«Τα οχυρά δεν παραδίδονται, κυριεύονται» - Η τριπλή συνθηκολόγηση - Ο αφοπλισμός των ηρωικών Ελλήνων μαχητών - Ελλάδα, η χώρα που αντιστάθηκε περισσότερο από κάθε άλλη στον Άξονα
Τέτοιες μέρες, πριν από 85 χρόνια βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα. Οι Γερμανοί συνάντησαν απροσδόκητη γι’ αυτούς αντίσταση, από τους πολύ λιγότερους αριθμητικά Έλληνες, στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά».
Η κατάρρευση της γιουγκοσλαβικής αντίστασης σε ελάχιστο χρονικό διάστημα επέτρεψε στην 2η Γερμανική Τεθωρακισμένη Μεραρχία, να περάσει τα σύνορα, δυτικά της λίμνης Δοϊράνης, παρακάμπτοντας τη «Γραμμή Μεταξά». Τα μεσάνυχτα της 8ης Απριλίου 1941, η Θεσσαλονίκη καταλήφθηκε. Ακολούθησε η συνθηκολόγηση του ΤΣΑΜ (Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας και η αδυναμία επικοινωνίας του με το ΤΣΗ (Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου). Οι Γερμανοί συνέχισαν την πορεία τους προς τη Νότια Ελλάδα. Στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» υπήρξαν στιγμές απαράμιλλου ηρωισμού από τους Έλληνες υπερασπιστές τους που «υποχρέωσαν» τους ψυχρούς και κυνικούς Γερμανούς να παρουσιάσουν όπλα στους Έλληνες που παραδόθηκαν αήττητοι ή να τους συγχαρούν για τον αγώνα τους, παρά τις μεγάλες απώλειες που είχαν.

«Τα οχυρά παραδίδονται μόνο όταν κυριευτούν από τον αντίπαλο» (Γεώργιος Δουράτσος, Ταγματάρχης)

«..τα Οχυρά Δεν Παραδίδονται, Καταλαμβάνονται» και ότι «….τοιούτων διαταγών περί ανακωχής κ.λπ στερούμεθα παρά των ιεραρχικώς προϊσταμένων μας αρχών. Διαταγάς λαμβάνομεν και εκτελούμεν μόνον τας προερχομένας εκ των προϊσταμένων μας αρχών» και ότι «..ο αγών θα συνεχιστεί, πάσα δε απόπειρα προσεγγίσεως του οχυρού θα συντριβεί». Ο κήρυκας διαβεβαίωσε τον Δουράτσο επικαλούμενος την στρατιωτική του τιμή ότι δεν επρόκειτο για απάτη και όρισε νέα συνάντηση για την 06:00 της επόμενης.
Ο Συριανός, Κωνσταντίνος Δουράτσος (1894-1981), ο οποίος αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Υποστράτηγου επικοινώνησε με τη Μεραρχία, απ’ όπου ενημερώθηκε προφορικά και στη συνέχεια γραπτά, από τον ίδιο τον Μπακόπουλο, ότι όντως υπήρξε συνθηκολόγηση. Η παράδοση του Ρούπελ έγινε στις 6 π.μ. της 10ης Απριλίου 1941 στον Γερμανό Συνταγματάρχη Erich Petersen. O Petersen εξέφρασε τον θαυμασμό του για τον Ελληνικό Στρατό και τα συγχαρητήρια του και την ηρωική αντίσταση του οχυρού, είπε τέλος, ότι τα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» είναι ανώτερα από τη «Γραμμή Μαζινό» και εφάμιλλη της «Γραμμής Ζίγκφριντ».

Η συνθηκολόγηση Τσολάκογλου

Ο Διοικητής του ΤΣΗ, Αντιστράτηγος Πιτσίκας, σε αναφορά του, μέσω του Συνταγματάρχη Γρηγορόπουλου, βοηθού επιτελάρχη, παρουσίαζε σε αναφορά του στον Παπάγο, στις 19.00 της 16ης Απριλίου την τραγική κατάσταση που επικρατούσε μεταξύ των ανδρών του και ζητούσε συνθηκολόγηση. Ο Πιτσίκας σε νέα έκκληση του στις 18 Απριλίου ικέτευε: «Για όνομα του Θεού, σώστε τον στρατό από τους Ιταλούς». Είχε προηγηθεί διαταγή του Παπάγου, με την οποία επέτρεπε στο ΤΣΗ να συνθηκολογήσει, μόλις ο Γεώργιος Β’ και η κυβέρνηση αναχωρούσαν από την Αθήνα. Αυτό έγινε τελικά στις 23 Απριλίου. Επικεφαλής της κυβέρνησης τέθηκε ο Εμμανουήλ Τσουδερός. Όλοι οι σχεδιασμοί στην Αθήνα πάντως αποδείχτηκε ότι δεν είχαν κανένα νόημα, καθώς αιφνιδιάστηκαν από τις εξελίξεις. Οι Διοικητές του Α’ Σώματος Στρατού (Αντιστράτηγος Παναγιώτης Δεμέστιχας), του Β’ Σώματος Στρατού(Αντιστράτηγος Γεώργιος Μπάκος),ο Διοικητής του Γ’ Σώματος Στρατού (Αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου) και ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων πίεζαν τον Πιτσίκα να αναλάβει πρωτοβουλία και να ζητήσει ανακωχή με τον εχθρό. Ο Πιτσίκας αρνήθηκε κατηγορηματικά. Τότε, οι τρεις Σωματάρχες και ο Μητροπολίτης Σπυρίδων αποφάσισαν να τον αγνοήσουν και ζήτησαν από τον αρχαιότερο όλων, τον Τσολάκογλου, να αναλάβει πρωτοβουλία. Ο Τσολάκογλου έστειλε στην Αθήνα τον Επιτελάρχη του για συνεννοήσεις. Σύντομα αυτός κατάλαβε ότι κανείς δεν ήθελε να αναλάβει την ευθύνη για την υπογραφή συνθηκολόγησης. Εν αγνοία του Παπάγου, ο Επιτελάρχης του Τσολάκογλου έστειλε από το Γενικό Στρατηγείο σήμα, στο οποίο ανέφερε στον Τσολάκογλου ότι μπορούσε να έρθει σε συνεννόηση με τους Γερμανούς, αν συμφωνούσαν και οι άλλοι Σωματάρχες(Ν. Γιαννόπουλος, "Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ", σελ. 108). Ήταν 02.00 π.μ. της 20ης Απριλίου 1941. Ο Τσολάκογλου, ως τότε ήταν αναποφάσιστος. Μετά τη λήψη του σήματος του Επιτελάρχη του όμως αποφάσισε να αναλάβει πρωτοβουλία. Κάλεσε τον Πιτσίκα και του παρουσίασε τις απόψεις του Επιτελάρχη λέγοντας ότι αυτές ήταν θέσεις του Γενικού Στρατηγείου.

Ο Πιτσίκας παραιτήθηκε και ξεκίνησε για την Αθήνα τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου. Μαζί του ήταν και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Αφού έφτασαν στη Ναύπακτο, πέρασαν με μια μαούνα στον Ψαθόπυργο Αχαΐας. Εκεί τους περίμεναν δύο αυτοκίνητα για να τους μεταφέρουν στην Αθήνα. Ο Πιτσίκας αρρώστησε και εξουσιοδότησε τον, απλό δεκανέα τότε, αλλά διαπρεπή νομομαθή και πανεπιστημιακό Κανελλόπουλο, να μεταφέρει στον βασιλιά Γεώργιο Β’ όσα έγιναν εκείνες τις μέρες στο μέτωπο.
Στις 18 Απριλίου οι Γερμανοί είχαν καταλάβει τα Γρεβενά μπαίνοντας ανάμεσα στις βρετανικές μονάδες που μάχονταν στη διάβαση Κλειδίου και στα ελληνικά τμήματα που συμπτύσσονταν από την Αλβανία. Η κατάσταση ήταν δύσκολη, αλλά όχι τραγική. Τμήματα της ΧΙ Μεραρχίας αμύνονταν στις διαβιβάσεις Κατάρας και Ζυγού. Η μονή απειλή προερχόταν από την κατεύθυνση Καλαμπάκας προς Μέτσοβο. Το πρωί της 20ης Απριλίου, γερμανικά τμήματα κινούμενα προς Μέτσοβο χτυπήθηκαν από πυρά πυροβολικού της Μεραρχίας. Όμως τα πυρά σταμάτησαν σχεδόν αμέσως, καθώς μια τριμελής επιτροπή αξιωματικών του Γ’ Σώματος Στρατού, να συναντήσει τους Γερμανούς, για να συζητήσουν τους όρους της ανακωχής.

Στις 18.00 της 20ης Απριλίου 1941, στο χωριό Βοτονόσι, που απέχει 45 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα και βρίσκεται πολύ κοντά στο Μέτσοβο, ο Αντιστράτηγος Τσολάκογλου και ο Υποστράτηγος Ζεπ Ντίτριχ της LSSAH (1η Μεραρχία Πάντσερ SS «Σωματοφυλακή Αδόλφος Χίτλερ», η οποία ξεκίνησε ως προσωπική σωματοφυλακή του Χίτλερ και φρουρά της Καγκελαρίας του Ράιχ υπέγραψαν συνθηκολόγηση. Οι όροι της όμως θεωρήθηκαν ιδιαίτερα ευνοϊκοί για τους Έλληνες, ενώ ο Παπάγος διέτασσε «άμυνα μέχρις εσχάτων». Το απόγευμα της 21ης Απριλίου μια γερμανική αντιπροσωπεία έφτασε στα Γιάννενα και ζήτησε από τον Τσολάκογλου την υπογραφή ενός νέου πρωτοκόλλου συνθηκολόγησης, με λιγότερο ευνοϊκούς όρους για τις ελληνικές δυνάμεις. Ο Τσολάκογλου αρνήθηκε, αλλά οι Γερμανοί επέμεναν. Τελικά υποχρεώθηκε να το υπογράψει «ως αιχμάλωτος πολέμου άνευ ελευθερίας γνώμης», όπως δήλωσε χαρακτηριστικά. Το μεσημέρι της 22ας Απριλίου 1941. Ο Γερμανός στρατιωτικός ακόλουθος στη Ρώμη φον Ρίντελεν διάβασε τους όρους της συμφωνίας στον Μουσολίνι, ο οποίος έγινε έξαλλος, γιατί δεν αφοπλίστηκαν οι αξιωματικοί και γιατί δεν αιχμαλωτίστηκαν οι στρατιώτες. Ο φον Ρίντελεν απάντησε ότι αυτή η «τιμή» άξιζε στους Έλληνες. Τελικά, ο Χίτλερ έκανε για μια ακόμα φορά το χατίρι στον Μουσολίνι και δέχτηκε να υπογράψουν κι αυτοί τη Συνθήκη Ανακωχής. Ο Τσολάκογλου κλήθηκε για τρίτη (!) φορά σε λίγες μέρες, να υπογράψει συμφωνία ανακωχής, αυτή τη φορά στη Θεσσαλονίκη, με τον Γερμανό Στρατηγό Γιοντλ και τον Ιταλό Στρατηγό Φερέρο. Οι ίδιοι οι Γερμανοί, δεν μπορούσαν να ανεχθούν το γεγονός ότι οι Ιταλοί… παρίσταναν τους νικητές. Έτσι άφησαν να εννοηθεί ότι όποια ελληνικά τμήματα βρίσκονταν νότια της «γραμμής» Ηγουμενίτσα - Μπιζντούνι (σήμερα Ελεούσα Ιωαννίνων) - Μέτσοβο, θα θεωρούνταν αιχμάλωτοι των Γερμανών, συνεπώς θα παρέδιδαν τα όπλα τους και θα έφευγαν για τα σπίτια τους. Έτσι, οι άνδρες του ΤΣΗ κινούμενοι γρήγορα, με όσες δυνάμεις είχαν βρέθηκαν, στις 23 Απριλίου, νότια της γραμμής αυτής.
Η παράδοση των όπλων ήταν συγκινησιακά φορτισμένη. Ο Αλέξανδρος Λαζάνης, που μαζί με άλλους συμπολεμιστές του παρέδωσαν τον οπλισμό τους στους Γερμανούς στο μικρό ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής του Μαντείου της Δωδώνης είδαν έκπληκτοι τον Γερμανό Λοχία, που παρέλαβε τα όπλα, καθώς τους αντίκρισε δακρυσμένους, να τους χαιρετά με θερμή χειραψία και μετά στρατιωτικά! Ο Κώστας Ζαχαράκης, παρέδωσε το όπλο μαζί με τις σφαίρες, σ’ έναν Έλληνα χωρικό: «Αυτό το όπλο, είναι η Ελλάδα και πρέπει να ξαναμιλήσει πάλι. Μπορείς να το κρύψεις; Στον λόγο σου…». Άλλοι έφτασαν νοτιότερα. Ο Βάιος Μύρικνας ανέφερε ότι ο ίδιος και άλλοι συμπολεμιστές του έφτασαν με τα όπλα τους στην Υπάτη έξω από τη Λαμία, τα έλυσαν και τα πέταξαν σε μια χαράδρα! Τέλος, ο Υπολοχαγός Πυροβολικού Σταύρος Γαλανός, μέσω αγροτικών και άλλων δύσβατων δρόμων οδήγησε μια Πυροβολαρχία στην Άμφισσα! Εκεί, σε έναν ελαιώνα αφαίρεσε τα κλείστρα των πυροβόλων αχρηστεύοντάς τα και τα εγκατέλειψε…

Η Ελλάδα πρωταθλήτρια στην αντίσταση κατά του Άξονα στην Ευρώπη!Η Ελλάδα ξεκίνησε την αντίσταση στις δυνάμεις του Άξονα στις 28 Οκτωβρίου 1940 και την «ολοκλήρωσε» με την πλήρη κατάληψη της Κρήτης, την 1η Ιουνίου 1941. Συνολικά, 219 ημέρες, πολεμώντας μάλιστα σε δύο μέτωπα. Ακολουθούν: Νορβηγία, 61 ημέρες, Γαλλία, 43 ημέρες, Πολωνία (που δέχτηκε επίθεση από Γερμανία και ΕΣΣΔ), 30 ημέρες, Βέλγιο, 18 ημέρες, Ολλανδία, 4 ημέρες, Γιουγκοσλαβία, 3 ημέρες (το Βελιγράδι παραδόθηκε σ’ έναν ευφυή Γερμανό Λοχαγό και 6 στρατιώτες, ο Δήμαρχος της πόλης αυτοκτόνησε στη συνέχεια…), Δανία, περίπου 6 ώρες και Τσεχοσλοβακία, μηδέν ημέρες. Υπήρξαν βέβαια και χώρες που παρέμειναν ουδέτερες: Ελβετία, Σουηδία, Τουρκία (ο επιτήδειος ουδέτερος), Ισπανία, Πορτογαλία (που παραχώρησε όμως το αεροδρόμιο των Αζορών στους Συμμάχους κ.ά. Σε επόμενο άρθρο μας, θα εξετάσουμε αν έπρεπε να συνθηκολογήσει ο Τσολάκογλου και τον άγνωστο ρόλο της γερμανικής προπαγάνδας, που με ραδιοφωνικό σταθμό στη Βόρεια Ελλάδα μετέδιδε παραπλανητικά μηνύματα για να κάμψει το ηθικό των στρατιωτών μας κάτι που πέτυχε σε μεγάλο βαθμό…
Πηγές: Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, «Η ιστορία του Ελληνικού Στρατού (1833-1949)», Τόμος ΙΙ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΑΚΚΟΥΛΑ, 2014
ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ, «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ «ΟΧΙ», HISTORICAL QUEST, ΑΘΗΝΑ 2015
JOHN C. CARR, «Η ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1940-1941», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ, 2014