Έγγραφα που "καίνε" υπουργούς και γραμματείς - Η έμπνευση Στρατινάκη και το δαιδαλώδες σύστημα των ημετέρων που παρέκαμψε Κομισιόν και Ελεγκτικό Συνέδριο
Σύμφωνα με το "Big Mouth", η υπόθεση Παναγόπουλου της ΓΣΕΕ φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα πλέγμα έργων, θεσμικών επιλογών και πολιτικών αποφάσεων, με έγγραφα-ντοκουμέντα να "καίνε" υπουργούς και γραμματείς
Αποκαλυπτικές είναι οι πληροφορίες και τα ντοκουμέντα που φέρνει στο φως για την υπόθεση Παναγόπουλου της ΓΣΕΕ η στήλη του powergame.gr «Big Mouth». Σύμφωνα με τη στήλη, η δέσμευση των λογαριασμών της «παρέας» του Γιάννη Παναγόπουλου στάθηκε αφορμή για να αναδειχθεί το σκάνδαλο της ανάθεσης σε κοινωνικούς εταίρους, διάφορα επιμελητήρια και ομοσπονδίες, που αφορά την υλοποίηση προγραμμάτων κατάρτισης ανέργων κι εργαζομένων. Η εξέλιξη της ως άνω υπόθεσης φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα πλέγμα έργων, θεσμικών επιλογών και πολιτικών αποφάσεων, μέσω των οποίων δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης – που πολλές είχαν κριθεί μη επιλέξιμες σε ευρωπαϊκό επίπεδο – υλοποιούνται με έναν ιδιότυπο και προβληματικό τρόπο, μέσω ενδιάμεσων φορέων και μεσαζόντων.
Ο Γεωργίου (της Στρατινάκη) και οι δουλειές με το Δημόσιο
Κεντρικό πρόσωπο στην όλη υπόθεση, είναι ο Κύπριος επιχειρηματίας Ανδρέας Γεωργίου, που οφείλω να ομολογήσω ότι με εκπλήσσει, μαθαίνοντας για την πολυσχιδή δράση του. Επειδή με εξέπληξε άρχισα να ψάχνω δεξιά, κι αριστερά, βρίσκοντας κάμποσες εταιρείες με έδρα την Κύπρο. Κάποιες εξ αυτών είχαν δημιουργηθεί από το ’19 έως το ’21. Φυσικά και δεν συνδέω την ίδρυσή τους, με το γεγονός ότι ο άνδρας διατηρούσε και προφανώς εξακολουθεί να διατηρεί σχέση με την ισόβια γενική γραμματέα Άννα Στρατινάκη. Πάντως, μιας και αναφέρθηκα στην πολυσχιδή δράση του Γεωργίου, να σας πω ότι όταν προέκυψε ο κορονοϊός, άφησε για λίγο τις αρχειοθετήσεις και ασχολήθηκε με μάσκες. Είναι προφανές ότι σε καμία περίπτωση δεν συνδέω την συγκεκριμένη ενασχόλησή του, με το γεγονός ότι υφυπουργός Υγείας, ήταν ο συμπατριώτης του (Κύπριος), Μάριος Θεμιστοκλέους.
Το γαϊτανάκι των “δώρων” και η έμπνευση Στρατινάκη
Σύμφωνα με το Big Mouth, η άκρη του νήματος βρίσκεται στο 2020, επί υπουργίας Χατζηδάκη στο Υπουργείο Εργασίας. Τότε σχεδιάστηκε το πακέτο έργων επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων συνολικού προϋπολογισμού άνω των 300 εκατ. ευρώ, με πρόβλεψη συγχρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ 2014–2020. Η υλοποίηση αυτών των προγραμμάτων σχεδιάστηκε να ανατεθεί σε κοινωνικούς εταίρους, διάφορα επιμελητήρια και ομοσπονδίες. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η στήλη, πρέπει να ερευνηθεί η σχέση αλλά και η αρμοδιότητα όλων αυτών των φορέων με τους ανέργους και την κατάρτισή τους. Για παράδειγμα, η ΓΣΕΕ, η ΕΣΕΕ και άλλοι συνδικαλιστικοί φορείς είναι απορίας άξιο τι σχέση έχουν με την εκπαίδευση ανέργων, που είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της ΔΥΠΑ. Το πλαίσιο που ανακοινώθηκε βασιζόταν σε καινοφανές και άκρως περίπλοκο σχήμα τρίτων «υποστηρικτικών» φορέων, με πολύ υψηλές αμοιβές και περιορισμένο έως ανύπαρκτο ανταγωνισμό.
Σε αυτό το σημείο, η στήλη διευκρινίζει πως εμπνεύστρια του ως άνω «συστήματος» ήταν η τότε Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Εργασίας, Άννα Στρατινάκη. Σύμφωνα με το «Big Mouth», μέχρι τότε η ακολουθούμενη διαδικασία προέβλεπε απλά τη διεξαγωγή διαγωνισμού από μια υπηρεσία του Υπ. Εργασίας απευθείας προς τους παρόχους, δηλαδή ΚΕΚ-ΚΔΒΜ. Στο πλαίσιο αυτό μάλιστα ανήκουν και τα ελεγχόμενα προγράμματα κατάρτισής του ΙΝΕ ΓΣΕΕ.
Το “νέο πλαίσιο” και οι λάθος διαδρομές
Επειδή τότε δεν υπήρχε καν πλαίσιο και παρά τις αντιδράσεις, η γραμματέας Άννα Στρατινάκη και ο τότε Γεν. Γραμματέας ΕΣΠΑ Δημήτρης Σκάλκος προκύπτει ότι υπέγραψαν την Απόφαση για το «νέο πλαίσιο» (
αρ. πρωτ. 68665/18/6/2021). Εντύπωση εδώ προκαλεί η μη υπογραφή της τότε αρμόδιας Ειδικής Γραμματέως ΕΚΤ, Νίκης Δανδόλου, που είχε και την αρμοδιότητα. Το πιθανότερο είναι η κ. Δανδόλου να προτίμησε να μην εμπλακεί σε μελλοντικές περιπέτειες. Το νέο πλαίσιο έτυχε της σφοδρής αντίδρασης των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, καθώς τότε είχαν εγερθεί σοβαρά ζητήματα διαφάνειας και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Υπηρεσία Κρατικών Ενισχύσεων, με έγγραφό της (
αρ. πρωτ. 85481/29/7/2021), αποδομεί πλήρως το νέο πλαίσιο, χαρακτηρίζοντας την όλη προβλεπόμενη διαδικασία ως Υπηρεσία Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος (ΥΓΟΣ) που εμπίπτει σε καθεστώς κρατικών ενισχύσεων. Τελικά, η άποψη της αρμόδιας Υπηρεσίας Κρατικών Ενισχύσεων πετάχτηκε στα σκουπίδια (!) και το «νέο πλαίσιο» της Άννας Στρατινάκη ξεκίνησε να εφαρμόζεται.
Η ένταξη στο ΕΣΠΑ
Κατά τη μετάβαση, λοιπόν, στο ΕΣΠΑ 2021–2027, όπως γράφει η στηλη, οι ελληνικές αρχές επιχείρησαν να μεταφέρουν τα ίδια έργα στη νέα προγραμματική περίοδο, με το έγγραφο (αρ. πρωτ. 47/29/12/2023) που υπογράφουν ο Γεν. Γραμματέας ΕΣΠΑ Δημήτρης Σκάλκος, η Ειδ. Γραμματέας ΕΚΤ Νίκη Δανδόλου και φυσικά η Γεν. Γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων, Άννα Στρατινάκη. Να σημειωθεί σε αυτό το σημείο ότι κ. Στρατινάκη την Παρασκευή δήλωνε ότι «από τον Δεκέμβριο του 2021 δεν είχα καμία αρμοδιότητα στη διαχείριση εθνικών και ευρωπαϊκών κονδυλίων, ενώ για το προγενέστερο διάστημα ο ρόλος μου ήταν αποκλειστικά εισηγητικός, με τις τελικές αποφάσεις να ανήκουν στον εκάστοτε υπουργό».
Το τελεσίγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και απτόητοι γενικοί γραμματείς
Αφού λοιπόν πέρασαν το «νέο μοντέλο», όπως προκύπτει πάντα από τα έγγραφα που φέρνει στο φως η στήλη,
η αρμόδια Γενική Διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με ένα έγγραφο-καταπέλτη (αρ. πρωτ. 424581/19/1/2024), απέρριψε ρητά το αίτημα, αναφέροντας ζητήματα νομιμότητας και μη συμμόρφωσης με το άρθρο 73 του Κανονισμού Κοινών Διατάξεων, μη τήρησης μιας πλήρως ανταγωνιστικής διαδικασίας και, κυρίως, ότι «ο μεγάλος αριθμός ενδιάμεσων φορέων και εταίρων υλοποίησης ενδέχεται να μην παρέχει τα απαραίτητα οφέλη αποδοτικότητας σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των Ταμείων της ΕΕ, καθώς ένας έλεγχος θα μπορούσε να προσδιορίσει εάν οι πράξεις θα μπορούσαν να είχαν σχεδιαστεί ή υλοποιηθεί με άλλο τρόπο (δηλαδή, διοχετεύοντας πόρους απευθείας σε εκπαιδεύσεις αντί σε πολλαπλούς συνεργαζόμενους φορείς), που θα είχε ως αποτέλεσμα χαμηλότερο κόστος. Αυτό δεν πτόησε τους υπογράφοντες γραμματείς, που έστειλαν νέο έγγραφο προς την ΕΕ (
αρ. πρωτ. 326/22/3/2024) ώστε να προχωρήσει η έγκριση αυτών των «εξαιρετικών» προγραμμάτων εκπαίδευσης ανέργων. Τελικά,
η ΕΕ, με μεταγενέστερο έγγραφο (αρ. πρωτ. 2808834/17/4/2024), συμφώνησε να προχωρήσει (υπό συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις) η υλοποίηση ενός μέρους των προγραμμάτων, με προϋπολογισμό λίγο πάνω από 200 εκατ. ευρώ. Η παρτίδα των προγραμμάτων εκπαίδευσης των «συμπραττόντων φορέων» κρίθηκαν μη επιλέξιμα και κόπηκαν, για τους λόγους που αναφέρονταν σε προηγούμενο έγγραφο.
Η αποχώρηση του ΣΕΒ
Και ενώ ξεκίνησε η διαδικασία για την αξιοποίηση της χρηματοδότησης των προγραμμάτων αυτών, που θα έλυναν το πρόβλημα των ανέργων της χώρας και θα τους πρόσφεραν γνώσεις και εργασία, ξαφνικά ήρθε ένας από τους φορείς υλοποίησης, ο ΣΕΒ, και με έγγραφο (
αρ. πρωτ. 86/12/9/2024) ανακοίνωσε, χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες, ότι «δεν θα υποβάλει αίτημα για ένταξη και χρηματοδότηση» των έργων του. Το σύστημα πάγωσε προσωρινά, η απόφαση του ΣΕΒ δημιούργησε ερωτήματα και προβληματισμούς, αλλά σύντομα όλα επανήλθαν στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» για το… συμφέρον των ανέργων της χώρας.
Τα “ορφανά” προγράμματα των συμπραττόντων
Όπως σας έγραψα παραπάνω, η παρτίδα των
προγραμμάτων εκπαίδευσης των «συμπραττόντων φορέων», με προϋπολογισμό στα 120 εκατ. ευρώ, κρίθηκαν μη επιλέξιμα από την ΕΕ και κόπηκαν από το ΕΣΠΑ. Πώς ήταν όμως δυνατό να χαθεί αυτή η σπάνια ευκαιρία απόκτησης γνώσεων από τους ανέργους της χώρας, ώστε να βρουν δουλειά; Τότε ανέλαβαν δουλειά η υπουργός Νίκη Κεραμέως και ο αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης. Η Νίκη Κεραμέως και ο Νίκος Παπαθανάσης βρήκαν ως πρόσφορο τρόπο χρηματοδότησης το ΠΔΕ. Τώρα, πώς αντί ακύρωσης ή ουσιαστικού επανασχεδιασμού των έργων, όπως πρότεινε η ΕΕ, επιλέχθηκε διαφορετική οδός, είναι ένα εύλογο ερώτημα.
Οι νομοθετικές παρεμβάσεις Κεραμέως - Παπαθανάση
Παρόλα αυτά, με πρώτη νομοθετική παρέμβαση, το άρθρο 54 του ν. 5255/2025, τέσσερα έργα μεταφέρθηκαν στο εθνικό σκέλος του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και εντάχθηκαν στο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2021–2025 του Υπουργείου Εργασίας. Λίγους μήνες αργότερα, με δεύτερη νομοθετική παρέμβαση, το άρθρο 97 του ν. 5264/2025, το ίδιο ακριβώς σχήμα επεκτάθηκε σε δύο ακόμη έργα, τα οποία προβλέπεται να ενταχθούν στο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030, αρμοδιότητας του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Μάλιστα, όπως προκύπτει από τα ντοκουμέντα της στήλης, οι αποφάσεις ένταξης για τα τέσσερα έργα της πρώτης νομοθετικής παρέμβασης φέρουν την υπογραφή της νυν υπουργού Εργασίας, Νίκης Κεραμέως, ενώ στα προοίμιά τους καταγράφεται η σύμφωνη γνώμη του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ). Στη δεύτερη, τώρα, νομοθετική παρέμβαση, η πολιτική ευθύνη μεταφέρεται πλέον εξ ολοκλήρου στο σκέλος του ΕΠΑ.
Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου που “κρύφτηκε”
Σε αυτό το σημείο πρέπει να επισημανθεί ότι οι ρυθμίσεις προβλέπουν ρητά ότι η χρηματοδότησή τους γίνεται χωρίς επανάληψη της διαδικασίας αξιολόγησης! Τώρα, πώς είναι δυνατόν να εντάσσεται ένα έργο προς χρηματοδότηση χωρίς να αξιολογείται, αυτό θα πρέπει να μας το απαντήσει ο αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να επισημανθεί ότι η αλληλουχία είναι συγκεκριμένη: Ευρωπαϊκό «όχι», ειδική νομοθέτηση, κατάργηση επανελέγχου και, στη συνέχεια, δρόμος ανοιχτός για συμβάσεις.
Βέβαια, η Νίκη Κεραμέως και ο Νίκος Παπαθανάσης ξέχασαν (ή τους διέφυγε) ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο, όταν ενέκρινε τις συμβάσεις αυτές, είχε θέσει ως όρο ότι «αυτονόητη προϋπόθεση για την υλοποίηση του έργου είναι η μεταφορά του σε Πρόγραμμα του ΕΣΠΑ για την περίοδο 2021–27». Άρα, η δαπάνη θα καλυφθεί αποκλειστικά από ενωσιακούς πόρους. Τώρα, θα πει κάποιος, τι σημασία έχουν οι αποφάσεις του Ελεγκτικού μπροστά στο συμφέρον των ανέργων, βέβαια. Προφανώς και καμία.
Η σύμβουλος παρακολούθησης των έργων
Πάντως, για να υλοποιηθούν αποτελεσματικά αυτές οι εκπαιδεύσεις θα πρέπει να υπάρχει και επαρκής παρακολούθηση. Εν προκειμένω και σύμφωνα πάντα με τα έγγραφα που φέρνει στο φως το «Big Mouth», ιδιαίτερη σημασία αποκτά η εμπλοκή της
Ευγενίας Παπαβασιλείου, γνωστής στον δημόσιο διάλογο λόγω της ιδιότητάς της ως
μετακλητής συνεργάτιδας της τότε Γενικής Γραμματέως, Άννας Στρατινάκη, την περίοδο 2019–2024. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, υπενθυμίζεται ότι την Παρασκευή η Άννα Στρατινάκη είχε πει ότι δεν είχε καμία (απολύτως) εμπλοκή με τα προγράμματα.
Όλα αυτά όταν με την απόφαση 309/5-2-2026, η Παπαβασιλείου ορίζεται σύμβουλος παρακολούθησης της υλοποίησης έργων. Σε αυτό το σημείο επισημαίνεται ότι η κ. Παπαβασιλείου διατηρεί πολύ στενή συγγενική σχέση με ιδιοκτήτη ΚΔΒΜ (
ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ) που υλοποιεί μεγάλο μέρος των εκπαιδεύσεων· συνεπώς, εμφανίζονται ως ανάδοχοι σχήματα άμεσα συνδεδεμένα με το οικογενειακό της περιβάλλον! Νόμιμο; Μπορεί. Ηθικό; Καθόλου. Και αυτό γιατί δεν αποτελεί απλώς τυπική σύμπτωση. Πρόκειται για δομική σύγκρουση συμφερόντων — ακόμη και αν νομιμοποιείται υπηρεσιακά — καθώς δημιουργεί θεσμοθετημένη διασταύρωση ιδιωτικών και δημόσιων ρόλων στα ίδια έργα. Ο ρόλος της παρακολούθησης παύει έτσι να λειτουργεί ως εξωτερικός μηχανισμός ελέγχου και ενσωματώνεται στο ίδιο το σχήμα υλοποίησης. Σε ένα σύστημα που λειτουργεί με κανόνες διαφάνειας, τέτοιες διασταυρώσεις αποτελούν λόγο εξαίρεσης. Στο συγκεκριμένο σύστημα, όμως, μάλλον αποτελούν μέρος του τρόπου λειτουργίας. Γιατί κάποτε μιλούσαμε για το νόμιμο και το ηθικό.
Το ΙΝΕ ΓΣΕΕ και στο Πρόγραμμα για τη Δίκαιη Μετάβαση και ο Καλλίρης
Μέσω του Προγράμματος «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση», ο Διοικητής Πελοπίδας Καλλίρης, με δύο αποφάσεις (ΑΔΑ: 900ΤΗ-26Κ στις 6/8/2024 και 6Η21Η-ΜΘ3 στις 10/4/2024), έδωσε στο ΙΝΕ ΓΣΕΕ πάνω από 29 εκατ. ευρώ για «την υλοποίηση στοχευμένων δράσεων για ανέργους, μακροχρόνια ανέργους, κυρίως μέσα από προγράμματα επαγγελματικής συμβουλευτικής/κατάρτισης σε δεξιότητες που σχετίζονται με το νέο υπόδειγμα της περιφερειακής οικονομίας».
Ένα σύστημα με αρχή και συνέχεια
Το κρίσιμο στοιχείο αυτής της υπόθεσης δεν είναι μόνο τα έργα. Είναι η πολιτική συνέχεια. Το σύστημα δημιουργήθηκε την περίοδο υπουργίας Χατζηδάκη, με την Άννα Στρατινάκη να έχει κεντρικό ρόλο, όταν σχεδιάστηκαν και εγκρίθηκαν έργα με σύνθετα σχήματα, περιορισμένο ανταγωνισμό και ισχυρή παρουσία ενδιάμεσων φορέων. Το ίδιο μάλιστα σύστημα δεν αποδομήθηκε ποτέ, όπως επισημαίνουν όσοι γνωρίζουν τη δράση του. Αντιθέτως, συντηρήθηκε μέσω δύο διαδοχικών νομοθετικών παρεμβάσεων επί υπουργίας Κεραμέως, με τη θεσμική αρμοδιότητα του αναπληρωτή Νίκου Παπαθανάση στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Δεν πρόκειται για αστοχία. Πρόκειται για συνέχεια, επισημαίνει η στήλη.
Τώρα που τα έργα επιστρέφουν στο προσκήνιο, όχι μέσω αξιολόγησης αλλά μέσω ελέγχων για ξέπλυμα χρήματος, το ερώτημα προφανώς δεν είναι τεχνικό, αλλά σκληρά πολιτικό. Θα παραμείνουν στις θέσεις τους όσοι δημιούργησαν και όσοι συντήρησαν το σύστημα-έκτρωμα που επέτρεψε την παράκαμψη του ελέγχου με νομοθετικές παρεμβάσεις; Θα υπάρξει κάποια στιγμή η ανάληψη πολιτικών ευθυνών για ό,τι έγινε; Και τέλος, στους ελέγχους της ΕΕ που σίγουρα ακολουθούν, αν υπάρξουν καταλογισμοί ή διακοπές χρηματοδότησης, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη;
ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ
