλή ταχύτητα για να εκτραπείς», σημείωσε ο Δρ Πατρίκ Μισέλ.
Ο Γάλλος επιστήμονας είναι ο βασικός ερευνητής (Principal Investigator) της Hera, αλλά και συντονιστής της ομάδας συνεργασίας μεταξύ των δύο αποστολών, DART και Hera, που έχει αναλάβει να εντοπίσει τον «χτυπημένο» αστεροειδή ανάμεσα στους 1,3 εκατομμύρια γνωστούς αστεροειδείς του ηλιακού μας συστήματος.
H πρώτη δοκιμή εκτροπής αστεροειδούς
Τη… δουλειά της έρευνας θα κάνουν μαζί το σκάφος της ευρωπαϊκής αποστολής και άλλοι δύο μικροί δορυφόροι. «Είναι η πρώτη φορά που στέλνουμε σε έναν αστεροειδή, όχι μόνο ένα διαστημικό σκάφος, αλλά ένα σύστημα που μεταφέρει δύο CubeSats (μικροδορυφόρους) σε μέγεθος κουτιού παπουτσιών», επισημαίνει ο Δρ Μισέλ.
Οι μικροδορυφόροι αυτοί θα απελευθερωθούν κοντά στον αστεροειδή και, επικοινωνώντας μεταξύ τους, θα πραγματοποιήσουν μετρήσεις σε πολύ κοντινή απόσταση. Μάλιστα, ένας εξ αυτών φέρει ραντάρ που θα διερευνήσει για πρώτη φορά το εσωτερικό ενός αστεροειδούς, αποκαλύπτοντας αν πρόκειται για συμπαγή μονόλιθο ή για μια χαλαρή συσσώρευση βράχων με κενά.
Γιατί χρειάζεται αυτό; Η πλανητική άμυνα στοχεύει στη θωράκιση της Γης από την απειλή πρόσκρουσης κάποιου αστεροειδούς, μόνο που θα πρέπει να ξέρουμε… τι θα πρέπει να χτυπήσουμε εάν χρειαστεί, εξηγεί ο Δρ Μισέλ. «Αυτό είναι πολύ σημαντικό επειδή η απόκριση στην πρόσκρουση εξαρτάται από τις εσωτερικές ιδιότητες. Αν πάρεις ένα σφουγγάρι και πυροβολήσεις μέσα δεν έχεις την ίδια απόκριση με το αν πυροβολήσεις σε μια μεταλλική ράβδο. Σωστά;», περιγράφει με παραστατικό τρόπο.
Πόσο μας απειλεί ένας αστεροειδής;
«Από όλους τους αστεροειδείς που γνωρίζουμε, δεν υπάρχει κανένας που να μας απειλεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα, επειδή οι υπολογισμοί μας είναι προβλεπτικοί για περίπου έναν αιώνα. Για τον υπόλοιπο πληθυσμό που δεν γνωρίζουμε, και θα τον μάθουμε με παρατηρήσεις, υπάρχει κίνδυνος, αλλά είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με πολλούς άλλους φυσικούς κινδύνους.
Οπότε η επόμενη ερώτηση θα ήταν, εντάξει, τότε γιατί εργάζεστε πάνω σε αυτό (πλανητική άμυνα); Σε περίπτωση που κάποιος έρθει νωρίτερα απ' ό,τι νομίζουμε, είναι καλύτερο να είμαστε έτοιμοι πριν το χρειαστούμε (..). Χρειαζόμαστε, λοιπόν, χρόνο και το καλό είναι ότι τον έχουμε», σημειώνει ο ευφυής Γάλλος επιστήμονας με έδρα το Observatoire Côte d'Azur στη Νίκαια.
«Το σχέδιό μας είναι να είμαστε σε θέση να προσφέρουμε στη μελλοντική γενιά που θα πρέπει να το αντιμετωπίσει -επειδή γνωρίζουμε ότι μακροπρόθεσμα θα συμβεί. Θέλουμε να της προσφέρουμε ένα σχέδιο ώστε να μην χρειαστεί να αυτοσχεδιάσει. Και τα ευχάριστα νέα είναι ότι, σε αντίθεση με πολλούς άλλους φυσικούς κινδύνους, αυτόν μπορούμε να τον προβλέψουμε και να τον αποτρέψουμε με εφικτά και λογικά μέσα», προσθέτει ο Δρ Μισέλ.
Ο ειδικός επιστήμονας εστιάζει στους κοντινούς στη Γη αστεροειδείς (Near-Earth Asteroids) και την απογραφή τους. «Το κάνουμε. Γνωρίζουμε ήδη σχεδόν όλα τα αντικείμενα με μέγεθος μεγαλύτερο από ένα χιλιόμετρο. Είναι περίπου χίλια. Και το ένα χιλιόμετρο είναι το όριο για μια παγκόσμια επίπτωση στη Γη, εάν ένα αντικείμενο προσκρούσει στη Γη. Οπότε, για όλα αυτά που μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες καταστροφές, έχουμε καλά νέα: τα γνωρίζουμε όλα, κανένα δεν αποτελεί απειλή τουλάχιστον για τον επόμενο αιώνα και, ακόμη περισσότερο, επειδή η συχνότητα πρόσκρουσης είναι κατά μέσο όρο κάθε 500.000 χρόνια. Τώρα προσπαθούμε να εντοπίσουμε όλα τα αντικείμενα που είναι μεγαλύτερα από 140 μέτρα, το οποίο είναι το όριο μεγέθους για καταστροφές σε επίπεδο περιοχής ή μιας μικρής χώρας. Γνωρίζουμε μόνο το 40% από αυτά, επομένως δεν γνωρίζουμε το 60%, αλλά η συχνότητα πρόσκρουσης είναι περίπου κάθε 20.000 χρόνια», εξήγησε ο Γάλλος επιστήμονας.
Σύντομα, για την ολοκλήρωση της καταγραφής, θα υπάρχει, όπως εξηγεί, ένας πανόπτης στο Διάστημα. «Τα ευχάριστα νέα είναι ότι η NASA πρόκειται να εκτοξεύσει το 2027 ένα διαστημικό τηλεσκόπιο που ονομάζεται NEO Surveyor, το οποίο θα κάνει την απογραφή αυτών των αντικειμένων σε περίπου δέκα χρόνια. Έτσι μέχρι το 2040, αυτή η πλευρά της δραστηριότητας που ονομάζεται πρόβλεψη θα έχει ολοκληρωθεί. Θα γνωρίζουμε τους περισσότερους από όλους τους δυνητικά απειλητικούς αστεροειδείς μεγαλύτερους από 140 μέτρα και θα είμαστε σε θέση να προβλέψουμε μια πρόσκρουση. Αυτή είναι η πρώτη πλευρά της δραστηριότητας», σημείωσε ο διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας.
Η ανθρωπότητα και το «πρωτόκολλο σωτηρίας»
Ο Δρ Πατρίκ Μισέλ εμφανίζεται καθησυχαστικός για τις δράσεις της διεθνούς κοινότητας που, όμως, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί, απέχει ακόμη από το να είναι πλήρως έτοιμη να αντιμετωπίσει την απειλή ενός αστεροειδούς εξαιτίας της απουσίας ενός σταθερού πρωτοκόλλου άμεσης δράσης.
Εξηγεί πως η ανθρωπότητα προχωρά για να το πετύχει αυτό με γοργά πια βήματα. «Η τελική πλευρά της δραστηριότητας (σ.σ.: της πλανητικής άμυνας) είναι ο συντονισμός σε διεθνές επίπεδο. Επειδή αν συμβεί κάτι, αν προβλέψουμε ότι ένας αστεροειδής έρχεται προς τα εμάς -θα σχολιάσει κάποιος- "…απλώς τον εκτρέπουμε". Εντάξει, αυτό είναι η θεωρία. Για εμένα, στην πράξη (το ζήτημα προκύπτει) είναι ποιον παίρνω τηλέφωνο επειδή δεν αποφασίζω εγώ. Οπότε, ποιον παίρνω τηλέφωνο;
Μετά ας υποθέσουμε ότι οι πρόεδροι λένε: "Εντάξει, να κάνουμε κάτι". Τι κάνουμε; Ποια βιομηχανία θα το κάνει; Ποιος αποφασίζει την τεχνική; Όλα αυτά τα πράγματα, λοιπόν, που βρίσκονται σε πολιτικό επίπεδο και επίπεδο λήψης αποφάσεων και πρέπει επίσης να αποσαφηνιστούν. Για τον λόγο αυτό, το 2013 δημιουργήσαμε υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών δύο ομάδες εργασίας, οι οποίες υπάρχουν προκειμένου να προσφέρουν μια διεθνή απάντηση, συντονισμένη σε διεθνές επίπεδο, σε αυτό το πρόβλημα», εξηγεί ο Γάλλος ειδικός. Η ύπαρξη στιβαρών, προ-επαληθευμένων πρωτοκόλλων, όπως τονίζει ο Γάλλος επιστήμονας, είναι ο καλύτερος τρόπος να ληφθούν οι βέλτιστες αποφάσεις, εάν αυτό χρειαστεί.
Για αυτό το τμήμα της δραστηριότητας της πλανητικής άμυνας, την πολιτική πτυχή, ο Δρ Μισέλ παρέθεσε και ένα σενάριο: Ένα αντικείμενο 30 μέτρων πλησιάζει μια μεγαλούπολη και λόγω άγνωστων φυσικών ιδιοτήτων, οι επιστήμονες ενδέχεται να μην μπορούν να προβλέψουν αν θα εκραγεί με ασφάλεια στην ατμόσφαιρα ή αν θα προσκρούσει στο έδαφος. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο εκάστοτε ηγέτης θα βρεθεί μπροστά σε ένα δίλημμα: Να διατάξει την εκκένωση εκατομμυρίων ανθρώπων με τον κίνδυνο να μην συμβεί τίποτα, ή να πάρει το ρίσκο της μη εκκένωσης; Με τα επιστημονικά δεδομένα από τις αποστολές DART και Hera και την ευαισθητοποίηση των φορέων ο Δρ Πατρίκ Μισέλ εκτιμά πως ο συντονισμός της ανθρωπότητας σε ένα τέτοιο σενάριο θα είναι πιο αποτελεσματικός.
Η τεχνική του «κινητικού προσκρούστη» (σ.σ.: kinetic impactor technique), που δοκιμάστηκε με το DART που σαν βελάκι χτύπησε τον αστεροειδή-στόχο του, βγήκε πια από τα χαρτιά και εφαρμόστηκε στην πράξη και αυτό φωτίζει το πρόσωπο του Γάλλου επιστήμονα με αισιοδοξία. Η προετοιμασία τώρα, σε περιόδους ηρεμίας κρίνεται -σημειώνει επιτακτικά- καθώς η δημιουργία αποτελεσματικών μηχανισμών απαιτεί προσπάθειες δεκαετιών.
«Πρέπει να αγαπάμε το Διάστημα και να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε όλες τις προκλήσεις με τις οποίες μας φέρνει αντιμέτωπους», καταλήγει ο διεθνούς κύρους επιστήμονας.
