Σε διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας εξελίχθηκε η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη θαλάσσια ασφάλεια και τις αναδυόμενες τεχνολογίες, μετά την παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας πήρε τον λόγο για να απαντήσει στον Έλληνα πρωθυπουργό, υπερασπιζόμενος τη νομιμότητα της συμφωνίας Άγκυρας - Τρίπολης, ενώ η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, απέρριψε κατηγορηματικά τους τουρκικούς ισχυρισμούς, υπογραμμίζοντας ότι η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί και ότι το επίμαχο μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε με δεύτερο γύρο τοποθετήσεων, κατά τον οποίο η τουρκική πλευρά ζήτησε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και η ελληνική ξεκαθάρισε ότι προϋπόθεση του διαλόγου είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου και των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η ανταλλαγή των παρεμβάσεων πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη (29/10), στο περιθώριο της συνεδρίασης υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου Ασφαλείας, την οποία συγκάλεσε η Ελλάδα στο πλαίσιο της προεδρίας της και στην οποία είχε προεδρεύσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ο πρωθυπουργός είχε προηγουμένως χαρακτηρίσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο και αυθαίρετο, τονίζοντας ότι παραβιάζει τη γεωγραφική πραγματικότητα, καθώς αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος. Μάλιστα, παρουσίασε χάρτη προκειμένου να αναδείξει τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη τουρκική παρέμβαση: «Ένας χάρτης δεν μπορεί να κρίνει νομικά μια διεκδίκηση»
Λαμβάνοντας τον λόγο μετά την ομιλία του Έλληνα πρωθυπουργού, ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος υποστήριξε αρχικά ότι η Άγκυρα δεν είχε πρόθεση να μετατρέψει μια συζήτηση για τις αναδυόμενες τεχνολογίες σε αντιπαράθεση για τη θαλάσσια οριοθέτηση, αλλά θεώρησε αναγκαίο να απαντήσει στους ισχυρισμούς του Κυριάκου Μητσοτάκη.
«Το Συμβούλιο αυτό δεν είναι δικαιοδοτικό όργανο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Ένας χάρτης μπορεί να απεικονίζει έναν ισχυρισμό, αλλά δεν μπορεί να τον κρίνει νομικά», ανέφερε χαρακτηριστικά, σχολιάζοντας την παρουσίαση του χάρτη από τον πρωθυπουργό.
Στη συνέχεια, υπερασπίστηκε τη συμφωνία Τουρκίας - Λιβύης του 2019, υποστηρίζοντας ότι παραμένει σε ισχύ και ότι η πρόσφατη κοινοβουλευτική ενέργεια στη Λιβύη αντανακλά την υποστήριξη του λιβυκού λαού προς αυτήν.
Κατά τον Τούρκο διπλωμάτη, οι συλλογικές πολιτικές διακηρύξεις δεν συνιστούν δικαστικές αποφάσεις και δεν μπορούν να επηρεάζουν την ελεύθερη βούληση ενός κυρίαρχου κράτους.
«Η Τουρκία και η Λιβύη είναι δύο κυρίαρχα κράτη, καθένα από τα οποία δικαιούται να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να αμφισβητείται απλώς επειδή ένα τρίτο κράτος διαφωνεί με την οριοθέτηση ή το αποτέλεσμά της.
Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι το μνημόνιο ρυθμίζει αποκλειστικά τη θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ των δύο συμβαλλόμενων κρατών και δεν καθορίζει ούτε θίγει τα δικαιώματα τρίτων χωρών.
Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι αντίστοιχες συμφωνίες άλλων κρατών δεν μπορούν να προβληθούν έναντι της Τουρκίας με τρόπο που να περιορίζει, κατά την τουρκική θέση, τα δικαιώματά της στην υφαλοκρηπίδα.
Η Άγκυρα για τα ελληνικά νησιά: «Δεν αμφισβητούμε την κυριαρχία τους, αλλά την επήρειά τους»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Τούρκος εκπρόσωπος στο ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών.
Απαντώντας στην τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο ουσιαστικά εξαφανίζει τα ελληνικά νησιά από τον χάρτη, υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί την ύπαρξη, τον πληθυσμό ή την κυριαρχία τους.
«Το νομικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Αφορά την επήρεια που πρέπει να αποδίδεται στα νησιά κατά την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων», ανέφερε.
Επικαλέστηκε μάλιστα τη διεθνή νομολογία, υποστηρίζοντας ότι δεν αναγνωρίζεται αυτομάτως πλήρης επήρεια σε κάθε νησί, ανεξάρτητα από τη διαμόρφωση των ακτών και τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης.
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της Άγκυρας, η οποία είχε διατυπωθεί και σε επιστολές της προς τον ΟΗΕ το 2020, η οριοθέτηση πρέπει να οδηγεί σε δίκαιη λύση, λαμβάνοντας υπόψη ειδικές και συναφείς περιστάσεις, όπως το μήκος και η κατεύθυνση των ακτογραμμών.
Ο Τούρκος διπλωμάτης αναφέρθηκε επίσης στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, επισημαίνοντας ότι η χώρα του δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος σε αυτήν.
Υποστήριξε ότι η Σύμβαση δεν έχει καθολικό δεσμευτικό χαρακτήρα και ότι δεν μπορεί να θεωρείται αυτομάτως πως κάθε διάταξή της αποτελεί κανόνα εθιμικού δικαίου δεσμευτικό για κράτη που δεν την έχουν υπογράψει.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι η Τουρκία αναγνωρίζει τους εφαρμοστέους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου και παραμένει προσηλωμένη σε μια δίκαιη οριοθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων.
Η πρόταση Ερντογάν για διάσκεψη στην Ανατολική Μεσόγειο και η αναφορά στα Κατεχόμενα
Ολοκληρώνοντας την πρώτη παρέμβασή του, ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος δήλωσε ότι η Άγκυρα προτιμά τον διάλογο από τον αποκλεισμό.
Επικαλέστηκε τις δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον προηγούμενο μήνα, σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία επιθυμεί την επίλυση των ζητημάτων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο με βάση τις σχέσεις καλής γειτονίας και το διεθνές δίκαιο.
Επανέφερε, επίσης, την τουρκική πρόταση για διοργάνωση Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να συμβάλει στην εξεύρεση κοινού εδάφους.
Στην τοποθέτησή του, ωστόσο, περιέλαβε και αναφορά στα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων και του ψευδοκράτους, υποστηρίζοντας ότι μια διαρκής και συμπεριληπτική προσέγγιση θα πρέπει να τα λαμβάνει υπόψη.
Η απάντηση Μπαλτά: «Το τουρκολιβυκό είναι άκυρο και ανυπόστατο»
Ακολούθησε η παρέμβαση της Αγλαΐας Μπαλτά, η οποία απάντησε στα επιχειρήματα της Άγκυρας επαναλαμβάνοντας την ελληνική θέση ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο στερείται νομικής ισχύος.
«Όπως δήλωσε νωρίτερα σήμερα ο Πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης, η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά το λεγόμενο Μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης, το οποίο αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών», ανέφερε.
Η Ελληνίδα διπλωμάτης υπογράμμισε ότι η επίμαχη συμφωνία αντιβαίνει τόσο στη γεωγραφία όσο και στο διεθνές δίκαιο.
«Είναι άκυρο και ανυπόστατο. Κατά συνέπεια, δεν παράγει καμία έννομη συνέπεια», ξεκαθάρισε, τονίζοντας ότι η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μπορεί ούτε να του προσδώσει νομική ισχύ ούτε να μεταβάλει τον παράνομο χαρακτήρα του.
Στη συνέχεια, απέρριψε το βασικό επιχείρημα της τουρκικής πλευράς περί δικαιώματος οριοθέτησης μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κοινό θαλάσσιο όριο.
Παράλληλα, κατήγγειλε ότι το μνημόνιο αγνοεί πλήρως την παρουσία πολυάριθμων ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, καθώς και τα δικαιώματά τους να παράγουν θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών υδάτων.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί – Δεν είναι σύνθημα»
Σε ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημεία της απάντησής της, η Αγλαΐα Μπαλτά επανέλαβε την αναφορά του πρωθυπουργού στη γεωγραφική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί. Δεν είναι σύνθημα», τόνισε.
Πρόσθεσε ότι μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτου κράτους προκειμένου να εξυπηρετήσει μονομερείς διεκδικήσεις.
Η Ελληνίδα μόνιμη αντιπρόσωπος υπερασπίστηκε τη σημασία του σεβασμού της κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας των κρατών στις θαλάσσιες ζώνες τους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παράγονται από τα νησιά, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Επισήμανε ακόμη ότι η Ελλάδα υποστηρίζει τη συνεργασία και τη σύναψη συμφωνιών με γειτονικά κράτη στη βάση του δικαίου της θάλασσας και της αρχής της καλής πίστης.
Ως συγκεκριμένα παραδείγματα ανέφερε τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Ιταλία και την Αίγυπτο, υπογραμμίζοντας ότι αποδεικνύουν τη σταθερή προσήλωση της χώρας στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.
«Ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής σκοπιμότητας. Αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», ανέφερε.
Απαντώντας, τέλος, στο επιχείρημα ότι η συζήτηση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν σχετίζεται με το αντικείμενο της συνεδρίασης, τόνισε ότι ο σεβασμός του δικαίου της θάλασσας βρίσκεται στον πυρήνα της θαλάσσιας ασφάλειας.
«Η υπενθύμιση των κανόνων που διέπουν τις θάλασσές μας δεν συνιστά κατάχρηση της διαδικασίας του Συμβουλίου. Αντιθέτως, αποτελεί ακριβώς τον σκοπό της», επισήμανε, πριν επανέλθει στην άσκηση των καθηκόντων της ως προεδρεύουσας.
Νέα παρέμβαση από την Τουρκία: «Το ζήτημα απαιτεί ουσιαστικές διαπραγματεύσεις»
Η αντιπαράθεση δεν ολοκληρώθηκε με την ελληνική απάντηση, καθώς ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος ζήτησε εκ νέου τον λόγο.
Στη δεύτερη τοποθέτησή του, εξέφρασε τη δυσαρέσκεια της Άγκυρας για το γεγονός ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης για τη θαλάσσια ασφάλεια και τις αναδυόμενες τεχνολογίες.
Υποστήριξε ότι το θέμα δεν συνδέεται με την ημερήσια διάταξη και ότι θα προτιμούσε ο Έλληνας πρωθυπουργός να είχε επικεντρωθεί αποκλειστικά στο αντικείμενο της συζήτησης, όπως, κατά τον ίδιο, έπραξαν οι υπόλοιπες αντιπροσωπείες.
Αποφεύγοντας να επαναλάβει τα νομικά επιχειρήματα της πρώτης του παρέμβασης, αναγνώρισε ότι υφίσταται διαφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ως προς την κατανόηση και την ερμηνεία του ζητήματος.
«Είναι σαφές ότι υπάρχει μια διαφορά μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας», σημείωσε, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί αντικείμενο της συγκεκριμένης συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Κατέληξε ζητώντας ουσιαστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο χωρών.
«Απαιτεί ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να τις πραγματοποιήσουμε σύντομα, το συντομότερο δυνατόν», ανέφερε.
Η τελευταία απάντηση της Μπαλτά: «Ο διάλογος προϋποθέτει σεβασμό στα κυριαρχικά δικαιώματα»
Η Αγλαΐα Μπαλτά έλαβε για δεύτερη φορά τον λόγο, προκειμένου να απαντήσει στην τελευταία τουρκική τοποθέτηση και να κλείσει την ανταλλαγή δηλώσεων.
Η Ελληνίδα διπλωμάτης ευχαρίστησε αρχικά τον εκπρόσωπο της Τουρκίας και επανέλαβε ότι η Αθήνα επιδιώκει διαχρονικά σχέσεις καλής γειτονίας με την Άγκυρα.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι σχέσεις αυτές πρέπει να στηρίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό, στο διεθνές δίκαιο και στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
«Παραμένουμε προσηλωμένοι στον διάλογο και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών», ανέφερε.
Κλείνοντας, έθεσε με σαφήνεια την ελληνική προϋπόθεση για έναν ουσιαστικό διάλογο:
«Ωστόσο, ο ουσιαστικός διάλογος προϋποθέτει σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, στην κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα».
Με αυτή την τοποθέτηση ολοκληρώθηκε η ανταλλαγή παρεμβάσεων των δύο αντιπροσωπειών, η οποία ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές θέσεις Αθήνας και Άγκυρας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, την επήρεια των ελληνικών νησιών και το νομικό πλαίσιο της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
