[Oι Αλαν Λαντ και Σοφία Λόρεν στο Ερέχθειο για τα γυρίσματα της ταινίας «Το παιδί και το δελφίνι» (1957)]
Σκηνικό παντός καιρού, η Ελλάδα κλείστηκε σε ασπρόμαυρα ή έγχρωμα φιλμ και σε μπομπίνες, με πρωταγωνιστές διεθνείς σταρ, για να παραμείνει η φυσική ομορφιά της χώρας μας εγκλωβισμένη στο θυμικό όλου του κόσμου εις τους αιώνας των αιώνων
Ηταν φτιαγμένη από τους θεούς για πρωταγωνίστρια. Η Ελλάδα ποτέ δεν υπήρξε απλώς ένα σκηνικό για τις ανάγκες κάποιας διεθνούς κινηματογραφικής παραγωγής. Ηταν πάντοτε η σταρ που άλλαζε με το φως της, το αεράκι της και το ελεύθερο πνεύμα της τη ματιά του σκηνοθέτη και την ίδια την αντιμετώπιση των ρόλων από τους ηθοποιούς!
Οι παραλίες της, τα νησιώτικα τοπία, τα μοναστήρια, τα λιμάνια, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα σοκάκια και τα καντούνια, ακόμα και οι πόλεις ταξίδεψαν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Κι αν σήμερα ο κινηματογραφικός τουρισμός αποτελεί μια ολόκληρη βιομηχανία, η Ελλάδα είχε ήδη γράψει το δικό της κεφάλαιο πολύ πριν γίνει μόδα.
Οι παραλίες της, τα νησιώτικα τοπία, τα μοναστήρια, τα λιμάνια, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα σοκάκια και τα καντούνια, ακόμα και οι πόλεις ταξίδεψαν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Κι αν σήμερα ο κινηματογραφικός τουρισμός αποτελεί μια ολόκληρη βιομηχανία, η Ελλάδα είχε ήδη γράψει το δικό της κεφάλαιο πολύ πριν γίνει μόδα.
H Τζόρτζια Μολ στην Υδρα για τα γυρίσματα της ταινίας «Το νησί της αγάπης» (1963)
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από τον «Αλέξη Ζορμπά» του 1964. Η ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, έκανε την Κρήτη παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και αυθεντικότητας. Τα περισσότερα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στα Χανιά, με αποκορύφωμα την παραλία του Σταυρού στο Ακρωτήρι, όπου ο Αντονι Κουίν χόρεψε το ιστορικό συρτάκι που έμελλε να γίνει συνώνυμο της Ελλάδας. Σκηνές γυρίστηκαν ακόμη στον Αποκόρωνα και σε γειτονικές περιοχές, όπου το άγριο τοπίο της μεγαλονήσου ταυτίστηκε με τον αδάμαστο χαρακτήρα του Ζορμπά.
Πίτερ Γκάλαχερ, Ντάριλ Χάνα και Βαλερί Κενεσέν στους «Εραστές του καλοκαιριού» (1982)
Ντέιβιντ Νίβεν και Γκρέγκορι Πεκ στα «Κανόνια του Ναβαρόνε» (1961)
Τρία χρόνια νωρίτερα, η Ρόδος είχε ήδη μεταμορφωθεί στο φανταστικό νησί της ταινίας «Τα κανόνια του Ναβαρόνε».
Η υπερπαραγωγή με τους Γκρέγκορι Πεκ, Ντέιβιντ Νίβεν και Αντονι Κουίν αξιοποίησε μοναδικά το νησί, με γυρίσματα στην περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως «Παραλία Αντονι Κουίν», στις Πηγές της Καλλιθέας και τη Λίνδο, ενώ σκηνές πραγματοποιήθηκαν και στη Λέρο. Οι κάτοικοι της Ρόδου θυμούνταν για χρόνια την αναστάτωση που προκάλεσαν οι κομπάρσοι ντυμένοι Γερμανοί στρατιώτες. «Παναγία μου, να μην ξαναδούμε ποτέ τέτοια», είπε μια νοικοκυρά στην Κρεμαστή, βλέποντας τους «Γερμανούς» να επελαύνουν στο χωριό.
Ο παραγωγός Αλμπερτ Μπρόκολι, ο Ρότζερ Μουρ και ο σεναριογράφος Μάικλ Γουίλσον, ο οποίος έκανε cameo εμφάνιση ως ιερέας, στο «Τζέιμς Μποντ, πράκτωρ 007: Για τα μάτια σου μόνο» (1981)
Τρία χρόνια νωρίτερα, η Ρόδος είχε ήδη μεταμορφωθεί στο φανταστικό νησί της ταινίας «Τα κανόνια του Ναβαρόνε».
Η υπερπαραγωγή με τους Γκρέγκορι Πεκ, Ντέιβιντ Νίβεν και Αντονι Κουίν αξιοποίησε μοναδικά το νησί, με γυρίσματα στην περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως «Παραλία Αντονι Κουίν», στις Πηγές της Καλλιθέας και τη Λίνδο, ενώ σκηνές πραγματοποιήθηκαν και στη Λέρο. Οι κάτοικοι της Ρόδου θυμούνταν για χρόνια την αναστάτωση που προκάλεσαν οι κομπάρσοι ντυμένοι Γερμανοί στρατιώτες. «Παναγία μου, να μην ξαναδούμε ποτέ τέτοια», είπε μια νοικοκυρά στην Κρεμαστή, βλέποντας τους «Γερμανούς» να επελαύνουν στο χωριό.
Η Τζέιν Μάνσφιλντ με τον σύζυγό της Μίκι Χάργκιτεϊ το 1960 στα γυρίσματα της ταινίας «Συνέβη στην Αθήνα»
Σάμι Φρέι και Φρανσουάζ Αρντί σε γυρίσματα του «Μια σφαίρα στην καρδιά» το 1965
Η Ελίζαμπεθ Μίλερ με την ελληνικής καταγωγής κομμώτρια της ταινίας «Οργισμένοι λόφοι» (1958), Περλ Τυπάλδη
Η Κεφαλονιά απέκτησε τη δική της διεθνή κινηματογραφική λάμψη μέσα από το «Μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι» (2001). Η Σάμη αποτέλεσε το βασικό σκηνικό της ιστορίας, ενώ η παραλία Αντίσαμος, με τα χαρακτηριστικά τιρκουάζ νερά, μετατράπηκε σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους κινηματογραφικούς προορισμούς της Μεσογείου. Πλάνα γυρίστηκαν επίσης στην Αγία Ευφημία και το Φισκάρδο, προβάλλοντας σχεδόν κάθε όψη του νησιού. Από το επόμενο καλοκαίρι όλοι οι σταρ του Χόλιγουντ έψαχναν να νοικιάσουν βίλες για τις διακοπές τους.
Η Κεφαλονιά απέκτησε τη δική της διεθνή κινηματογραφική λάμψη μέσα από το «Μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι» (2001). Η Σάμη αποτέλεσε το βασικό σκηνικό της ιστορίας, ενώ η παραλία Αντίσαμος, με τα χαρακτηριστικά τιρκουάζ νερά, μετατράπηκε σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους κινηματογραφικούς προορισμούς της Μεσογείου. Πλάνα γυρίστηκαν επίσης στην Αγία Ευφημία και το Φισκάρδο, προβάλλοντας σχεδόν κάθε όψη του νησιού. Από το επόμενο καλοκαίρι όλοι οι σταρ του Χόλιγουντ έψαχναν να νοικιάσουν βίλες για τις διακοπές τους.
Ο Νίκολας Κέιτζ, ο Τζον Χαρτ και η Πενέλοπε Κρουζ σε σκηνή της ταινίας «Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι» στην Κεφαλονιά (2001)
Ο σκηνοθέτης Λικ Μπεσόν και οι ηθοποιοί Ζαν Μαρκ Μπαρ και Ζαν Ρενό στο «Απέραντο γαλάζιο» (1988)
Ελάχιστες ταινίες αποτύπωσαν το ελληνικό καλοκαίρι τόσο αισθησιακά όσο οι «Εραστές του καλοκαιριού» του 1982, με την Ντάριλ Χάνα. Η Σαντορίνη, με την Οία και τα Φηρά, κυριάρχησε στην οθόνη, ενώ η Μύκονος, η Δήλος και τα Μάταλα συμπλήρωσαν το κινηματογραφικό παζλ μιας Ελλάδας που έμοιαζε να υπάρχει μόνο για έρωτα, ήλιο και ανεμελιά. Η Υδρα, όμως, υπήρξε ίσως το πιο πολυφωτογραφημένο ελληνικό νησί του διεθνούς κινηματογράφου.
Εκεί γυρίστηκε το «Παιδί και το δελφίνι» το 1957, η ταινία που σύστησε τη Σοφία Λόρεν στο Χόλιγουντ και έκανε το νησί γνωστό σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα, η παραγωγή ταξίδεψε στην Ακρόπολη, στον Πειραιά, στην Επίδαυρο, στη Δήλο, στη Μύκονο, στη Ρόδο, στον Πόρο και τα Μετέωρα, παρουσιάζοντας ένα σχεδόν κινηματογραφικό οδοιπορικό στην Ελλάδα. Λίγα χρόνια αργότερα, η Υδρα φιλοξένησε και την αμερικανική κωμωδία «Το νησί της αγάπης» (1963) με την Τζόρτζια Μολ, τον Ρόμπερτ Πρίστον, τον Τόνι Ράνταλ και τον Γουόλτερ Ματάου, ενώ αποτέλεσε και το βασικό σκηνικό της «Φαίδρας» (1962) του Ζυλ Ντασσέν, με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Αντονι Πέρκινς.
Ελάχιστες ταινίες αποτύπωσαν το ελληνικό καλοκαίρι τόσο αισθησιακά όσο οι «Εραστές του καλοκαιριού» του 1982, με την Ντάριλ Χάνα. Η Σαντορίνη, με την Οία και τα Φηρά, κυριάρχησε στην οθόνη, ενώ η Μύκονος, η Δήλος και τα Μάταλα συμπλήρωσαν το κινηματογραφικό παζλ μιας Ελλάδας που έμοιαζε να υπάρχει μόνο για έρωτα, ήλιο και ανεμελιά. Η Υδρα, όμως, υπήρξε ίσως το πιο πολυφωτογραφημένο ελληνικό νησί του διεθνούς κινηματογράφου.
Εκεί γυρίστηκε το «Παιδί και το δελφίνι» το 1957, η ταινία που σύστησε τη Σοφία Λόρεν στο Χόλιγουντ και έκανε το νησί γνωστό σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα, η παραγωγή ταξίδεψε στην Ακρόπολη, στον Πειραιά, στην Επίδαυρο, στη Δήλο, στη Μύκονο, στη Ρόδο, στον Πόρο και τα Μετέωρα, παρουσιάζοντας ένα σχεδόν κινηματογραφικό οδοιπορικό στην Ελλάδα. Λίγα χρόνια αργότερα, η Υδρα φιλοξένησε και την αμερικανική κωμωδία «Το νησί της αγάπης» (1963) με την Τζόρτζια Μολ, τον Ρόμπερτ Πρίστον, τον Τόνι Ράνταλ και τον Γουόλτερ Ματάου, ενώ αποτέλεσε και το βασικό σκηνικό της «Φαίδρας» (1962) του Ζυλ Ντασσέν, με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Αντονι Πέρκινς.
Ξέγνοιαστο διάλειμμα για την Τζόρτζια Μολ, πρωταγωνίστρια της ταινίας «Το νησί της αγάπης» (1963)
Η Μελίνα Μερκούρη στην Υδρα το 1961 για τη «Φαίδρα»
Το ελληνικό τοπίο δεν λείπει ούτε από τον κόσμο του Τζέιμς Μποντ. Στο «Για τα μάτια σου μόνο» (1981), ο πράκτορας 007 κινήθηκε ανάμεσα στα καντούνια της Κέρκυρας, στο Αχίλλειο, στο Κανόνι, στο χωριό Δανίλια και την παραλία του Ισσου, πριν η δράση κορυφωθεί στα Μετέωρα, με τη Μονή Αγίας Τριάδας να μετατρέπεται στο απόρθητο κρησφύγετο των αντιπάλων του.
Αν υπάρχει, πάντως, μια ταινία που άλλαξε για πάντα την εικόνα ενός ελληνικού νησιού, αυτή είναι το «Απέραντο Γαλάζιο» (1988) του Λικ Μπεσόν. Αν και για αρκετό καιρό ο τόπος των γυρισμάτων ήταν μυστικός, η αποκάλυψη δεν άργησε να έρθει: η Αμοργός, με την παραλία της Αγίας Αννας και το μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισσας, έγινε διεθνές σύμβολο της ελεύθερης κατάδυσης και της απόλυτης επαφής με τη θάλασσα. Συμπληρωματικά γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο Μαγγανάρι της Ιου, χαρίζοντας στο Αιγαίο μια σχεδόν μυθική διάσταση.
Η Ελλάδα πρωταγωνίστησε και σε λιγότερο γνωστές αλλά εξίσου ενδιαφέρουσες παραγωγές. Ο Τζορτζ Πέπαρντ και η Τζόαν Κόλινς βρέθηκαν το 1969 στην Αθήνα και την Κέρκυρα για τον «Εκτελεστή» (1970), με την κοσμική ζωή της εποχής να περνά ακόμη και μέσα από το θρυλικό «Asteria Beach». Η Τζέιν Μάσφιλντ γύρισε σκηνές στην πρωτεύουσα για το «Συνέβη στην Αθήνα» (1962) -εμπνευσμένο από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες-, όπου η Αθήνα και η Ακρόπολη είχαν φυσικά πρωταγωνιστικό ρόλο.
Το ελληνικό τοπίο δεν λείπει ούτε από τον κόσμο του Τζέιμς Μποντ. Στο «Για τα μάτια σου μόνο» (1981), ο πράκτορας 007 κινήθηκε ανάμεσα στα καντούνια της Κέρκυρας, στο Αχίλλειο, στο Κανόνι, στο χωριό Δανίλια και την παραλία του Ισσου, πριν η δράση κορυφωθεί στα Μετέωρα, με τη Μονή Αγίας Τριάδας να μετατρέπεται στο απόρθητο κρησφύγετο των αντιπάλων του.
Αν υπάρχει, πάντως, μια ταινία που άλλαξε για πάντα την εικόνα ενός ελληνικού νησιού, αυτή είναι το «Απέραντο Γαλάζιο» (1988) του Λικ Μπεσόν. Αν και για αρκετό καιρό ο τόπος των γυρισμάτων ήταν μυστικός, η αποκάλυψη δεν άργησε να έρθει: η Αμοργός, με την παραλία της Αγίας Αννας και το μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισσας, έγινε διεθνές σύμβολο της ελεύθερης κατάδυσης και της απόλυτης επαφής με τη θάλασσα. Συμπληρωματικά γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο Μαγγανάρι της Ιου, χαρίζοντας στο Αιγαίο μια σχεδόν μυθική διάσταση.
Η Ελλάδα πρωταγωνίστησε και σε λιγότερο γνωστές αλλά εξίσου ενδιαφέρουσες παραγωγές. Ο Τζορτζ Πέπαρντ και η Τζόαν Κόλινς βρέθηκαν το 1969 στην Αθήνα και την Κέρκυρα για τον «Εκτελεστή» (1970), με την κοσμική ζωή της εποχής να περνά ακόμη και μέσα από το θρυλικό «Asteria Beach». Η Τζέιν Μάσφιλντ γύρισε σκηνές στην πρωτεύουσα για το «Συνέβη στην Αθήνα» (1962) -εμπνευσμένο από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες-, όπου η Αθήνα και η Ακρόπολη είχαν φυσικά πρωταγωνιστικό ρόλο.
O Τζορτζ Πέπαρντ και η Τζόαν Κόλινς απολαμβάνουν το κοκτέιλ τους σε ποτήρια με το λογότυπο του θρυλικού «Asteria Beach» κατά τα γυρίσματα του «Εκτελεστή» (1970)
Ξεχωριστή είναι και η ελληνογαλλική παραγωγή «Μια σφαίρα στην καρδιά» (1966), που γυρίστηκε κυρίως στη Σκύρο. Εμεινε στην Iστορία όχι μόνο για τα τοπία της αλλά και γιατί αποτέλεσε τη μοναδική ξενόγλωσση κινηματογραφική εμφάνιση της Τζένης Καρέζη, η οποία ερμήνευσε τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη δίπλα στη Φρανσουάζ Αρντί, τον Σάμι Φρέι και τον Σπύρο Φωκά.
Το Καστελόριζο γνώρισε τη δική του κινηματογραφική αναγέννηση χάρη στο βραβευμένο με Οσκαρ «Mediterraneo» (1991) του Γκαμπριέλε Σαλβατόρες. Μέσα σε μόλις δύο μήνες, τα πολύχρωμα σπίτια και το λιμάνι της Μεγίστης μετατράπηκαν στο σκηνικό μιας ταινίας που κατέκτησε το Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας και έκανε το νησί γνωστό σε εκατομμύρια θεατές.
Ξεχωριστή είναι και η ελληνογαλλική παραγωγή «Μια σφαίρα στην καρδιά» (1966), που γυρίστηκε κυρίως στη Σκύρο. Εμεινε στην Iστορία όχι μόνο για τα τοπία της αλλά και γιατί αποτέλεσε τη μοναδική ξενόγλωσση κινηματογραφική εμφάνιση της Τζένης Καρέζη, η οποία ερμήνευσε τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη δίπλα στη Φρανσουάζ Αρντί, τον Σάμι Φρέι και τον Σπύρο Φωκά.
Το Καστελόριζο γνώρισε τη δική του κινηματογραφική αναγέννηση χάρη στο βραβευμένο με Οσκαρ «Mediterraneo» (1991) του Γκαμπριέλε Σαλβατόρες. Μέσα σε μόλις δύο μήνες, τα πολύχρωμα σπίτια και το λιμάνι της Μεγίστης μετατράπηκαν στο σκηνικό μιας ταινίας που κατέκτησε το Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας και έκανε το νησί γνωστό σε εκατομμύρια θεατές.
Η θρυλική σκηνή του «Ζορμπά» (1964), με τον Αντονι Κουίν και τον Αλαν Μπέιτς στην παραλία του Αποκορώνου
Κλαούντιο Μπιγκάλι, Βάνα Μπάρμπα και Τζουζέπε Τσεντέρνα σε σκηνή του «Mediterraneo» στο Καστελόριζο το 1990
Πολλά χρόνια νωρίτερα, ο Ρόμπερτ Μίτσαμ είχε περιπλανηθεί στην Πλάκα, στο Πασαλιμάνι, στην Καστέλα και την Αράχοβα για τις ανάγκες των «Οργισμένων λόφων» (1958), αποτυπώνοντας μια Ελλάδα που μόλις άρχιζε να ανοίγεται προς τον κόσμο. Τέλος, από τις πιο σύγχρονες, αλλά καθόλου αμελητέες ταινίες, το τρυφερό «Mamma Mia!» (2008) και η δυναμική «Λάρα Κροφτ: Το λίκνο της ζωής» (2003) έγιναν λίγο πιο γαλανές μέσα από τις θάλασσες της Σκοπέλου και της Σαντορίνης, αντίστοιχα
Πολλά χρόνια νωρίτερα, ο Ρόμπερτ Μίτσαμ είχε περιπλανηθεί στην Πλάκα, στο Πασαλιμάνι, στην Καστέλα και την Αράχοβα για τις ανάγκες των «Οργισμένων λόφων» (1958), αποτυπώνοντας μια Ελλάδα που μόλις άρχιζε να ανοίγεται προς τον κόσμο. Τέλος, από τις πιο σύγχρονες, αλλά καθόλου αμελητέες ταινίες, το τρυφερό «Mamma Mia!» (2008) και η δυναμική «Λάρα Κροφτ: Το λίκνο της ζωής» (2003) έγιναν λίγο πιο γαλανές μέσα από τις θάλασσες της Σκοπέλου και της Σαντορίνης, αντίστοιχα
Γιώργος Παπαϊωάννου
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
