Σύμφωνα με τη στήλη "Big Mouth", σε χθεσινή έκτακτη σύσκεψη ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε στους επιτελείς του τις "κόκκινες γραμμές" του ενόψει της αυριανής συνάντησής του με τους αγρότες
12 Ιανουαρίου 2026
Το face control για τη συνάντηση Μητσοτάκη με αγρότες, οι "κόκκινες γραμμές" και οι εμπλεκόμενοι στον ΟΠΕΚΕΠΕ που αποκλείονται
Σύμφωνα με τη στήλη "Big Mouth", σε χθεσινή έκτακτη σύσκεψη ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε στους επιτελείς του τις "κόκκινες γραμμές" του ενόψει της αυριανής συνάντησής του με τους αγρότες
Έκκληση Γεωργιάδη για εμβολιασμό κατά της γρίπης: Οι εφημερίες πιέζονται από ανεμβολίαστους, το εμβόλιο είναι δοκιμασμένο 70 χρόνια
Στις εφημερίες των Νοσοκομείων του ΕΣΥ πλέον υπάρχει τεράστια πίεση από ανεμβολίαστους ανθρώπους με γρίπη. Είναι κρίμα και να ταλαιπωρείτε τους εαυτούς σας και να επιβαρύνετε το ΕΣΥ, επειδή δεν κάνατε ένα απλό αντιγριπικό εμβόλιο. Ούτε mRNA είναι, ούτε τίποτε, δοκιμασμένο 70…
— Άδωνις Γεωργιάδης (@AdonisGeorgiadi) January 11, 2026
📺Οι εξαγγελίες Καρυστιανού και η επόμενη ημέρα – Με ποιους συζητά για το νέο κόμμα
Ο κύβος ερρίφθη! Με συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη Δευτέρα στο Κontra Channel, η Μαρία Καρυστιανού κατέστησε σαφή την πρόθεσή της να προχωρήσει στην ίδρυση κόμματος. Η πρόεδρος του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων Τεμπών τοποθετήθηκε αναλυτικά για το εγχείρημα δημιουργίας νέου πολιτικού φορέα, περιγράφοντας μια διαδικασία που, όπως είπε, εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς και βρίσκει απήχηση τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας. Ωστόσο, απέφυγε να ξεκαθαρίσει αν σκοπεύει να αναλάβει τον ηγετικό ρόλο, λέγοντας ότι το ζήτημα της ηγεσίας θα προκύψει μέσα από τη συλλογική πορεία του εγχειρήματος. «Δεν είναι ξεκάθαρο αν θα ηγηθώ εγώ του σχήματος. Ο λαός θα δείξει τον ηγέτη από όλες τις διαδικασίες, ακολουθώντας αυτό που λέει το μέσα του».
- Το 63,4% των ψηφοφόρων της ΝΙΚΗΣ.
- Το 52,8% των ψηφοφόρων της Πλεύσης Ελευθερίας.
- Το 36,7% των ψηφοφόρων της Ελληνικής Λύσης.
Στη Μαδρίτη σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα συναντηθεί με Σάντσεθ και Βασιλιά Φελίπε – Τα θέματα της ατζέντας
Στη Μαδρίτη θα βρεθεί σήμερα ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, όπου θα συναντηθεί με τον Ισπανό ομόλογό του, Πέδρο Σάντσεθ και τον Βασιλιά Φελίπε.
📺«Κάτι χαζά μού έλεγε ο Φάμελλος στο τηλέφωνο»
Είχα μείνει με την αίσθηση ότι ο Φαραντούρης ένιωσε λυτρωμένος με τη διαγραφή του από τον ΣΥΡΙΖΑ, ώστε με άνεση να προσδεθεί στο άρμα της Καρυστιανού. Φαίνεται όμως ότι δεν προχωράει η συνεργασία τους όπως θα επιθυμούσε, οπότε ο Φαραντούρης κινδυνεύει να βρεθεί άστεγος πολιτικά, και δεν κρύβει τον εκνευρισμό του. Έχει πάρει σβάρνα τα κανάλια και επιτίθεται στον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ, τον οποίο κατηγορεί για σταλινική νοοτροπία επειδή τον διέγραψε. «Ποιος μου ζητά να παραδώσω την έδρα; Ο Φάμελλος, ο οποίος πριν δύο μήνες έλεγε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα διαλυθεί και θα υπαχθεί κάπου αλλού;» έλεγε, εννοώντας το κόμμα Τσίπρα. «Και μη μου πουν ότι δεν τα είπε. Κάτι τέτοια χαζά μού έλεγε στο τηλέφωνο βραδιάτικα» πρόσθεσε εν εξάλλω στο Kontra. Αλλά δεν σταμάτησε εκεί: Τα έχωσε και στον Κώστα Αρβανίτη. «Ποιοι προσπάθησαν να οικειοποιηθούν τον αγώνα προεκλογικά και έρχονταν στις βασιλόπιτες και έλεγαν εγώ είμαι ο πάτρονας του κινήματος των Τεμπών; Ο κ. Αρβανίτης. Οι Φάμελλοι και οι Αρβανίτηδες προσπαθούν να λοιδορήσουν ένα κίνημα που δεν μπορούν να το ελέγξουν. Ντροπή τους!».
A ναι ε?
— DYalourakis (@DYalourakis2) January 9, 2026
Και για λέγε για λέγε Νικόλα! pic.twitter.com/HDjveBWo0x
📺«Το Ιράν θέλει να διαπραγματευτεί», λέει ο Τραμπ, ενώ εξετάζει στρατιωτική επέμβαση
Ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει μια σειρά πιθανών στρατιωτικών και όχι μόνο, επιλογών απέναντι στο Ιράν, εν μέσω των αιματηρών διαδηλώσεων που συγκλονίζουν τη χώρα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους.
- Κυβερνοεπιθέσεις σε στρατιωτικούς ή κρατικούς στόχους για να διαταραχθούν οι προσπάθειες καταστολής.
- Νέες κυρώσεις κατά προσώπων της ιρανικής ηγεσίας ή κρίσιμων τομέων της οικονομίας, όπως η ενέργεια και οι τράπεζες.
- Υποστήριξη τεχνολογίας, όπως το Starlink, για να διευκολυνθεί η επικοινωνία των διαδηλωτών παρά το διαδικτυακό μπλοκάρισμα. Ανάλογη βοήθεια είχε προσφέρει ο Πρόεδρος Μπάιντεν το 2022 κατά την προηγούμενη έξαρση των διαδηλώσεων.
This is Tehran tonight 11 January! After mass massacre against peaceful protesters in recent days. Iranian people decided to win this fight, it's time to support brave people of Iran #IranRevolution pic.twitter.com/Outr8oTzZV
— Hamed (@Me_Hamed_Myself) January 11, 2026
Beloved people of Iran, my courageous compatriots,
— Reza Pahlavi (@PahlaviReza) January 11, 2026
Over the past two weeks—especially in the last four days—you have shaken the foundations of the illegitimate Islamic Republic through massive, nationwide demonstrations. Now, relying on your overwhelming response to the recent… https://t.co/o5uEd7KHsY
📺Ο Αντετοκούνμπο ήταν μια ομάδα μόνος του για τους Μπακς, αλλά το Ντένβερ άντεξε και κέρδισε
Τα «ελάφια» λύγισαν με 108-104 παρά τους 31 πόντους, τα 8 ριμπάουντ, τις 11 ασίστ, το 1 κλέψιμο και τα 2 μπλοκ σε 33 λεπτά συμμετοχής του Γιάννη Αντετοκούνμπο
📺Ιράν: Μάχη επιβίωσης για το καθεστώς, με μαρτυρίες για χιλιάδες νεκρούς – Απειλές για «δράση» από τον Τραμπ
Αιματηρή μάχη επιβίωσης φαίνεται πως δίνει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, με αναφορές για εκατοντάδες νεκρούς (τουλάχιστον 544) στις μαζικές διαδηλώσεις, ενώ ανεπιβεβαίωτες μαρτυρίες κάνουν λόγο και για χιλιάδες θύματα της βίαιης καταστολής. Οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 10.000.
Ψηφιακό «μπλακάουτ»
Η διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο στο Ιράν από το καθεστώς συνεχίζεται εδώ και τουλάχιστον 84 ώρες, δήλωσε τη Δευτέρα η αρμόδια αρχή κυβερνοασφάλειας NetBlocks. Προηγουμένως, η ομάδα είχε δηλώσει ότι η συνδεσιμότητα με τον έξω κόσμο βρισκόταν στο 1% των συνηθισμένων επιπέδων. Η Τεχεράνη παρεμβάλλει και τους δορυφόρους Starlink του Ίλον Μασκ.
Το κλείσιμο της πρόσβασης στο διαδίκτυο και των τηλεφωνικών γραμμών σε εθνικό επίπεδο από τις αρχές έχει καταστήσει δύσκολη την κατανόηση της πλήρους έκτασης των όσων εκτυλίσσονται επί τόπου, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους κλίμακας των θυμάτων από τις μαζικές αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες αναφέρει το CNN.
Footage obtained by Iran International shows thousands of protesters marching in the streets of Tehran on Sunday, as anti-government demonstrations continue across Iran. pic.twitter.com/4epjP2wa5A
— OSINTdefender (@sentdefender) January 11, 2026
Στο φόντο της επιδείνωσης της κατάστασης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα λάβει την Τρίτη εκτενή ενημέρωση για συγκεκριμένες επιλογές αντίδρασης στην κρίση στο Ιράν, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Η προγραμματισμένη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τους αξιωματούχους θα επικεντρωθεί στη συζήτηση πιθανών επόμενων βημάτων, τα οποία περιλαμβάνουν στρατιωτικά πλήγματα, την ανάπτυξη μυστικών κυβερνοόπλων κατά ιρανικών στρατιωτικών και πολιτικών υποδομών, την επιβολή πρόσθετων κυρώσεων στην κυβέρνηση του Ιράν, καθώς και την ενίσχυση αντικυβερνητικών πηγών στο διαδίκτυο, μετέδωσε η Wall Street Journal.
Στη συνάντηση της Τρίτης αναμένεται να συμμετάσχουν ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και ο πρόεδρος του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγός Νταν Κέιν, ανέφεραν οι αξιωματούχοι.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διεμήνυσε την Κυριακή ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις εξετάζουν «πολύ δυνατές επιλογές» για την Τεχεράνη. «Εξετάζουμε το ζήτημα πολύ σοβαρά. Ο στρατός εξετάζει το ζήτημα, και μελετάμε πολύ δυνατές επιλογές. Θα πάρουμε απόφαση», είπε ο πρόεδρος των ΗΠΑ σε δημοσιογράφους που τον συνόδευαν πάνω στο αεροσκάφος του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι Ιρανοί ηγέτες επικοινώνησαν με την κυβέρνησή του για να «διαπραγματευτούν», μετά τις απειλές του να διατάξει στρατιωτική επιχείρηση, καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία είναι αντιμέτωπη με μαζικές κινητοποιήσεις εναντίον της κυβέρνησης.
«Οι Ιρανοί ηγέτες τηλεφώνησαν» προχθές Σάββατο, είπε ο Ντόναλντ Τραμπ σε δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στο προεδρικό αεροσκάφος, προσθέτοντας ότι «βρίσκεται σε προετοιμασία συνάντηση (...) Θέλουν να διαπραγματευτούν».
Ωστόσο ο ρεπουμπλικάνος διεμήνυσε πως «ίσως χρειαστεί να αναλάβουμε δράση πριν» από τυχόν συνάντηση.
❗️ Iranian authorities have begun mass killings of protesters
— NEXTA (@nexta_tv) January 11, 2026
Doctors at two hospitals told the BBC that more than 100 bodies were brought to them over the course of two days.
Since Thursday, the internet has been down across Iran, making it significantly harder to gather and… pic.twitter.com/YPhnMbO9xJ
«Θα πέσει σαν τον Φαραώ»
Ο επίσημος λογαριασμός κοινωνικής δικτύωσης του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δημοσίευσε μια γελοιογραφία στο X που απεικονίζει τον πρόεδρο των ΗΠΑ ως μια ετοιμόρροπη σαρκοφάγο, με ένα μήνυμα που λέει «και αυτός θα ανατραπεί».
Απεικονίζει τον Αμερικανό ηγέτη ως μια αρχαία πέτρινη σαρκοφάγο αιγυπτιακού τύπου μέσα σε έναν τάφο που είναι διακοσμημένος με ιερογλυφικά. Η σημαία των ΗΠΑ και η Μεγάλη Σφραγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι σχεδιασμένες ως σκαλίσματα στο φέρετρο, το οποίο ραγίζει και καταρρέει. Το συνοδευτικό κείμενο στη γελοιογραφία αναφέρει: «Σαν τον Φαραώ».
Ένα μήνυμα που δημοσιεύτηκε δίπλα στη γελοιογραφία αναφέρεται σε ιστορικούς και θρυλικούς βασιλιάδες όπως οι Φαραώ της αρχαίας Αιγύπτου και ο Νεβρώδ, μια βιβλική φιγούρα του βιβλίου της Γένεσης, προειδοποιώντας ότι «ανατράπηκαν όταν βρίσκονταν στο απόγειο της υπερηφάνειάς τους». Αναφέρεται επίσης στον Ρεζά Χαν και τον Μοχάμεντ Ρεζά, τον πρώτο και τον δεύτερο Ιρανό σάχη της δυναστείας των Παχλαβί.
«Αυτός ο τύπος που κάθεται εκεί με αλαζονεία και υπερηφάνεια και κρίνει ολόκληρο τον κόσμο, θα πρέπει επίσης να γνωρίζει ότι συνήθως οι τύραννοι και οι αλαζόνες του κόσμου, όπως ο Φαραώ, ο Νιμρώντ, ο Ρεζά Χαν, ο Μοχάμεντ Ρεζά και οι παρόμοιοι, ανατράπηκαν όταν βρίσκονταν στο απόγειο της υπερηφάνειάς τους, και αυτός επίσης θα ανατραπεί», αναφέρεται στην ανάρτηση του Χαμενεΐ.
Επιπρόσθετες κυρώσεις εξετάζει η ΕΕ
Η επικεφαλής της διπλωματίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Κάγια Κάλας δήλωσε από πλευράς της έτοιμη να εισηγηθεί την επιβολή νέων κυρώσεων στο Ιράν, σε αντίδραση για αυτή που περιέγραψε ως βάρβαρη καταστολή των διαδηλώσεων στη χώρα.
«Η ΕΕ έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή σαρωτικές κυρώσεις σε βάρος του Ιράν--σε αυτούς που ευθύνονται για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δραστηριότητες εξάπλωσης των πυρηνικών και την υποστήριξη από πλευράς Τεχεράνης στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία», είπε η κ. Κάλας στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, η οποία δημοσίευσε τις δηλώσεις της την Κυριακή.
«Είμαι προετοιμασμένη να προτείνω επιπρόσθετες κυρώσεις σε αντίδραση στη βάρβαρη καταστολή των διαδηλωτών από το καθεστώς», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Γερμανικού Πρακτορείου, αρχικά αναμένεται να προταθούν τιμωρητικά μέτρα σε βάρος όσων ευθύνονται για τη βία εναντίον διαδηλωτών, συμπεριλαμβανομένων υπουργών. Στις κυρώσεις μπορεί να συμπεριληφθούν ταξιδιωτικοί περιορισμοί και η δέσμευση τυχόν πόρων τους στη δικαιοδοσία της ΕΕ.
Σύμφωνα με την αντιπρόεδρο της Κομισιόν και ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ, οι Ιρανοί διακινδυνεύουν τα πάντα για να ακουστεί η φωνή τους και το καθεστώς έχει μακρύ και βαρύ ιστορικό συντριβής των διαδηλώσεων, με τις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας να αντιδρούν βάρβαρα για ακόμη μια φορά.
Horrifying reports and images coming out of countless protesters being killed across Iran.
— Thomas van Linge (@ThomasVLinge) January 11, 2026
Reported death tolls range from 2000 up to 6000 people killed, but definitely all in the four digits. pic.twitter.com/eJGfo6mduV
Μαρία Καρυστιανού: Ζήτημα ημερών η παραίτησή της από την προεδρία του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων "Τέμπη 2023" - Μέλη του ΔΣ ετοιμάζουν επιστολή που θα ζητούν να αποχωρήσει
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, μέχρι σήμερα το σχετικό αίτημα για παραίτηση από την προεδρία του Συλλόγου έχει ζητηθεί δυο φορές προφορικά, αλλά η ίδια η Μαρία Καρυστιανού ζήτησε να υπάρχει και εγγράφως
📺Λος Άντζελες: Φορτηγό έπεσε σε πλήθος που διαδήλωνε υπέρ του Ιράν – Άγνωστος ο αριθμός των τραυματιών – ΒΙΝΤΕΟ
Ενοικιαζόμενο φορτηγό έπεσε πάνω σε πλήθος που είχε συγκεντρωθεί στο Λος Άντζελες σε ένδειξη υποστήριξης στους διαδηλωτές στο Ιράν, μετέδωσε χθες Κυριακή ο τηλεοπτικός σταθμός KNBC, μέρος του εθνικού δικτύου του NBC News.
Multiple people injured, several nearly killed, after a U-Haul Truck emblazoned with anti-monarchist, anti-regime signs drives through a pro-monarchist, anti-regime march on Veterans Avenue in Los Angeles, hosted by the Iranian diaspora in California. pic.twitter.com/lvyCon2VQl
— OSINTdefender (@sentdefender) January 11, 2026
Went to a party on Veteran Ave, came out and there’s the Iran protest march right in front of the building. Caught on video this asshole ramming his Uhaul thru the protest. pic.twitter.com/wMKQMAc57k
— Susie Shoshana (@AuntSusie) January 11, 2026
Aerial video from ABC7 shows police detaining the driver of a U-Haul Truck that drove through an Iranian pro-monarchist, anti-regime march today in Los Angeles, as crowds of protesters attempt to attack the truck and driver, being held back by officers with the Los Angeles Police… pic.twitter.com/JrpDnt2OZq
— OSINTdefender (@sentdefender) January 12, 2026
Protesters attempt to assault, and possibly kill, the driver of a U-Haul Truck that drove through an Iranian pro-monarchist, anti-regime march today in Los Angeles, only barely being held back by officers with the Los Angeles Police Department. pic.twitter.com/4xeVTxVl8b
— OSINTdefender (@sentdefender) January 12, 2026
📺Βανδάλισαν στην πρεσβεία της Βουλγαρίας στα Σκόπια – Έντονη αντίδραση της Σόφιας
Άγνωστος κατέστρεψε το απόγευμα της Κυριακής τζάμι της κεντρικής εισόδου της πρεσβείας της Βουλγαρίας στα Σκόπια.
A powerful Macedonian warrior attacked the Bulgarian embassy in Skopje with a stone after losing an argument with a vending machine and blaming foreign policy. pic.twitter.com/zQLK6G0ZzA
— една българка (@transbulgaria) January 11, 2026
Bulgarian Embassy in Skopje Vandalized, Foreign Ministry Indignant that North Macedonia Authorities Tolerate Such Attacks.https://t.co/k9CXXkWu4t pic.twitter.com/o7bq3qocD4
— Bulgarian News Agency (@BTAnewsENG) January 11, 2026
📺Η εντυπωσιακή μεταμόρφωση της αρένας του Βελιγραδίου: Από γήπεδο μπάσκετ σε πισίνα που φιλοξενεί το Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα πόλο, βίντεο
Ξεκίνησε το Σάββατο (10/1) στη Belgrade Arena του Βελιγραδίου το Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα πόλο ανδρών στο οποίο συμμετέχει και η Ελλάδα και έχει μάλιστα αυξημένες πιθανότητες για μετάλλιο.
Δολοφονία Δώρας Ζέμπερη: Αποζημιώνεται ο πατέρας της γιατί δεν υπήρχε φύλαξη στο νεκροταφείο
Σχεδόν εννέα χρόνια μετά τη στυγερή δολοφονία της 32χρονης εφοριακού Δώρας Ζέμπερη ένα φθινοπωρινό απόγευμα του 2017 στο Β’ Νεκροταφείο της Αθήνας, υπάρχει μία σημαντική δικαστική εξέλιξη στην υπόθεση που είχε συγκλονίσει το πανελλήνιο.
📺Μαξίμου: Δύο συναντήσεις του Πρωθυπουργού με τους αγρότες την Τρίτη
Δύο συναντήσεις με εκπροσώπους των αγροτών θα πραγματοποιηθούν την Τρίτη στο Μέγαρο Μαξίμου, σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη. Όπως λένε, πρόθεση της κυβέρνησης ήταν να γίνει μια συνάντηση με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ωστόσο επειδή οι εκπρόσωποι διαφόρων μπλόκων δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε κοινή εκπροσώπηση, «δεχόμαστε καλή τη πίστει να πραγματοποιηθούν δυο συναντήσεις την Τρίτη».
Bloomberg: Βρετανία και Γερμανία συζητούν την παρουσία δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία
Η Γερμανία θα προτείνει τη δημιουργία μιας κοινής αποστολής του ΝΑΤΟ για την προστασία της περιοχής της Αρκτικής
11 Ιανουαρίου 2026
Πώς οι «πολιτισμένοι» Αμερικανοί εξόντωσαν τους «βαρβάρους» ινδιάνους Απάτσι: Ο 10ετής πόλεμος που ξεκίνησε από μια παρεξήγηση
Πού ζούσαν οι Απάτσι - Οι φυλές και ο τρόπος ζωής τους – Οι μακροχρόνιοι πόλεμοι με τον Αμερικανικό Στρατό – Σε ποιες περιοχές υποχρεώθηκαν να εγκατασταθούν – Πόσοι Απάτσι ζουν σήμερα στις ΗΠΑ;
Ποιοι ήταν οι Απάτσι;

Οι Καϊόβα Απάτσι εντάχθηκαν στους Καϊόβα, των οποίων υιοθέτησαν τα έθιμα. Οι Απάτσι ζούσαν κυρίως από το κυνήγι και τη συλλογή καρπών. Δεν έτρωγαν ερπετά, ούτε ζώα που τρέφονταν από αυτά γιατί δεν τα θεωρούσαν καθαρή τροφή. Ήταν επιδέξιοι κυνηγοί και άριστοι δρομείς. Μπορούσαν να περπατήσουν ακόμα και 100 χιλιόμετρα σε μια μέρα μέσα σε δύσβατα εδάφη προκειμένου να κυνηγήσουν ή να πολεμήσουν. Ήταν μικρόσωμοι (μ.ό. ύψους 1,60 μέτρα) και ικανότατοι στην πάλη σώμα με σώμα. Γυμνάζονταν από μικρή ηλικία. Κύρια όπλα τους ήταν το τόξο, το ακόντιο, το τσεκούρι (τόμαχοκ) και το μαχαίρι που είχαν στη ζώνη. Εξοικειώθηκαν γρήγορα με τα τυφέκια των λευκών. Συνήθιζαν να γδέρνουν τα κρανία των αντιπάλων τους, αν αυτοί ήταν στρατιώτες. Οι Τσιρικάουα υποστήριζαν ότι έμαθαν την τακτική αυτή από τους Μεξικανούς, που έπαιρναν το scalp (σκαλπ το δέρμα του κεφαλιού με τα μαλλιά) από τους νεκρούς Απάτσι. Οι Απάτσι ήταν από τις πιο άγριες ομάδες στα σύνορα Η.Π.Α. και Μεξικού. Αρχικά, προσπάθησαν να γίνουν φίλοι με τους Ισπανούς, τους Μεξικανούς και τους Αμερικανούς. Ωστόσο αναφέρονται επιθέσεις των Απάτσι σε ισπανικές αποστολές. Η αποτυχία των Ισπανών να προστατεύσουν τους Πουέμπλο από τους Απάτσι, κατά τη διάρκεια μιας πενταετούς εποχής ξηρασίας, στα τέλη του 17ου αιώνα οδήγησε στην εξέγερση των λαών του Πουέμπλο, σε συνεργασία με τους Απάτσι (1680). Οι Πουέμπλο διατήρησαν την ανεξαρτησία τους ως το 1692, οπότε πέρασαν πάλι στην κυριαρχία των Ισπανών. Για να αποφύγουν αντίποινα, πολλοί Πουέμπλο κατέφυγαν στους Ναβάχο.
1830: Indian Removal Act και ο δεκάχρονος πόλεμος του Κοτσίζ


Στις 28 Μαΐου 1830 ψηφίστηκε στις Η.Π.Α. ο νόμος για τη «μετατόπιση» των Ινδιάνων (Indian Removal Act). Σύμφωνα με αυτόν, όλες οι ινδιάνικες φυλές που ζούσαν στα ανατολικά έπρεπε να εγκαταλείψουν τα μέρη που ζούσαν και να εγκατασταθούν στα δυτικά του Μισισιπή. Έτσι, η κυβέρνηση των Η.Π.Α. αθέτησε σε όλες τις υποσχέσεις που είχε δώσει στους ινδιάνους, ότι θα παρέμεναν στις περιοχές τους. Το 1848, μετά το τέλος του αμερικανομεξικανικού πολέμου, το Μεξικό παραχώρησε στις ΗΠΑ εδάφη του Τέξας, της Καλιφόρνια, της Αριζόνα, του Νέου Μεξικού, της Γιούτα και της Νεβάδα. Αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να περιοριστούν και οι ινδιάνοι αυτών των περιοχών. Οι έποικοι ζούσαν ειρηνικά με τους αυτόχθονες, πλην ορισμένων περιπτώσεων όπου πολεμοχαρείς ινδιάνοι έκαναν επιδρομές σε βάρος τους. Μετά τη Συνθήκη του Χιντάλγκο (1848) με την οποία τελείωσε ο πόλεμος ΗΠΑ Μεξικού, Αμερικανοί στρατιώτες άρχισαν να κάνουν όλο και περισσότερο αισθητή την παρουσία τους στις περιοχές που δόθηκαν στις Η.Π.Α. προκαλώντας ανησυχία στους ινδιάνους. Πάντως, τη δεκαετία του 1850 οι ινδιάνοι έκαναν επιθέσεις σε Αμερικανούς που ταξίδευαν στο μονοπάτι της Σάντα Φε και στη Νότια Οδό Μπάτερφιλντ, κυρίως όμως μέσα στο Μεξικό, καθώς περνούσαν τα σύνορα με τις Η.Π.Α.

Από μια λανθασμένη εκτίμηση ενός ενδοοικογενειακού επεισοδίου ξεκίνησε το 1861, πριν το Αμερικανικό Εμφύλιο η μεγάλη εξέγερση των Απάτσι υπό τον Κοτσίζ, αρχηγό των Τσιρικάουα Απάτσι. Συγκεκριμένα, ο ιδιοκτήτης ενός ράντσου, 65 χιλιόμετρα νότια του Τουσόν, Τζον Γουόρντ ξυλοκόπησε άγρια τον μιγά γιο του, ο οποίος έφυγε από το σπίτι. Ο Γουόρντ θεώρησε ότι ο μικρός είχε απαχθεί από ινδιάνους Τσιρικάουα, που είχαν αρχηγό τον Κοτσίζ. Παράλληλα «χρέωσε» και την αρπαγή ενός κοπαδιού του στον Κοτσίζ και ενημέρωσε σχετικά το απόσπασμα του Φρουρίου Μπιουκάναν. Ο Υπολοχαγός Τζορτζ Μπάσκομ συγκρότησε ένα απόσπασμα 54 ανδρών για να επιτεθεί στο πέρασμα των Απάτσι μέσω των βουνών Τσιρικάουα. Παράλληλα κάλεσε τον Κοτσίζ σε συνάντηση, έχοντας στήσει όμως παγίδα στον αρχηγό των Τσιρικάονα. Στις 4 Φεβρουαρίου 1861, ο Κοτσίζ, ανυποψίαστος πήγε στη σκηνή του Μπάσκομ, συνοδευόμενος από τον αδελφό του, δυο ανιψιούς του, μία γυναίκα και δύο παιδιά.
Αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή για όσα έγιναν στο ράντσο του Γουόρντ. Μάλιστα, θεωρώντας υπεύθυνους τους Κογιοτέρος, Απάτσι των Λευκών Ορέων πρότεινε να μεσολαβήσει για να απελευθερωθεί ο νεαρός. Ο Μπάσκομ απάντησε ότι ο Κοτσίζ και η συνοδεία του συλλαμβάνονται! Ο Κοτσίζ έβγαλε το μαχαίρι του και έσκισε τη σκηνή κατορθώνοντας να ξεφύγει. Όσοι τον συνόδευαν όμως κρατήθηκαν ως όμηροι. Έτσι, συνέλαβε τρεις λευκούς και άρχισε διαπραγματεύσεις για να τους ανταλλάξει με τους δικούς του ομήρους. Ο Μπάσκομ δεν δέχτηκε. Έξαλλος ο Κοτσίζ σκότωσε έναν όμηρο και τον έσυρε με το άλογό του, μπροστά σε ένα στρατιωτικό απόσπασμα, ενώ, καθώς δεν του επέστρεφαν τους δικούς του σκότωσε και τους άλλους δύο.
Για αντίποινα, οι λευκοί κρέμασαν έξι αθώους Τσιρικάουα. Ο Κοτσίζ και μια ομάδα πολεμιστών άρχισαν να στήνουν ενέδρες κατά μήκος του περάσματος του Μπάτερφιλντ σκοτώνοντας Μεξικανούς και συλλαμβάνοντας Αμερικανούς. Από μια επιπόλαια ενέργεια ενός Αμερικανού Υπολοχαγού ξεκίνησε ένας πόλεμος με τους ινδιάνους του Κοτσίζ που διήρκησε δέκα χρόνια! Οι Τσιρικάουα είχαν τη βοήθεια των Απάτσι των Λευκών Ορέων, όπως και των Απάτσι Μεμπρένο, υπό την ηγεσία του Μάνγκους Κολοράντο, πεθερού του Κοτσίζ. Κύριος στόχος τους ήταν οι κρατικές άμαξες που διέσχιζαν το πέρασμα Μπάτερφιλντ. Μετά από μια σειρά σκληρών μαχών, δύο Λόχοι Δραγόνων από το Φρούριο Μπρέκινριτζ οδήγησαν τους Απάτσι στο μεξικανικό έδαφος. Οι ινδιάνοι, πριν φύγουν, σκότωσαν όλους τους ομήρους. Με τη σειρά του, ο Μπάσκομ κρέμασε όλους τους ινδιάνους ομήρους που είχε συλλάβει, ανάμεσά τους και τον αδελφό του Κοτσίζ. Αυτό εξόργισε τους Απάτσι που μέσα σε δύο μήνες σκότωσαν τουλάχιστον 150 Αμερικανούς και Μεξικανούς.


Ο Εμφύλιος Πόλεμος των Η.Π.Α., όπως ήταν αναμενόμενο επηρέασε και τις επιχειρήσεις εναντίον των Απάτσι. Ο Αμερικανικός Στρατός εγκατέλειψε τα φρούρια στην περιοχή των Τσιρικάουα. Για να καλύψει το κενό και να εξασφαλίσει τη βόρεια και τη νότια οδό προς την Καλιφόρνια, ο κυβερνήτης της Τζον Ντάουνι οργάνωσε δύο φάλαγγες εθελοντών και έστειλε τη μία στη Γιούτα, υπό τον Συνταγματάρχη Πάτρικ Κόνορ και την άλλη στα νοτιοδυτικά υπό τον Συνταγματάρχη Πάτρικ Κόνορ και την άλλη στα νοτιοδυτικά υπό τον Συνταγματάρχη και μετέπειτα Στρατηγό Τζέιμς Κάρλτον. Ο Κοτσίζ και ο Μάνγκους Κολοράντο αποφάσισαν να αμυνθούν και οχυρώθηκαν κοντά στον εγκαταλελειμμένο σταθμό, κοντά στο πέρασμα των Απάτσι.
Ο Λόχος Εμπροσθοφυλακής του Κάρλτον, υπό τον Λοχαγό Τόμας Ρόμπερτς μπήκε στον σταθμό στις 15 Ιουλίου 1862, με δύο οβιδοβόλα και επαναληπτικά τυφέκια. Ο στρατιώτης Τζον Τιλ πυροβόλησε τον Μάνγκους Κολοράντο στο στήθος. Οι Απάτσι οπισθοχώρησαν προς την έρημο και μερικοί άνδρες μετέφεραν στο Γιάνος του Μεξικού τον Μάνγκο Κολοράντο, όπου με την απειλή όπλων υποχρέωσαν έναν γιατρό να βγάλει τη σφαίρα. Ο Κάρλτον αντιλήφθηκε τη σπουδαιότητα του περάσματος των Απάτσι και διέταξε την κατασκευή του Φρουρίου Μπάουι. Διέταξε τους στρατιώτες του να αντιμετωπίζουν τους Απάτσι σαν να είναι άγρια θηρία. Τον Σεπτέμβριο ανέλαβε τη διοίκηση του Νέου Μεξικού, διαδεχόμενος τον Στρατηγό Έντουαρντ Κάνμπι. Ο Στρατηγός Τζόζεφ Γουέστ ανέλαβε τη διοίκηση του νότιου Νέου Μεξικού.
Η δολοφονία του Μάνγκους Κολοράντο, ο Κιτ Κάρσον και η σφαγή του Σαντ Κρικ (1864)


Το 1864 έγινε ένα φρικιαστικό γεγονός, το οποίο δεν αφορά άμεσα τους Απάτσι, αλλά δύο άλλες φυλές γνωστές σε όσους έχουν διαβάσει, έστω και κόμικς με καουμπόηδες-ινδιάνους, τους Τσεγιέν και τους Αραπάχο. Πρόκειται για τη λεγόμενη «σφαγή του Σαντ Κρικ» (Sand Creek massacre), ουσιαστικά τη σφαγή αμάχων, ως επί το πλείστον, Αραπάχο και Τσεγιέν από τον Αμερικανικό Στρατό (29/11/1864). Μια δύναμη 675 ανδρών του Τρίτου Συντάγματος Ιππικού του Κολοράντο, υπό τη διοίκηση του εθελοντή Συνταγματάρχη Τζον Τσίβινγκτον επιτέθηκε και κατέστρεψε ένα χωριό Τσεγιέν και Αραπάχο στο ΝΑ Κολοράντο. 150 Ινδιάνοι, τα 2/3 των οποίων ήταν γυναικόπαιδα σκοτώθηκαν και ακρωτηριάστηκαν. Ο Τσίβινγκτον ισχυρίστηκε ότι οι νεκροί ήταν 500-600, ο αριθμός αυτός όμως είναι μάλλον υπερβολικός. Η τοποθεσία χαρακτηρίστηκε ως «Εθνικός Χώρος Ιστορικής Σφαγής του Σαντ Κρικ» και διοικείται από την Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων.


Η σφαγή των Αραβάιπα (The massacre of Camp Grant)

Το απόγευμα της 28/4/1871, 6 Αγγλοαμερικανοί, 48 Αμερικανομεξικανοί και 92 Ινδιάνοι της φυλής Παπάγκο (οι οποίοι είχαν υποταγεί στους Ισπανούς και είχαν εκχριστιανιστεί από καθολικούς ιερείς) ξεκίνησαν για το φαράγγι Αραβάιπα, όπου έφτασαν τα ξημερώματα της 30ης Απριλίου 1871. Οι περισσότεροι άνδρες Απάτσι έλειπαν για κυνήγι στα βουνά. Μόνο οκτώ πολεμιστές είχαν μείνει στον καταυλισμό. Οι Παπάγκο ανέλαβαν τις δολοφονίες, ενώ Αγγλοαμερικανοί και Αμερικανομεξικανοί εμπόδιζαν τη φυγή των Ινδιάνων. Περίπου 144 Απάτσι και Πινάλ σκοτώθηκαν και ακρωτηριάστηκαν, ενώ σχεδόν όλοι είχαν αποκεφαλιστεί. Οι γυναίκες που επέζησαν βιάστηκαν και 27 από τα 29 παιδιά πουλήθηκαν ως σκλάβοι στο Μεξικό! Τα άλλα δύο δραπέτευσαν. Ο Ουίτμαν ασχολήθηκε με την ταφή των νεκρών. Μόνο μία γυναίκα επιβίωσε από τη σφαγή! Ο Ουίτμαν έστειλε διερμηνείς στα βουνά, που διαβεβαίωσαν τους Αραβάιπα ότι οι στρατιώτες του δεν είχαν καμία εμπλοκή στη σφαγή. Είναι άγνωστο αν αυτό ισχύει, δεν αποκλείεται όμως, αν σκεφτούμε ότι οι κάτοικοι της Αριζόνα θεωρούσαν τη σφαγή «δικαιολογημένη ανθρωποκτονία». Όταν πληροφορήθηκε ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. (από το 1869 ως το 1877) Olysses S. Grant τι είχε συμβεί έγινε έξαλλος. Ήταν αυτός που είχε σχεδιάσει τη μετεμφυλιοπολεμική πολεμική πολιτική και θεωρούσε απαράδεκτες τέτοιες σφαγές. Έστειλε μία επιτροπή ειρήνης στην Αριζόνα, υπό τον Στρατηγό Όλιβερ Χάουαρντ και τον Βίνσεντ Κόιλερ, με σκοπό την επίτευξη ειρήνης, ενώ διαμήνυσε στον Κυβερνήτη της Αριζόνα Σάφορντ ότι οι υπεύθυνοι της σφαγής πρέπει να δικαστούν και να τιμωρηθούν παραδειγματικά. Τον Οκτώβριο του 1871 ξεκίνησε η δίκη 100 δραστών για 108 αδικήματα! Μετά από 2 μήνες ακροαματικής διαδικασίες, οι Απάτσι βρέθηκαν κατηγορούμενοι για λεηλασίες, καθώς εκεί επικεντρώθηκε τη δίκη! Τελικά χρειάστηκαν 19 (!) λεπτά για να εκδοθεί η απόφαση: όλοι αθώοι!

Το μόνο θετικό από την, καλοπροαίρετη κίνηση του Προέδρου των ΗΠΑ για ειρήνη είναι ότι βρέθηκαν τελικά έξι από τα 27 παιδιά που είχαν πουληθεί ως σκλάβοι. Δυστυχώς, καθώς οι αγοραπωλησίες είχαν γίνει μυστικά, τα υπόλοιπα 21 δεν βρέθηκαν ποτέ… Επίσης συγκροτήθηκαν 5 γραφεία για τους ινδιάνους (4 στην Αριζόνα και 1 στο Νέο Μεξικό). Ο Κοτσίζ, που παρέμενε επικεφαλής των Τσιρικάουα ζήτησε από τον Χάουαρντ να διατηρήσουν έναν καταυλισμό στο έδαφός τους, στο πέρασμα των Απάτσι, με υπεύθυνο τον συνοριοφύλακα Τόμας Τζέφορντς. Ο Κοτσίζ υποσχέθηκε διαφύλαξη της τάξης στους καταυλισμούς, κάτι που έγινε, ως τον θάνατό του το 1874.
Ο «ινδιανομάχος» Στρατηγός Κρουκ – Η ζωή των Απάτσι στους κυβερνητικούς καταυλισμούς
Το 1827-73 με 9 μικρά αποσπάσματα που είχαν ινδιάνους οδηγούς που είχαν «προσληφθεί» από τους καταυλισμούς, σε 20 αψιμαχίες εξόντωσαν 200 ινδιάνους. Ο στρατός του Κρουκ κέρδισε δύο πολύ σημαντικές μάχες στις 28/12/1872 και στις 27/3/1873. Από το Απρίλιο, καταπονημένοι οι Απάτσι και οι οικογένειές τους άρχισαν να παραδίδονται. Ο αριθμός των Απάτσι και των Γιαβαπάι που εγκαταστάθηκαν στους καταυλισμούς στην Αριζόνα και το Νέο Μεξικό, ως το φθινόπωρο του 1873 έφτασε τους 6.000. Η ζωή στους καταυλισμούς ήταν σκληρή δοκιμασία για τους Απάτσι. Ελλείψεις στην τροφοδοσία, πλήξη και ασθένειες, αποδεκάτισαν τον πληθυσμό τους. Πολλοί, για να αποφύγουν αυτή τη κατάσταση έμειναν εκτός καταυλισμών και ζούσαν από το κυνήγι τις λεηλασίες και τις επιδρομές. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, για να τους ελέγξει καλύτερα, αλλά και για να δώσει νέες εκτάσεις γης στους εποίκους διέταξε όλους τους Απάτσι που ζούσαν δυτικά του ποταμού Ρίο Γκράντε, να εγκατασταθούν στον ποταμό Τζίλα στην Αριζόνα, το 1875. Κάποιοι Απάτσι όμως, συνέχιζαν να αντιστέκονται…
Βικτόριο: ο διάδοχος του Μάνγκους Κολοράντο και το μυστηριώδες τέλος του

Αυτοί όμως κατόρθωναν να παραπλανούν τους διώκτες τους και να βγαίνουν αλώβητοι από πολλές μάχες. Στο μεταξύ, οι Αμερικανοί στρατιώτες μπαινόβγαιναν στο μεξικανικό έδαφος παραβαίνοντας την κυβερνητική εντολή για «μη επέμβαση στο εξωτερικό». Ο Βικτόριο συνελήφθη κάποιες φορές, κατόρθωνε όμως πάντα να δραπετεύει. Ακόμα και οι αντίπαλοί του τον σέβονταν για τη γενναιότητα και την επιμονή του.

Τζερόνιμο: Ο θρυλικός Απάτσι, το όνομα του οποίου έγινε κραυγή στα χείλη των Αμερικανών αλεξιπτωτιστών
Από το 1876 ως το 1881, ο Τζερόνιμο ζούσε κατά καιρούς σε καταυλισμούς, από τους οποίους διέφευγε συχνά, αλλά επέστρεφε όταν ένιωθε ότι κινδυνεύει. Στις 30 Αυγούστου 1881, στρατιώτες από το Φορτ Απάτσι σκότωσαν τον Νακαϊντοκλίνι στον Κόλπο Κιμπέκουε. Αυτός δίδασκε μια νέα θρησκεία, με πίστη στην επιστροφή των νεκρών πολεμιστών, για να βοηθήσουν τους ιθαγενείς στις μάχες τους με τους λευκούς. Στο Σαν Κάρλος άρχισαν να φτάνουν πολλοί στρατιώτες, καθώς οι Ινδιάνοι είχαν εξαγριωθεί. Έναν μήνα μετά τη δολοφονία του Νακαϊντοκλίνι, ο Τζερόνιμο και ο Γιου, μαζί με τον Naiche, γιο του Κοτσίζ, τον γενναίο Τσάτο και άλλους 74 που τους ακολούθησαν, έφυγαν από το Σαν Κάρλος για το Μεξικό. Τον Απρίλιο του 1882 επέστρεψαν στον καταυλισμό, σκότωσαν τον αρχηγό της αστυνομικής δύναμης και ανάγκασαν τον Λόκο, αρχηγό τον Μεμπρένο Απάτσι με τους άνδρες του να τον ακολουθήσουν νότια. Εναντίον των Αμερικανών κινήθηκαν και πολεμιστές των Λευκών Ορέων, που δεν είχαν ξεχάσει τη δολοφονία του Νακαϊντοκλίνι (μάχη του Μπιγκ Ντάι Γουότς). Ο Τζερόνιμο άρχισε να γίνεται θρύλος. Οι αμερικανικές αρχές έστειλαν πάλι τον Κρουκ στην Αριζόνα. Ο Τζερόνιμο παραδόθηκε παρελκυστικά, τον Ιανουάριο του 1884, αλλά τράπηκε εκ νέου σε φυγή από την περιοχή του Σαν Κάρλος τον Μάιο του 1885, μαζί με τους Naiche, Νάνα και 150 άντρες, λόγω της απαγόρευσης του Τίσγουιν, του οινοπνευματώδους ποτού των Ινδιάνων στον καταυλισμό.


Όλοι κατευθύνθηκαν προς την οροσειρά της Σιέρα Μάντρε. Ο Κρουκ άρχισε νέα ανηλεή καταδίωξη. Ο Τζερόνιμο παραδόθηκε στις 27 Μαρτίου 1886, στο φαράγγι Λος Εμπούδος συμφωνώντας με τους όρους του Κρουκ να εγκλειστεί σε περιοχή στα ανατολικά για δύο χρόνια. Λίγο πριν φτάσουν στο Φρούριο Μπάουι, ο Τζερόνιμο, ο Naiche και 24 ινδιάνοι διέφυγαν. Ο Κρουκ έπεσε σε δυσμένεια και αντικαταστάθηκε από έναν άλλον «ινδιανομάχο», τον Ταξίαρχο Νέλσον Μάιλς. Ο Μάιλς χρησιμοποίησε 5.000 στρατιώτες και 500 ινδιάνους «βοηθούς», για να συλλάβει τον Τζερόνιμο.
Στις 15 Ιουλίου 1886, ο Λοχαγός Χένρι Λότον συνέλαβε προσωρινά τον Τζερόνιμο, ο οποίος διέφυγε και πάλι. Στα τέλη Αυγούστου 1886 διαμήνυσε ότι θα παραδιδόταν μόνο στον Μάιλς. Είχε εντοπιστεί στα βουνά Σονόρα. Υπολογίζεται ότι είχε διανύσει 1.645 μίλια (περίπου 2.650 χιλιόμετρα, ένα μίλι= 1,609 μ.)! Στις 3-4 Σεπτεμβρίου 1886 στο Σκέλετον Κάνιον, στην Αριζόνα, ο Τζερόνιμο παραδόθηκε στον Μάιλς, που του υποσχέθηκε ότι θα μεταφερθούν στη Φλόριντα και μετά από κάποιο διάστημα θα γυρίσουν στην Αριζόνα. Αυτό δεν έγινε ποτέ… Ο Τζερόνιμο και 500 Απάτσι, ανάμεσά τους και πολλοί «βοηθοί» του Στρατού, μεταφέρθηκαν αλυσοδεμένοι (δείτε τη σχετική φωτογραφία) στο Φρούριο Πίκενς, στην Πενσακόλα της φλόριντα. Τον Μάιο του 1887 μόλις, του επιτράπηκε να δει την οικογένειά του. Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του όρους Βέρνον στην Αλαμπάμα. Εκεί, από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης πέθανε το ¼ των Απάτσι. Οι Αραβάιπα του Εσκομίνζιν επέστρεψαν στην Αριζόνα, οι κάτοικοι (έποικοι) της οποίας όμως δεν δέχονταν τον Τζερόνιμο και τους Τσιρικάουα! Οι Κομάντσι και οι Καϊόβα προσφέρθηκαν να μοιραστούν τη γη τους με τους Απάτσι. Ούτε αυτό έγινε. Οι τελευταίοι οδηγήθηκαν στο Φορτ Σιλ της Οκλαχόμα το 1894. Ο Τζερόνιμο προσπάθησε να ενταχθεί στην «κοινωνία των λευκών». Ασχολήθηκε με τη γεωργία και εντάχθηκε στην Ολλανδική Μεταρρυθμιστική Εκκλησία, από την οποία αποβλήθηκε, λόγω εθισμού του στον τζόγο! Δεν επέστρεψε ποτέ στην Αριζόνα. Με ειδική άδεια του Υπουργείου Πολέμου, του επιτράπηκε να πουλά φωτογραφίες του εαυτού του και χειροτεχνήματα σε εκθέσεις. Το 1905 υπαγόρευσε στον SS Barrett την αυτοβιογραφία του («Geronimo: His Own Story»). Πέθανε το 1909. Πάντως, το όνομά του χρησιμοποιείται σήμερα ως κραυγή από τους Αμερικανούς αλεξιπτωτιστές!

Επίλογος
Το 1976, το νοτιοαφρικανικό μουσικό ντουέτο Bolland and Bolland (που έγιναν ευρύτερα γνωστοί με το «You’re in the army now», το 1981) κυκλοφόρησαν το τραγούδι «The Last Apache». Ένα ακόμα χιτ των B&B, που μάλλον μόνο ο κύριος Γιάννης Πετρίδης γνωρίζει, είναι το «The dogs of war». Δείτε εδώ το «The Last Apache» και, ειδικά οι νεότεροι, αναζητήστε και τα άλλα δύο στο You Τube…

