Πήρε χρυσές λίρες ο Άρης Βελουχιώτης και από ποιον; Τι απέγινε μετά τον θάνατό του; Καταδίωξε το ΚΚΕ τον Άρη; Οι αντιφατικές δηλώσεις του Ζαχαριάδη - Τι απέγιναν όσοι «αναμείχθηκαν» στο τέλος του Βελουχιώτη
Ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα πρόσωπα της Ελλάδας του 20ου αιώνα ήταν αναμφίβολα ο Άρης Βελουχιώτης, παρά το ότι η δράση του δεν είχε μεγάλη χρονική διάρκεια. Θα δούμε σήμερα δύο από τις επιμέρους "πτυχές" της πολυτάραχης ζωής του Άρη: τις... διαβόητες χρυσές λίρες που φέρεται ότι είχε στην κατοχή του και τη στάση του ΚΚΕ απέναντί του. Τέλος, θα δούμε τι απέγιναν όσοι "αναμείχθηκαν" στο τέλος του Βελουχιώτη.
Τι έγιναν οι χρυσές λίρες του Άρη μετά τον θάνατό του;
Για τις βρετανικές χρυσές λίρες στην Κατοχή γίνεται ακόμα πολύς λόγος και μάλλον, κάποιοι ψάχνουν ακόμα να βρουν μερικές από αυτές... Είχαμε αναφερθεί σε παλαιότερα άρθρα μας για τον οικονομικό απολογισμό του ΕΔΕΣ και το "χρυσό" που πήρε ο ΕΛΑΣ. Εκεί αναφερθήκαμε ακροθιγώς και στον Άρη Βελουχιώτη και τις χρυσές λίρες. Ας δούμε περισσότερα.
Φαίνεται ότι ο Άρης δεν είχε άσχημη γνώμη για τις λίρες...Έλεγε χαρακτηριστικά: «...Οι αλυσίδες των Γερμανών είναι από σίδερο και κάποτε θα σκουριάσουν. Των Εγγλέζων είναι από στερλίνες χρυσές, γι' αυτό δύσκολα κόβοντας...» (Κ. Γκριτζώνας "Ο Άρης Βελουχιώτης και οι Άγγλοι", σελ. 132, Εκδόσεις Γλάρος).
Ο Άρης Βελουχιώτης στη Λαμία, επιχρωματισμός Χρήστος Καπλάνης
Ο Γεδεών Αγγελόπουλος, γνωστός με τα ψευδώνυμα "Γεράσιμος Αλεξάτος" και "Οδυσσέας". Αριστερός, στρατολογήθηκε από τη βρετανική SOE και είχε άμεση ανάμειξη στο θέμα της διανομής των χρυσών λιρών. Τον Απρίλιο του 1942, το ΚΚΕ οργάνωσε, με το ΕΑΜ ως "κάλυψη", απεργία των Δημοσίων Υπαλλήλων στην Αθήνα. Επρόκειτο για "αγώνα" που χρηματοδοτήθηκε από τους Βρετανούς. Ο "Οδυσσέας" έδωσε στη ΚΕ του ΕΑΜ. 300 χρυσές λίρες, στο ΚΚΕ 100 χρυσές λίρες και στον Χαράλαμπο Κουτσογιαννόπουλο, ηγετική μορφή της οργάνωσης "Προμηθέας ΙΙ", 500 χρυσές λίρες.
Με την παρακίνηση του "Οδυσσέα", τον ίδιο μήνα, το ΕΑΜ, συγκεκριμένα ο Ανδρέας Τζήμας ("Σαμαρινιώτης") έδωσε χρυσές λίρες στον Άρη για να συγκεντρώσει άντρες και να ξεκινήσει αντάρτικο στο βουνό. Η ροή των χρυσών λιρών προς τον Βελουχιώτη ήταν αδιάλειπτη. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός, ότι ενώ ο Βελουχιώτης λάμβανε χρυσές λίρες προερχόμενες από την SOE, η ίδια η SOE στο Κάιρο αγνοούσε την ύπαρξή του.
Ο Άρης Βελουχιώτης στη Λαμία το 1944, δεξιά του ο Έντι Μάγιερς
Δημιουργείται έτσι ένα ερώτημα: ήταν τόσο ανεύθυνοι και επιπόλαιοι οι Βρετανοί μοιράζοντας δεξιά και αριστερά χρυσές λίρες, χωρίς να ξέρουν πού καταλήγουν; Βέβαια, εκτός από τις απειλές (με το πιστόλι στον κρόταφο) του Κουτσογιαννόπουλου, ο Ναπολέων Ζέρβας, για να ξεκινήσει αντάρτικο έλαβε 20.000.000 δραχμές (=750 χρυσές λίρες) και άλλες 1.000 χρυσές λίρες.
Ο Βρετανός σύνδεσμος Ταγματάρχης Paul Barhgate παραθέτει την ακόλουθη μαρτυρία: "Μεσόκοποι άνδρες και γυναίκες εξαναγκάζονται να κουβαλάνε καλαμπόκι πάνω στα βουνά, που είναι σκεπασμένα με χιόνι επί ημέρες για να ταΐσουν τις δυνάμεις του Άρη. Τίποτα δεν πληρώνεται. Όλος ο άμαχος πληθυσμός δουλεύει για να εφοδιάσει αυτούς τους αντάρτες... Ο ΕΛΑΣ από πολιτική σκοπιά, είναι τώρα μια καλοοργανωμένη συμμορία τρομοκρατών.
Ο Άρης, ο αρχηγός του, έχει πολλές δολοφονίες στο ενεργητικό του (σημ: το σωστό είναι στο παθητικό του, καθώς επρόκειτο για εγκληματικές πράξεις) και είναι τελείως άσπλαχνος. Και αυτός μου φαίνεται πως έχει κρύψει πολλές βρετανικές λίρες για την ημέρα που δεν θα τον χωράει η Ελλάδα. Ο Άρης και αυτές οι ομάδες τα κατάφεραν να ακμάσουν μόνο δια μέσου της πολιτικής μας, και εμείς φορτώσαμε την Ελλάδα μ' αυτά τα βάσανα...". (Χαράλαμπος Φλόκας, "Εθνική Αντίσταση 1942-1945, ο ΕΔΕΣ και οι αντάρτες", σελ. 595-596).
Άρης, Σαράφης και άλλοι, στο Αρχηγείο του ΕΛΑΣ
Ο Πατήρ "Ανυπόμονος", είχε σταλεί, σύμφωνα με μαρτυρία του, τον Δεκέμβριο του 1944 από τον Άρη στα Τρίκαλα, για να μεταφέρει από το εκεί αρχηγείο του ΕΛΑΣ, στα Γιάννενα, όπου βρισκόταν ο Βελουχιώτης ένα σακούλι με χρυσές λίρες. Οι χρυσές λίρες του Άρη φορτώνονταν σ΄ έναν ημίονο (μουλάρι). Υπεύθυνοι για τη μεταφορά τους ήταν ο Κωνσταντίνος Τρυφερούλης, Φιλόλογος Λυκειάρχης στη συνέχεια στη Λάρισα (Ηλίας Πετρόπουλος, "Ο Κου@@@@κόφτης", σελ. 130, Εκδόσεις Νεφέλη 2002) και ο ιπποκόμος του Άρη του νεαρός (γεν. 1925) Γιάννης Νικολόπουλος, από τη Σπερχειόδα Φθιώτιδας.
Σαράφης, Βελουχιώτης και άλλοι, στα Γιάννενα το 1944
Γιάννης Νικολόπουλος ή 'Λεων'
Τι απέγιναν όμως οι χρυσές λίρες του Άρη; Τις είχε μαζί του όταν αυτοκτόνησε; Αν όχι, πού, πότε και σε ποιον τις είχε παραδώσει; Κάποιες πληροφορίες δίνει ο Βαγγέλης Γκονέζος στο βιβλίο του "Άρη Βελουχιώτης. Μια μεγάλη και τραγική μορφή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα", Αθήνα, 1989. Ο Γκονέζος ήταν κομμουνιστής από τους Μελισσουργούς Άρτας, το χωριό του αείμνηστου Δημήτρη Τσοβόλα. Ήταν αντάρτης του ΕΛΑΣ. Μετά τη Βάρκιζα πήρε εντολή να φύγει για την Αλβανία. Αυτός όμως παρέμεινε στην Κόνιτσα.
Συνάντησε τον Άρη στη Μόλιστα και τον ακολούθησε. Μετά τον θάνατο του Βελουχιώτη κρύφτηκε στο χωριό του ως τον Σεπτέμβριο του 1945. Στη συνέχεια πήγε στα Γιάννενα και το "Ηπειρώτικο Γραφείο" του ΚΚΕ τον έστειλε στο Bulkes (Μπούλκες). Εκεί, για ένα διάστημα, τέθηκε σε περιορισμό λόγω της σχέσης του με τον Άρη. Το 1949 στάλθηκε πάλι στην Ελλάδα για να πολεμήσει. Μετά την ήττα του ΔΣΕ πήγε στην Τασκένδη. Επέστρεψε στη χώρα μετά τη Μεταπολίτευση. Ο Γκονέζος αναφέρει ότι όταν μετά τον θάνατο του Βελουχιώτη "χώρισαν" με τον "Λέοντα", τον συμβούλευσε όταν φτάσει στο χωριό του (Σπερχειάδα) "να παραδώσει στην κομματική επιτροπή τις 32 λίρες που του είχε ο Τάκης Φίτσος για να περάσουν στην Αλβανία".
Ο Βαγγέλης Γκονέζος σε μεγάλη ηλικία
Ο Τάκης Φίτσος ήταν δημοσιογράφος του "Ριζοσπάστη", που φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία και απελευθερώθηκε από τον ΕΛΑΣ από το νοσοκομείο "Σωτηρία" το 1943. Στενός φίλος του Άρη Βελουχιώτη, κυνηγήθηκε από τη "Λευκή Τρομοκρατία" και πέρασε στην παρανομία. Συνέχισε την κομματική δράση του στα χρόνια του εμφυλίου.
Συνελήφθη στη Χαλκίδα τον Φεβρουάριο του 1949 ως στρατολόγος του ΔΣΕ. Καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο και εκτελέστηκε στη Χαλκίδα στις 16/4/1949. Φαίνεται όμως, ότι δεν ήταν μόνο οι Βρετανοί που "τροφοδοτούσαν" έμμεσα τον Άρη με λίρες. Μερικοί από τους "μαυροσκούφηδες" προέβαιναν σε πλιάτσικο.
Ο Γεώργιος Χ. Ζαγγαβιέρος, από τη Μεγαλόχαρη Άρτας αναφέρει ότι, "όταν ο Βελουχιώτης ήταν στη Μεσοχώρα, πήραν πέντε χρυσές λίρες από μια γυναίκα". Ποιος ή ποιοι τις πήραν και αν κατέληξαν στον Άρη, δεν αναφέρει ο Ζαγγαβιέρος. Ο Σωτήρης Δράκος, στενός συνεργάτης του Άρη, στην κατάθεσή του αναφέρει: "…ούτος (σημ: ο Άρης) κατά την στιγμήν όπου ετραυματίσθη παρέδωσεν εις τον Ψυχογιόν του ονόματι Λέων, εν Ρωσικόν Παράσημον, 5 χρυσάς λίρας και το ωρολόγιόν του".
Ο "Λέων" έζησε στη συνέχεια στη Σπερχειάδα. Αργότερα συνελήφθη και φυλακίστηκε. Πέθανε το 1997, σε ηλικία 72 ετών. Τελικά, φαίνεται, ότι ο Βελουχιώτης είχε συγκεντρώσει πολλές χρυσές λίρες. Μάλλον όμως, ελάχιστοι γνώριζαν τι απέγιναν και τις ενθυλάκωσαν... Ή ο θησαυρός του Άρη είναι κάπου κρυμμένος μέχρι σήμερα και "περιμένει" την ανεύρεσή του...
Ο 'Λέων' με τον Βελουχιώτη
Καταδίωξε το ΚΚΕ τον Βελουχιώτη;
Καταδίωξε το ΚΚΕ τον Βελουχιώτη;
Οι σχέσεις του Άρη με το ΚΚΕ δεν ήταν ιδανικές. Η δήλωση μετανοίας που είχε κάνει το 1939, τον στοίχειωνε. Σαφώς και το κόμμα δεν είχε καμία εμπλοκή στον θάνατο του Βελουχιώτη. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση είναι οι επαμφοτερίζουσες δηλώσεις του Νίκου Ζαχαριάδη γι' αυτόν και φυσικά η δημοσίευση στον "Ριζοσπάστη" της 12/6/1945 κειμένου με τίτλο "Το ΚΚΕ καταγγέλλει ανοιχτά τον Άρη Βελουχιώτη". Πρόκειται για απόφαση της 11ης Ολομέλειας της ΚΕ για τον Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα ή Μιζέρια). Έχει γραφτεί ότι όταν ο Άρης είδε αυτό το δημοσίευμα αποφάσισε να αυτοκτονήσει.
Το άρθρο κατηγορεί τον Άρη για τη δήλωση μετανοίας, αναφέρει ότι το ΚΚΕ του έδωσε τη δυνατότητα να "ξαναγοράσει με το αίμα του την προδοσία του εκείνη που αναγνώρισε και καταδίκασε".
Ωστόσο, σύμφωνα με το ΚΚΕ, με τη στάση του, "τυχοδιωκτική και ύποπτη" (την παραβίαση της Συμφωνίας της Βάρκιζας) ξαναπροδίδει το κόμμα. Ο Ν. Ζαχαριάδης στην περίφημη "δίκη του ΚΚΕ στη Μόσχα" το 1950 ανέφερε, ότι ο Άρης ήταν ένας θαρραλέος στρατηγός, όμως στασιαστής και αναρχικός.
"Τώρα το τι επακολούθησε (σημ: μετά την καθαίρεσή του από την ΚΕ του ΚΚΕ), ποιος τον σκότωσε κ.λπ, εμείς δεν ξέρουμε τίποτα. Σας διαβεβαιούμε ότι δεν είμαστε υπεύθυνοι για την καταδίωξη του Άρη Βελουχιώτη" (Enver Hoxha, "Με τον Στάλιν. Αναμνήσεις" και Ν.Ι. Μέρτζος, "ΣΒΑΡΝΟΥΤ", σελ. 20-22, Εκδόσεις Ερωδιός, Θεσσαλονίκη 2010).
Αργότερα όμως, ο Ζαχαριάδης άλλαξε γνώμη. Στο βιβλίο του Αχιλλέα Παπαϊωάννου, "Η διαθήκη του Νίκου Ζαχαριάδη" υπάρχει η δήλωσή του: "Ο Άρης ήταν ένας άξιος καπετάνιος. Λαϊκός αγωνιστής. Ήταν και έμεινε θρύλος. Άξιος αρχηγός του ΕΛΑΣ. Ένα ατίθασο και λογικό παλικάρι. Ήταν ο νέος Καραϊσκάκης. Τον θυσίασα μπροστά στο τείχος της ΚΕ του ΚΚΕ. Έχω βαριά την ευθύνη γι' αυτό κι έχω ένα ασήκωτο βάρος".
Βέβαια, η αναφορά του Ζαχαριάδη στη Μόσχα, ότι το ΚΚΕ δεν καταδίωξε τον Άρη γεννά ερωτήματα. Τον ρώτησε ο Στάλιν ή κάποιος άλλος; Δεν είχε λόγο να απολογηθεί, για κάτι στο οποίο το ΚΚΕ δεν εμπλεκόταν. Ή μήπως είχε εμπλοκή;
Μαθητές της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ
Το τέλος των συντρόφων του Άρη
Το τέλος των συντρόφων του Άρη
Ο Γκονέζος και ο "Λέων" κρύφτηκαν κοντά στο πτώμα του Βελουχιώτη και ξέφυγαν. Ο "Νικήτας" (Θωμάς Αρχιμανδρίτης) σκοτώθηκε από τα πυρά των διωκτών του Άρη ή αυτοκτόνησε. Επίσης, σκοτώθηκε ο "Κόζιακας" (Κώστας Αργύρης). Τον "Ανδρόνικο", τον σκότωσε ο "Χρυσιώτης" το 1947, στο σπίτι του στη Μεσούντα, καλώντας τον να βγει με το σύνθημα: "τσάο-τσαπ, 15 γίδια".
Ο τότε επικεφαλής του Αρχηγείου Στερεάς, Γούσιας, μόλις το έμαθε, τον καθαίρεσε από καπετάνιο του "ΔΣΕ". Λίγο αργότερα, ο "Θησέας", έμπιστος του Γούσια τον εκτέλεσε. Ο Κωστούλας "αυτοκτόνησε" στο Μπούλκες ενώ ο "Πελοπίδας" σκοτώθηκε σε μάχη, το 1949. Ο Τάσος Καρασούλας (το 1935 είχε εκλεγεί βουλευτής) έφυγε για την Πολωνία.
Ο Βελουχιώτης με συμπολεμιστές του
Αναδείχθηκε σε ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ. Ίσως αναλάμβανε και την ηγεσία του, αλλά η ένταξη του ανιψιού του Νίκου στο ΚΚΕ Εσωτερικού το 1968, μάλλον του στοίχισε τη θέση. Ο Νίκος Καρασούλας, δεν εντάχθηκε στον ΔΣΕ και ζούσε στον Τύρναβο.
Ο Σωτήρης Δράκος, στενός φίλος του Άρη, ανακρίθηκε στα Τρίκαλα και μετά στο Αγρίνιο. Πέρασε από δίκη και καταδικάστηκε, όχι όμως σε θάνατο, αλλά σε ποινή φυλάκισης. Κατά μία εκδοχή ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου από τους συγκρατούμενούς του, ενώ κατά μία άλλη, αποφυλακίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και εργάστηκε ως θυρωρός στην Αθήνα.
Βασικές πηγές του άρθρου ήταν τα βιβλία του Ιωάννη Κ. Μπουγά, "Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΑΝΔΕΑ", Β' Έκδοση, 2023, Α' Τόμος ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΠΕΛΑΣΓΟΣ" και "Θεσσαλία Πρωτοπόρα 1941-1949".
Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Μπουγά για την πολύτιμη βοήθειά του.
Μιχάλης Στούκας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
