Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, θεωρείται στην Τουρκία από τις σημαντικότερες συναντήσεις των τελευταίων ετών.
Η Τουρκία επιχειρεί να ανακτήσει τον ρόλο της ως βασικός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών, με το σημαντικότερο ζήτημα της συνάντησης να είναι η πιθανότητα επανένταξής της στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35.
Η Άγκυρα αποκλείστηκε από το πρόγραμμα όταν προχώρησε στην αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, γεγονός που ενεργοποίησε τις αμερικανικές κυρώσεις CAATSA. Η απόφαση εκείνη θεωρήθηκε από την Ουάσιγκτον απειλή για την ασφάλεια της τεχνολογίας των F-35 και προκάλεσε τη μεγαλύτερη κρίση στις σχέσεις των δύο χωρών εδώ και δεκαετίες.
Σήμερα όμως το κλίμα φαίνεται διαφορετικό. Ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε διατεθειμένος να εξετάσει τρόπους επαναπροσέγγισης με την Τουρκία, ακόμη και στο ζήτημα των F-35, εφόσον βρεθεί πολιτική και νομική φόρμουλα που να επιτρέπει την άρση των εμποδίων. Ωστόσο, ο ίδιος δεν επιβεβαίωσε το γεγονός, αν και ανέφερε ότι οι κυρώσεις στην Άγκυρα θα μπορούσαν να αρθούν.
Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε από την πλευρά του ότι ελπίζει σε μια θετική έκβαση στην επιθυμία της Άγκυρας να αγοράσει τα μαχητικά, προσθέτοντας ότι ο Τραμπ είχε προηγουμένως υποσχεθεί να δώσει στον νατοϊκό του σύμμαχο πέντε αεροσκάφη, ενώ τόνισε ότι «τηρεί πάντα τις υποσχέσεις του».
Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί πως το αμερικανικό Κογκρέσο εξακολουθεί να διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι στην Τουρκία, ενώ όσον αφορά στις κυρώσεις, αυτές δεν μπορούν να αρθούν αποκλειστικά με πολιτική απόφαση του Λευκού Οίκου.
Οι ΗΠΑ στρέφονται στην Τουρκία λόγω Ουκρανίας και Μέσης Ανατολής
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να διαχειριστεί την κρίση στην Ουκρανία, τις εντάσεις με το Ιράν και την αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία μετατρέπεται ξανά σε χώρα ιδιαίτερης στρατηγικής αξίας.
Η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι, χωρίς τη συνεργασία της Άγκυρας, είναι δυσκολότερη η διατήρηση ισχυρής παρουσίας στην περιοχή.
Όπως είναι λογικό, για τον Τούρκο πρόεδρο η συνάντηση αυτή έχει και έντονο εσωτερικό πολιτικό χαρακτήρα.
Ο Ερντογάν επιδιώκει να παρουσιάσει την Τουρκία ως μια διπλωματικά ενεργή χώρα και όχι απομονωμένη και ότι συνομιλεί ως ισότιμος παίκτης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η εικόνα μιας θερμής συνάντησης με τον Αμερικανό πρόεδρο ενισχύει το αφήγημα της τουρκικής ηγεσίας ότι η Άγκυρα παραμένει αναντικατάστατος σύμμαχος της Δύσης, παρά τις κατά καιρούς συγκρούσεις με την Ουάσιγκτον και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Πώς μπορούν να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Τουρκίας για τους S-400
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε στη συνάντησή του με τον Ερντογάν πως «ήρθε η ώρα να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Τουρκίας».
Τα F-35 και ο νόμος CAATSA, που δεν επιτρέπει στην Άγκυρα να εξασφαλίσει συμμετοχή στο πρόγραμμα των μαχητικών, είναι το βασικότερο στοίχημα που θέλει να κερδίσει ο Ερντογάν και βλέπει πως ο Αμερικανός πρόεδρος έχει τη διάθεση να κάνει πραγματικότητα την επιθυμία του, έστω και αν δεν του έδωσε ξεκάθαρες απαντήσεις για το αν θα γίνει αυτό ή όχι.
Ο Αμερικανός πρόεδρος από μόνος του δεν είναι εξάλλου και τόσο εύκολο να παρακάμψει την απόφαση για τις κυρώσεις.
Ο Ίαν Λιντς, αναλυτής εξωτερικής πολιτικής από το Πανεπιστήμιο του St Andrews στη Σκωτία, σε μία ανάλυσή του στο lawfaremedia εξηγεί πως η άρση των κυρώσεων δεν είναι θέμα απλής πολιτικής βούλησης, αλλά διέπεται από συγκεκριμένες νομοθετικές διατάξεις που έχουν θεσπιστεί από το Κογκρέσο.
Ο CAATSA, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2017, σχεδιάστηκε με σκοπό να περιορίσει την ευχέρεια του εκάστοτε προέδρου να μεταβάλλει μονομερώς το καθεστώς των κυρώσεων έναντι κρατών που προχωρούν σε σημαντικές αμυντικές συναλλαγές με τη Ρωσία.
Μαζί με τις μεταγενέστερες διατάξεις του National Defense Authorization Act (NDAA), το Κογκρέσο περιόρισε σημαντικά τα περιθώρια μονομερούς δράσης της εκτελεστικής εξουσίας. Ο Τραμπ από μόνος του δεν μπορεί να ανατρέψει αυτή την απόφαση.
Οι δύο μηχανισμοί του CAATSA που μπορούν να φέρουν άρση των κυρώσεων στην Τουρκία
Ο νόμος CAATSA προβλέπει δύο βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων ένας πρόεδρος μπορεί να μεταβάλει το καθεστώς των κυρώσεων.
Ο πρώτος είναι η χορήγηση εξαίρεσης (waiver), η οποία όμως δεν αποτελεί ανεξέλεγκτη προεδρική εξουσία.
Ο πρόεδρος οφείλει να αιτιολογήσει ότι η εξαίρεση εξυπηρετεί ζωτικά συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ και να ακολουθήσει συγκεκριμένη διαδικασία ενημέρωσης και πιστοποίησης προς το Κογκρέσο, κάτι που σημαίνει πως δεν μπορεί να το παρακάμψει.
Ο δεύτερος μηχανισμός αφορά την οριστική άρση των κυρώσεων. Ο Τραμπ θα πρέπει να πιστοποιήσει ότι το ρωσικό σύστημα S-400 δεν βρίσκεται πλέον στην κατοχή ή υπό τον έλεγχο της Τουρκίας, ότι δεν το λειτουργεί ρωσικό προσωπικό και ότι υπάρχουν εγγυήσεις πως δεν θα πραγματοποιηθούν αντίστοιχες προμήθειες στο μέλλον, κάτι που τη δεδομένη στιγμή δεν μπορεί να κάνει.
Ο αναλυτής σημειώνει ότι νομικά οι κυρώσεις CAATSA δεν συνιστούν αυτομάτως γενική απαγόρευση εξαγωγής αμερικανικών οπλικών συστημάτων προς την Άγκυρα, όμως κάθε σημαντική πώληση οπλικών συστημάτων υπόκειται σε υποχρεωτική κοινοποίηση στο Κογκρέσο.
Ως εκ τούτου, ακόμη και εάν ένας πρόεδρος επιθυμεί να προωθήσει την πώληση F-35 ή να χαλαρώσει το καθεστώς των κυρώσεων, οι αποφάσεις αυτές δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τον ίδιο, αλλά από ένα θεσμικό πλαίσιο όπου το Κογκρέσο διατηρεί σημαντικό ρόλο.
Αντιδρούν οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο
Δεν πέρασε πολύ ώρα από τις δηλώσεις του Τραμπ στην Αγκυρα και ήδη στο Κογκρέσο υπήρξε μια πρώτη έντονη αντίδραση από τους Δημοκρατικούς.
Συνολικά 18 βουλευτές με παρέμβασή τους προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων, οι βουλευτές επιχειρούν να εμποδιστεί κάθε πρωτοβουλία για την επαναφορά της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών, τονίζοντας τους υφιστάμενους περιορισμούς που συνδέονται με την απόκτηση του ρωσικού αμυντικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα.
