Λίγες ημέρες πριν δώσει το τελικό «ΟΚ» για να ξεκινήσει ο πόλεμος με το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε την επικεφαλής των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών στο Οβάλ Γραφείο για να της θέσει ένα κρίσιμο ερώτημα: ήταν πράγματι μια ολοκληρωτική επίθεση η σωστή επιλογή;
Το Ιράν βρισκόταν στο πιο αδύναμο σημείο του εδώ και δεκαετίες, του έλεγαν ανώτεροι συνεργάτες του και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου. Και όπως υποστήριζαν, παρουσιαζόταν μια σπάνια ευκαιρία να διαλύσει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και να ενισχύσει την υστεροφημία του ως ειρηνοποιού. Το ερώτημα ήταν εάν μια επίθεση μεγάλης κλίμακας θα μπορούσε να πετύχει - και ενδεχομένως να ανατρέψει το καθεστώς.
Η τότε διευθύντρια Εθνικών Πληροφοριών Τούλσι Γκάμπαρντ παρουσίασε στον Τραμπ τις εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών. Σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τι ειπώθηκε στη συνάντηση, τον προειδοποίησε ότι η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν πιθανότατα θα έφερνε στην εξουσία ένα ακόμη πιο σκληροπυρηνικό καθεστώς, περισσότερο διατεθειμένο να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Η Τεχεράνη, σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, θα επιχειρούσε αμέσως να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας αναταραχή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Παράλληλα, θα εξαπέλυε επιθέσεις εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων στη Μέση Ανατολή, δοκιμάζοντας την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ και την αξιοπιστία τους απέναντι στους εταίρους τους.
Οι επιφυλάξεις αυτές συνέπιπταν με προειδοποιήσεις που έφταναν στον Τραμπ από πολλές πλευρές. Ανώτατοι στρατιωτικοί είχαν προειδοποιήσει ότι ένας πόλεμος θα προκαλούσε απώλειες, θα δημιουργούσε προβλήματα στα αποθέματα πυρομαχικών και θα επιβάρυνε ακόμη περισσότερο μια ήδη καταπονημένη αμερικανική στρατιωτική μηχανή, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Παρ' όλες τις προειδοποιήσεις, ο Τραμπ «πάτησε το κουμπί». Η επίθεση ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου και ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους.
Σχεδόν έξι μήνες αργότερα, η σύγκρουση, την οποία ο Αμερικανός εβδομάδες είχε υποσχεθεί ότι θα τερμάτιζε μέσα σε έξι εβδομάδες, συνεχίζεται χωρίς να διαφαίνεται καθαρή έξοδος.
Το Ιράν δεν υποχώρησε, ο Τραμπ εξετάζει σενάρια «νίκης»
Οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν τη χώρα και εξακολουθούν να πλήττουν εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Το καθεστώς υπό τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τον θάνατό του, δεν δείχνει σημάδια συνθηκολόγησης.
Το αδιέξοδο έχει οδηγήσει τον Τραμπ να εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο να κηρύξει τη νίκη εάν ανοίξει η θαλάσσια οδός, ακόμη και χωρίς συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Πλέον ο Αμερικανός πρόεδρος στηρίζεται στις κυρώσεις και σε έναν παρατεταμένο ναυτικό αποκλεισμό, ο οποίος όμως καταπονεί και τις αμερικανικές δυνάμεις, προσδοκώντας ότι η οικονομία του Ιράν θα καταρρεύσει και η Τεχεράνη θα αναγκαστεί τελικά να προσέλθει στους όρους του.
Το τίμημα μέχρι στιγμής είναι βαρύ. Εκτιμάται ότι περίπου 3.000 Ιρανοί και 18 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν σκοτωθεί σε επιχειρήσεις που συνδέονται με τη σύγκρουση, ενώ το Πεντάγωνο αναφέρει ακόμη 756 τραυματίες Αμερικανούς στρατιωτικούς.
Ο πόλεμος έχει επίσης προκαλέσει ζημιές σε αμερικανικές βάσεις, έχει μειώσει τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου και έχει περιορίσει τα αποθέματα πυρομαχικών. Ταυτόχρονα, επιβαρύνει τις προοπτικές των Ρεπουμπλικανών ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών και έχει οδηγήσει τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ στα χαμηλότερα επίπεδα της προεδρίας του.
«Όλα αυτά μπορούσαν να προβλεφθούν και είχαν προβλεφθεί», σχολίασε στους New York Times ο Έρικ Μπρούερ του Nuclear Threat Initiative, ο οποίος έχει υπηρετήσει τόσο σε Δημοκρατικές όσο και σε Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις. Παράλληλα, όπως επισημαίνει, υπάρχει ευθεία σύνδεση ανάμεσα στο γεγονός ότι ο πόλεμος ξεκίνησε χωρίς ξεκάθαρο πολιτικό στόχο και στους προβληματικούς διπλωματικούς χειρισμούς για τον τερματισμό του.
Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η εκπρόσωπος Ολίβια Γουέιλς υποστήριξε ότι ο Τραμπ έχει αποδεκατίσει τις στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και πλέον προετοιμάζεται να συντρίψει την οικονομία της χώρας μέσω ναυτικού αποκλεισμού και κυρώσεων. «Δεν θα επιτρέψει ποτέ στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», δήλωσε. «Θα ήταν σοφό το Ιράν να καταλήξει σε συμφωνία. Διαφορετικά, γνωρίζουν τι μπορεί να συμβεί».
Πώς κέρδισε έδαφος η επιλογή του πολέμου
Στις αρχές του έτους, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ ήθελε άλλη μία ευκαιρία να επιδείξει την αμερικανική ισχύ μετά την επιχείρηση του Ιουνίου του 2025 εναντίον τριών ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και την επιδρομή του Ιανουαρίου για τη σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο.
Ο Νετανιάχου πρότεινε το Ιράν ως το επόμενο πεδίο δράσης.
Δεν συμφωνούσαν, όμως, όλοι. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς τάχθηκε υπέρ μιας πιο προσεκτικής προσέγγισης. Σύμφωνα με αξιωματούχους, υποστήριξε ενώπιον του Τραμπ ότι υπήρχε πιθανότητα το Ιράν να δεχθεί μέσω διαπραγματεύσεων τη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος.
Μια συμφωνία εμπεριείχε ρίσκο, αλλά θα κόστιζε λιγότερο από έναν πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες. Επιπλέον, η ιρανική οικονομία βρισκόταν ήδη υπό ασφυκτική πίεση εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων. Εάν η διπλωματική οδός αποτύγχανε, υποστήριξε ο Βανς, ο Τραμπ θα διέθετε μεγαλύτερη νομιμοποίηση για μια γρήγορη και συντριπτική στρατιωτική επιχείρηση.
Ο Τραμπ άκουσε τα επιχειρήματα, αλλά τελικά πείστηκε από τις παρουσιάσεις του Πενταγώνου για «αποφασιστικές» στρατιωτικές επιλογές.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου στρατηγός Νταν Κέιν και ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, τον ενημέρωσαν επανειλημμένα για σχέδια επιθέσεων εναντίον ιρανικών στόχων: εκτοξευτών πυραύλων, ραντάρ, εγκαταστάσεων παραγωγής όπλων, αποθηκών ναρκών και πολεμικών πλοίων.
Η λογική ήταν να συντριβούν οι στρατιωτικές δυνατότητες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενώ παράλληλα το Ισραήλ θα εξουδετέρωνε την ανώτατη ηγεσία του Ιράν.
Παρά τις προειδοποιήσεις κορυφαίων αξιωματούχων εθνικής ασφαλείας, ο Τραμπ εμφανίστηκε στις συσκέψεις πεπεισμένος ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οποιοδήποτε πρόβλημα προέκυπτε στην πορεία.
Οι πανηγυρισμοί για τον θάνατο Χαμενεΐ και οι πρώτες αμφιβολίες
Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ και ο Στιβ Γουίτκοφ, ένας από τους βασικούς απεσταλμένους του Τραμπ για το Ιράν, μπήκαν σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων στο Μαρ-α-Λάγκο για να ενημερώσουν τον πρόεδρο ότι το Ισραήλ είχε σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Ο Τραμπ ενθουσιάστηκε τόσο, ώστε τους ζήτησε να ανακοινώσουν τα νέα στο πλήθος. Η αίθουσα ξέσπασε σε χειροκροτήματα και, σύμφωνα με ανθρώπους που ήταν παρόντες, ο Τραμπ απολάμβανε εμφανώς την επιδοκιμασία.
Η ικανοποίηση, όμως, δεν κράτησε πολύ. Οι απώλειες στο πεδίο των μαχών και οι ζημιές σε αμερικανικό εξοπλισμό και βάσεις άρχισαν να δημιουργούν ερωτήματα για το τι ακριβώς κέρδιζαν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τη σύγκρουση.
Το κλείσιμο του Ορμούζ και η εκτόξευση των τιμών
Στις στρατιωτικές δυσκολίες προστέθηκε η αναταραχή στις αγορές ενέργειας. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έβγαλε από την αγορά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, εκτοξεύοντας τις τιμές των καυσίμων.
Ηγέτες χωρών του Κόλπου, μεταξύ αυτών της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ, επικοινώνησαν με τον Λευκό Οίκο ζητώντας τον τερματισμό των εχθροπραξιών και μια διπλωματική λύση που θα επέτρεπε σε όλες τις πλευρές να διασώσουν το κύρος τους.
Την ίδια ώρα, Ρεπουμπλικανοί προειδοποιούσαν τον Τραμπ ότι ο πόλεμος έπληττε τις πιθανότητες του κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, ο Τραμπ εξέφραζε ιδιωτικά την οργή του για τις αντιδράσεις και ρωτούσε τους συνεργάτες του γιατί το Ιράν δεν υποχωρούσε παρά τη συνεχή εκστρατεία βομβαρδισμών.
Οι διπλωματικές προσπάθειες αρχικά δεν απέδωσαν, αλλά τελικά οδήγησαν σε κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο. Στο μεταξύ, Αμερικανοί αξιωματούχοι Άμυνας παρακολουθούσαν το Ιράν να εκμεταλλεύεται την παύση των μαχών για να τοποθετήσει δεκάδες νάρκες στα Στενά του Ορμούζ, αν και αυτές περιορίστηκαν σε μια μικρή περιοχή της θαλάσσιας οδού.
«Να τους βομβαρδίσω μέχρι τέλους;»
Μέχρι τα μέσα Απριλίου, ο Τραμπ εξακολουθούσε να αμφιταλαντεύεται για την καλύτερη στρατηγική.
Ένας φίλος του που τον επισκέφθηκε, τον παρότρυνε να τερματίσει τον πόλεμο. Ο Τραμπ τον ρώτησε εάν θα έπρεπε να «βομβαρδίσει ανελέητα» το Ιράν. Εκείνος απάντησε αρνητικά, προειδοποιώντας ότι κάτι τέτοιο απλώς θα έσερνε τις ΗΠΑ βαθύτερα σε μια διευρυνόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Στις 17 Ιουνίου ήρθε η πρώτη σημαντική διπλωματική εξέλιξη: μια προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, η οποία άνοιγε τον δρόμο για 60 ημέρες διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα.
Όταν άνθρωποι του περιβάλλοντός του τον ρώτησαν γιατί επέλεξε μια προσωρινή συμφωνία, ο Τραμπ επικαλέστηκε νέες εσωτερικές δημοσκοπήσεις του Λευκού Οίκου: σχεδόν οκτώ στους δέκα Αμερικανούς ήθελαν μια συμφωνία που θα τερμάτιζε τη σύγκρουση, ανεξαρτήτως του περιεχομένου της.
Συμφωνίες που κατέρρεαν και απειλές που επέστρεφαν
Λίγο μετά την προσωρινή συμφωνία του Ιουνίου, η Τεχεράνη επανέλαβε τις επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Ο Τραμπ θεώρησε την κίνηση προδοσία.
Στα τέλη Ιουλίου διέταξε μια τεράστια στρατιωτική επιχείρηση, την οποία παρουσίαζε ως μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τελικά έκανε πίσω, όταν ηγέτες της περιοχής τον προέτρεψαν να αποφύγει μια νέα κλιμάκωση.
Η προθεσμία των 60 ημερών για τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις εξέπνευσε στις 17 Αυγούστου.
Τρεις ημέρες αργότερα, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε ότι ο Τραμπ στρέφεται πλέον σε μια εκστρατεία οικονομικής πίεσης με στόχο, όπως είπε, να «καταρρεύσει το καθεστώς», στο πλαίσιο της επιχείρησης «Operation Economic Outcast».
Έξι μήνες μετά την έναρξη ενός πολέμου που υποτίθεται ότι θα τελείωνε μέσα σε λίγες εβδομάδες, η συζήτηση για «αλλαγή καθεστώτος» επέστρεψε στο σημείο από όπου είχε ξεκινήσει.
