Την Κυριακή συμπληρώθηκαν 91 χρόνια από την κηδεία του - Η απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου από τον θρυλικό "Αβέρωφ" με κυβερνήτη τον Παύλο Κουντουριώτη - Ο Παύλος Κουντουριώτης, Πρόεδρος της Δημοκρατίας (1924-1929)
Ένας από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς και πολιτικούς της νεότερης Ελλάδας υπήρξε αναμφίβολα ο Ναύαρχος και πρώτος Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Παύλος Κουντουριώτης, το όνομα του οποίου έχει ταυτιστεί με την απελευθέρωση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, καθώς ήταν ο κυβερνήτης του θρυλικού καταδρομικού "Αβέρωφ", της ναυαρχίδας του ελληνικού στόλου.
Ποιος ήταν ο Παύλος Κουντουριώτης; - Η εκπαίδευση και οι πρώτες πολεμικές αποστολές του
Ο Παύλος Κουντουριώτης γεννήθηκε στην Ύδρα στις 9 Απριλίου 1855. Ήταν γιος του Θεόδωρου Κουντουριώτη (1824-1870) και της Λουκίας Γ. Νεγρεπόντη (1831-1875) και εγγονός του αγωνιστή του 1821 και πολιτικού Γεώργιου Κουντουριώτη. Κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό ως Δόκιμος Β'. Φοίτησε στο "Ναυτικό Σχολείο", το οποίο στεγαζόταν στην κορβέτα "Μεσολόγγι" (πρώην "Λουδοβίκος"). Δόκιμος Α' το 1877, Ανθυποπλοίαρχος το 1881 και Υποπλοίαρχος το 1884 ανέλαβε την πρώτη πολεμική αποστολή του το 1886.
Ο Τούρκος ναύαρχος αιφνιδιάστηκε από το τολμηρό εγχείρημα του Κουντουριώτη, αποσπάστηκε από τα άλλα τουρκικά πλοία τα οποία υπέστησαν σοβαρότατες ζημιές και επέστρεψε ολοταχώς στα Δαρδανέλια. Αυτή ήταν η Ναυμαχία της Έλλης.
Ακολούθησε στις 5 Ιανουαρίου 1913 η Ναυμαχία της Λήμνου. Η νέα νίκη του Ελληνικού Στόλου είχε σαν αποτέλεσμα την ολοκληρωτική κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, εκτός των Δωδεκανήσων. Οι Τούρκοι, στις 5/1/1913, αφού αποκατέστησαν τις ζημιές του στόλου τους, βγήκαν ξανά από τα Στενά. Το καταδρομικό "Χαμιντιέ" είχε καταφέρει στις 3/1/1913 να ξεφύγει από τον ελληνικό κλοιό και να φτάσει έξω από τη Σύρο. Βομβάρδισε την Ερμούπολη και βύθισε το ελλιμενισμένο ελληνικό βοηθητικό καταδρομικό "Μακεδονία", το οποίο βρισκόταν εκεί για επισκευές προκαλώντας τον θάνατο 13 ναυτών και του ιμάμη του πλοίου. Το "Χαμιντιέ" κατόρθωσε να διαφύγει.
Ωστόσο, ο "Αβέρωφ" δεν το καταδίωξε, όπως πίστευαν οι Τούρκοι. Ο Π. Κουντουριώτης είχε δει την παγίδα που είχαν στήσει, να διασπάσουν δηλαδή τις ελληνικές ναυτικές δυνάμεις και κράτησε συγκεντρωμένο κοντά στη Λήμνο όλο τον Ελληνικό Στόλο, με τον οποίο βρέθηκαν αντιμέτωποι οι αιφνιδιασμένοι Τούρκοι, όταν βγήκαν από τα Στενά. Κατά τη Ναυμαχία της Λήμνου, ο τουρκικός στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές και αφού καταναυμαχήθηκε επέστρεψε κακήν κακώς στα Δαρδανέλια.
Στη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πολέμου, ο Π. Κουντουριώτης, ως Αρχηγός του Στόλου, πήρε μέρος σε επιχειρήσεις στα θρακικά παράλια. Λίγο πριν λήξει κι ο πόλεμος αυτός, προήχθη σε Αντιναύαρχο (25 Μαΐου 1913) "δι εξαιρετικάς εν πολέμω υπηρεσίας". Υπήρξε έτσι ο πρώτος αξιωματικός του ΠΝ που έλαβε αυτό τον βαθμό "εν ενεργεία", μετά τον Κωνσταντίνο Κανάρη (είχε λάβει τον βαθμό στις 23/4/1865).
Κουντουριώτης προς Τούρκους: "Σας περιμένουμε. Ελάτε επιτέλους!"
Ξεχωριστή στιγμή από τις επιχειρήσεις του Στόλου στο Αιγαίο ήταν το τηλεγράφημα που έστειλε ο Παύλος Κουντουριώτης προς το τουρκικό Υπουργείο Ναυτικών, λίγο μετά την κατάληψη της Τενέδου. Αναλυτικότερα, τα γεγονότα έχουν ως εξής:
Στις 24/10/1912, ο ελληνικός στόλος βρισκόταν έξω από τα Δαρδανέλια, περιμένοντας την έξοδο του τουρκικού στόλου. Ο Κουντουριώτης, στέλνει άγημα στην Τένεδο και την καταλαμβάνει. Λίγο πριν κόψει το καλώδιο που ένωνε το νησί με την ασιατική ακτή, στέλνει τηλεγράφημα στο τουρκικό Υπουργείο Ναυτικών όπου γράφει:
«Σας περιμένουμε. Ελάτε επιτέλους…» (Δ. Κόκκινος, «Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, Αθήνα 1970, τ. Β’, σελ. 960).
Έτσι, στις 24 Οκτωβρίου 1912, η «νήσος Τένεδος κατελήφθη σήμερον την 3ην ώραν μ.μ. υπό τον στόλο του Αιγαίου» (Ναυτική Επιθεώρηση, «Δελτία ναυτικών επιχειρήσεων και ανακοινωθέντα»). Ο Π. Κουντουριώτης παρέδωσε την αρχηγία του Στόλου στις 17 Αυγούστου 1914 και την άσκησε πάλι μεταξύ 9/7 και 24/9/1915.
Η ενασχόληση του "παλαιού ναυτικού" Παύλου Κουντουριώτη με την πολιτική
Ο Παύλος Κουντουριώτης ως το τέλος της ζωής του θεωρούσε ότι είναι «παλαιός ναυτικός». Από τις 24/2/1915 ως τις 9/6/1916 διετέλεσε Υπουργός Ναυτικών και γενικός υπασπιστής του βασιλιά Κωνσταντίνου. Διαφώνησε με την τακτική ουδετερότητας κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και ακολούθησε τον Βενιζέλο στα Χανιά και τη Θεσσαλονίκη. Μαζί με αυτόν και τον Π. Δαγκλή σχημάτισαν την Επαναστατική Τριανδρία.
Στις 5/6/1929 ορκίστηκε ενώπιον των δύο Σωμάτων, όμως στις 9/12/1929 παραιτήθηκε για λόγους υγείας. Βουλή και Γερουσία εξέφρασαν προς τον Κουντουριώτη την "εθνική ευγνωμοσύνη" και του απένειμαν μηνιαία τιμητική σύνταξη 40.000 δραχμών. Τον διαδέχτηκε ο Αλέξανδρος Ζαΐμης.
Ο Π. Κουντουριώτης αποσύρθηκε οριστικά από την πολιτική και ιδιώτευσε. Το 1934 υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο, αλλά ανάρρωσε. Στις 19 Αυγούστου 1935 εμφάνισε καρδιακή ανεπάρκεια που επιδείνωσε τη βαριά αρτηριοσκλήρωση από την οποία υπέφερε. Πέθανε στις 3.15 π.μ. της 22 Αυγούστου 1935 στο Παλαιό Φάληρο.
Μετά από προσωπική του επιθυμία τάφηκε στην Ύδρα. Η σορός του μεταφέρθηκε εκεί με το ατμόπλοιο της γραμμής "Ύδρα". Τιμητική συνοδεία του ήταν το αντιτορπιλικό "Λέων", που έφερε μεσίστια την υδραίικη σημαία του 1821. Η νεκρώσιμη ακολουθία ψάλθηκε στις 23/8/1935, στο οικογενειακό ναΰδριο του αγίου Γεωργίου, από απλό ιερέα, παλιό φίλο του Κουντουριώτη. Τάφηκε στον οικογενειακό τάφο. Παντρεύτηκε δύο φορές: το 1889, την Αγγελική Πετροκόκκινου (1865-1903) και το 1918, την Ελένη Κούππα (1876-1957). Τιμήθηκε με πολλά μετάλλια και παράσημα, ενώ είναι ο πρώτος Έλληνας που η μορφή του αποτυπώθηκε σε γραμματόσημο ενόσω ζούσε (φιλοτεχνήθηκε το 1933 από τον Δ. Μπισκίνη και είχε αξία 50 δραχμών).
Από τον πρώτο γάμο του απέκτησε τρία παιδιά: τον Θεόδωρο, που έγινε επίσης αξιωματικός του ΠΝ, τη Δέσποινα και τη Λουκία.
Πηγές:
Εγκυκλοπαίδεια "ΠΑΠΥΡΟΣ - ΛΑΡΟΥΣ - ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ", Τόμος 35
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, "ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ", ΤΟΜΟΣ 5, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
Όταν κηρύχθηκε η επιστράτευση εκείνη τη χρονιά, ως Αρχικυβερνήτης των δύο γαλλικής κατασκευής καταδρομικών «Α» και «Β» προσέγγισε την Πρέβεζα, για να καλύψει τις κινήσεις του Ελληνικού Στρατού προς την Άρτα και τις ακτές της Ακαρνανίας, από δύο τουρκικά πολεμικά πλοία που ήταν προσορμισμένα στον Αμβρακικό Κόλπο.
Το 1895 προήχθη σε Πλωτάρχη. Τον Φεβρουάριο του 1897 ως Κυβερνήτης του ατμομυοδρόμoνα (μυοδρόμoνα, τύπο παλιού τρικάταρτου ιστιοφόρου πλοίου με βοηθητική ατμομηχανή) "Αλφειός", με το "αδελφό" πλοίο "Πηνειός", με κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ι. Μιαούλη, υπό την κοινή διοίκηση του Πλοιάρχου Αριστείδη Ράινεκ (1834-1913), γιο του φιλέλληνα Friedrich Eduard von Rheineck και της Ευφροσύνης Μαυροκορδάτου, άλλα πλοία και αποβατικό σώμα υπό τον Τιμολέοντα Βάσσο, ο Κουντουριώτης στάλθηκε στην Κρήτη. Είχαν προηγηθεί οι σφαγές Ελλήνων του νησιού από Τούρκους.
Μετά την ανάκληση των άλλων πλοίων, ο Κουντουριώτης και ο Μιαούλης διατάχθηκαν από την κυβέρνηση να παραμείνουν στην Κρήτη. Αρνήθηκαν να φύγουν, αν και απειλήθηκαν από τους Ναυάρχους των Μεγάλων Δυνάμεων ότι τα πλοία τους θα βυθιστούν, προκαλώντας τον γενικό θαυμασμό. Στη συνέχεια, ο Κουντουριώτης στάλθηκε, στο πλαίσιο του Πολέμου του 1897, στην Πιερία. Στις 11/23 Απριλίου 1897 ανέλαβε να πραγματοποιήσει μία τολμηρή επιχείρηση στη Σκάλα Λεπτοκαρυάς Πιερίας.
Από τις ψευδείς πληροφορίες ντόπιου Χριστιανού καπετάνιου ιστιοφόρου πλοίου έδωσε εντολή σε άγημα 40 ανδρών να αποβιβαστεί στην ξηρά και να καταστρέψει τις εκεί τουρκικές εγκαταστάσεις. 300 Τούρκοι όμως ήταν κρυμμένοι και επιτέθηκαν στους Έλληνες. Σκοτώθηκαν ο Ανθυποπλοίαρχος Αντωνιάδης και ο ναύτης Κουστογιαννόπουλος, ενώ τραυματίστηκε ο ναύτης Ανδρούτσος.
Το 1895 προήχθη σε Πλωτάρχη. Τον Φεβρουάριο του 1897 ως Κυβερνήτης του ατμομυοδρόμoνα (μυοδρόμoνα, τύπο παλιού τρικάταρτου ιστιοφόρου πλοίου με βοηθητική ατμομηχανή) "Αλφειός", με το "αδελφό" πλοίο "Πηνειός", με κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Ι. Μιαούλη, υπό την κοινή διοίκηση του Πλοιάρχου Αριστείδη Ράινεκ (1834-1913), γιο του φιλέλληνα Friedrich Eduard von Rheineck και της Ευφροσύνης Μαυροκορδάτου, άλλα πλοία και αποβατικό σώμα υπό τον Τιμολέοντα Βάσσο, ο Κουντουριώτης στάλθηκε στην Κρήτη. Είχαν προηγηθεί οι σφαγές Ελλήνων του νησιού από Τούρκους.
Μετά την ανάκληση των άλλων πλοίων, ο Κουντουριώτης και ο Μιαούλης διατάχθηκαν από την κυβέρνηση να παραμείνουν στην Κρήτη. Αρνήθηκαν να φύγουν, αν και απειλήθηκαν από τους Ναυάρχους των Μεγάλων Δυνάμεων ότι τα πλοία τους θα βυθιστούν, προκαλώντας τον γενικό θαυμασμό. Στη συνέχεια, ο Κουντουριώτης στάλθηκε, στο πλαίσιο του Πολέμου του 1897, στην Πιερία. Στις 11/23 Απριλίου 1897 ανέλαβε να πραγματοποιήσει μία τολμηρή επιχείρηση στη Σκάλα Λεπτοκαρυάς Πιερίας.
Από τις ψευδείς πληροφορίες ντόπιου Χριστιανού καπετάνιου ιστιοφόρου πλοίου έδωσε εντολή σε άγημα 40 ανδρών να αποβιβαστεί στην ξηρά και να καταστρέψει τις εκεί τουρκικές εγκαταστάσεις. 300 Τούρκοι όμως ήταν κρυμμένοι και επιτέθηκαν στους Έλληνες. Σκοτώθηκαν ο Ανθυποπλοίαρχος Αντωνιάδης και ο ναύτης Κουστογιαννόπουλος, ενώ τραυματίστηκε ο ναύτης Ανδρούτσος.
Το 1899 ο Κουντουριώτης προήχθη σε Αντιπλοίαρχο και το 1900, ως Κυβερνήτης του ελαφρού καταδρομικού "Ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης", εκτέλεσε τον πρώτο εκπαιδευτικό διάπλου του Ατλαντικού προς την Αμερική, ελληνικού πολεμικού πλοίου. Το 1908 ονομάστηκε Υπασπιστής του βασιλιά Γεώργιου Α'. Το 1909 προήχθη σε Πλοίαρχο και διετέλεσε Κυβερνήτης του θωρηκτού "Ύδρα". Το 1911 στάλθηκε στην Αγγλία και παρέλαβε το νεότευκτο θωρακισμένο καταδρομικό "Γεώργιος Αβέρωφ".
Από την 1η ως τις 16 Απριλίου 1912, ο Κουντουριώτης ήταν Αρχηγός της Μοίρας Γυμνασίων και από τις 5 Μαΐου ως την 1η Αυγούστου 1912, Αρχηγός ΓΕΝ. Λίγο πριν την κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου (19/9/1912) τοποθετήθηκε Αρχηγός του Στόλου του Αιγαίου και ύψωσε το σήμα του στο "Αβέρωφ", Ο Κουντουριώτης έπεισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ότι ο Ελληνικός Στόλος μπορεί να επικρατήσει του υπέρτερου τουρκικού παρουσιάζοντάς του λεπτομερή και τεκμηριωμένα σχέδια.
Ο Ελληνικός Στόλος απελευθερώνει τα νησιά του Αιγαίου
Από την 1η ως τις 16 Απριλίου 1912, ο Κουντουριώτης ήταν Αρχηγός της Μοίρας Γυμνασίων και από τις 5 Μαΐου ως την 1η Αυγούστου 1912, Αρχηγός ΓΕΝ. Λίγο πριν την κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου (19/9/1912) τοποθετήθηκε Αρχηγός του Στόλου του Αιγαίου και ύψωσε το σήμα του στο "Αβέρωφ", Ο Κουντουριώτης έπεισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ότι ο Ελληνικός Στόλος μπορεί να επικρατήσει του υπέρτερου τουρκικού παρουσιάζοντάς του λεπτομερή και τεκμηριωμένα σχέδια.
Ο Ελληνικός Στόλος απελευθερώνει τα νησιά του Αιγαίου
Στις 5 Οκτωβρίου 1912 ο Ελληνικός Στόλος απέπλευσε από το Παλαιό Φάληρο. Σύντομα έφτασε στη Λήμνο, την οποία και κατέλαβε. Η επιλογή της Λήμνου ως προκεχωρημένης βάσης και η γρήγορη κατάληψή της συνέβαλαν στην εξασφάλιση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, στον αποκλεισμό των εχθρικών παραλίων και στην παρεμπόδιση της μεταφοράς τουρκικού στρατού με πλοία σε Μακεδονία και Θράκη.
Ο Στόλος κατέλαβε διαδοχικά τα νησιά: Τένεδο, Ίμβρο, Θάσο, Σαμοθράκη, Ψαρά και Λέσβο. Στις 3 Δεκεμβρίου 1912 συναντήθηκε στα ανοιχτά της Ίμβρου με τον Τουρκικό Στόλο, που κατέπλεε τα στενά των Δαρδανελίων. Οι Τούρκοι άνοιξαν πυρ εναντίον των Ελλήνων που απάντησαν, από τη ναυαρχίδα τους "Αβέρωφ", αλλά κι από τα υπόλοιπα σκάφη. Ο Κουντουριώτης, λόγω των εξαιρετικών δυνατοτήτων του "Αβέρωφ", αύξησε την ταχύτητά του, αποσπάστηκε από τα υπόλοιπα πλοία (κάποιοι κατηγόρησαν τον Κουντουριώτη γι' αυτό) και όρμησε εναντίον της τουρκικής ναυαρχίδας "Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα".
Ο Στόλος κατέλαβε διαδοχικά τα νησιά: Τένεδο, Ίμβρο, Θάσο, Σαμοθράκη, Ψαρά και Λέσβο. Στις 3 Δεκεμβρίου 1912 συναντήθηκε στα ανοιχτά της Ίμβρου με τον Τουρκικό Στόλο, που κατέπλεε τα στενά των Δαρδανελίων. Οι Τούρκοι άνοιξαν πυρ εναντίον των Ελλήνων που απάντησαν, από τη ναυαρχίδα τους "Αβέρωφ", αλλά κι από τα υπόλοιπα σκάφη. Ο Κουντουριώτης, λόγω των εξαιρετικών δυνατοτήτων του "Αβέρωφ", αύξησε την ταχύτητά του, αποσπάστηκε από τα υπόλοιπα πλοία (κάποιοι κατηγόρησαν τον Κουντουριώτη γι' αυτό) και όρμησε εναντίον της τουρκικής ναυαρχίδας "Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα".
Το 'Αβέρωφ' στον Βόσπορο, το 1919
Ο Τούρκος ναύαρχος αιφνιδιάστηκε από το τολμηρό εγχείρημα του Κουντουριώτη, αποσπάστηκε από τα άλλα τουρκικά πλοία τα οποία υπέστησαν σοβαρότατες ζημιές και επέστρεψε ολοταχώς στα Δαρδανέλια. Αυτή ήταν η Ναυμαχία της Έλλης.
Ακολούθησε στις 5 Ιανουαρίου 1913 η Ναυμαχία της Λήμνου. Η νέα νίκη του Ελληνικού Στόλου είχε σαν αποτέλεσμα την ολοκληρωτική κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, εκτός των Δωδεκανήσων. Οι Τούρκοι, στις 5/1/1913, αφού αποκατέστησαν τις ζημιές του στόλου τους, βγήκαν ξανά από τα Στενά. Το καταδρομικό "Χαμιντιέ" είχε καταφέρει στις 3/1/1913 να ξεφύγει από τον ελληνικό κλοιό και να φτάσει έξω από τη Σύρο. Βομβάρδισε την Ερμούπολη και βύθισε το ελλιμενισμένο ελληνικό βοηθητικό καταδρομικό "Μακεδονία", το οποίο βρισκόταν εκεί για επισκευές προκαλώντας τον θάνατο 13 ναυτών και του ιμάμη του πλοίου. Το "Χαμιντιέ" κατόρθωσε να διαφύγει.
Η ναυμαχία της Έλλης
Ωστόσο, ο "Αβέρωφ" δεν το καταδίωξε, όπως πίστευαν οι Τούρκοι. Ο Π. Κουντουριώτης είχε δει την παγίδα που είχαν στήσει, να διασπάσουν δηλαδή τις ελληνικές ναυτικές δυνάμεις και κράτησε συγκεντρωμένο κοντά στη Λήμνο όλο τον Ελληνικό Στόλο, με τον οποίο βρέθηκαν αντιμέτωποι οι αιφνιδιασμένοι Τούρκοι, όταν βγήκαν από τα Στενά. Κατά τη Ναυμαχία της Λήμνου, ο τουρκικός στόλος υπέστη σοβαρές ζημιές και αφού καταναυμαχήθηκε επέστρεψε κακήν κακώς στα Δαρδανέλια.
Στη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πολέμου, ο Π. Κουντουριώτης, ως Αρχηγός του Στόλου, πήρε μέρος σε επιχειρήσεις στα θρακικά παράλια. Λίγο πριν λήξει κι ο πόλεμος αυτός, προήχθη σε Αντιναύαρχο (25 Μαΐου 1913) "δι εξαιρετικάς εν πολέμω υπηρεσίας". Υπήρξε έτσι ο πρώτος αξιωματικός του ΠΝ που έλαβε αυτό τον βαθμό "εν ενεργεία", μετά τον Κωνσταντίνο Κανάρη (είχε λάβει τον βαθμό στις 23/4/1865).
Κουντουριώτης προς Τούρκους: "Σας περιμένουμε. Ελάτε επιτέλους!"
Ξεχωριστή στιγμή από τις επιχειρήσεις του Στόλου στο Αιγαίο ήταν το τηλεγράφημα που έστειλε ο Παύλος Κουντουριώτης προς το τουρκικό Υπουργείο Ναυτικών, λίγο μετά την κατάληψη της Τενέδου. Αναλυτικότερα, τα γεγονότα έχουν ως εξής:
Η ναυμαχία μεταξύ Τενέδου και Λήμνου στις 5-1-1913 που έληξε με ελληνικό θρίαμβο επί του τουρκικού στόλου
Στις 24/10/1912, ο ελληνικός στόλος βρισκόταν έξω από τα Δαρδανέλια, περιμένοντας την έξοδο του τουρκικού στόλου. Ο Κουντουριώτης, στέλνει άγημα στην Τένεδο και την καταλαμβάνει. Λίγο πριν κόψει το καλώδιο που ένωνε το νησί με την ασιατική ακτή, στέλνει τηλεγράφημα στο τουρκικό Υπουργείο Ναυτικών όπου γράφει:
«Σας περιμένουμε. Ελάτε επιτέλους…» (Δ. Κόκκινος, «Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, Αθήνα 1970, τ. Β’, σελ. 960).
Έτσι, στις 24 Οκτωβρίου 1912, η «νήσος Τένεδος κατελήφθη σήμερον την 3ην ώραν μ.μ. υπό τον στόλο του Αιγαίου» (Ναυτική Επιθεώρηση, «Δελτία ναυτικών επιχειρήσεων και ανακοινωθέντα»). Ο Π. Κουντουριώτης παρέδωσε την αρχηγία του Στόλου στις 17 Αυγούστου 1914 και την άσκησε πάλι μεταξύ 9/7 και 24/9/1915.
Ο Παύλος Κουντουριώτης ως Πλωτάρχης
Η ενασχόληση του "παλαιού ναυτικού" Παύλου Κουντουριώτη με την πολιτική
Ο Παύλος Κουντουριώτης ως το τέλος της ζωής του θεωρούσε ότι είναι «παλαιός ναυτικός». Από τις 24/2/1915 ως τις 9/6/1916 διετέλεσε Υπουργός Ναυτικών και γενικός υπασπιστής του βασιλιά Κωνσταντίνου. Διαφώνησε με την τακτική ουδετερότητας κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και ακολούθησε τον Βενιζέλο στα Χανιά και τη Θεσσαλονίκη. Μαζί με αυτόν και τον Π. Δαγκλή σχημάτισαν την Επαναστατική Τριανδρία.
Δαγκλής-Βενιζέλος-Κουντουριώτης
Μετά την απομάκρυνση του Κωνσταντίνου, τη διαδοχή του στην εξουσία από τον δευτερότοκο γιο του Αλέξανδρο (29/5/1917) και την εγκατάσταση στην Αθήνα της κυβέρνησης Βενιζέλου, ο Π. Κουντουριώτης διετέλεσε Υπουργός Ναυτικών (14/6/1917-2/12/1919). Με ειδικό νόμο, τον Φεβρουάριο του 1920 του απονεμήθηκε ο βαθμός του Ναυάρχου "δια τας υψίστας προς το Έθνος υπηρεσίας του". Ήταν ο πρώτος που έλαβε αυτό τον βαθμό μετά την καποδιστριακή περίοδο.
Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου ανέλαβε καθήκοντα Αντιβασιλέα (15/10/1920 - 4/12/1920). Στις 8/11/1920 αποστρατεύτηκε.
Τον Δεκέμβριο του 1923 ανέλαβε ξανά καθήκοντα Αντιβασιλέα. Στις 25 Μαρτίου 1924 ανακηρύχθηκε η αβασίλευτη Δημοκρατία και του ανατέθηκαν τα καθήκοντα του ρυθμιστή του πολιτεύματος, με τον τίτλο του "Κυβερνήτη".
Στις 24 Μαΐου 1924 έλαβε τον τίτλο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Παραιτήθηκε τον Μάρτιο του 1926, λόγω της δικτατορικής διακυβέρνησης Πάγκαλου, όταν όμως ανατράπηκε, με παρέμβαση του Γ. Κονδύλη, ο Πάγκαλος, ο Κουντουριώτης επανήλθε στα καθήκοντά του (24/8/1926). Εγκατέστησε τότε το γραφείο του στα ανάκτορα της Ηρώδου Αττικού, που ονομάστηκαν "Κυβερνείον". Στις 4 Ιουνίου 1929 εκλέχθηκε σε κοινή Συνεδρίαση Γερουσίας και Βουλής Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κατά το Σύνταγμα του 1927.
Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου ανέλαβε καθήκοντα Αντιβασιλέα (15/10/1920 - 4/12/1920). Στις 8/11/1920 αποστρατεύτηκε.
Τον Δεκέμβριο του 1923 ανέλαβε ξανά καθήκοντα Αντιβασιλέα. Στις 25 Μαρτίου 1924 ανακηρύχθηκε η αβασίλευτη Δημοκρατία και του ανατέθηκαν τα καθήκοντα του ρυθμιστή του πολιτεύματος, με τον τίτλο του "Κυβερνήτη".
Στις 24 Μαΐου 1924 έλαβε τον τίτλο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Παραιτήθηκε τον Μάρτιο του 1926, λόγω της δικτατορικής διακυβέρνησης Πάγκαλου, όταν όμως ανατράπηκε, με παρέμβαση του Γ. Κονδύλη, ο Πάγκαλος, ο Κουντουριώτης επανήλθε στα καθήκοντά του (24/8/1926). Εγκατέστησε τότε το γραφείο του στα ανάκτορα της Ηρώδου Αττικού, που ονομάστηκαν "Κυβερνείον". Στις 4 Ιουνίου 1929 εκλέχθηκε σε κοινή Συνεδρίαση Γερουσίας και Βουλής Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κατά το Σύνταγμα του 1927.
Ο Παύλος Κουντουριώτης, Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Στις 5/6/1929 ορκίστηκε ενώπιον των δύο Σωμάτων, όμως στις 9/12/1929 παραιτήθηκε για λόγους υγείας. Βουλή και Γερουσία εξέφρασαν προς τον Κουντουριώτη την "εθνική ευγνωμοσύνη" και του απένειμαν μηνιαία τιμητική σύνταξη 40.000 δραχμών. Τον διαδέχτηκε ο Αλέξανδρος Ζαΐμης.
Ο Π. Κουντουριώτης αποσύρθηκε οριστικά από την πολιτική και ιδιώτευσε. Το 1934 υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο, αλλά ανάρρωσε. Στις 19 Αυγούστου 1935 εμφάνισε καρδιακή ανεπάρκεια που επιδείνωσε τη βαριά αρτηριοσκλήρωση από την οποία υπέφερε. Πέθανε στις 3.15 π.μ. της 22 Αυγούστου 1935 στο Παλαιό Φάληρο.
Μετά από προσωπική του επιθυμία τάφηκε στην Ύδρα. Η σορός του μεταφέρθηκε εκεί με το ατμόπλοιο της γραμμής "Ύδρα". Τιμητική συνοδεία του ήταν το αντιτορπιλικό "Λέων", που έφερε μεσίστια την υδραίικη σημαία του 1821. Η νεκρώσιμη ακολουθία ψάλθηκε στις 23/8/1935, στο οικογενειακό ναΰδριο του αγίου Γεωργίου, από απλό ιερέα, παλιό φίλο του Κουντουριώτη. Τάφηκε στον οικογενειακό τάφο. Παντρεύτηκε δύο φορές: το 1889, την Αγγελική Πετροκόκκινου (1865-1903) και το 1918, την Ελένη Κούππα (1876-1957). Τιμήθηκε με πολλά μετάλλια και παράσημα, ενώ είναι ο πρώτος Έλληνας που η μορφή του αποτυπώθηκε σε γραμματόσημο ενόσω ζούσε (φιλοτεχνήθηκε το 1933 από τον Δ. Μπισκίνη και είχε αξία 50 δραχμών).
Από τον πρώτο γάμο του απέκτησε τρία παιδιά: τον Θεόδωρο, που έγινε επίσης αξιωματικός του ΠΝ, τη Δέσποινα και τη Λουκία.
Πηγές:
Εγκυκλοπαίδεια "ΠΑΠΥΡΟΣ - ΛΑΡΟΥΣ - ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ", Τόμος 35
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, "ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ", ΤΟΜΟΣ 5, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
Μιχάλης Στούκας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
