Δεκαπέντε χρόνια μετά την ανακάλυψη του πρώτου κοιτάσματος φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ, η Κύπρος πλησιάζει περισσότερο από κάθε άλλη φορά στην εμπορική αξιοποίηση των υδρογονανθράκων της. Η εξέλιξη δεν αφορά το κοίτασμα «Αφροδίτη», που ανακαλύφθηκε το 2011, αλλά τον «Κρόνο», που είναι ένα νεότερο κοίτασμα το οποίο φαίνεται ότι θα προλάβει τα υπόλοιπα στην κούρσα της παραγωγής.
Η Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας ανακοίνωσε επίσημα ότι αύριο θα πραγματοποιηθεί η τελετή υπογραφής της σύμβασης κατασκευής και εγκατάστασης των υποδομών του «Κρόνου».
Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης θα δεχθεί στις 12 το μεσημέρι τον Γκουίντο Μπρούσκο, ανώτατο επιχειρησιακό στέλεχος της Eni, και αντιπροσωπεία της εταιρείας.
Θα ακολουθήσει η υπογραφή της λεγόμενης σύμβασης EPCI, η οποία καλύπτει τον σχεδιασμό, την προμήθεια εξοπλισμού, την κατασκευή και την εγκατάσταση των υποδομών ανάπτυξης του κοιτάσματος.
Στην τελετή αναμένεται να παρευρεθούν ο Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός, εκπρόσωποι των εργοληπτικών εταιρειών, της TotalEnergies, καθώς και οι πρέσβεις της Ιταλίας και της Αιγύπτου στη Λευκωσία.
Η προγραμματισμένη υπογραφή αποτελεί το επόμενο βήμα μιας διαδικασίας που έχει ήδη περάσει από αρκετά κρίσιμα στάδια. Τον Φεβρουάριο του 2025, Κύπρος, Αίγυπτος, Eni και TotalEnergies υπέγραψαν συμφωνία που καθόρισε το πλαίσιο αξιοποίησης του κοιτάσματος. Ακολούθησαν εμπορικές συμφωνίες για τη μεταφορά και επεξεργασία του αερίου στην Αίγυπτο.
Φέτος στις 28 Ιουλίου, οι δύο ενεργειακοί όμιλοι έλαβαν την τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή δεσμεύτηκαν να προχωρήσουν στην ανάπτυξη του «Κρόνου». Είχε προηγηθεί, τον Ιούνιο, η χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο θησαυρός κάτω από τη θάλασσα
Ο «Κρόνος» βρίσκεται στο Τεμάχιο 6 της κυπριακής ΑΟΖ, περίπου 185 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά των κυπριακών ακτών, σε μεγάλο βάθος.
Ανακαλύφθηκε το 2022 και η επιβεβαιωτική γεώτρηση του 2024 ενίσχυσε την εικόνα για το μέγεθος και τις δυνατότητές του.
Η αρμόδια Υπηρεσία Υδρογονανθράκων εκτιμά ότι περιέχει περίπου 3,1 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 88 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Η εκτίμηση αφορά το αέριο που βρίσκεται μέσα στο κοίτασμα και όχι κατ' ανάγκην την ποσότητα που μπορεί να ανακτηθεί και να πωληθεί. Η τελική εμπορική παραγωγή εξαρτάται από τη συμπεριφορά του κοιτάσματος και τις τεχνικές δυνατότητες άντλησης.
Η ανάπτυξη προβλέπει τέσσερις υποθαλάσσιες παραγωγικές γεωτρήσεις, οι οποίες θα συνδεθούν με εξοπλισμό συγκέντρωσης και μεταφοράς του αερίου.
Στην πράξη, θα χρειαστεί να εγκατασταθεί στον βυθό ένα σύνθετο σύστημα από αγωγούς, βαλβίδες, μηχανισμούς ελέγχου και εξοπλισμό ασφαλείας. Όλα πρέπει να λειτουργούν αξιόπιστα σε μεγάλο βάθος, όπου οποιαδήποτε βλάβη απαιτεί εξειδικευμένα πλοία και ιδιαίτερα δαπανηρές επεμβάσεις.
Η Eni και η TotalEnergies υπολογίζουν ότι, όταν η παραγωγή φτάσει στο προβλεπόμενο σταθερό επίπεδο, θα ανέρχεται σε περίπου 500 εκατομμύρια κυβικά πόδια ημερησίως, ποσότητα αντίστοιχη με περίπου 2,8 εκατομμύρια τόνους υγροποιημένου φυσικού αερίου τον χρόνο. Στόχος είναι η πρώτη παραγωγή εντός του 2028.
Halliburton και McDermott έχουν ήδη πιάσει δουλειά
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που προκύπτει από τις επίσημες ανακοινώσεις των εργολάβων είναι ότι οι αναθέσεις δεν ξεκινούν τώρα.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, η αμερικανική McDermott ανακοίνωσε ότι εξασφάλισε σημαντικό συμβόλαιο από την Eni Cyprus Limited για την ανάπτυξη του «Κρόνου». Το αντικείμενό της περιλαμβάνει διαχείριση έργου, τεχνικό σχεδιασμό, προμήθειες και υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις. Η εταιρεία κατατάσσει το συγκεκριμένο συμβόλαιο στην κατηγορία αξίας μεταξύ 500 και 750 εκατομμυρίων δολαρίων.
Για τις εργασίες αναμένεται να αξιοποιήσει και το εξειδικευμένο πλοίο υποθαλάσσιων κατασκευών Amazon.
Μία εβδομάδα αργότερα, στις 15 Σεπτεμβρίου, η Halliburton ανακοίνωσε ότι είχε επίσης εξασφαλίσει συμβόλαιο από την Eni. Η δική της ευθύνη αφορά τις γεωτρήσεις, την ολοκλήρωση των φρεάτων, τα συστήματα αυτοματισμού και τις σχετικές τεχνικές υπηρεσίες. Στο αντικείμενο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, γεωτρητικά υγρά, εργασίες τσιμέντωσης και δοκιμές των γεωτρήσεων.
Αγωγός προς το αιγυπτιακό κοίτασμα «Zohr»
Η σημαντικότερη επιλογή των εταιρειών είναι ότι δεν θα κατασκευάσουν καινούργιο εργοστάσιο υγροποίησης στην Κύπρο.
Το φυσικό αέριο θα διοχετεύεται μέσω νέου υποθαλάσσιου αγωγού στις εγκαταστάσεις του αιγυπτιακού κοιτάσματος «Zohr», ενός από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Κύπριος Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός στο Associated Press τον περασμένο Αύγουστο, η απόσταση μέχρι τις υφιστάμενες υποδομές του Zohr είναι περίπου 105 χιλιόμετρα.
Από εκεί, το αέριο θα μεταφέρεται στις χερσαίες αιγυπτιακές εγκαταστάσεις για επεξεργασία και στη συνέχεια στη Νταμιέτα, όπου θα υγροποιείται ώστε να μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια στις διεθνείς αγορές.
Ο κ. Δαμιανός είχε αναφέρει ότι ο συνολικός σχεδιασμός του έργου κοστίζει περίπου 2 δισ. δολάρια και ότι η κατασκευή του αγωγού εκτιμάται πως θα απαιτήσει έως 18 μήνες.
Η επιλογή της Αιγύπτου μειώνει σημαντικά το κόστος, επειδή αξιοποιούνται εγκαταστάσεις που έχουν ήδη κατασκευαστεί και λειτουργήσει.
Παράλληλα, όμως, δημιουργεί εξάρτηση από την κατάσταση των αιγυπτιακών υποδομών, τη διαθέσιμη δυναμικότητά τους και τις εμπορικές συμφωνίες για τη χρήση τους.
Στις 21 Οκτωβρίου, ο Μιχάλης Δαμιανός επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις υγροποίησης στη Νταμιέτα.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του αιγυπτιακού Υπουργείου Πετρελαίου, σκοπός της επίσκεψης ήταν η αξιολόγηση της ετοιμότητας των εγκαταστάσεων να παραλάβουν, να υγροποιήσουν και να επανεξαγάγουν κυπριακό αέριο. Η αιγυπτιακή πλευρά ανέφερε ετήσια δυναμικότητα περίπου έξι εκατομμυρίων τόνων LNG.
Η Αίγυπτος δεν προσφέρει δωρεάν τις υποδομές της
Για τη μεταφορά και επεξεργασία του αερίου έχουν συμφωνηθεί συγκεκριμένοι εμπορικοί όροι.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι οι σχετικές συμφωνίες του Οκτωβρίου 2025 περιλαμβάνουν την κρατική EGAS, την IEOC, θυγατρική της Eni, και την Petrobel.
Υπάρχει επίσης συμφωνία για τη χρήση του εργοστασίου της Νταμιέτας έναντι αμοιβής, καθώς και συμφωνία για τα τέλη που σχετίζονται με τη διακίνηση του αερίου στην Αίγυπτο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Eni διαθέτει και συμμετοχή 50% στην εταιρεία που κατέχει το εργοστάσιο της Νταμιέτας, ενώ το υπόλοιπο ανήκει σε αιγυπτιακούς κρατικούς φορείς. Έτσι, η ιταλική εταιρεία δραστηριοποιείται τόσο στην παραγωγή του κυπριακού αερίου όσο και σε μέρος της υποδομής που θα το υγροποιεί.
Αυτό το πλέγμα συμφωνιών εξηγεί γιατί η Αίγυπτος αντιμετωπίζει τον «Κρόνο» ως δική της σημαντική οικονομική ευκαιρία. Εξασφαλίζει έσοδα από υπηρεσίες, ενισχύει τη χρήση των εγκαταστάσεών της και αναβαθμίζει τη θέση της ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.
Σύμφωνα με τον Κύπριο Υπουργό Ενέργειας, η συμφωνία προβλέπει κυρίως εξαγωγές προς την Ευρώπη, αλλά επιτρέπει υπό προϋποθέσεις τη διάθεση περίπου του ενός πέμπτου του αερίου για την κάλυψη αιγυπτιακών αναγκών.
Τι θα εισπράξει η Κύπρος;
Το ερώτημα για το πόσα χρήματα θα μπουν τελικά στα κρατικά ταμεία της Κύπρου δεν είναι εύκολο να απαντηθεί.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορεί ακόμη να γίνει αξιόπιστος υπολογισμός συγκεκριμένων ετήσιων εσόδων.
Οι ενεργειακές εταιρείες δεν παραχωρούν αυτομάτως στο κράτος κάποιο ποσοστό επί της συνολικής αξίας των συμβολαίων κατασκευής.
Οι συμβάσεις εκμετάλλευσης των κυπριακών κοιτασμάτων στηρίζονται σε μηχανισμό κατανομής της παραγωγής και των οικονομικών αποδόσεων.
Από τα έσοδα των πωλήσεων πρέπει να καλυφθούν οι προβλεπόμενες δαπάνες ανάπτυξης και λειτουργίας του έργου. Το υπόλοιπο κατανέμεται σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας μεταξύ του κράτους και των εταιρειών.
Η Wood Mackenzie, σε παρουσίαση του κυπριακού φορολογικού καθεστώτος υδρογονανθράκων τον περασμένο Απρίλιο, εξηγεί ότι η κατανομή των κερδών εξαρτάται από τη συμφωνία και την οικονομική απόδοση του έργου.
Η κρατική Εταιρεία Υδρογονανθράκων Κύπρου είναι επιφορτισμένη με τη διαχείριση των δικαιωμάτων της Κυπριακή Δημοκρατίας από αυτές τις συμφωνίες.
Το ύψος των πραγματικών εισπράξεων θα εξαρτηθεί από την ποσότητα αερίου που τελικά θα πωλείται, τις διεθνείς τιμές, τις δαπάνες των εταιρειών, τα τέλη επεξεργασίας και υγροποίησης και, κυρίως, τους συμβατικούς όρους που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως.
Ο Κύπριος Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτης» τον Αύγουστο, είχε παραδεχθεί ότι τα αρχικά κρατικά έσοδα θα είναι περιορισμένα, επειδή σημαντικό μέρος των εισπράξεων θα κατευθύνεται στην κάλυψη του κόστους ανάπτυξης.
Η κυπριακή κυβέρνηση αναμένει τις πρώτες εισπράξεις μετά την έναρξη παραγωγής, εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα του 2028.
Το αέριο του «Κρόνου» προορίζεται κυρίως για εξαγωγή. Συνεπώς, η έναρξη της παραγωγής δεν σημαίνει αυτομάτως φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα για τα κυπριακά νοικοκυριά, καθώς δεν προβλέπεται απευθείας τροφοδοσία της κυπριακής ηλεκτροπαραγωγής από το συγκεκριμένο έργο.
Τι συμβαίνει με τα άλλα κοιτάσματα
Ο «Κρόνος» προχωρεί ταχύτερα από την «Αφροδίτη», παρά το γεγονός ότι η τελευταία ανακαλύφθηκε έντεκα χρόνια νωρίτερα.
Η «Αφροδίτη», στο Τεμάχιο 12 της κυπριακής ΑΟΖ, αναπτύσσεται από τη Chevron με συμμετοχή 35%, τη Shell επίσης με 35% και τη NewMed Energy με 30%.
Το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει πλωτή μονάδα παραγωγής και επεξεργασίας στην κυπριακή ΑΟΖ και υποθαλάσσιο αγωγό προς την Αίγυπτο.
Ωστόσο, η κοινοπραξία δεν έχει λάβει ακόμη τελική επενδυτική απόφαση. Σύμφωνα με τις νεότερες εκτιμήσεις του κυπριακού Υπουργείου Ενέργειας, αυτή αναμένεται το πρώτο εξάμηνο του 2027, ενώ η παραγωγή τοποθετείται το 2031.
Διαφορετική είναι η περίπτωση των κοιτασμάτων «Γλαύκος» και «Πήγασος», στο Τεμάχιο 10, όπου δραστηριοποιούνται η ExxonMobil με 60% και η QatarEnergy με 40%.
Οι δύο ανακαλύψεις αναγνωρίστηκαν επισήμως ως εμπορικά αξιοποιήσιμες μέσα στο 2026. Η επόμενη φάση είναι η επιλογή του τρόπου ανάπτυξης και η υποβολή σχετικού σχεδίου, που αναμένεται στις αρχές του 2027.
Υπάρχουν ακόμη οι ανακαλύψεις «Καλυψώ» και «Ζευς» στο Τεμάχιο 6, για τις οποίες συνεχίζεται η αξιολόγηση. Η ανάπτυξη του «Κρόνου» θα μπορούσε μελλοντικά να διευκολύνει και την εκμετάλλευση πρόσθετων ποσοτήτων αερίου από το ίδιο τεμάχιο, χωρίς όμως να υπάρχει αντίστοιχη επενδυτική απόφαση.
Τα εμπόδια μέχρι το 2028
Παρά την πρόοδο, απομένουν αρκετές εργασίες μέχρι να παραχθεί το πρώτο κυβικό μέτρο φυσικού αερίου.
Πρέπει να ολοκληρωθούν οι γεωτρήσεις παραγωγής, να εγκατασταθούν οι υποθαλάσσιες υποδομές, να κατασκευαστεί ο αγωγός σύνδεσης με το Zohr και να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες δοκιμές ασφαλείας.
Θα πρέπει επίσης να επιβεβαιωθεί στην πράξη ότι οι αιγυπτιακές εγκαταστάσεις μπορούν να εξυπηρετούν τις προβλεπόμενες ποσότητες, χωρίς τεχνικούς ή εμπορικούς περιορισμούς.
Στους παράγοντες αβεβαιότητας περιλαμβάνονται το κόστος των κατασκευών, η διαθεσιμότητα εξειδικευμένων πλοίων, οι πιθανές τεχνικές δυσκολίες σε μεγάλα βάθη και οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το 2028 παραμένει ο επίσημος στόχος και όχι εγγυημένη ημερομηνία παραγωγής.
Η ουσιαστική διαφορά σε σχέση με προηγούμενες ανακοινώσεις για τους κυπριακούς υδρογονάνθρακες είναι ότι αυτή τη φορά υπάρχει τελική επενδυτική απόφαση, άδεια εκμετάλλευσης, συμφωνημένη διαδρομή εξαγωγής και συγκεκριμένες εταιρείες που έχουν ήδη αναλάβει εργασίες.
Η αυριανή τελετή υπογραφής συμβολαίων αναμένεται να προσθέσει και την επίσημη συμβατική δέσμευση για την κατασκευή των υποδομών.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η μεγαλύτερη σημασία του «Κρόνου» δεν περιορίζεται στα έσοδα ενός κοιτάσματος. Είναι ότι μπορεί να αποδείξει πως οι ανακαλύψεις της κυπριακής ΑΟΖ μπορούν τελικά να μετατραπούν σε εμπορικό προϊόν.
Ύστερα από δεκαπέντε χρόνια ανακοινώσεων, σχεδιασμών και διαπραγματεύσεων, η πραγματική δοκιμασία αρχίζει πλέον στη θάλασσα. Εκεί θα κριθεί αν το 2028 θα είναι πράγματι η χρονιά που η Κύπρος θα αρχίσει να πουλά το δικό της φυσικό αέριο.
Μανώλης Καλατζής
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
