Αν κάτι κατέδειξαν οι προσπάθειες και οι οπισθοδρομήσεις στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν για το μνημόνιο κατανόησης που αποτελεί το πλαίσιο των εν εξελίξει συνομιλιών, είναι ότι η επίτευξη μιας οριστικής ειρήνης με την Τεχεράνη θα αποδειχθεί εξίσου δύσκολη -και ενδεχομένως ακόμη δυσκολότερη- από τη διεξαγωγή του πολέμου.
Οι πρώτες προσπάθειες του Τζέι Ντι Βανς στις συνομιλίες της Ελβετίας συναντούν ήδη σοβαρές δυσκολίες. Ωστόσο, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος δήλωσε ότι το Σαββατοκύριακο σημειώθηκε σημαντική πρόοδος.
Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ στη Γαλλία την περασμένη εβδομάδα προβλέπει κατάπαυση των εχθροπραξιών, άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και οικονομικά κίνητρα προς το Ιράν, με αντάλλαγμα τη δέσμευση της Τεχεράνης να μην αναπτύξει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Ωστόσο, αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, όπως το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, τα οποία θα πρέπει να διευθετηθούν μέσα από διαπραγματεύσεις που θα διαρκέσουν 60 ημέρες.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της συμφωνίας είναι ότι έβαλε τέλος στην άμεση αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
«Υπάρχει τουλάχιστον μια αρκετά καλή πιθανότητα να διατηρηθεί η εκεχειρία, απλώς επειδή αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο πλευρών», δήλωσε στο CNN και τον Φαρίντ Ζακαρία ο Φίλιπ Γκόρντον, πρώην ανώτερος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.
Όπως σημείωσε, η Τεχεράνη έχει πλέον τη δυνατότητα να αρχίσει να αποκομίζει έσοδα εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως από τις εξαγωγές πετρελαίου.
«Το Ιράν έχει συμφέρον να τηρήσει τη συμφωνία. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επίσης συμφέρον να την τηρήσουν, επειδή δεν επιθυμούν την επανέναρξη του πολέμου», ανέφερε.
Το Κατάρ και το Πακιστάν, που μεσολαβούν στις συνομιλίες, ανέφεραν σε κοινή ανακοίνωσή τους αργά το βράδυ της Κυριακή ότι οι διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν σε «θετικό και εποικοδομητικό κλίμα» και ότι σημειώθηκε «ενθαρρυντική πρόοδος».
Οι δύο χώρες ανακοίνωσαν επίσης ότι συμφωνήθηκε ένας οδικός χάρτης για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας εντός 60 ημερών.
Την επόμενη των συνομιλιών, τη Δευτέρα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει την είσοδο διεθνών επιθεωρητών πυρηνικών εγκαταστάσεων στη χώρα.
Ωστόσο, η συμφωνία παραμένει εύθραυστη, καθώς οι ίδιες εντάσεις και οι διαφωνίες που οδήγησαν στον πόλεμο απειλούν τώρα και την ειρήνη.
Το Ιράν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη νέα διαπραγματευτική ισχύ που απέκτησε και υποστηρίζει ότι έχει κλείσει το Στενό του Ορμούζ. Ο Τραμπ απάντησε την Κυριακή με νέες απειλές για χρήση βίας, προειδοποιώντας ότι η ιρανική διαπραγματευτική ομάδα ενδέχεται να μην επιστρέψει καν στη χώρα της. Παράλληλα, η αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν για τον Λίβανο απείλησε να εκτροχιάσει ολόκληρη τη διαδικασία.
Στην Ουάσιγκτον και τα δύο κομματικά στρατόπεδα ανησυχούν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος παραχώρησε υπερβολικά πολλά προκειμένου να επιτευχθεί η συμφωνία, ενώ εκφράζουν αμφιβολίες για τη διάρκειά της, παρά την ανακούφιση που προκαλεί η προοπτική μόνιμου τερματισμού των συγκρούσεων.
Η αναταραχή αυτή αποδυναμώνει τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι πέτυχε μια ιστορική νίκη και υποδηλώνει ότι η ανακούφιση της παγκόσμιας οικονομίας από τον τερματισμό του πολέμου παραμένει εύθραυστη.
Η Τεχεράνη δείχνει ότι είναι αποφασισμένη να διαπραγματευτεί σκληρά με την Ουάσιγκτον.
Σε ευρύτερο επίπεδο, η ένταση επαναφέρει στο προσκήνιο την κριτική των αντιπάλων του Τραμπ, οι οποίοι θεωρούν ότι ο πρόεδρος διέπραξε στρατηγικό λάθος ξεκινώντας έναν πόλεμο που τώρα δίνει τη θέση του σε μια περίπλοκη και ενδεχομένως πολύμηνη διαδικασία διαχείρισης των συνεπειών του.
Ωστόσο, το μνημόνιο κατανόησης εξακολουθεί να αποτελεί την καλύτερη ελπίδα για να αποφευχθεί η επιστροφή σε μια σύγκρουση που θα μπορούσε να κοστίσει πολλές ακόμη ζωές Ιρανών και Αμερικανών, να επαναφέρει τα κράτη του Κόλπου στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης και να προκαλέσει νέα αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία.
Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε εκ νέου σε αύξηση των τιμών για τους καταναλωτές, οι οποίοι ήδη δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο κόστος της καθημερινής ζωής, ένα επιχείρημα που επικαλέστηκε και ο Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη εβδομάδα, επιχειρώντας να δικαιολογήσει τη συμφωνία.
Παρότι οι Δημοκρατικοί επικριτές του Τραμπ επισημαίνουν τα στρατηγικά λάθη της κυβέρνησής του, εξακολουθεί να υπάρχει ισχυρό αμερικανικό εθνικό συμφέρον να διατηρηθεί η συμφωνία σε ισχύ και η κυβέρνηση να εξασφαλίσει την καλύτερη δυνατή τελική διευθέτηση.
Δοκιμάζοντας τα όρια της συμφωνίας
Το τεταμένο Σαββατοκύριακο που ακολούθησε την επιστροφή του Τραμπ από την Ευρώπη ανέδειξε με σαφήνεια τις στρατηγικές προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά.
1. Ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να εμφανίζεται βαθιά απογοητευμένος από το Ιράν. Επαναλαμβάνει απειλές παρόμοιες με εκείνες που δεν κατάφεραν να κάμψουν την Τεχεράνη κατά τη διάρκεια του πολέμου, προκειμένου να την αναγκάσει να συμμορφωθεί με το μνημόνιο κατανόησης.
Την Κυριακή, για παράδειγμα, απείλησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν οι ίδιες τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, εάν το Ιράν δεν το ανοίξει εκ νέου. Ωστόσο, το τεράστιο κόστος μιας τέτοιας επιχείρησης ήταν ο λόγος που η Ουάσιγκτον δεν επιχείρησε κάτι αντίστοιχο κατά τη διάρκεια του πολέμου. Για τον λόγο αυτό, η Τεχεράνη ενδέχεται να αμφισβητεί την αξιοπιστία της προειδοποίησής του.
Η ιρανική ηγεσία αντιλαμβάνεται επίσης ότι ο Τραμπ βιάζεται, καθώς επιδιώκει να αποκομίσει τα οικονομικά και πολιτικά οφέλη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
«Δεν αναρωτιούνται ποτέ ότι αν οι απειλές τους είχαν πράγματι αποτέλεσμα, δεν θα είχαν φτάσει σήμερα σε αυτό το επίπεδο απελπισίας;» έγραψε την Κυριακή στην πλατφόρμα Χ ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
Η τοποθέτησή του δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν έχει καμία πρόθεση να προσφέρει στον Αμερικανό πρόεδρο μια γρήγορη συμφωνία που θα του επέτρεπε να διεκδικήσει άμεσα μια πολιτική νίκη.
Από την πλευρά του, ο Τζέι Ντι Βανς αρνήθηκε ότι οι απειλές του Τραμπ παραλίγο να εκτροχιάσουν τις συνομιλίες.
«Αυτό που είπαμε χθες στους Ιρανούς είναι ότι όταν επιδίδεστε σε αυτό που η γενιά των millennials θα αποκαλούσε “trash talk”, δεν μπορείτε να περιμένετε ότι ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα απαντήσει και δεν θα αποκαταστήσει την πραγματικότητα», δήλωσε.
2. Το ιρανικό καθεστώς φαίνεται επίσης να επιδιώκει να δείξει ότι η επιβίωσή του δημιούργησε μια νέα στρατηγική πραγματικότητα στον Περσικό Κόλπο. Η ανακοίνωσή του ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, κατά παράβαση του μνημονίου κατανόησης, είχε ως στόχο να εξαναγκάσει τον Τραμπ να επιβάλει κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο μετά τα ισραηλινά πλήγματα εναντίον της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ.
Το Ιράν δοκιμάζει τόσο την ικανότητα του Τραμπ να επηρεάσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο και την αποφασιστικότητα της Ουάσιγκτον, δείχνοντας παράλληλα ότι σκοπεύει να διατηρήσει την περιφερειακή του ισχύ μέσω των οργανώσεων-συμμάχων του.
Παρότι ο Τραμπ και ο Τζέι Ντι Βανς έχουν ασκήσει σκληρή κριτική στο Ισραήλ, ο Αμερικανός πρόεδρος έστειλε το δικό του μήνυμα προς την Τεχεράνη την Κυριακή, προειδοποιώντας ότι θα την πλήξει «πολύ σκληρά» εάν δεν συγκρατήσει τη Χεζμπολάχ.
3. Η ιστορία δείχνει ότι το Ισραήλ συχνά συνεχίζει στρατιωτικές επιχειρήσεις μέχρι και μετά την έναρξη μιας εκεχειρίας, προκειμένου να δείξει ότι δεν πρόκειται να συμβιβαστεί σε ζητήματα που θεωρεί ζωτικά για την εθνική του ασφάλεια.
Το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι έπληξε στόχους της Χεζμπολάχ στον Λίβανο την Παρασκευή και το Σάββατο. Ωστόσο, με την έναρξη των συνομιλιών στην Ελβετία επικράτησε μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός.
Ο Νετανιάχου βρίσκεται σε δύσκολη θέση, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις πιέσεις του Τραμπ και στην αντίθεση πολλών Ισραηλινών απέναντι στη συμφωνία που προωθεί ο Αμερικανός πρόεδρος.
Την ίδια στιγμή, η επιμονή του Ιράν για τον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο σημαίνει ότι μια χώρα η οποία συχνά έχει βρεθεί παγιδευμένη στους πολέμους άλλων δυνάμεων θα μπορούσε και πάλι να ανατρέψει τις ελπίδες για περιφερειακή ειρήνη.
4. Παρά τις δυσοίωνες προοπτικές, η κυβέρνηση Τραμπ πραγματοποιεί ένα τολμηρό πολιτικό και διπλωματικό στοίχημα, όπως φάνηκε και από τις δηλώσεις του Βανς πριν από την έναρξη των συνομιλιών, απευθυνόμενος στον ιρανικό λαό.
«Αν η ηγεσία σας είναι πρόθυμη να πάψει να αποτελεί παράγοντα αποσταθεροποίησης στην περιοχή και αν είναι διατεθειμένη να εγκαταλείψει μακροπρόθεσμα τις φιλοδοξίες της για απόκτηση πυρηνικών όπλων, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πρόθυμες να μεταμορφώσουν θεμελιωδώς τη σχέση τους με τη χώρα σας», δήλωσε.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι ένας τέτοιος στόχος μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη εκτίμηση. Για σχεδόν πέντε δεκαετίες, οι ηγέτες της Ισλαμικής Επανάστασης στο Ιράν έχουν οικοδομήσει την ταυτότητα του καθεστώτος τους πάνω στην αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι στην Τεχεράνη έχει αναδειχθεί μια νέα γενιά πραγματιστών ηγετών πρόθυμων να αγκαλιάσουν ένα οικονομικό άνοιγμα προς τη Δύση, το οποίο θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον ασφυκτικό πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο που ασκεί το καθεστώς.
Ο Τραμπ αντιμέτωπος με εσωτερικές διαφωνίες
Οι επιπτώσεις του μνημονίου κατανόησης προκαλούν επίσης πολιτική αναταραχή στην Ουάσιγκτον.
Η συμφωνία επιδείνωσε επίσης τις σχέσεις μεταξύ του προέδρου και Ρεπουμπλικανών γερουσιαστών, οι οποίες είχαν ήδη δοκιμαστεί από τη σύγκρουση γύρω από την επιλογή του Μπιλ Πούλτε για τη θέση του προσωρινού διευθυντή Εθνικών Πληροφοριών, καθώς και από τις προσπάθειές του να εξαναγκάσει μια απρόθυμη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία να εγκρίνει σαρωτικές αλλαγές στους εκλογικούς κανόνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Παράλληλα, υπάρχει έντονος σκεπτικισμός για τους όρους του μνημονίου κατανόησης, οι οποίοι περιλαμβάνουν την άρση κυρώσεων στις εξαγωγές ενέργειας και φαρμακευτικών προϊόντων του Ιράν όσο βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις των 60 ημερών, καθώς και τη δημιουργία ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για την αναζωογόνηση της ιρανικής οικονομίας, το οποίο, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, θα χρηματοδοτηθεί από περιφερειακές δυνάμεις.
Οι επικριτές του Τραμπ υποστηρίζουν ότι ουσιαστικά «πλήρωσε» για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και ότι σπατάλησε σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα των ΗΠΑ ενόψει των δύσκολων συνομιλιών που θα ακολουθήσουν για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Ωστόσο, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ, γνωστός για τις σκληρές θέσεις του στην εξωτερική πολιτική και στενός σύμμαχος του προέδρου, υπερασπίστηκε την προσέγγιση του Τραμπ, παρότι εμφανίστηκε επιφυλακτικός για τις πιθανότητες επιτυχίας της.
«Αν δεν υπάρχει διπλωματική οδός μέσω του μνημονίου κατανόησης, τότε θα πρέπει να πάμε σε πόλεμο ή σε κάποια άλλη μορφή εξαναγκασμού. Ας το δοκιμάσουμε. Ας δοκιμάσουμε μια διπλωματική λύση», δήλωσε. Ωστόσο πρόσθεσε: «Πιστεύω ότι θα αποτύχει».
Από την άλλη πλευρά, ο Δημοκρατικός γερουσιαστής του Νιου Τζέρσεϊ Κόρι Μπούκερ χαρακτήρισε τη συμφωνία με το Ιράν «καταστροφική αποτυχία που οφείλεται στις επιλογές του ίδιου του Τραμπ» και «άνευ όρων παράδοση».
Οι συγκρουσιακές εξελίξεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι το όραμα του Τραμπ για ένα Ιράν χωρίς πυρηνικά και για μια μεταμορφωμένη Μέση Ανατολή παραμένει, προς το παρόν, μια μακρινή επιδίωξη.
Υποδηλώνουν επίσης ότι το στρατηγικό αδιέξοδο που δημιούργησε με την έναρξη του πολέμου συνοδεύεται πλέον από ένα αντίστοιχο αδιέξοδο που εμποδίζει την πορεία προς την ειρήνη.
Ο πόλεμος δεν κατάφερε να επιτύχει τους στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Και η δύσκολη εκκίνηση των ειρηνευτικών προσπαθειών δείχνει ότι και η ειρήνη μπορεί να αποδειχθεί εξίσου ανέφικτη.
Πηγή: skai.gr
