Η επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου συνιστά μια ευθεία αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα εκτός από τις διπλωματικές κινήσεις έχει στην φαρέτρα της πολλά όπλα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει. Τα γνωρίζει, τα έχει υπ’ όψιν και τα εξετάζει.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η πρώτη και πλέον καθοριστική κίνηση στην οποία θα μπορούσε να προχωρήσει η ελληνική πλευρά είναι η πλήρης μονομερής ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στη νοτιοανατολική Μεσόγειο στην ενδιάμεση γραμμή (μέση γραμμή). Η ενέργεια αυτή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί επ’ ουδενί αυθαίρετη αφού υπάρχει η νομική και θεσμική θεμελίωση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Η Άγκυρα και η κυβέρνηση της Τρίπολης επιχείρησαν να εξαφανίσουν από τον γεωγραφικό χάρτη την επήρεια μεγάλων ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάσος και η Κάρπαθος. Με την επιβολή μιας αυθαίρετης οριοθέτησης, προσπάθησαν να δημιουργήσουν τετελεσμένα στην καρδιά της Μεσογείου.
Η Ελλάδας θα μπορούσε να απαντήσει μέσω της ανακήρυξης ΑΟΖ στη μέση γραμμή στέλνοντας μήνυμα αποκατάστασης της διεθνούς νομιμότητας, θέτοντας παράλληλα εμφατικά τα πραγματικά όρια της ελληνικής δικαιοδοσίας. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να προσφέρει το απαραίτητο υπόβαθρο για τη σύναψη μελλοντικών διακρατικών συμφωνιών και την προσέλκυση σοβαρών διεθνών επενδύσεων. Όταν ένα κράτος ασκεί με αυτοπεποίθηση τα δικαιώματα που του παρέχει το διεθνές δίκαιο, εκπέμπει σήμα σταθερότητας και αποφασιστικότητας τόσο προς τους συμμάχους όσο και προς τους δυνητικούς αμφισβητίες της περιοχής.
Μία τέτοια ενέργεια θα μπορούσε ακόμη και να πυροδοτήσει σειρά εξελίξεων, που εν τέλει να ακυρώσουν νομικά την ίδια την απόφαση της Λιβύης να συμφωνήσει με την Τουρκία για την σύναψη του ανυπόστατου μνημονίου, το οποίο απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ως συμφωνία.
Η μονομερής ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) από την Ελλάδα νοτίως της Κρήτης και των Δωδεκανήσων θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για να προσφύγει η Λιβύη στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) ή σε διεθνές διαιτητικό δικαστήριο.
Αυτό συμβαίνει λόγω του τρόπου με τον οποίο το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αντιμετωπίζει τις επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις νομικές διαφωνίες μεταξύ γειτονικών κρατών.
Υπενθυμίζεται ότι η Λιβύη έχει αναγνωρίσει και στο παρελθόν τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου, καθώς έχει προσφύγει σε αυτό με συνυποσχετικά για υποθέσεις οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, όπως με την Τυνησία (1982) και τη Μάλτα (1985).
Ο νόμος Μανιάτη
Η ανακήρυξη των ζωνών μπορεί να συνοδευτεί από την ουσιαστική ενίσχυση και εφαρμογή του Νόμου 4001 του 2011, γνωστού στο ευρύ κοινό ως νόμου Μανιάτη. Ο συγκεκριμένος νόμος αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα νομικά όπλα που διαθέτει η χώρα μας, καθώς ορίζει με σαφήνεια ότι, ελλείψει οριοθέτησης με γειτονικά κράτη, τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ συμπίπτουν με την ενδιάμεση γραμμή, τη λεγόμενη μέση γραμμή.
Η πρακτική ενίσχυση του νόμου σημαίνει περάσματα από τη θεωρία στην πράξη. Η Ελλάδος μπορεί να προχωρήσει στην οριοθέτηση θαλάσσιων οικοπέδων για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νοτίως και ανατολικώς της Κρήτης, βασιζόμενη ακριβώς στην αρχή της μέσης γραμμής, την οποία και η ίδια η Λιβύη έχει αναγνωρίσει σε σχετικούς χάρτες. Όταν η Πολιτεία παραχωρεί αδειοδοτήσεις σε διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς και προωθεί ερευνητικές εργασίες εντός αυτών των ορίων, δημιουργεί μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα στο πεδίο. Η παρουσία διεθνών επιχειρηματικών συμφερόντων στην περιοχή λειτουργεί ως πρόσθετος παράγοντας αποτροπής, καθιστώντας σαφές ότι η Ελλάδα διαχειρίζεται υπεύθυνα και ενεργά τους φυσικούς της πόρους.
Η επέκταση στη συνορεύουσα ζώνη των 24 μιλίων
Το δεύτερο πυλώνας της προτεινόμενης στρατηγικής αφορά την ανακήρυξη και επέκταση της Συνορεύουσας Ζώνης έως τα 24 ναυτικά μίλια από τις ελληνικές ακτές. Βάσει της Διεθνούς Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, η Συνορεύουσα Ζώνη εκτείνεται αμέσως μετά τα χωρικά ύδατα και παρέχει στο παράκτιο κράτος εξαιρετικά αυξημένες αρμοδιότητες αστύνευσης, πρόληψης και καταστολής.
Η κίνηση αυτή δεν θίγει το καθεστώς των χωρικών υδάτων, αλλά δημιουργεί ένα ζωτικό θαλάσσιο «μαξιλάρι» ασφαλείας. Στη ζώνη αυτή, οι ελληνικές αρχές αποκτούν το πλήρες δικαίωμα να διενεργούν ελέγχους για την πρόληψη παραβάσεων που αφορούν τη μεταναστευτική νομοθεσία, τους τελωνειακούς κανόνες, καθώς και υγειονομικές ή φορολογικές διατάξεις. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά κρίσιμο εργαλείο, το οποίο επιτρέπει την αποτελεσματική επιτήρηση των θαλάσσιων προσβάσεων της χώρας πολύ πριν τα ξένα σκάφη πλησιάσουν τις ακτές μας.
Ανάχωμα στο μεταναστευτικό
Η σημασία της Συνορεύουσας Ζώνης γίνεται ακόμη πιο έκδηλη αν αναλογιστεί κανείς τον κίνδυνο εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών από τη Βόρεια Αφρική ή την Τουρκία. Το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν έχει μόνο γεωμετρικές και ενεργειακές βλέψεις, αλλά δημιουργεί και τις προϋποθέσεις για ασύμμετρες υβριδικές απειλές. Η διοχέτευση ανεξέλεγκτων κυμάτων μεταναστών προς την Κρήτη και τα νότια νησιά μας αποτελεί ένα σενάριο που η Αθήνα οφείλει να είναι σε θέση να εξουδετερώσει εν τη γενέσει του.
Με τη θεσμοθέτηση των 24 ναυτικών μιλίων, το Λιμενικό Σώμα και η Πολεμική Αεροπορία αποκτούν τη νομική κάλυψη να εντοπίζουν, να ανακόπτουν και να ελέγχουν ύποπτα σκάφη διακινητών σε μεγάλη απόσταση από την εθνική επικράτεια. Η δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης αποτρέπει την αιφνιδιαστική είσοδο μεγάλου αριθμού ατόμων στα χωρικά ύδατα, προστατεύοντας ταυτόχρονα την ανθρώπινη ζωή στη θάλασσα και την εθνική ασφάλεια.
Η συνδυαστική εφαρμογή της ανακήρυξης ΑΟΖ, της ενεργοποίησης του νόμου Μανιάτη και της επέκτασης της Συνορεύουσας Ζώνης είναι μερικά από τα όπλα που έχει στα χέρια της η ελληνική διπλωματίας που της δίνει τη δυνατότητα συγκρότησης μιας συνεκτικής και επιθετικής διπλωματίας δικαίου. Η ανάληψης αυτού του είδους της πρωτοβουλίας των κινήσεων θα μπορούσε να επιφέρει αιφνιδιασμό αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσει κι έναν νέο πόλο έντασης. Κάτι που δεν ευνοεί το κλίμα ηρεμίας που επιθυμεί η αγορά για την προσέλκυση επενδυτών.
Η επιλογή ωστόσο μίας τέτοιας τακτικής συνδυάζει την κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων στον ενεργειακό τομέα με την ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας στον τομέα της αστυνόμευσης και της φύλαξης των συνόρων.
ENIKOS