Πώς διατέθηκαν οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί πόροι που διαχειρίστηκε ποτέ η Ελλάδα - Υλοποιήθηκαν δράσεις που έμεναν για χρόνια στα χαρτιά ή είχαν κολλήσει - Από νοσοκομεία και σχολεία μέχρι στεγαστικά δάνεια, επιχειρήσεις, δημόσια έργα και ψηφιακό κράτος
Προς την τελευταία αναθεώρηση, πριν από την οριστική ολοκλήρωσή του χωρίς παράταση, οδεύει το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που μπήκε στη ζωή της χώρας τον Μάρτιο του 2021 και ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου.
Οι εκταμιεύσεις από την Ευρωπαϊκή Ενωση θα σταματήσουν στα μέσα Οκτωβρίου, όμως το οικονομικό του αποτύπωμα δεν τελειώνει εκεί. Τα έργα και οι επενδύσεις που εγκρίθηκαν θα συνεχιστούν έως και το 2029, διατηρώντας την επίδρασή τους στην οικονομία για αρκετά ακόμη χρόνια.
Καθώς το πρόγραμμα φτάνει στο τέλος του, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον πόσα χρήματα έλαβε η Ελλάδα, αλλά τι αφήνουν πίσω τους τα σχεδόν 36 δισ. ευρώ που εισέφερε στη χώρα. Πολλές δράσεις που ξεκίνησαν πιλοτικά, μεταρρυθμίσεις που για χρόνια παρέμεναν στα χαρτιά και μεγάλα έργα που είχαν κολλήσει υλοποιήθηκαν και δημιουργούν μια μόνιμη παρακαταθήκη για την οικονομία, το κράτος και την κοινωνία.
Η πολιτική αποτίμηση
Το Ταμείο Ανάκαμψης γεννήθηκε μέσα στη βαθύτερη μεταπολεμική κρίση της Ευρώπης. Η πανδημία παρέλυσε τις οικονομίες, δοκίμασε τα συστήματα υγείας και ανάγκασε τα κράτη να δαπανήσουν πρωτοφανή ποσά για τη στήριξη εργαζομένων και επιχειρήσεων.
Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με καθοριστική ελληνική συμβολή στις αποφάσεις, ήταν η δημιουργία του NextGenerationEU. Για πρώτη φορά η Ε.Ε. δανείστηκε συλλογικά από τις διεθνείς αγορές χρηματοδοτώντας όχι μόνο την ανάκαμψη από την πανδημία, αλλά και τον μετασχηματισμό των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Για την Ελλάδα αποτέλεσε μια μοναδική ευκαιρία. Το αναθεωρημένο σχέδιο «Ελλάδα 2.0» ανέρχεται σε 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. είναι επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. χαμηλότοκα δάνεια, αναλογικά το μεγαλύτερο πακέτο χρηματοδότησης μεταξύ των κρατών-μελών.
Το πρόγραμμα, ωστόσο, βρέθηκε από την αρχή στο επίκεντρο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης και αμφισβήτησης. Η αντιπολίτευση ασκεί κριτική για αναθεωρήσεις, αλλαγές και «εκπτώσεις» σε σχέση με το αρχικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0», καθώς και για τον τρόπο κατανομής των πόρων, υποστηρίζοντας ότι σημαντικό μέρος των δανείων κατευθύνθηκε σε μεγάλες επιχειρήσεις μέσω τραπεζών, αντί να δοθούν «κεντρικά» από το κράτος στις μικρές επιχειρήσεις που έχουν περιορισμένη πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, από την άλλη, τονίζει ότι οι πόροι αξιοποιήθηκαν πλήρως «μέχρι το τελευταίο ευρώ» για να καλυφθούν διαχρονικά επενδυτικά κενά, να εκσυγχρονιστεί το κράτος και να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Ενώ, αποκλειστικά για τις μικρομεσαίες, εξασφαλίστηκε ότι θα λάβουν δάνεια της τάξεως των 2 δισ. ευρώ (από τα συνολικά 17,7 του Ταμείου Ανάκαμψης) και μετά τις 31 Αυγούστου που λήγει το πρόγραμμα, μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, προσελκύοντας πρόσθετους πόρους του τραπεζικού συστήματος και διοχετεύοντάς τα σε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, προς όφελος των ελληνικών επιχειρήσεων.
Η πραγματική αποτίμηση, πάντως, δεν μπορεί να γίνει μόνο με πολιτικούς όρους ή με βάση την απορρόφηση των κονδυλίων και μόνο. Τα σχεδόν 36 δισ. ευρώ δεν μοιράστηκαν ως απλές επιδοτήσεις, αλλά χρηματοδότησαν χιλιάδες μικρές και μεγάλες παρεμβάσεις: από νοσοκομεία και σχολεία μέχρι στεγαστικά προγράμματα, ενεργειακές υποδομές, ψηφιακές υπηρεσίες, μεταφορές, επιχειρηματικές επενδύσεις και έργα που φιλοδοξούν να αλλάξουν το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Το αποτύπωμα
Το αποτέλεσμα δεν αποτυπώνεται μόνο στα έργα που ολοκληρώθηκαν, αλλά και στους βασικούς δείκτες της οικονομίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το σχέδιο «Ελλάδα 2.0» αυξάνει το επίπεδο του ΑΕΠ το 2026 κατά 4,5%, ενώ οι συνολικές επενδύσεις υπερδιπλασιάζονται, από 20,3 δισ. ευρώ το 2019 σε 46,3 δισ. ευρώ το 2026. Παράλληλα, ο λόγος επενδύσεων προς το ΑΕΠ αυξάνεται από 11% σε περίπου 17,7%, ενώ εκτιμάται ότι δημιουργήθηκαν περίπου 30.000 νέες θέσεις εργασίας.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται εκατομμύρια μικρές ιστορίες: ο πολίτης που έκανε δωρεάν προληπτικές εξετάσεις και εντόπισε έγκαιρα μια σοβαρή ασθένεια, το νέο ζευγάρι που απέκτησε το πρώτο του σπίτι με χαμηλότερη δόση, η μικρομεσαία επιχείρηση που εκσυγχρονίστηκε, ο μαθητής που μπήκε σε μια ψηφιακή τάξη, ο επιβάτης που μετακινείται με ηλεκτρικό λεωφορείο ή ο πολίτης που ολοκλήρωσε μια συναλλαγή με το Δημόσιο από το κινητό του.
■ Πού πήγαν τα χρήματα
Οι επιχορηγήσεις των 18,22 δισ. ευρώ κατευθύνθηκαν κυρίως σε δημόσιες επενδύσεις, κοινωνικές πολιτικές και μεταρρυθμίσεις. Το δανειακό σκέλος, ύψους 17,73 δισ. ευρώ, σχεδιάστηκε για να στηρίξει ιδιωτικές επενδύσεις, κινητοποιώντας παράλληλα τραπεζική χρηματοδότηση και ίδια κεφάλαια των επιχειρήσεων.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες η Ελλάδα υλοποίησε ταυτόχρονα εκατοντάδες έργα και μεταρρυθμίσεις: βιομηχανικές επενδύσεις, ψηφιοποίηση του κράτους, έξυπνα ενεργειακά δίκτυα, ηλεκτρικά λεωφορεία, ανακαινισμένα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, χαμηλότοκα στεγαστικά δάνεια, ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, διαδραστικούς πίνακες στα σχολεία και έργα πολιτικής προστασίας απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
Πώς τα 36 δισ. έγιναν επενδύσεις 46 δισ. ευρώ
Η μεγαλύτερη καινοτομία του Ταμείου ήταν ότι δεν λειτούργησε ως ένα ακόμη πρόγραμμα επιδοτήσεων. Περίπου 13,3 δισ. ευρώ από το σκέλος των δανείων συνδυάστηκαν με τραπεζικό δανεισμό και ίδια κεφάλαια, κινητοποιώντας επενδυτικά σχέδια άνω των 30 δισ. ευρώ. Μαζί με τα εργαλεία του InvestEU, της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και άλλων χρηματοδοτικών μηχανισμών, η συνολική επενδυτική κινητοποίηση προσεγγίζει τα 46,3 δισ. ευρώ.
Στόχος ήταν να αυξηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις, να δημιουργηθούν νέες παραγωγικές μονάδες, να ενισχυθούν οι εξαγωγές και να περιοριστεί το επενδυτικό κενό που άφησε πίσω της η δεκαετής οικονομική κρίση. Αυτό αποτελεί ίσως και το σημαντικότερο οικονομικό αποτύπωμα του προγράμματος: δεν χρηματοδότησε απλώς έργα, αλλά επιχείρησε να δημιουργήσει έναν νέο κύκλο ανάπτυξης.
Στην πράξη, σχεδόν όλα τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης κατέληξαν στην πραγματική οικονομία. Είτε μέσω μεγάλων δημόσιων έργων είτε μέσω προγραμμάτων κατάρτισης, φροντίδας υγείας, ανακαίνισης κατοικιών ή ενεργειακών παρεμβάσεων, οι πόροι διοχετεύθηκαν στην αγορά, δημιουργώντας έναν πρωτοφανή κύκλο επενδύσεων.
Η μεγάλη διαφορά, όμως, σε σχέση με προηγούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα ήταν το δανειακό σκέλος. Αντί να περιοριστεί στις επιχορηγήσεις, το Ταμείο αξιοποίησε τα χαμηλότοκα δάνεια ως μοχλό προσέλκυσης ιδιωτικών κεφαλαίων και τραπεζικής χρηματοδότησης.
■ Μεγάλες παραγωγικές επενδύσεις
Οι μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις κατευθύνθηκαν, αναμενόμενα, σε μεγάλες επιχειρήσεις που μπορούσαν να υλοποιήσουν σύνθετα επενδυτικά σχέδια. Συνολικά, 75 εταιρείες, ιδιωτικές και δημόσιου ενδιαφέροντος, συμμετείχαν σε έργα συνολικού ύψους περίπου 9,5 δισ. ευρώ, είτε ως τελικοί δικαιούχοι είτε ως ανάδοχοι μεγάλων έργων.
Στη φαρμακοβιομηχανία, εταιρείες όπως η DEMO και η ΒΙΑΝΕΞ επεκτείνουν τις παραγωγικές τους μονάδες και επενδύουν στην έρευνα και ανάπτυξη, ενισχύοντας τις εξαγωγές και την εγχώρια παραγωγή. Αντίστοιχα, η Fulgor επεκτείνει τις εγκαταστάσεις της για την παραγωγή υποβρύχιων καλωδίων που χρησιμοποιούνται στις ευρωπαϊκές ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Παρόμοιες επενδύσεις πραγματοποιούνται στη μεταποίηση, στην αγροδιατροφή, στη χημική βιομηχανία, στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στα logistics και τις νέες τεχνολογίες, με κοινό στόχο την παραγωγή προϊόντων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
■ Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Παράλληλα, περίπου 90.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις συμμετείχαν σε δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού, ενώ περισσότερες από 15.700 αξιοποίησαν τα χρηματοδοτικά εργαλεία του Ταμείου για επενδυτικά σχέδια.
Μέσω περισσότερων από 26 προγραμμάτων εγκρίθηκαν επιχορηγήσεις ύψους 1,66 δισ. ευρώ για ψηφιακές επενδύσεις, μεταποίηση, αγροδιατροφή, ενεργειακή αναβάθμιση, έρευνα και καινοτομία. Επιπλέον, μέσω του δανειακού σκέλους έχουν ήδη υπογραφεί 519 επενδυτικές συμβάσεις, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 6 δισ. ευρώ.
Καθοριστική ήταν και η συμβολή των νέων χρηματοδοτικών εργαλείων. Μέσω του InvestEU αναμένεται να χρηματοδοτηθούν περίπου 15.170 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, κινητοποιώντας επενδύσεις άνω των 3 δισ. ευρώ, ενώ πρόσθετα εργαλεία προβλέπεται να στηρίξουν έως και 20.000 ακόμη επιχειρήσεις, με συνολική κινητοποίηση περίπου 5 δισ. ευρώ.
Οι περισσότερες μικρομεσαίες αξιοποίησαν τους πόρους για συστήματα ERP και CRM, ηλεκτρονικά καταστήματα, υπηρεσίες cloud, ψηφιακή τιμολόγηση, κυβερνοασφάλεια, αυτοματισμούς παραγωγής, νέο μηχανολογικό εξοπλισμό και έργα εξοικονόμησης ενέργειας.
Για πολλές επιχειρήσεις, το σημαντικότερο όφελος δεν ήταν η επιδότηση, αλλά η δυνατότητα πρόσβασης σε χρηματοδότηση που τους επέτρεψε να εκσυγχρονιστούν, να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και να διεκδικήσουν νέες αγορές. Ωστόσο, χρηματοδοτήσεις αντλούν -σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν- οι μικρομεσαίες και από τα κονδύλια του προγράμματος ΕΣΠΑ που συνεχίζει να «τρέχει» και μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης.
Επενδύσεις στο μέλλον
Σημαντικοί πόροι κατευθύνθηκαν και στην καινοτομία. Το Ταμείο χρηματοδοτεί νέα επενδυτικά κεφάλαια για νεοφυείς επιχειρήσεις, ερευνητικά προγράμματα και συνεργασίες πανεπιστημίων με επιχειρήσεις.
Παράλληλα προχωρούν έργα όπως ο ελληνικός υπερυπολογιστής «Δαίδαλος», οι ελληνικοί μικροδορυφόροι, νέες υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης και κέντρα δεδομένων, με στόχο να ενισχυθεί ο ρόλος της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου ψηφιακών υπηρεσιών.
■ Πράσινη μετάβαση
Οι πόροι του Ταμείου δεν κατευθύνονται μόνο σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα. Χρηματοδοτούνται έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής ισχύος περίπου 700 MW, με κορυφαίο παράδειγμα την αντλησιοταμίευση στην Αμφιλοχία, καθώς και ηλεκτρικές διασυνδέσεις, έξυπνα δίκτυα του ΔΕΔΔΗΕ και 152 ιδιωτικές επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Στόχος είναι ένα πιο ασφαλές και αποδοτικό ενεργειακό σύστημα, με μεγαλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ και σταδιακή μείωση του ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, γίνονται οι πρώτες μεγάλες επενδύσεις και στο πράσινο υδρογόνο, που θεωρείται βασική τεχνολογία της επόμενης δεκαετίας.
■ Οπτικές ίνες, ψηφιακή οικονομία
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στις τηλεπικοινωνίες. Μέσω του Ταμείου επιταχύνθηκε η ανάπτυξη δικτύων οπτικών ινών μέχρι το σπίτι (FTTH), κινητοποιώντας ιδιωτικές επενδύσεις περίπου 602 εκατ. ευρώ, ενώ περισσότεροι από 300.000 πολίτες αξιοποίησαν το πρόγραμμα Gigabit Voucher για συνδέσεις υπερυψηλών ταχυτήτων. Οι επενδύσεις αυτές αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας, της τηλεργασίας, των υπηρεσιών cloud και των νέων επιχειρηματικών μοντέλων που απαιτούν αξιόπιστες υποδομές υψηλών ταχυτήτων.
Το αποτύπωμα για τον πολίτη
Αν και ο βασικός στόχος του Ταμείου Ανάκαμψης ήταν να αλλάξει την παραγωγική βάση της οικονομίας, το πιο ορατό αποτύπωμά του αφορά την καθημερινότητα των πολιτών. Η Υγεία αποτέλεσε ίσως τη σημαντικότερη κοινωνική παρακαταθήκη του προγράμματος, καθώς οι πόροι δεν κατευθύνθηκαν μόνο στην ανακαίνιση νοσοκομείων, αλλά και στην πρόληψη, στην πρωτοβάθμια φροντίδα, στις ψηφιακές υπηρεσίες και τη στήριξη ευάλωτων ομάδων.
■ Το νέο ΕΣΥ
Το πρόγραμμα χρηματοδότησε παρεμβάσεις σε 80 δημόσια νοσοκομεία και 146 Κέντρα Υγείας και Πολυδύναμα Περιφερειακά Ιατρεία, με νέο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό, αναβαθμισμένα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, ενεργειακές παρεμβάσεις και ψηφιακά συστήματα, με στόχο καλύτερες συνθήκες νοσηλείας και μικρότερους χρόνους αναμονής.
Ο υπουργός Υγείας Aδωνις Γεωργιάδης εγκαινιάζει το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Νοσοκομείου Κορίνθου. Στον τομέα της Υγείας διατέθηκαν μεγάλα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης για έργα εκσυγχρονισμού
■ Η πρόληψη στο επίκεντρο
Η μεγαλύτερη αλλαγή έγινε προτού ακόμη ο πολίτης χρειαστεί νοσοκομείο. Με το πρόγραμμα «Προλαμβάνω», το κράτος εντοπίζει τους δικαιούχους μέσω της άυλης συνταγογράφησης, αποστέλλει ειδοποιήσεις και καλύπτει δωρεάν τις εξετάσεις.
Μέχρι σήμερα πραγματοποιήθηκαν περίπου 6 εκατομμύρια προληπτικοί έλεγχοι για καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου και για καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ περισσότεροι από 300.000 πολίτες εμφάνισαν ευρήματα που οδήγησαν σε έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία. Αντίστοιχα προγράμματα έτρεξαν και για άλλες κλινικές ή και οδοντιατρικές εξετάσεις πρόληψης ασθενειών (μαστού, dentist pass κ.λπ.).
■ Ψηφιακή Υγεία
Το MyHealth ξεπέρασε το 1,4 εκατομμύρια λήψεις, επιτρέποντας πρόσβαση στον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, στις συνταγές και τα παραπεμπτικά μέσω κινητού. Το τηλεφωνικό κέντρο 1566 έχει διαχειριστεί περισσότερες από 2 εκατομμύρια κλήσεις, ενώ δημιουργήθηκαν 305 σταθμοί τηλεϊατρικής, βελτιώνοντας την πρόσβαση κατοίκων νησιών και απομακρυσμένων περιοχών σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.
■ Ψυχική Υγεία
Χρηματοδοτείται η δημιουργία 106 νέων δομών ψυχικής υγείας για παιδιά, εφήβους, άτομα με αυτισμό, άνοια, Alzheimer και εξαρτήσεις, καλύπτοντας σημαντικά κενά σε πολλές περιοχές της χώρας.
■ Νέες υπηρεσίες
Το Ταμείο χρηματοδότησε οκτώ μονάδες νοσηλείας κατ’ οίκον για ηλικιωμένους και χρόνιους ασθενείς, καθώς και περίπου 26.800 δωρεάν απογευματινά χειρουργεία, συμβάλλοντας στη μείωση των λιστών αναμονής.
■ Αναπηρία
Ο θεσμός του «Προσωπικού Βοηθού» επεκτάθηκε σε 1.818 άτομα με αναπηρία, ενισχύοντας την αυτόνομη διαβίωση αντί της απλής οικονομικής ενίσχυσης.
Παράλληλα, 1.267 κατοικίες και χώροι εργασίας αναβαθμίζονται με παρεμβάσεις προσβασιμότητας, δημιουργήθηκε η Εθνική Πύλη Παροχών Αναπηρίας και έχουν ήδη εκδοθεί περισσότερες από 137.500 Ψηφιακές Κάρτες Αναπηρίας.
■ Στήριξη της οικογένειας
Μέσω του προγράμματος «Πρώιμη Παιδική Παρέμβαση», παιδιά έως 6 ετών με αναπηρία ή αναπτυξιακές δυσκολίες αποκτούν πρόσβαση σε υπηρεσίες διάγνωσης και θεραπείας.
Παράλληλα, δημιουργούνται περίπου 20.000 νέες θέσεις σε βρεφονηπιακούς σταθμούς και επεκτείνονται προγράμματα όπως οι «Νταντάδες της Γειτονιάς», διευκολύνοντας την παραμονή των νέων γονέων στην αγορά εργασίας.
Εκπαίδευση και Στέγαση
Αν η Υγεία αποτέλεσε τη μεγαλύτερη κοινωνική παρέμβαση του Ταμείου, η Παιδεία και η Στέγαση ήταν οι δύο τομείς στους οποίους επιχειρήθηκε να διαμορφωθούν οι συνθήκες για το μέλλον των νέων. Συγκεκριμένα:
■ Ψηφιακή εκπαίδευση
Το Ταμείο χρηματοδότησε τη μεγαλύτερη τεχνολογική αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Εγκαταστάθηκαν 39.194 διαδραστικοί πίνακες, διανεμήθηκαν περισσότερα από 177.000 σετ εκπαιδευτικής ρομποτικής και STEM, δημιουργήθηκαν 13 Κέντρα Καινοτομίας και ενισχύθηκαν οι υποδομές της Ειδικής Αγωγής.
Παράλληλα, περισσότεροι από 500.000 μαθητές και φοιτητές, καθώς και 166.000 εκπαιδευτικοί απέκτησαν ψηφιακό εξοπλισμό.
Το Ψηφιακό Φροντιστήριο αριθμεί ήδη πάνω από 410.000 χρήστες, προσφέροντας εκατοντάδες ώρες ζωντανής διδασκαλίας και χιλιάδες ψηφιακά μαθήματα, ενώ ενισχύθηκαν τα πανεπιστήμια με κοινά μεταπτυχιακά και νέες ερευνητικές συνεργασίες.
■ Η «μάχη» για το πρώτο σπίτι
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου» επέτρεψε σε περίπου 15.000 νέους να αποκτήσουν κατοικία μέσω χαμηλότοκων στεγαστικών δανείων συνολικού ύψους σχεδόν 1,7 δισ. ευρώ, με περισσότερους από 33.000 πολίτες να ωφελούνται άμεσα ή έμμεσα. Η προσπάθεια συνεχίζεται πλέον μέσω του «Σπίτι μου ΙΙ».
Περισσότερα από 90.000 νοικοκυριά αναβάθμισαν ενεργειακά τις κατοικίες τους μέσω του «Εξοικονομώ», ενώ χιλιάδες ακόμη εγκατέστησαν ηλιακούς θερμοσίφωνες, αντλίες θερμότητας ή φωτοβολταϊκά, μειώνοντας το ενεργειακό κόστος.
Παράλληλα, ξεκίνησαν δράσεις κοινωνικής κατοικίας με ανακαινίσεις ακινήτων που θα διατεθούν με κοινωνική μίσθωση και με την εισαγωγή της Κοινωνικής Αντιπαροχής.
Υποδομές και καθημερινότητα
Οι παρεμβάσεις επεκτάθηκαν και στις υποδομές. Εργασίες πραγματοποιούνται σε περισσότερα από 8.600 επικίνδυνα σημεία του οδικού δικτύου, εγκαθίστανται περίπου 29.000 φωτιστικά LED, 800 έξυπνες σχολικές διαβάσεις και συστήματα παρακολούθησης σε 419 γέφυρες, ενώ συνεχίζονται μεγάλα έργα όπως ο ΒΟΑΚ και ο Ε65.
Παράλληλα, χρηματοδοτούνται έργα ύδρευσης, αποχέτευσης, αστικών αναπλάσεων και πολιτικής προστασίας, τα οποία ενισχύθηκαν μετά τις μεγάλες πυρκαγιές και τις πλημμύρες στη Θεσσαλία.
Στον ενεργειακό τομέα προχωρούν έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, διασυνδέσεις, έξυπνα δίκτυα και επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές, ενώ επεκτείνονται τα δίκτυα οπτικών ινών.
Το ψηφιακό κράτος
Η πιο άμεση αλλαγή στην καθημερινότητα των πολιτών είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του Δημοσίου. Μέσω του gov.gr προστέθηκαν περισσότερες από 2.255 νέες ψηφιακές υπηρεσίες, ενώ οι ηλεκτρονικές συναλλαγές ξεπέρασαν τα 2,7 δισ., περιορίζοντας αισθητά τη γραφειοκρατία.
Η παρακαταθήκη του ΤΑΑ
Κατά την υλοποίηση του προγράμματος αρκετά έργα αναθεωρήθηκαν ή μεταφέρθηκαν σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, καθώς οι αυστηρές ευρωπαϊκές προθεσμίες, οι φυσικές καταστροφές και οι νέες ανάγκες οδήγησαν σε αλλαγές του αρχικού σχεδιασμού. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη πρόοδο στην επίτευξη των οροσήμων και την απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων.
Η οριστική αποτίμηση θα γίνει τα επόμενα χρόνια. Ηδη, όμως, είναι σαφές ότι το Ταμείο Ανάκαμψης άφησε πίσω του πολύ περισσότερα από χρηματοδοτήσεις: νέες υποδομές, σημαντικές μεταρρυθμίσεις και τις βάσεις για μια πιο παραγωγική, ψηφιακή και ανθεκτική οικονομία.
Κωστής Χ. Πλάντζος
Στέλιος Κράλογλου
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
