/Kωνσταντίνος Χαροκόπος
Ηπρόσφατη τοποθέτηση του Αλέξη Τσίπρα σχετικά με την κατοχή 34 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού, και τη δυνατότητα χρήσης αυτού του ποσού για την οριστική εξάλειψη της φτώχειας, επανέφερε στο προσκήνιο μια κλασική παρανόηση σχετικά με τη φύση του κεφαλαίου.
Παρόλο που το νούμερο εντυπωσιάζει σε επικοινωνιακό επίπεδο, στερείται τεχνικής ακρίβειας, καθώς συγχέει τη χρηματιστηριακή αποτίμηση με την κεφαλαιακή ρευστότητα. Δυο έννοιες εντελώς διαφορετικές. Ακόμα και από τη λογιστική πλευρά τους.
Το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού πλούτου που συγκεντρώνεται στο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού, δεν υφίσταται υπό τη μορφή ρευστών διαθεσίμων. Αντιθέτως, αποτελείται κατά κύριο λόγο από συμμετοχές σε μετοχικά κεφάλαια επιχειρήσεων, ακίνητα, ομόλογα και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
Μέσα από αυτό το τεχνοκρατικό πρίσμα η αποτίμηση των 34 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, στην οποία αναφέρεται ο Αλέξης Τσίπρας, προκύπτει από τις τρέχουσες αποτιμήσεις των χρηματιστηριακών αγορών, δηλαδή από τις τρέχουσες τιμές των μετοχών. Είναι κρίσιμο όμως να κατανοήσουμε ότι η κεφαλαιοποίηση μιας εταιρείας δεν είναι ένα στατικό «συσσωρευμένο ποσό» που παραμένει ανενεργό σε κάποιο θησαυροφυλάκιο.
Δεν είναι δηλαδή «ένας κουβάς με λεφτά». Αλλά μια δυναμική «αξία» που αντικατοπτρίζει την προσδοκία της αγοράς για τις μελλοντικές ταμειακές ροές και κερδοφορίες των επιχειρήσεων, τις ίδιες τις επιχειρηματικές προοπτικές, τα γεωπολιτικά γεγονότα, τις διαθέσεις της αγοράς αλλά την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Προκύπτει δηλαδή από μια σύνθετη διαδικασία, στη οποία δεν μπορεί κάποιος να βάλει μια απόχη και «να μαζέψει λεφτά».
Εαν υποθετικά ένας επίδοξος οικονομικός Δον Κιχώτης επιχειρούσε να μετατρέψει τις αποτιμήσεις αυτές σε ρευστό χρήμα, ώστε να τις «απαλλοτριώσει», όπως είναι η προσφιλής λέξη της Αριστεράς με σκοπό την αναδιανομή τους, το οικονομικό αποτέλεσμα θα ήταν καταστροφικό για το παγκόσμιο σύστημα.
Διότι απλά θα κατέρρεαν οι τιμές. Η μαζική πώληση μετοχών για τη δημιουργία της «αναγκαστικής» ρευστότητας θα προκαλούσε ακαριαία πτώση των τιμών στις αγορές. Έτσι, το ποσό των 34 τρισεκατομμυρίων θα εξαϋλωνόταν πολύ πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία της ρευστοποίησης.
Αφού κανένας δεν θα αγόραζε τις μετοχές που θα ρευστοποιούσε αναγκαστικά κάποιος άλλος επενδυτής. Διότι όποιος τις αγόραζε θα κινδύνευε να γίνει εκείνος, ο επόμενος στόχος. Του οποίου την περιουσία επίσης θα επιχειρούσε να «απαλλοτριώσει» ο Αλέξης Τσίπρας. Και όπως όλοι γνωρίζουμε, ακόμα και η ανίχνευση πιθανού κινδύνου μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις γενικευμένου πανικού.
Το να συγχέει κανείς την κεφαλαιοποίηση μιας εταιρείας με το «διαθέσιμο εισόδημα» που μπορεί να φορολογηθεί ή να κατασχεθεί, είναι δείγμα μιας ανορθολογικής οικονομικής σκέψης που, αν δεν ήταν τόσο επικίνδυνη για τη χώρα, θα ήταν απλά γραφική. Αλλά ο Αλέξης Τσίπρας γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει. Δεν απευθύνεται σε οικονομολόγους ή σε πολίτες που γνωρίζουν λίγο – πολύ πως λειτουργεί η πραγματική οικονομία. Απευθύνεται στο συναίσθημα εκείνων που θέλουν να πιστεύουν ότι τα προβλήματα του κόσμου λύνονται με ένα νόμο και ένα άρθρο και στην παρούσα συγκυρία με την έκδοση μιας «κόκκινης» επιταγής που θα πληρωθεί από το «κακό κεφάλαιο». Απευθύνεται εκ νέου στο 60% όλων όσοι είχαν ψηφίσει «ΟΧΙ» στα κείμενα «Reforms for the completion of the Current Program and Beyond» και «Preliminary Debt sustainability analysis», στο δημοψήφισμα του 2015, δίχως να αντιλαμβάνονται τη σημασία των ψήφων τους.
Παράλληλα ένα τέτοιου είδους εγχείρημα θα οδηγούσε σε καταστροφή του παραγωγικού ιστού. Τα μετοχικά κεφάλαια είναι «δεσμευμένα» στην παραγωγική διαδικασία. Χρηματοδοτούν την έρευνα, την ανάπτυξη, τις επενδύσεις σε πάγιο εξοπλισμό και τις θέσεις εργασίας. Η απόσυρση τους από το επενδυτικό οικοσύστημα θα σήμαινε τη διακοπή της επιχειρηματικής δραστηριότητας των σημαντικότερων εταιριών παγκοσμίως.
Η οικονομική θεωρία διδάσκει ότι η φτώχεια δεν είναι πρόβλημα έλλειψης ρευστότητας που λύνεται με μια εφάπαξ μεταφορά κεφαλαίων. Αλλά ένα σύνθετο ζήτημα που αφορά την παραγωγικότητα, την εκπαίδευση και την πρόσβαση στις αγορές. Η απλή αναδιανομή κεφαλαίου χωρίς τη συνοδεία παραγωγικών υποδομών τείνει να δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις. Μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αγοραστική δύναμη των εισοδημάτων, χωρίς να επιλύει τις βαθύτερες αιτίες της φτώχειας.
Η δήλωση του Αλέξη Τσίπρα προσεγγίζει τον πλούτο ως ένα στατικό μέγεθος, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια δυναμική ενέργεια που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία. Οι αριθμοί που αναφέρονται δεν αντιπροσωπεύουν «χρήματα για ξόδεμα», αλλά την αποτύπωση της τρέχουσας οικονομικής αξίας των παραγωγικών μονάδων του πλανήτη. Είναι υπερβολική αυτή η αποτύπωση σήμερα; Ναι, είναι. Αλλά τόσο η υπερτίμηση, όσο και η υποτίμηση των αξιών είναι παράγοντες που δείχνουν πόσο περίπλοκες και «δύσκολες» είναι οι αγορές.
Πίσω από τη δήλωση του αρχηγού το νέου Σύριζα κρύβεται ο ίδιος λαϊκίστικός μηχανισμός που μας οδήγησε την περασμένη δεκαετία στα βράχια. Ο ίδιος και απαράλλακτος. Είναι η ίδια λογική που βαφτίζει «κοινωνική πολιτική» τη δημιουργία χρεών και τη διανομή επιδομάτων από δανεικά. Αγνοώντας τον βασικό οικονομικό κανόνα. Πως η φτώχεια δεν καταπολεμάται με τον διαμοιρασμό της πίτας, αλλά με τη διεύρυνση και το μεγάλωμα της πίτας, που έχει ως προϋπόθεση την ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας.
Η φτώχεια, δεν λύνεται με ρητορικά σχήματα περί των 34 τρισεκατομμυρίων που «κάθονται». Λύνεται με τη δημιουργία μιας στέρεης παραγωγικής βάσης, με την προσέλκυση κεφαλαίων και επενδύσεων και με την κατανόηση ότι η οικονομία δεν είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου κάποιος κερδίζει επειδή κάποιος άλλος χάνει. Είναι ένα δυναμικό σύστημα που, όταν το χτυπάς με όπλο τον λαϊκισμό, το μόνο που καταφέρνεις είναι να σπάσεις τις βάσεις της ευημερίας όλων μας.
liberal.gr