Όπως αναφέρει η στήλη Big Mouth, η έκθεση "κόλαφος" της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει επτά βασικά προβλήματα στον τρόπο σχεδιασμού και πραγματοποίησης των προγραμμάτων κατάρτισης
Η στήλη Big Mouth του powergame.gr σας προανήγγειλε χθες την έκθεση-κόλαφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που σχετίζεται με τα προγράμματα κατάρτισης. Γι’ αυτό το πάρτι με τα «πεταμένα» λεφτά, που οδήγησε μέχρι και στην «εισβολή» της Αρχής για το Ξέπλυμα στα κρυφά μονοπάτια της μεγάλης κλοπής.
Πριν από λίγες ημέρες, μετά το «σκάνδαλο Παναγόπουλου» και την επέμβαση των αρμόδιων εισαγγελικών Αρχών, αν θυμάστε, η στήλη αποκάλυψε τη δυσώδη ιστορία των προγραμμάτων κατάρτισης των κοινωνικών εταίρων με βάση το «Πλαίσιο Στρατινάκη» και τις απευθείας αναθέσεις σε διάφορους φορείς για την υλοποίηση προγραμμάτων εκπαίδευσης.
Πολλοί τότε (οι γνωστοί ευαίσθητοι) αντέδρασαν, λέγοντας ότι πρόκειται για μια φυσιολογική διαδικασία. Και «πριν αλέκτορα φωνήσαι», ήρθε η έκθεση ελέγχου της ΕΕ που αφορά τα γνωστά προγράμματα κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, προκειμένου «να αντιμετωπιστεί μια σειρά κινδύνων που εντοπίστηκαν από τη Γενική Δ/νση Απασχόλησης (DG EMPL) στην υλοποίηση αυτών».
Το έγγραφο είναι μια έκθεση-κόλαφος, καθώς αναφέρονται μάλλον εξευτελιστικά πράγματα. Αποδεικνύει ένα διάτρητο και σάπιο σύστημα παροχής κατάρτισης και διαλυμένες υπηρεσίες των υπουργείων. Και να σημειώσουμε κάτι πολύ σημαντικό για την εξέλιξη των πραγμάτων. Όπως αναφέρεται, «το ελεγκτικό έργο διεξήχθη τον Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 2025», δηλαδή πριν «σκάσει» η ιστορία με τον Παναγόπουλο, κάτι που θα είναι σημαντικό για την εξέλιξη των πραγμάτων.
Τι γράφει η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα προγράμματα κατάρτισης
Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει επτά βασικά προβλήματα στον τρόπο σχεδιασμού και πραγματοποίησης των προγραμμάτων κατάρτισης. Οι ελεγκτές σημειώνουν ότι τα προβλήματα αυτά δεν εμφανίζονται μεμονωμένα, αλλά επαναλαμβάνονται σε πολλά έργα, γεγονός που τους δίνει συστημικό χαρακτήρα.
Με άλλα λόγια, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο τρόπος σχεδιασμού των προγραμμάτων δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ως προς τη διαχείριση των δημόσιων πόρων, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις φαίνεται να περιορίζεται και ο ανταγωνισμός στην αγορά. Ο έλεγχος αφορά τρεις υπηρεσίες:
• Διαχειριστική αρχή του προγράμματος «Ανθρώπινοι Πόροι και Κοινωνική Συνοχή».
• Διαχειριστική αρχή του προγράμματος «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» (Καλλίρης-Παπαθανάσης).
• Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Οι συμβάσεις δεν "έσπασαν" σε μικρότερα τμήματα - όφελος για μεγάλους "παίκτες"
Οι ελεγκτές διαπιστώνουν περιορισμό του ανταγωνισμού, καθώς οι συμβάσεις δεν χωρίστηκαν σε επιμέρους τμήματα, παρ’ ότι αυτό θα έπρεπε να γίνει, καθώς στην πράξη πολλές υπηρεσίες παρασχέθηκαν μέσω υπεργολαβιών και οι υπηρεσίες «ήταν λειτουργικά ανεξάρτητες». Στην πράξη, ενώ θα μπορούσαν να συμμετάσχουν περισσότεροι πάροχοι, η δομή των διαγωνισμών ευνόησε κυρίως μεγάλα σχήματα ή όσους συνεργάζονταν με αυτά.
Ύπαρξη όρων στους διαγωνισμούς που περιόρισαν την αγορά
Οι ίδιοι (προφανώς) ελεγκτές εντόπισαν όρους στους διαγωνισμούς που θεωρούνται περιοριστικοί για τη συμμετοχή της αγοράς. Υπήρχαν «μεροληπτικές εθνικές απαιτήσεις αδειοδότησης για τους παρόχους κατάρτισης, καθώς και μεροληπτικές απαιτήσεις διαπίστευσης για τους φορείς πιστοποίησης.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι απαιτήσεις αυτές παραβιάζουν την αρχή της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης που προβλέπεται στους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις. Η παρατυπία εντοπίστηκε σε όλα τα έργα του δείγματος και χαρακτηρίζεται συστημική, γεγονός που οδηγεί την ΕΕ να προτείνει «δημοσιονομική διόρθωση» 25%.
Ασαφές τι ακριβώς αγοράζει το Δημόσιο
Σε αρκετές συμβάσεις δεν ήταν επαρκώς καθορισμένο το αντικείμενο των υπηρεσιών που θα παρείχαν οι ανάδοχοι. Αναφέρεται «ο ελλιπής ορισμός των όρων παροχής για βασικά στοιχεία υπηρεσιών που οδήγησε σε αβεβαιότητα στην τιμολόγηση, κινδύνους για τον θεμιτό ανταγωνισμό και πιθανές ανεπάρκειες στη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ. Αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα στις τιμές και κινδύνους για τον ανταγωνισμό, καθώς δεν είναι σαφές τι ακριβώς περιλαμβάνεται στις υπηρεσίες που πληρώνονται.
Επίσης, συνιστά παρατυπία και οι Διαχειριστικές Αρχές καλούνται να εφαρμόσουν “δημοσιονομική διόρθωση” 10% στις δηλωμένες και μελλοντικές δαπάνες για τις όλες τις συμβάσεις».
Ο σχεδιασμός των έργων με τη συμμετοχή δυνητικών δικαιούχων
Οι κακοί ελεγκτές διαπιστώνουν ότι πριν από την έκδοση των προσκλήσεων δεν πραγματοποιήθηκε έρευνα αγοράς, ούτε μελέτη σκοπιμότητας. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση, οι δυνητικοί δικαιούχοι συμμετείχαν στη διαμόρφωση του σχεδιασμού και των αναγκών των έργων πριν από τη δημοσίευση των προσκλήσεων (!).
Ουσιαστικά, φορείς που στη συνέχεια συμμετείχαν στην υλοποίηση των προγραμμάτων φαίνεται να είχαν ρόλο και στον αρχικό σχεδιασμό τους. Επίσης, αναφέρεται ότι οι Διαχειριστικές Αρχές αναγνώρισαν ότι εναλλακτικοί φορείς θα μπορούσαν να ήταν κι αυτοί δικαιούχοι (!).
Διογκωμένοι στόχοι και προϋπολογισμοί - έως 87% υποεκτέλεση
Οι ελεγκτές διαπιστώνουν σημαντική υπερεκτίμηση τόσο των στόχων συμμετοχής όσο και των προϋπολογισμών των έργων. Σε ορισμένες περιπτώσεις η υλοποίηση ήταν έως και 87% χαμηλότερη από τους αρχικούς στόχους, γεγονός που δείχνει ότι οι αρχικές εκτιμήσεις ήταν ιδιαίτερα διογκωμένες.
Παράλληλα, σε πολλές περιπτώσεις εφαρμόστηκε η υψηλότερη τιμολόγηση (μοναδιαίο κόστος) χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, παρ’ ότι μεγάλο μέρος της κατάρτισης πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, που κοστίζει φθηνότερα. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν συνδυαστεί με τον τρόπο οργάνωσης των έργων.
Σε αρκετές συμβάσεις προβλέπεται ποσοστό περίπου 3,5% για δαπάνες αυτεπιστασίας των συμπραττόντων φορέων, το οποίο υπολογίζεται επί του συνολικού προϋπολογισμού. Αυτό σημαίνει ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο προϋπολογισμός ενός έργου τόσο μεγαλύτερο είναι και το ποσό που αντιστοιχεί στις συγκεκριμένες αμοιβές αυτών των φορέων.
Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της κατάρτισης
Η συντριπτική πλειονότητα των ωρών εκπαίδευσης πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά. Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, η διαχειριστική αρχή δεν επαλήθευσε συστηματικά τη συμμετοχή των ωφελουμένων, ούτε τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της εκπαίδευσης. Έτσι, δεν υπάρχει καμία σαφής ένδειξη ότι οι συμμετέχοντες απέκτησαν πράγματι τις δεξιότητες που προβλέπονταν από τα προγράμματα.
Σοβαρές ελλείψεις στην τεκμηρίωση της κατάρτισης
Εδώ γράφονται απολύτως εξωφρενικά πράγματα. Οι ελεγκτές της Επιτροπής επέλεξαν ένα δείγμα 30 συμμετεχόντων που συμμετείχαν στο έργο «Σχέδιο Καταπολέμησης του Εγκλήματος (MIS 6012165)». Οι ελεγκτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι καμία δαπάνη δεν μπορεί να θεωρηθεί επιλέξιμη στο πλαίσιο αυτού του έργου, καθώς δεν πληρούνταν ουσιώδεις συμβατικοί και κανονιστικοί όροι. Άρα, μιλάμε εδώ για απάτη.
Αναφέρονται χαρακτηριστικά: Η εκπαίδευση παρασχέθηκε τόσο διαδικτυακά όσο και αυτοπροσώπως, σε αντίθεση με την υποχρεωτική σύμβαση για αυτοπρόσωπες συνεδρίες στις εγκαταστάσεις κράτησης. Αρκετοί συμμετέχοντες αντιμετώπισαν γλωσσικά εμπόδια, καθώς ορισμένοι κρατούμενοι δεν μιλούσαν τη γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε στην εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει κατανόηση (!). Η σύμβαση όριζε ότι οι ενήλικες θα ολοκλήρωναν 300 ώρες εκπαίδευσης και οι ανήλικοι 350 ώρες, καλύπτοντας όλες τις προγραμματισμένες ενότητες. Ο έλεγχος διαπίστωσε ότι 26 από τους 30 συμμετέχοντες του δείγματος δεν ολοκλήρωσαν τις απαιτούμενες ώρες.
Παρ’ όλο που οι ελεγκτές της Επιτροπής ζήτησαν πλήρη τεκμηρίωση της εξέτασης πιστοποίησης, μόνο οι ερωτήσεις της εξέτασης δόθηκαν για όλους τους συμμετέχοντες του δείγματος, χωρίς τα φύλλα απαντήσεων των συμμετεχόντων ή τα αρχεία βαθμολόγησης. Δεν υπήρχε καταγραφή υπογραφών στο μητρώο παρουσίας για κανέναν από τους συμμετέχοντες του δείγματος, ούτε στην αρχή ούτε στο τέλος του μαθήματος. Μόνο ο εκπαιδευτής υπέγραψε (!). Σημειώνεται ότι και η διαχειριστική αρχή πραγματοποίησε αιφνιδιαστικούς επιτόπιους ελέγχους, οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι τα συμβατικά φυσικά παραδοτέα δεν είχαν επιτευχθεί.
Τα καυτά ερωτήματα
Η στήλη ύστερα από αυτά είναι υποχρεωμένη να (ξανα)κάνει κάποια ερωτήματα προς κάθε αρμόδιο, και κυρίως προς τους κυβερνητικούς αξιωματούχους που εποπτεύουν το μεγάλο φαγοπότι:
– Υπάρχει, μετά και το επίσημο έγγραφο της ΕΕ, κάποιος λογικός άνθρωπος που να πιστεύει ότι τα προγράμματα εκπαίδευσης που πραγματοποιούνται μέσω του «Πλαισίου Στρατινάκη» γίνονται με σωστό και νόμιμο τρόπο;
– Γιατί μετά τις πρώτες αποκαλύψεις της στήλης για τις σοβαρές παθογένειες των προγραμμάτων του «Πλαισίου Στρατινάκη» κάποιοι επιδίωξαν/επιδιώκουν με κάθε τρόπο την πραγματοποίηση όλων αυτών των έργων, μεταφέροντάς τα ακόμα και στο ΠΔΕ, δηλαδή στις πλάτες των φορολογουμένων;
– Τι ακριβώς έχουν κάνει τα τελευταία 3 χρόνια οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΕΣΠΑ και τα πολιτικά πρόσωπα που προΐστανται αυτών, ώστε να αποκτήσει η Ελλάδα ένα σοβαρό, αξιόπιστο και εν τέλει αξιοπρεπές σύστημα προγραμμάτων κατάρτισης;
– Με ποια αρμοδιότητα και αιτιολόγηση, για παράδειγμα, κάνει προγράμματα εκπαίδευσης ανέργων μέσω του ΕΣΠΑ η ΕΣΑΜΕΑ του Γιάννη του Βαρδακαστάνη, μέλους του Συντονιστικού Πολιτικού Κέντρου του ΠΑΣΟΚ; Το ίδιο ισχύει και για το ΣΕΠΕ (αν καταλαβαίνω σωστά), δηλαδή το Σώμα Επιθεωρητών Εργασίας (!).
– Στο πρόγραμμα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, όπου προΐστανται οι Παπαθανάσης – Καλλίρης, τελικά υπάρχει κάποιο έργο χωρίς παρατυπίες (όπως λένε οι ελεγκτές); Χρήματα σε υπό σύσταση επιχειρήσεις, τεχνικοί σύμβουλοι, καταρτίσεις με παρατυπίες από πάμπολλα επιμελητήρια, τελικά τι γίνεται; Έτσι θα έρθει το νέο αναπτυξιακό μοντέλο στη Δυτ. Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη μετά την απολιγνιτοποίηση;
Ο γιγαντιαίος λογαριασμός
Σε προηγούμενο δημοσίευμα, η στήλη Big Mouth έγραφε ότι στο τέλος αυτής της ιστορίας κάποιος θα πρέπει να φέρει τον λογαριασμό. Μέχρι στιγμής, όμως, ο λογαριασμός δεν εμφανίστηκε. Ούτε από τα αρμόδια υπουργεία ούτε από τις επίσημες ανακοινώσεις.
Και επειδή σε αυτήν τη χώρα ο λογαριασμός συνήθως εμφανίζεται πάντα στο τέλος -και συνήθως τον πληρώνουν οι ίδιοι-, αξίζει να δούμε τι προκύπτει από τα ίδια τα στοιχεία των έργων. Πόσο θα κοστίσει τελικά στον φορολογούμενο η ιστορία των προγραμμάτων κατάρτισης. Γιατί όταν βάλει κανείς τα νούμερα κάτω, ο λογαριασμός αρχίζει να γίνεται πολύ συγκεκριμένος. Και, κυρίως, πολύ μεγάλος…
Πιθανή επιβάρυνση του ΠΔΕ έως 270 εκατ. ευρώ
Επειδή ο υφυπουργός Πετραλιάς είναι μάλλον σε κρίσιμη ηλικία, να παρουσιάσουμε δύο σενάρια, ένα καλό κι ένα κακό, για να «του έρθει» λίγο μαλακά. Στο καλό σενάριο ο λογαριασμός θα είναι στα 135 εκατ. ευρώ. Όμως στο κακό ο πραγματικός λογαριασμός των καταρτίσεων που ενδέχεται να μεταφερθεί τελικά στις πλάτες των φορολογουμένων ανεβαίνει στα 270 εκατ. ευρώ! Είναι κάτι που ενδεχομένως να μην υπολόγιζε όταν ξημεροβραδιαζόταν με την παραλίγο κουμπάρα του, Άννα Στρατινάκη.
Ας επανέλθουμε στον πυρήνα του θέματος και ας σημειώσουμε ότι τα 15 έργα που τελικά μεταφέρθηκαν στο ΕΣΠΑ 2021-2027, με προϋπολογισμό περίπου 189 εκατ. ευρώ και βάσει της συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Η απορρόφηση, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία (ΑΔΑ: ΨΓΦΥΗ-54Μ) κινείται περίπου στο 29%, αφού μέχρι σήμερα έχουν δηλωθεί δαπάνες περίπου 56 εκατ. ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι μεγάλος αριθμός δράσεων δεν υλοποιήθηκε στον προβλεπόμενο χρόνο. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που τα έργα αυτά βρίσκονται πλέον υπό τον έλεγχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με δημοσιονομική διόρθωση 25%.
Με απλά λόγια, ένα μέρος της χρηματοδότησης μπορεί να αφαιρεθεί από το ΕΣΠΑ και να επιβαρύνει τελικά το ελληνικό Δημόσιο. Επίσης, όπως πληροφορούμαι, κάποιοι «επιτήδειοι» προσπαθούν να πάρουν παράταση στον χρόνο υλοποίησης και μετά τις 31/12/2025, παρά το έγγραφο της ΕΕ. Τότε, όμως, αν τελικά αποφασιστεί να συνεχιστεί η υλοποίηση των έργων αυτών με εθνικούς πόρους, η συνολική επιβάρυνση μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 150 εκατ. ευρώ.
Τα έργα της Δίκαιης Μετάβασης
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα έργα κατάρτισης της Δίκαιης Μετάβασης, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 138 εκατ. ευρώ. Με την επιβολή και σε αυτά δημοσιονομικής διόρθωσης 25%, τότε η επιβάρυνση μπορεί να φτάσει περίπου τα 34 εκατ. ευρώ, τα οποία θα πρέπει να καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Τα 6 έργα που δεν έγιναν δεκτά για χρηματοδότηση στο ΕΣΠΑ από την ΕΕ και αντί να επαναξιολογηθούν ή να επανασχεδιαστούν, μεταφέρθηκαν με νομοθετική ρύθμιση Παπαθανάση στο εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων.
Να υπενθυμίσουμε ότι με δύο διατάξεις που ψηφίστηκαν μέσα σε έναν μήνα, προβλέφθηκε ότι το σύνολο του προϋπολογισμού των έργων θα χρηματοδοτηθεί από εθνικούς πόρους χωρίς νέα αξιολόγηση. Η βασική εξήγηση που δόθηκε από τους αρμόδιους υπουργούς, Παπαθανάση και Κεραμέως, ήταν ότι υπήρχε κίνδυνος αποζημιώσεων λόγω συμβάσεων που είχαν ήδη υπογραφεί. Ωστόσο, όπως είχε αποκαλύψει η στήλη, οι συμβάσεις τελούσαν σε αναστολή και από τα ίδια τα διοικητικά στοιχεία προκύπτει ότι τα έργα δεν είχαν ακόμη ξεκινήσει να υλοποιούνται.
Σε απόφαση του Παπαθανάση (ΑΔΑ: ΨΝΦ7Η-ΗΘ7) καταγράφεται η κατάσταση των συγκεκριμένων έργων. Και τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Για τα έργα αυτά εμφανίζονται «Πληρωμές έως 31.12.2025: 0,00 ευρώ». Άρα ποια η σκοπιμότητα; Ο προϋπολογισμός των 6 έργων φτάνει περίπου τα 66 εκατ. ευρώ.
