Αν και χρειάζεται ακόμη έξι χρόνια, διαμορφώνεται σκακιέρα διαδοχής με δύο γενιές υποψηφίων. Τα ονόματα των «μνηστήρων», οι ισορροπίες, οι συμμαχίες και οι ανατροπές στην Ιεραρχία-Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος συγκεντρώνει υποστήριξη, ενώ αναδύονται και άλλοι ιεράρχες όπως οι Πατρών Χρυσόστομος και Χαλκίδης Χρυσόστομος ως πιθανοί διάδοχοι-Νεότεροι ιεράρχες, όπως οι Φιλαδελφείας-Ν. Ιωνίας Γαβριήλ, Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, Φθιώτιδας Συμεών και Λαρίσης Ιερώνυμος, αναδεικνύονται ως υποψήφιοι για τη διαδοχή, με αυξανόμενη επιρροή.
Στην Εκκλησία τα πράγματα κινούνται αργά. Στη σκακιέρα οι κινήσεις απαιτούν υπομονή και οι παίκτες είναι πάντα έτοιμοι για την επόμενη κίνηση. Τις προηγούμενες ημέρες, η δήλωση του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου ότι μπορεί να ζήσει χωρίς να είναι προκαθήμενος της Ελλαδικής Εκκλησίας, σε ορισμένους προκάλεσε εγρήγορση, στους γνώστες όμως προκάλεσε μειδίαμα.
Αυτοί, άλλωστε, ξέρουν καλά ότι ο κ. Ιερώνυμος, που βρίσκεται ήδη στον 18ο χρόνο της θητείας του, επιθυμεί βαθιά να ξεπεράσει εκείνη του μακαριστού Σεραφείμ, που διήρκεσε 24 χρόνια και δεν έχει καμία πραγματική διάθεση παραίτησης.
Θυμίζουν επίσης ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αρχιεπίσκοπος έχει αφήσει υπονοούμενα ότι θα μπορούσε να αποχωρήσει όχι με τον «φυσικό τρόπο», αλλά ευρισκόμενος εν ζωή. Το μήνυμα, συνεπώς, αφορά την «πεινασμένη γενιά» των επίδοξων διαδόχων του, οι οποίοι διαμορφώνουν συμμαχίες και ισορροπίες, μετρούν κουκιά, και αλλάζουν στρατόπεδα με παραμέτρους τον χρόνο και τον... Θεό.
Η υγεία του κ. Ιερώνυμου είναι καλή. Η πραγματική δυσκολία που αντιμετωπίζει είναι στη βάδιση. Εχει υποβληθεί άλλωστε σε χειρουργικές επεμβάσεις και στα δύο του πόδια και ξεπέρασε τόσο την πρόσφατη περιπέτεια τον περασμένο Οκτώβριο, όταν υπέστη ήπιο ισχαιμικό επεισόδιο, όσο και την παλαιότερη, όταν είχε νοσηλευτεί με κορωνοϊό.
Παραμένει απόλυτα ενεργός ιεράρχης, λειτουργεί -χοροστάτησε πρόσφατα στην εξόδιο ακολουθία για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ-, έχει παρουσία σε κοινωνικές εκδηλώσεις - προ ημερών παρακολούθησε τον «Καποδίστρια» του Γιάννη Σμαραγδή. Κανείς εντός κι εκτός της Εκκλησίας δεν μπορεί να πει ότι δεν ανταποκρίνεται στα καθήκοντά του.
Ο... Θεός, λοιπόν, και έως τώρα ο χρόνος συμμαχούν προς την πραγμάτωση της επιθυμίας του κ. Ιερώνυμου, αν και επτά χρόνια που απαιτούνται για να ξεπεραστεί η θητεία του Σεραφείμ είναι πολύ μακρύ διάστημα.
Ο χρόνος όμως, διαμορφώνει ουσιαστικά δύο «σειρές» για τη διαδοχή του κ. Ιερώνυμου, με τα δεδομένα να αλλάζουν για ιεράρχες λόγω εξελίξεων που δεν θα μπορούσαν να προβλέψουν, αλλά και με νέα πρόσωπα να αναδεικνύονται και να μπαίνουν στην άτυπη, αλλά εν εξελίξει, κούρσα της διαδοχής: η Εκκλησία, άλλωστε, είναι πάντα έτοιμη για την επόμενη μέρα, πράγμα που έχει αποδειχτεί στην πορεία των αιώνων.
Προβλήματα υγείας
Αυτοί, άλλωστε, ξέρουν καλά ότι ο κ. Ιερώνυμος, που βρίσκεται ήδη στον 18ο χρόνο της θητείας του, επιθυμεί βαθιά να ξεπεράσει εκείνη του μακαριστού Σεραφείμ, που διήρκεσε 24 χρόνια και δεν έχει καμία πραγματική διάθεση παραίτησης.
Θυμίζουν επίσης ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αρχιεπίσκοπος έχει αφήσει υπονοούμενα ότι θα μπορούσε να αποχωρήσει όχι με τον «φυσικό τρόπο», αλλά ευρισκόμενος εν ζωή. Το μήνυμα, συνεπώς, αφορά την «πεινασμένη γενιά» των επίδοξων διαδόχων του, οι οποίοι διαμορφώνουν συμμαχίες και ισορροπίες, μετρούν κουκιά, και αλλάζουν στρατόπεδα με παραμέτρους τον χρόνο και τον... Θεό.
Η υγεία του κ. Ιερώνυμου είναι καλή. Η πραγματική δυσκολία που αντιμετωπίζει είναι στη βάδιση. Εχει υποβληθεί άλλωστε σε χειρουργικές επεμβάσεις και στα δύο του πόδια και ξεπέρασε τόσο την πρόσφατη περιπέτεια τον περασμένο Οκτώβριο, όταν υπέστη ήπιο ισχαιμικό επεισόδιο, όσο και την παλαιότερη, όταν είχε νοσηλευτεί με κορωνοϊό.
Παραμένει απόλυτα ενεργός ιεράρχης, λειτουργεί -χοροστάτησε πρόσφατα στην εξόδιο ακολουθία για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ-, έχει παρουσία σε κοινωνικές εκδηλώσεις - προ ημερών παρακολούθησε τον «Καποδίστρια» του Γιάννη Σμαραγδή. Κανείς εντός κι εκτός της Εκκλησίας δεν μπορεί να πει ότι δεν ανταποκρίνεται στα καθήκοντά του.
Ο... Θεός, λοιπόν, και έως τώρα ο χρόνος συμμαχούν προς την πραγμάτωση της επιθυμίας του κ. Ιερώνυμου, αν και επτά χρόνια που απαιτούνται για να ξεπεραστεί η θητεία του Σεραφείμ είναι πολύ μακρύ διάστημα.
Ο χρόνος όμως, διαμορφώνει ουσιαστικά δύο «σειρές» για τη διαδοχή του κ. Ιερώνυμου, με τα δεδομένα να αλλάζουν για ιεράρχες λόγω εξελίξεων που δεν θα μπορούσαν να προβλέψουν, αλλά και με νέα πρόσωπα να αναδεικνύονται και να μπαίνουν στην άτυπη, αλλά εν εξελίξει, κούρσα της διαδοχής: η Εκκλησία, άλλωστε, είναι πάντα έτοιμη για την επόμενη μέρα, πράγμα που έχει αποδειχτεί στην πορεία των αιώνων.
Προβλήματα υγείας
Εως πρότινος, ο Μητροπολίτης Σύρου Δωρόθεος θεωρείτο από μεγάλο μέρος των ιεραρχών ως η «φυσική συνέχεια» μετά τον κ. Ιερώνυμο. Ωστόσο, στα 72 του χρόνια, ο κ. Δωρόθεος αντιμετωπίζει σοβαρή περιπέτεια με την υγεία του. Καθώς περιγράφεται ως «ιατροφοβικός», αμελούσε εξετάσεις και συμπτώματα. Εφτασε στο νοσοκομείο για να υποβληθεί σε επέμβαση που θεωρείται ρουτίνας, που όμως ανέβαλε επί σχεδόν πέντε χρόνια.
Πήγε όταν πλέον είχε εμφανίσει αστάθεια. Λίγο καιρό αργότερα βρέθηκε σε άλλο νοσοκομείο για να αντιμετωπίσει διαφορετικό πρόβλημα και εκεί διαπιστώθηκε ότι είχε υπερβολική ποσότητα υγρού στον πνεύμονα και χαμηλό κορεσμό οξυγόνου, συνεπεία λάθους χειρισμού στην προηγούμενη επέμβαση. Ο κ. Δωρόθεος αναρρώνει και ανακτά τις δυνάμεις του, ωστόσο, αυτή την περίοδο, τουλάχιστον, η ομάδα των ιεραρχών που θα τον στήριζε σε μια μάχη διαδοχής έχει αποδυναμωθεί σημαντικά.
O Μητροπολίτης Σύρου Δωρόθεος
Πληροφορίες αναφέρουν ότι τουλάχιστον δέκα Μητροπολίτες έχουν κινηθεί προς τον έτερο ισχυρό πόλο, τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο. Ο 66χρονος ιεράρχης ήταν ο τελευταίος Μητροπολίτης που αναδείχθηκε επί Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, με εισήγηση ωστόσο του Δωρόθεου. Ο Μεσσηνίας είναι ισχυρό πρόσωπο και διαχρονικά έχει εκφράσει «αντιπολιτευτική» στάση σε κρίσιμα ζητήματα που έφερναν την Εκκλησία στο προσκήνιο.
Οπως λένε ιεράρχες, μεταξύ εκείνων που μετακινήθηκαν από τον Σύρου στον Μεσσηνίας είναι ο Θεσσαλιώτιδος Τιμόθεος (είχε εκλεγεί επί Χριστόδουλου) και ο Κηφισιάς Κύριλλος (επί Ιερώνυμου). Στη σκακιέρα της διαδοχής, αν αυτή θα έπρεπε να γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα, τοποθετείται από ιεράρχες ο 68χρονος Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος, αν και ο ίδιος φαίνεται να το επιθυμεί λιγότερο από τους υποστηρικτές του. Ιδιαίτερης εκτίμησης από σημαντική μερίδα ιεραρχών πάντως χαίρει και ο 69χρονος Μητροπολίτης Χαλκίδας Χρυσόστομος, πράγμα που τον θέτει στο κουαρτέτο της επόμενης μέρας, αν η διαδοχή ήταν κάτι άμεσο.
Οι συγκεκριμένοι τέσσερις ιεράρχες τη δεδομένη στιγμή πληρούν τον άτυπο, μεν, κανόνα, δε, των «άνω των 55», ελάχιστη ηλικία που θα πρέπει να έχει ένας υποψήφιος ιεράρχης για να είναι επιλέξιμος για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο συγκεκριμένος κανόνας δεν ισχύει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο - ο κ. Βαρθολομαίος, άλλωστε, αναδείχθηκε Πατριάρχης στα 51 του χρόνια.
Μεγάλη επιρροή
Πολλοί μητροπολίτες, πάντως, δεν παραλείπουν από την εξίσωση μιας κούρσας διαδοχής την επιρροή και τον ρόλο που μπορούν να παίξουν μητροπολίτες από την παλαιότερη γενιά των ιεραρχών. Τέτοια πρόσωπα είναι ο Σπάρτης Ευστάθιος (αν και ο ίδιος φέρεται να δηλώνει κουρασμένος, πλέον), ο Υδρας Εφραίμ (ο τσάρος των οικονομικών της Εκκλησίας), ο Ναυπάκτου Ιερόθεος (που στα 81 του χρόνια πια είναι ίσως ο σημαντικότερος εν ζωή θεολόγος με τεράστιο συγγραφικό έργο) και ο 83χρονος Μητροπολίτης Ξάνθης Παντελεήμων.
Οσο περνάει ο χρόνος, πάντως, σε σειρά δυνατότητας εκλογής προστίθενται τέσσερις ιεράρχες της νέας γενιάς της Εκκλησίας, με διαφορετικά μεν χαρακτηριστικά ο καθένας, αλλά ταυτόχρονα και αυξανόμενη επιρροή. Αυτή τη στιγμή δεν πληρούν τον κανόνα των 55, ωστόσο, όσο ο καιρός κυλάει προς την εκπλήρωση της επιθυμίας του κ. Ιερώνυμου, φέρνει και εκείνους σε θέση να τρέξουν σε κούρσα διαδοχής.
Στον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας - Ν. Ιωνίας Γαβριήλ, που υπήρξε «παιδί» του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, αρχιγραμματέας και πρωτοσύγκελος της Αρχιεπισκοπής, συνεργάτης του νυν Αρχιεπισκόπου, αναγνωρίζεται το επικοινωνιακό χάρισμα, μεταξύ άλλων. Πολλοί θα έβλεπαν μια μάχη στήθος με στήθος ανάμεσα στον κ. Γαβριήλ και τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεο.
Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος
Είναι περίπου συνομήλικοι (έχουν σχεδόν δύο χρόνια διαφορά με πρεσβύτερο τον Γαβριήλ), ο Θεσσαλονίκης είναι πνευματικό παιδί του Χαλκίδος Χρυσόστομου, χαίρει της απόλυτης εκτίμησης του κ. Ιερώνυμου και κανείς δεν παραβλέπει ότι έχει προοδευτικό λόγο, που τον απευθύνει μάλιστα σε ένα δύσκολο και πιο συντηρητικό κοινό, που είναι αυτό της Μητρόπολής του. Στο τρίτο πρόσωπο αυτού του νέου δυναμικού κουαρτέτου της Εκκλησίας, τον Μητροπολίτη Φθιώτιδας Συμεών, όλοι αναγνωρίζουν ως κύριο προσόν τη στρατηγική του σκέψη, αλλά και την εργατικότητά του.
Ο μεγαλύτερος στην τετράδα των νεότερων ιεραρχών -πιθανών διεκδικητών του αρχιεπισκοπικού θρόνου- είναι ο Μητροπολίτης Λαρίσης Ιερώνυμος. Στα 55 του χρόνια ο κ. Ιερώνυμος συνδυάζει την ισχυρή του μόρφωση στα νομικά με τη θεολογική-εκκλησιαστική θεώρηση των πραγμάτων στις δημόσιες τοποθετήσεις του. Ο ίδιος άλλωστε παραιτήθηκε από τον Δικηγορικό Σύλλογο της Αθήνας όταν εκάρη και χειροτονήθηκε.
O Μητροπολίτης Λαρίσης Ιερώνυμος
Ηταν χαρακτηριστικές οι τοποθετήσεις του κατά τη συζήτηση του νόμου για τα ομόφυλα ζευγάρια, όταν θεολογικά επιχειρηματολογούσε για το θέμα της ομοφυλοφιλίας και νομικά στο ζήτημα της παρένθετης μητρότητας που είχε αναδειχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα στη δημόσια συζήτηση (παράλληλα, βέβαια, με αγρυπνίες κατά του νόμου).
Στο παρασκήνιο, πάντως, άσχετα με τον πραγματικό στόχο της δήλωσης του κ. Ιερώνυμου, ότι μπορεί να ζήσει και χωρίς να είναι Αρχιεπίσκοπος, η φράση του ερμηνεύεται ως προσπάθειά του να ζυγίσει αντιδράσεις, να δει κινήσεις από τους φιλόδοξους ιεράρχες, αλλά και πιθανές προσπάθειές τους για συμμαχίες εκτός Εκκλησίας. Ο ίδιος άλλωστε έχει αποδείξει ότι είναι τεχνίτης των ισορροπιών, ενώ πρόσωπα από το άμεσο περιβάλλον του υπενθυμίζουν ότι αυτοί που ψηφίζουν είναι οι ιεράρχες.
Υπαρξιακές αναζητήσεις
Ο Αρχιεπίσκοπος, πάντως, περισσότερο από άλλοτε το τελευταίο διάστημα, δείχνει να έχει υπαρξιακές αναζητήσεις που τον κάνουν να διαβάζει περισσότερο. Ιστορία, κυρίως βυζαντινή, φιλοσοφία, κάνει επαναλήψεις σε κλασικά έργα, συνήθως ακούγοντας κλασική μουσική και όπερα, ενώ σε πιο χαλαρές στιγμές εκτιμά τα έντεχνα ελληνικά, τη μουσική του Μικρούτσικου, τη φωνή του Μητροπάνου.
Ρόλο σε αυτά εκτιμάται ότι έχει παίξει το γεγονός ότι έφυγαν από τη ζωή πρόσωπα του άμεσου οικογενειακού και φιλικού του περιβάλλοντος. Του στοίχισαν ιδιαίτερα η κοίμηση του Μαντινείας Αλέξανδρου το 2023 και του Ηλείας Γερμανού την ίδια χρονιά, αλλά και του προσωπικού του φίλου και συμφοιτητή, του Μανώλη Χατζηγιακουμή, του σημαντικού κλασικού φιλόλογου-φροντιστή. Μεταξύ των μαθητών του ήταν και η Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Οι μαθητές του τον θυμούνται πάντα ως τον δάσκαλο που έφυγε το 2024 από τη ζωή. Ωστόσο, ο θάνατος που έχει τσακίσει συναισθηματικά τον Αρχιεπίσκοπο ήταν αυτός της νύφης του Ειρήνης, γυναίκας του αδελφού του Αλέκου, και δεν είχε κρύψει τη συντριβή του κατά την κηδεία, πριν από έναν μήνα, στα Οινόφυτα.
Ο κ. Ιερώνυμος εξακολουθεί να νοιάζεται και να «έχει φιλοδοξίες» σε σχέση με το ζήτημα της εκκλησιαστικής περιουσίας, αναγνωρίζοντας πάντως ότι απαιτείται πολύς χρόνος, ακόμη κι αν άρχιζαν όλες οι διαδικασίες να τρέχουν άμεσα και με ταχείς ρυθμούς. Για τον ίδιο παραμένει στόχος η οικονομική αυτοτέλεια της Εκκλησίας, ακόμη και για τη μισθοδοσία του κλήρου, ώστε να είναι έτοιμη ακόμη και για τον περίφημο διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας.
Ενα από τα ζητήματα που τον απασχολεί ιδιαίτερα είναι, σύμφωνα με συνομιλητές του, το Δημογραφικό και η δυνατότητα της Εκκλησίας να συμβάλλει προς την ενίσχυση των νέων ζευγαριών. Σε αυτό το πλαίσιο συζητά τη διάθεση χρημάτων από την Εκκλησία τόσο για την ανέγερση φοιτητικών εστιών όσο και φθηνής στέγης για νέα ζευγάρια σε οικόπεδα της Εκκλησίας και σε συνεργασία με το κράτος.
Παράλληλα, εκφράζει ανησυχία για τον κίνδυνο εξισλαμισμού στην Ευρώπη, αλλά και για τον κίνδυνο να κοπούν οι γέφυρες της διασποράς με την Ελλάδα, διαπιστώνοντας ότι φθίνει η ελληνική παιδεία για τα παιδιά των Ελλήνων μεταναστών.
Παράλληλα, εκφράζει ανησυχία για τον κίνδυνο εξισλαμισμού στην Ευρώπη, αλλά και για τον κίνδυνο να κοπούν οι γέφυρες της διασποράς με την Ελλάδα, διαπιστώνοντας ότι φθίνει η ελληνική παιδεία για τα παιδιά των Ελλήνων μεταναστών.
Ματίνα Ηρειώτου
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ