Το μήνυμα του πρωθυπουργού προς την Άγκυρα, το Κυπριακό, η ενεργειακή
στρατηγική και η οικονομία – Η Ελλάδα ως γέφυρα σταθερότητας στην περιοχή
Χωρίς να ανεβάσει τους τόνους, αλλά προβάλλοντας τις πάγιες ελληνικές θέσεις,
ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε από το βήμα του ΟΗΕ το μήνυμα της Αθήνας προς
την Άγκυρα: διάλογος με βάση το Διεθνές Δίκαιο και την UNCLOS, αλλά όχι υπό
την απειλή πολέμου.
Η επιλογή του τόνου είχε τη σημασία της. Είχαν προηγηθεί οι δηλώσεις του Ρετζέπ
Ταγίπ Ερντογάν σε διαφορετικό κλίμα από το πρόσφατο παρελθόν και ο Πρωθυπουργός
επέλεξε να επαναλάβει τις σταθερές ελληνικές θέσεις χωρίς να ανοίξει νέο κύκλο
έντασης.
Παράλληλα, έβαλε ψηλά το Κυπριακό, τα δύο μεγάλα ενεργειακά
καλώδια και την εικόνα της ελληνικής οικονομίας στις αγορές, με ένα στοιχείο που
ξεχώρισε: η Ελλάδα δανείζεται πλέον φθηνότερα από τέσσερις χώρες της G7.
«Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία μας. Είμαστε προορισμένοι να ζούμε
δίπλα-δίπλα», είπε ο Πρωθυπουργός, περιγράφοντας την ελληνοτουρκική σχέση ως
λεπτή και φορτισμένη από το βάρος της Ιστορίας.
Η θέση της Αθήνας
παρέμεινε αμετάβλητη: διάλογος, πλήρης σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο και στις
αρχές καλής γειτονίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέφερε την UNCLOS ως το
θεσμικό πλαίσιο για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ και κράτησε στο
τραπέζι το casus belli, χωρίς να ανεβάσει τη ρητορική.
Ουσιαστική
πρόοδος, είπε, δεν μπορεί να υπάρξει όταν η άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων
συνοδεύεται από απειλή πολέμου.
Κυπριακό: «Δοκιμασία αξιοπιστίας»
Ιδιαίτερο βάρος είχε η αναφορά στην Κύπρο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε
το Κυπριακό δοκιμασία αξιοπιστίας για τα ίδια τα Ηνωμένα Έθνη, ως προς την
ικανότητά τους να υπερασπίζονται στην πράξη τις αρχές του Καταστατικού τους
Χάρτη.
Η Ελλάδα, τόνισε, στηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του
Αντόνιο Γκουτέρες για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων και εξέφρασε την
προσδοκία η προσπάθεια να συνεχιστεί και μετά τη λήξη της θητείας του.
GREGY και Great Sea Interconnector στο βήμα του ΟΗΕ
Στο οικονομικό σκέλος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να δείξει την απόσταση
που έχει διανύσει η χώρα από τα χρόνια της κρίσης.
Υπενθύμισε ότι η
Ελλάδα έχασε περισσότερο από το 25% του ΑΕΠ της και ότι πριν από επτά χρόνια
μόλις έβγαινε από τη βαθύτερη οικονομική κρίση της σύγχρονης ιστορίας της.
Σήμερα,
τόνισε, η οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο,
προσελκύει σημαντικές άμεσες ξένες επενδύσεις, τα δημόσια οικονομικά
εμφανίζουν ισχυρή εικόνα και το χρέος μειώνεται με ταχείς ρυθμούς.
Και
έδωσε έναν αριθμό που συνοψίζει την αλλαγή της εικόνας στις αγορές: η Ελλάδα
δανείζεται σήμερα με χαμηλότερο κόστος από τέσσερις χώρες της G7.
Γάζα: Η στρατηγική σχέση επιτρέπει και δύσκολες συζητήσεις
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη Γάζα, λίγες ώρες μετά τη συνάντησή του με τον
Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τάχθηκε υπέρ της
εφαρμογής του ειρηνευτικού σχεδίου, σημειώνοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη
υπηρετεί και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια του ίδιου του Ισραήλ.
Παράλληλα
έδωσε και το μέτρο της σχέσης Αθήνας - Ιερουσαλήμ: ακριβώς επειδή η εταιρική
σχέση είναι ισχυρή, μπορεί να υπάρχει ανοιχτός και ειλικρινής διάλογος.
Για
τον Λίβανο προειδοποίησε ότι πρέπει να αποφευχθεί κενό ασφαλείας μετά τη λήξη
της εντολής της UNIFIL, ενώ για τη Λιβύη επανέφερε τη βούληση της Ελλάδας να
προχωρήσει σε συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Αναλυτικά η ομιλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην 81η Σύνοδο της
Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών
Σας ευχαριστώ κ.
Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι,
Αποτελεί μεγάλη τιμή για εμένα να
απευθύνομαι στη Γενική Συνέλευση για όγδοη φορά ως Πρωθυπουργός της
Ελλάδας.
Το κάνω αυτό σε μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή, καθώς η
Ελλάδα οδεύει προς το τέλος του δεύτερου έτους της θητείας της στο Συμβούλιο
Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και ετοιμάζεται να αναλάβει εκ νέου
την Προεδρία του, τον επόμενο μήνα.
Πριν από δώδεκα μήνες, καθώς
γιορτάζαμε την 80ή επέτειο των Ηνωμένων Εθνών, μιλήσαμε για την ανάγκη να
δώσουμε νέα πνοή στην πολυμέρεια.
Έναν χρόνο αργότερα, αυτή η
ανάγκη έχει γίνει πολύ πιο επιτακτική, καθώς βιώνουμε ιδιαίτερα επικίνδυνες
εποχές. Οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται. Οι εντάσεις βαθαίνουν.
Και,
ίσως το πιο ανησυχητικό, παρατηρούμε περαιτέρω διάβρωση της αυτοσυγκράτησης
στις διεθνείς σχέσεις.
Οι κανόνες και οι συμφωνίες που εδώ και
καιρό εξασφάλιζαν έναν σχετικό βαθμό σταθερότητας στις διακρατικές σχέσεις
δοκιμάζονται όλο και περισσότερο.
Ο Γενικός Γραμματέας António
Guterres ηγήθηκε των Ηνωμένων Εθνών κατά τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά
ταραχώδους δεκαετίας, με ακλόνητη προσήλωση στον Χάρτη του Οργανισμού και στις
αξίες που ενσαρκώνει.
Η επιλογή του δέκατου Γενικού Γραμματέα
αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία για την αναζωογόνηση του Οργανισμού, τη στιγμή
που αυτό είναι περισσότερο αναγκαίο παρά ποτέ.
Κυρίες και
κύριοι,
Το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην
πολυμέρεια είναι η αναγνώριση των περιπτώσεων στις οποίες έχει πράγματι
επιτύχει.
Λίγα παραδείγματα είναι πιο ισχυρά από τη Σύμβαση των
Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Με 172 συμβαλλόμενα μέρη,
η UNCLOS παρέχει το δεσμευτικό νομικό πλαίσιο εντός του οποίου οι διαφορές
μπορούν να επιλύονται ειρηνικά και όχι με τη χρήση βίας.
Από τα
Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα έως τον Ινδο-Ειρηνικό, οι στρατηγικές
θαλάσσιες οδοί μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε πεδία γεωπολιτικής
αντιπαράθεσης. Εμπορικά πλοία γίνονται στόχος επιθέσεων και οι ζωτικής
σημασίας εμπορικές οδοί χρησιμοποιούνται ως μέσα άσκησης πίεσης, με σοβαρές
συνέπειες για τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές ενέργειας και την
επισιτιστική ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η ελευθερία της
ναυσιπλοΐας και η απρόσκοπτη διέλευση από στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, όπως
διασφαλίζονται από το Διεθνές Δίκαιο, πρέπει να προασπίζονται σε παγκόσμιο
επίπεδο.
Είναι συλλογική μας ευθύνη να τηρούμε αυτές τις αρχές στην
πράξη και να προστατεύουμε την εμπορική ναυτιλία. Ως ηγετική δύναμη στη
ναυτιλία, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη θαλάσσια ασφάλεια μέσω της επιχείρησης
«ASPIDES» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το ζήτημα
αυτό θα παραμείνει υψηλή προτεραιότητα όταν η Ελλάδα αναλάβει την Προεδρία του
Συμβουλίου Ασφαλείας τον επόμενο μήνα, με ιδιαίτερη προσοχή στις προκλήσεις
που θέτουν οι αναδυόμενες τεχνολογίες.
Κυρίες και κύριοι,
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας τής
προσδίδει τον φυσικό ρόλο να λειτουργεί ως «γέφυρα» μεταξύ της Ευρώπης και της
ευρύτερης γειτονιάς της προς τα ανατολικά και τα νότια. Βρισκόμαστε
κυριολεκτικά στο σταυροδρόμι του συρρικνούμενου χώρου μεταξύ Ανατολής και
Δύσης.
Η χώρα μου αποτελεί πυλώνα σταθερότητας, συνδεσιμότητας και
ειρήνης σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο.
Η
Ελλάδα έχει αναπτύξει ισχυρές στρατηγικές συνεργασίες με χώρες-κλειδιά της
περιοχής, μεταξύ αυτών το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα
Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ.
Είμαστε γεφυροποιοί, όχι
ταραχοποιοί. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του οράματος σπάνια είναι απλή σε μία
εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών.
Στη Μέση Ανατολή, το Σχέδιο
Ειρήνης για τη Γάζα που συμφωνήθηκε πέρυσι πρέπει να εφαρμοστεί
αποτελεσματικά. Είναι εξέχουσας σημασίας να διασφαλιστεί ότι η Χαμάς θα
παραδώσει τα όπλα της. Δεν μπορεί να έχει οποιονδήποτε ρόλο -επαναλαμβάνω:
κανέναν ρόλο-, στο μέλλον της Γάζας.
Ταυτόχρονα, η ανοικοδόμηση
πρέπει να προχωρήσει, με τους ίδιους τους Παλαιστινίους να αναλαμβάνουν την
ευθύνη για το μέλλον της Γάζας.
Η Ελλάδα θα συνεχίσει να
υποστηρίζει λύση δύο κρατών, όπου το Ισραήλ και η Παλαιστίνη συνυπάρχουν με
ειρήνη και ασφάλεια.
Ωστόσο, οι εξελίξεις στη Δυτική Όχθη
εξακολουθούν να αποτελούν πηγή βαθιάς ανησυχίας. Δεν μπορεί να επιτραπεί η
συνέχιση ενεργειών που είναι παράνομες βάσει του Διεθνούς Δικαίου και
υπονομεύουν τη βιωσιμότητα ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.
Υποστηρίζουμε
σθεναρά ότι αυτό είναι προς όφελος και της μακροπρόθεσμης ασφάλειας του ίδιου
του Ισραήλ. Η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια μακρόπνοη στρατηγική εταιρική σχέση με
το Ισραήλ, που έχει βάθος, ενώ παράλληλα διατηρεί στενούς δεσμούς με τον
αραβικό κόσμο. Είναι ακριβώς η ισχύς αυτής της εταιρικής σχέσης που μας
επιτρέπει να συνομιλούμε ανοιχτά και με ειλικρίνεια.
Στον Λίβανο,
υπάρχει πλέον μια πραγματική ευκαιρία να θεμελιωθεί μια ειρήνη που θα έχει
διάρκεια. Οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, με την υποστήριξη των ΗΠΑ,
αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός και πρέπει να συνεχιστούν. Η
Ελλάδα υποστηρίζει σθεναρά έναν κυρίαρχο, ανθεκτικό και ενωμένο Λίβανο, καθώς
και τις προσπάθειες της κυβέρνησης για την αποκατάσταση του αποκλειστικού
ελέγχου του κράτους ως προς την κατοχή όπλων.
Εν τέλει, ένα
ισχυρότερο λιβανέζικο κράτος θα συμβάλλει τόσο στην εσωτερική ασφάλεια όσο και
στην περιφερειακή σταθερότητα. Ως εκ τούτου, θα συνεχίσουμε να παρέχουμε απτή
βοήθεια στη χώρα, μεταξύ άλλων και στις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου. Με τη
λήξη της εντολής της Προσωρινής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο
(UNIFIL), η από κοινού δράση είναι ζωτικής σημασίας για την αποφυγή ενός κενού
ασφαλείας και τη διατήρηση μιας αποτελεσματικής διεθνούς και ευρωπαϊκής
παρουσίας.
Η Συρία αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα στην
περιοχή. Η μακροπρόθεσμη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή προϋποθέτει μια σταθερή
Συρία. Μια Συρία συμπεριληπτική, απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις και
περιφερειακές αντιπαλότητες, όπου κάθε πολίτης θα μπορεί -και πρέπει- να
αισθάνεται ασφαλής.
Οι νέες αρχές της Συρίας έχουν λάβει μέτρα προς
αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, πρέπει να επιτευχθεί περαιτέρω χειροπιαστή
πρόοδος, ιδίως όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων και της ασφάλειας όλων
των θρησκευτικών και εθνοτικών κοινοτήτων. Σε αυτές περιλαμβάνεται, ασφαλώς, η
ορθόδοξη χριστιανική μειονότητα, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη βία
των ισλαμιστών εξτρεμιστών.
Η αναζήτηση σταθερότητας επεκτείνεται
και στη Λιβύη, μια γειτονική μας χώρα, με την οποία μοιραζόμαστε πολλά κοινά
συμφέροντα. Χαιρετίζουμε όλες τις προσπάθειες επανένωσης. Μια σταθερή Λιβύη,
απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις, είναι προς όφελος όχι μόνο του λιβυκού
λαού, αλλά και ολόκληρης της περιοχής μας.
Η Ελλάδα είναι έτοιμη να
στηρίξει τους θεσμούς της Λιβύης ως προς την προστασία των συνόρων και τη
διαχείριση της μετανάστευσης. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επίτευξη συμφωνίας
για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μας.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα τώρα να στραφώ στις
σχέσεις μας με τη γείτονα Τουρκία.
Τα τελευταία τρία χρόνια,
καταβάλλουμε συνεχή προσπάθεια για τη βελτίωση των σχέσεών μας, την
ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης και τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας,
προκειμένου να αποτρέψουμε την κλιμάκωση των εντάσεων που θα μπορούσε να
οδηγήσει σε ανεπιθύμητες κρίσεις. Πρόκειται για μια ευαίσθητη σχέση, η οποία
φέρει το βάρος της ιστορίας.
Πράγματι, δεδομένων των ευρύτερων και
περιφερειακών προκλήσεων, η κατάσταση απαιτεί επειγόντως μια κοινή αντίληψη
για το πώς θα προχωρήσουμε προς τα εμπρός. Μια αντίληψη που θα εδράζεται στον
πλήρη σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών των σχέσεων καλής γειτονίας.
Δεν μπορούμε, άλλωστε, όπως έχω πει επανειλημμένα, να αλλάξουμε τη γεωγραφία,
είναι το πεπρωμένο μας να ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλον.
Επιτρέψτε
μου να επαναλάβω ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας
παρέχει το μόνο θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της μοναδικής μακροχρόνιας
διαφοράς μας, που αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικών
Οικονομικών Ζωνών.
Ο διάλογος είναι απαραίτητος για την ειρήνη και
την ευημερία. Ωστόσο, ένας ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με
μονομερείς ενέργειες που αμφισβητούν τη διεθνή έννομη τάξη, ούτε μπορεί να
υπάρξει ουσιαστική πρόοδος όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με απειλές πολέμου ως
απάντηση στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Τέτοιες
ενέργειες δεν επιλύουν διαφορές, καταλήγουν μόνο να τις επιδεινώνουν. Και
ενέχουν τον κίνδυνο υπονόμευσης της σταθερότητας της ευρύτερης περιοχής
μας.
Μια περιοχή η οποία, δεν πρέπει να ξεχνάμε, εξακολουθεί να
φέρει μια ανοιχτή πληγή: το ανεπίλυτο Κυπριακό ζήτημα. Έχουν περάσει 52 χρόνια
από την παράνομη τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της
Κύπρου. Μια κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, οι συνέπειες της οποίας
εξακολουθούν να υφίστανται σήμερα.
Για τα Ηνωμένα Έθνη, η Κύπρος
παραμένει η «λυδία λίθος» όσον αφορά την αξιοπιστία τους: την ικανότητά τους
να τηρούν τα δικά τους ψηφίσματα και τις αρχές του Χάρτη.
Η Ελλάδα
υποστηρίζει πλήρως τις πρόσφατες προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα Guterres
ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την επανέναρξη
ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Ευελπιστούμε ειλικρινά ότι θα
επιτευχθεί πρόοδος κατά το υπόλοιπο της θητείας του και προσδοκούμε ότι αυτές
οι προσπάθειες θα συνεχιστούν από τον διάδοχό του, με τον ίδιο στόχο: την
επανένωση της Κύπρου, απαλλαγμένης από δυνάμεις κατοχής, σύμφωνα με τα σχετικά
ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι αρχές που
διακυβεύονται στην Κύπρο δοκιμάζονται και αλλού. Σήμερα, δύο ακόμη σημαντικές
συγκρούσεις συνεχίζουν να θέτουν σε δοκιμασία την ικανότητά μας να
υπερασπιστούμε τις αξίες βάσει των οποίων ιδρύθηκε ο Οργανισμός αυτός.
Ο
πόλεμος στην Ουκρανία διανύει πλέον το πέμπτο έτος του. Πέντε χρόνια έχουν
περάσει από τότε που η εισβολή της Ρωσίας έφερε ξανά τον πόλεμο σε ευρωπαϊκό
έδαφος.
Ο ουκρανικός λαός έχει επιδείξει εξαιρετικό θάρρος
υπερασπιζόμενος την ελευθερία του. Η Ελλάδα στέκεται αδιάκοπα στο πλευρό του.
Καταδικάζουμε απερίφραστα τις επιθέσεις εναντίον αμάχων και πολιτικών
υποδομών.
Η διπλωματία πρέπει τώρα να επιτύχει άμεση κατάπαυση του
πυρός και ειρήνη που θα έχει διάρκεια, βασισμένη στις αρχές του Χάρτη των
Ηνωμένων Εθνών. Η Ουκρανία πρέπει να έχει καθοριστικό λόγο για το δικό της
μέλλον και η Ευρώπη δεν μπορεί να απουσιάζει από αυτές τις
διαπραγματεύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, άλλος ένας καταστροφικός
πόλεμος απαιτεί την επείγουσα προσοχή μας. Στο Σουδάν, η σχεδόν τετραετής
σύγκρουση έχει οδηγήσει σε μια συγκλονιστική ανθρωπιστική καταστροφή.
Εξακολουθούν να υπάρχουν αναφορές για φρικτά εγκλήματα πολέμου, ενώ η σύρραξη
τροφοδοτεί την αστάθεια πολύ πέρα από τα σύνορα του Σουδάν. Δεν πρέπει να
επιτρέψουμε να συνεχιστεί αυτή η τραγωδία.
Πρέπει, επίσης, να
σταματήσουν οι ξένες παρεμβάσεις και να μην υπάρχει ατιμωρησία για εγκλήματα
πολέμου. Στο τέλος της ημέρας, η λύση βρίσκεται σε μια αξιόπιστη πολιτική
διαδικασία, με πρωταγωνιστές τους Σουδανούς, η οποία θα αντανακλά τις
επιθυμίες των πολιτών του Σουδάν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αξιοποιήσει τις
δυνατότητές της για να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη στήριξη αυτής της
διαδικασίας και να συμβάλει στον τερματισμό αυτής της καταστροφικής
σύγκρουσης. Άλλωστε, το ζήτημα την αφορά άμεσα. Εάν ο καταστροφικός πόλεμος
συνεχιστεί, η ήπειρός μας θα είναι η πρώτη που θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα
πιθανό, νέο, μαζικό μεταναστευτικό κύμα.
Κυρίες και κύριοι,
Η αυτοπεποίθηση της Ελλάδας στο
εξωτερικό βασίζεται σε έναν βαθύ μετασχηματισμό στο εσωτερικό της. Σε μια
εποχή που η αποτελεσματικότητα των κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο αμφισβητείται
από λαϊκιστές και εξτρεμιστές και η εμπιστοσύνη των πολιτών υποσκάπτεται στους
«θαλάμους αντήχησης» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η Ελλάδα αποτελεί
παράδειγμα ότι οι ορθές πολιτικές που εστιάζουν στις μεταρρυθμίσεις μπορούν να
αποφέρουν πραγματικά αποτελέσματα για τους πολίτες και να βελτιώσουν τη ζωή
τους.
Βεβαίως, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, αλλά
η πρόοδος που έχει σημειώσει η Ελλάδα είναι αδύνατο να παραβλεφθεί. Πριν από
επτά χρόνια, η χώρα μου εξερχόταν ακόμα από την πιο οδυνηρή οικονομική κρίση
της νεότερης ιστορίας της, έχοντας χάσει περισσότερο από το 25% του ΑΕΠ της.
Σήμερα, η οικονομία αναπτύσσεται με πολύ υψηλότερο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό
μέσο όρο, ενώ η Ελλάδα προσελκύει σημαντικές ξένες άμεσες επενδύσεις.
Τα
δημόσια οικονομικά είναι υγιή και οι δημοσιονομικές μας επιδόσεις αποτελούν
πλέον θετικό παράδειγμα στην Ευρώπη. Το δημόσιο χρέος μας μειώνεται ταχύτερα
από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα του ΟΟΣΑ. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και
η ψηφιοποίηση του κράτους, που συνέβαλε στον περιορισμό της γραφειοκρατίας,
έχουν αλλάξει τη δημόσια διοίκηση και αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των
επενδυτών.
Πριν από λίγες ημέρες, δύο κορυφαίοι οίκοι αξιολόγησης
προέβησαν σε αναβαθμίσεις. Σε μια περίοδο μεγάλης αναταραχής στις παγκόσμιες
αγορές ομολόγων, αυτό λέει πολλά για την πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα.
Μόλις πριν από λίγα χρόνια λίγοι θα στοιχημάτιζαν ότι σήμερα το κόστος
δανεισμού της Ελλάδας θα ήταν χαμηλότερο από αυτό τεσσάρων χωρών του G7.
Αυτή
η αλλαγή δεν ήταν εύκολη. Κατέστη δυνατή χάρη στη σκληρή δουλειά, την αντοχή
και την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού.
Η οικονομική ανάπτυξη
είναι ζωτικής σημασίας διότι επεκτείνει το στρατηγικό πλεονέκτημα μιας χώρας.
Επιτρέπει σε ένα κράτος να ενισχύσει την άμυνά του -μια κεντρική δέσμευση την
οποία η παρούσα κυβέρνηση είναι περήφανη που τηρεί-, να εκσυγχρονίσει τις
υποδομές του, να επενδύσει στην καινοτομία, διασφαλίζοντας παράλληλα την
κοινωνική συνοχή. Η οικονομική ανθεκτικότητα είναι, επομένως, άρρηκτα
συνδεδεμένη με ισχυρούς θεσμούς και αξιόπιστες αποτρεπτικές δυνατότητες.
Φιλοδοξία
της Ελλάδας είναι να λειτουργήσει ως κόμβος μέσω του οποίου θα σφυρηλατούνται
μακρόπνοες συνεργασίες. Αυτό το όραμα ήρθε ξανά στο μυαλό μου νωρίτερα φέτος,
όταν υποδέχτηκα τον Πρόεδρο Emmanuel Macron στη Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας, για
να συζητήσουμε τη θέση της Ευρώπης σε ένα ρευστό γεωπολιτικό τοπίο. Το σκηνικό
είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η Αγορά ήταν ένας χώρος όπου κάποτε
συνυπήρχαν το εμπόριο, το δίκαιο και η δημόσια ζωή. Εκεί, αναλογιστήκαμε πώς η
Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για τη στρατηγική της
αυτονομία και να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της.
Τη στιγμή που
προετοιμαζόμαστε να αναλάβουμε την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα εργαστούμε για μία Ευρώπη που θα είναι
πιο ανταγωνιστική, πιο ασφαλής, πιο ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της και
πιο αποτελεσματική στην προστασία των εξωτερικών της συνόρων.
Ένα
άλλο δίδαγμα, ωστόσο, γίνεται όλο και πιο σαφές: η συνδεσιμότητα είναι το απτό
πρόσωπο της γεωπολιτικής.
Το ενεργειακό τοπίο της περιοχής έχει
αλλάξει ριζικά. Τα ηλεκτρικά δίκτυα, οι ενεργειακοί και ψηφιακοί διάδρομοι, τα
λιμάνια και οι οδοί θαλάσσιων μεταφορών αποτελούν μοχλούς ισχύος. Η γεωγραφία
έχει σημασία.
Φιλοδοξία μας είναι να μετουσιώσουμε τη μοναδική μας
θέση σε ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, του
Κόλπου και της Βόρειας Αφρικής. Για τον λόγο αυτό, επενδύουμε σε μια νέα γενιά
έργων συνδεσιμότητας, όπως το GREGY, το οποίο θα μεταφέρει καθαρή ηλεκτρική
ενέργεια από την Αίγυπτο στην Ευρώπη, και το Great Sea Interconnector, το
οποίο θα συνδέσει ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα με την Κύπρο και το Ισραήλ.
Παράλληλα,
αξιοποιούμε τη μοναδική γεωγραφική μας θέση για να γίνουμε πάροχος ενεργειακής
ασφάλειας στους βόρειους γείτονές μας.
Και, μιλώντας ως
Πρωθυπουργός μιας ηγετικής δύναμης στη ναυτιλία, αξίζει να θυμηθούμε ένα
αδιαμφισβήτητο γεγονός: παραπάνω από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου
πραγματοποιείται δια θαλάσσης. Εάν απειλείται συστηματικά η ελευθερία της
ναυσιπλοΐας και δεν προστατεύουμε τις ζωτικές θαλάσσιες οδούς, η παγκόσμια
οικονομία κινδυνεύει να παραλύσει. Αυτό πρέπει να ενδιαφέρει ιδιαίτερα κάθε
χώρα που εκπροσωπείται σε αυτή την εξέχουσα Συνέλευση.
Κυρίες και
κύριοι,
Θα ήθελα να κλείσω με μερικές σκέψεις σχετικά με την
τεχνητή νοημοσύνη. Ένα από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα όταν μεγάλωνα ήταν οι
«Talking Heads». Δεν είχα ιδέα τότε ότι το εμβληματικό τραγούδι του David
Byrne, με τον στίχο «We are on a road to nowhere», θα ακουγόταν τόσο προφητικό
τέσσερις δεκαετίες αργότερα.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του είδους
μας, έχουμε δημιουργήσει μια τεχνολογία με την οποία αμφισβητείται ανοιχτά η
υπεροχή του ανθρώπινου νου ως αποκορύφωμα της εξέλιξής μας. Δεν θα επεκταθώ
στις θετικές μετασχηματιστικές δυνατότητες αυτής της επαναστατικής
τεχνολογίας, είτε πρόκειται για την εξάλειψη ασθενειών, είτε για τη βελτίωση
της παραγωγικότητας, είτε για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο,
είναι απλώς αδύνατο να αγνοήσουμε το γεγονός ότι, επί του παρόντος, μία
ανεξέλεγκτη πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης, δίχως ρυθμιστικό πλαίσιο,
εγκυμονεί κινδύνους που ενδεχομένως υπερβαίνουν κατά πολύ τα πιθανά οφέλη
της.
Όταν αυτοί που αναπτύσσουν την τεχνολογία μάς λένε ανοιχτά ότι
«αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, η ΤΝ θα μπορούσε να ξεπεράσει την ικανότητά μας να
ελέγχουμε αυτά τα συστήματα» και οι ίδιοι παραδέχονται ότι «κατανοούμε μόνο
ένα ελάχιστο μέρος του τι συμβαίνει σε αυτά τα μοντέλα», ο συναγερμός θα
πρέπει να ηχήσει πολύ δυνατά για όλους μας.
Με απλά λόγια, οι
επικεφαλής των μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης μάς
λένε ότι δεν έχουν ιδέα πώς λειτουργεί πραγματικά η αναδρομική αυτοβελτίωση,
δηλαδή η ικανότητα της τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί συνεχώς καλύτερες
εκδοχές του εαυτού της.
Προσθέστε σε αυτό την πιθανότητα μαζικής
απώλειας θέσεων εργασίας, την πιθανότητα δημιουργίας πρωτοφανούς πλούτου στα
χέρια ελάχιστων, καθώς και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η τεχνητή
νοημοσύνη στην ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων, ειδικά για τα παιδιά μας,
και έχετε όλα τα συστατικά για πολιτική και κοινωνική αναταραχή δίχως
προηγούμενο.
Η ιδέα ότι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα καταλήξουν
οικειοθελώς σε κάποια συμφωνία για αυτορρύθμιση της ανάπτυξης της τεχνητής
νοημοσύνης είναι αφελής. Έρχεται σε αντίθεση με όλα όσα γνωρίζουμε για την
ιστορία του καπιταλισμού. Τα οφέλη για τους νικητές είναι, απλώς, πάρα πολύ
μεγάλα για να πιστέψουμε ότι η καλοπροαίρετη μέριμνα για την ευημερία της
ανθρωπότητας θα υπερισχύσει της αστείρευτης τάσης του κεφαλαίου να αναζητά
συνεχώς καλύτερες αποδόσεις.
Δεδομένου ότι τα πιο προηγμένα μοντέλα
τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό αποτελεί
κατά κύριο λόγο ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπίσει η αμερικανική κυβέρνηση.
Ευτυχώς, υπάρχουν προηγούμενα από τα οποία αντλούμε διδάγματα.
Τις
δεκαετίες του 1940 και του 1950, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε αυστηρούς
κανονισμούς σε μια άλλη τεχνολογία που ήταν τόσο ισχυρή ώστε οι δημιουργοί της
πίστευαν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια χρυσή εποχή ανθρώπινης
ευημερίας είτε στο τέλος του κόσμου. Μιλώ για τα πυρηνικά.
Το ίδιο
πρέπει να συμβεί και τώρα. Και πρέπει να συμβεί γρήγορα. Οι εταιρείες τεχνητής
νοημοσύνης πρέπει να λαμβάνουν άδειες βάσει συγκεκριμένων απαιτήσεων:
προσήλωση στις ανθρώπινες αξίες, διαφάνεια και, το πιο σημαντικό, ασφάλεια.
Για να πετάξει ένα νέο αεροπλάνο, πρέπει να υποβληθεί σε μια πληθώρα αυστηρών
δοκιμών που έχουν εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή. Το ίδιο δεν ισχύει για ένα
προηγμένο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, λαμβάνω πολύ
σοβαρά υπόψη την έκκληση κορυφαίων στελεχών στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης
για μια εθελοντική παύση στην ανάπτυξη των μοντέλων τους. Μόνο όμως,
επαναλαμβάνω, μόνο ως προσωρινό μέτρο για να κερδηθεί χρόνος έως ότου να
συσταθεί μια ισχυρή ρυθμιστική αρχή.
Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός
έχει ιστορικό περιορισμού των υπερβολών της αγοράς, είτε πρόκειται για τη
διάλυση ισχυρών μονοπωλίων είτε για τον καθορισμό κανόνων και προτύπων που
επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί με γνώμονα το κοινό καλό. Το ίδιο πρέπει
να συμβεί και τώρα.
Και όσο απαραίτητη κι αν είναι η συνεργασία της
Κίνας και του υπόλοιπου κόσμου για την αντιμετώπιση αυτής της τεράστιας
πρόκλησης, η τύχη της τεχνητής νοημοσύνης και ο αντίκτυπος που θα έχει στην
ανθρωπότητα στο σύνολό της δεν θα αποφασιστούν στις Βρυξέλλες, στο Τόκιο ή στη
Μπραζίλια. Θα αποφασιστούν κυρίως εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η
μεγάλη δύναμη συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη. Ας ελπίσουμε ότι η χώρα που μας
φιλοξενεί θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.
Σας ευχαριστώ
πολύ.
Φωτογραφία άρθου: REUTERS
