Στην περίπτωση του κυρίου Ανδρουλάκη είμαστε σχεδόν βέβαιοι ότι έγινε η απαραίτητη γνωστοποίηση στον Πρόεδρο της Βουλής και την Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας.
Οι συνταρακτικές αποκαλύψεις του mononews για το ακίνητο του Νίκου Ανδρουλάκη στην Κρήτη, που νοικιάζει το Κτηματολόγιο, και το μείζον θέμα ηθικής τάξεως που προκύπτει για τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ κι εν δυνάμει πρωθυπουργό, έχουν προκαλέσει πολιτικό σεισμό.
Παρά το γεγονός ότι από την πρώτη στιγμή τονίσαμε ότι είναι νόμιμες οι συμβάσεις μίσθωσης που ξεκίνησαν με το Κτηματολόγιο τον Μάρτιο του 2010 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, σήμερα το mononews δίνει μια νέα διάσταση στο θέμα.
Μια διάσταση που θα πρέπει άμεσα να απαντηθεί από τον κ. Ανδρουλάκη, χωρίς υπεκφυγές και κυρίως χωρίς απειλές για μηνύσεις σε βάρος δημοσιογράφων και μέσων.
Να θυμίσουμε ότι η πρώτη σύμβαση ενοικίασης με την εταιρεία Κτηματολόγιο έγινε την Άνοιξη του 2010, λίγους μήνες μετά τη μεγάλη νίκη του ΠΑΣΟΚ και του Γιώργου Παπανδρέου στις εκλογές, αλλά και 16 ημέρες προτού η Ελλάδα προσφύγει στο ΔΝΤ για διάσωση.
Εκτοτε, ανελλιπώς το ακίνητο ενοικιάζεται σε φορέα του Δημοσίου, κι αυτό έχει μεγάλη σημασία και πρέπει να το κρατήσουμε.
Όπως αποκαλύψαμε, επίσης, το 2011 μέσω γονικής παροχής πήρε το ακίνητο και το 2013 ολοκληρώθηκε η πλήρης μεταβίβαση με παραίτηση του πατέρα του από την επικαρπία. Από εκείνο το σημείο και μετά, ο σημερινός πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έγινε ο άμεσος ωφελούμενος της σύμβασης. Και από το 2022 εμφανίζεται πλέον προσωπικά ως αντισυμβαλλόμενος με το Ελληνικό Δημόσιο, ενώ είναι ήδη αρχηγός κόμματος και βουλευτής από το 2021.
Πάμε τώρα στο άρθρο 57 του Συντάγματος που ορίζει τα ασυμβίβαστα των βουλευτών και οι διατάξεις του αποσκοπούν στην αποτροπή κάθε πιθανής σχέσης οικονομικής εξάρτησης μεταξύ πολιτικών προσώπων και Δημοσίου.
Τι λέει το άρθρο 57 του Συντάγματος, πού σταματά η ρητή απαγόρευση και πού αρχίζει η γκρίζα ζώνη της σύγκρουσης συμφερόντων;
Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει ρητή συνταγματική απαγόρευση. Όταν ένας βουλευτής, ως απλό φυσικό πρόσωπο και ιδιοκτήτης ακινήτου, το εκμισθώνει στο ΝΠΔΔ «Ελληνικό Κτηματολόγιο», η περίπτωση δεν εμπίπτει κατά γράμμα στις απαγορεύσεις του άρθρου 57 του Συντάγματος. Η ίδια απάντηση όμως αλλάζει γρήγορα -και μπορεί να γίνει αρνητική- όταν προκύπτει χρόνια και επωφελής οικονομική δραστηριότητα μεταξύ βουλευτή και Δημοσίου.
Τότε η σχέση μετατοπίζεται από το επιτρεπτό προς το ασυμβίβαστο ή, τουλάχιστον, προς ενδεχόμενη παραβίαση των κανόνων δεοντολογίας της Βουλής.
Το κρίσιμο συνταγματικό ερώτημα
Το άρθρο 57 παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει ότι τα καθήκοντα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστα με συγκεκριμένες ιδιότητες – ιδιοκτήτη, εταίρου, μετόχου, διοικητή, διαχειριστή, μέλους ΔΣ ή γενικού διευθυντή- σε επιχείρηση που αναλαμβάνει έργα, μελέτες, προμήθειες ή υπηρεσίες προς το Δημόσιο, που έχει ειδικά προνόμια, που ασκεί δημόσια υπηρεσία ή που, στην περίφημη περ. ε΄, «μισθώνει για εμπορικούς λόγους ακίνητα του Δημοσίου». Στο τέλος της παραγράφου, το Σύνταγμα ξεκαθαρίζει ότι «με το Δημόσιο εξομοιώνονται… τα άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου»
Το Ελληνικό Κτηματολόγιο είναι ακριβώς τέτοιο ΝΠΔΔ: Συστάθηκε με τον ν. 4512/2018 και τελεί σήμερα υπό την εποπτεία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Άρα η εξομοίωση με το Δημόσιο ενεργοποιείται πλην όμως, η απλή εκμίσθωση ενός κτιρίου, με αγοραίο μίσθωμα και έπειτα από διαφανή διαγωνισμό, δεν είναι το είδος της σχέσης που το άρθρο 57 θέλει ρητά να αποτρέψει.
Όπως όμως υπενθυμίζει η ερμηνεία της διάταξης, ο πραγματικός σκοπός των ασυμβιβάστων είναι η προστασία της ανεξαρτησίας του βουλευτή και η αποτροπή οικονομικών εξαρτήσεων από την εκτελεστική εξουσία.
Αν δεν αρκεστούμε στη γραμματική διατύπωση και ερμηνεύσουμε -όπως οφείλουμε- τον αληθινό σκοπό της διάταξης, τη ratio της διάταξης που λένε οι συνταγματολόγοι, δηλαδή τι ήθελε να ρυθμίσει ο συντακτικός νομοθέτης, διαπιστώνουμε προφανώς ότι: Ένας αρχηγός κόμματος που εισπράττει σταθερά και σημαντικά μισθώματα από εποπτευόμενο ΝΠΔΔ βρίσκεται, εκ των πραγμάτων, σε σχέση οικονομικής εξάρτησης με τη διοίκηση που νομίμως τον πληρώνει. Αυτή ακριβώς η εξάρτηση είναι που το άρθρο 57 επιδιώκει να αποτρέψει.
Ο Κώδικας Δεοντολογίας της Βουλής
Ο Κώδικας Δεοντολογίας της Βουλής στο άρθρο 3 (δείτε εδώ το σχετικό) ορίζει «σύγκρουση συμφερόντων» ως την περίπτωση όπου ο βουλευτής, εν γνώσει του, εξυπηρετεί σε βάρος του δημόσιου συμφέροντος, ιδιωτικό οικονομικό συμφέρον.
Μια σύμβαση μίσθωσης με εποπτευόμενο ΝΠΔΔ είναι αρκετά πιθανό να ενεργοποιεί αυτή την υποχρέωση, ακόμη κι αν δεν στοιχειοθετείται αυτοτελές συνταγματικό ασυμβίβαστο. Συνεπώς ο κρυστάλλινος και επιμελής βουλευτής οφείλει να ενημερώνει εγγράφως τον Πρόεδρο της Βουλής για οικονομικές δραστηριότητες ή ιδιωτικά του συμφέροντα ικανά να προκαλέσουν σύγκρουση συμφερόντων κατά την άσκηση των καθηκόντων του.
Οι δε διευκρινήσεις της Βουλής ως προς την εφαρμογή του Κώδικα Δεοντολογίας των μελών του Ελληνικού Κοινοβουλίου αποσαφηνίζουν ότι το άρθρο 3 ενεργοποιείται ιδίως σε περιπτώσεις που τυχόν τέτοια σχέση δεν ρυθμίζεται ευθέως από τις συνταγματικές διατάξεις περί ασυμβιβάστου, με την συνδρομή της Επιτροπής Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας.
Μεταξύ του «κατ’ αρχήν επιτρέπεται» και του «κατ’ ουσίαν απαγορεύεται», υπάρχει μια σειρά ηθικών στοιχείων και κοινοβουλευτικών υποχρεώσεων που μετακινούν τη ζυγαριά.
Στην περίπτωση του κυρίου Ανδρουλάκη είμαστε σχεδόν βέβαιοι ότι έγινε η απαραίτητη γνωστοποίηση στον Πρόεδρο της Βουλής και την Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας.
Αναμένουμε να την λάβουμε και να την δημοσιεύσουμε!
Αυτή είναι η αναφορά στο άρθρο 57 για τα ασυμβίβαστα
Η υπόθεση Χειμάρα
Τον Δεκέμβριο του 2022 βγαίνει στο φως ένα σκάνδαλο που εμπλέκει τον τότε βουλευτή Φθιώτιδας, Θέμη Χειμάρα. Ο βουλευτής είχε οδηγηθεί σε παραίτηση όταν αποκαλύφθηκε ότι εταιρεία συμφερόντων του είχε συνάψει μεγάλο αριθμό συμβάσεων με φορείς του Δημοσίου. Ηταν μια εταιρεία που έκανε εκτυπώσεις και από τις συμβάσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας, αυτές που αφορούσαν το Δημόσιο ήταν της τάξης των 400 χιλ. ευρώ.
Τότε, η πολιτική πίεση ήταν ασφυκτική και η παραίτηση θεωρήθηκε μονόδρομος προκειμένου να προστατευθεί το κύρος των θεσμών και να μην υπάρχει καμία υπόνοια παραβίασης των κανόνων περί ασυμβίβαστου. Ο κ. Χειμάρας είχε πει ότι όταν εξελέγη βουλευτής το 2019 δεν γνώριζε ότι έπρεπε να αλλάξει τη σχέση του με την οικογενειακή επιχείρηση, αλλά παραιτήθηκε καθώς σαφώς είχε παραβιαστεί το άρθρο 57.
Η σύγκριση των δύο υποθέσεων γίνεται πλέον αναπόφευκτα και από πολιτικούς αντιπάλους αλλά και από την κοινή γνώμη. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί να υπάρχουν δύο διαφορετικά μέτρα και δύο διαφορετικές ερμηνείες.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν υπάρχει τυπική νομική παράβαση. Είναι κυρίως αν ένας πολιτικός αρχηγός, που διεκδικεί να εμφανίζεται ως υπερασπιστής της θεσμικής τάξης και της διαφάνειας, μπορεί να συνεχίζει να διατηρεί οικονομική σχέση με το Δημόσιο χωρίς να τίθεται σοβαρό πολιτικό θέμα.
