Λίγο πριν την έναρξη των συναλλαγών στον Nasdaq την Παρασκευή, ο Ίλον Μασκ βγήκε μπροστά σε ένα ενθουσιώδες πλήθος στην έδρα της SpaceX στο Τέξας. Η εταιρεία κατασκευής πυραύλων του επρόκειτο να εισέλθει στο χρηματιστήριο με αποτίμηση περίπου 2 τρισ. δολαρίων, καταλαμβάνοντας αμέσως την έκτη θέση μεταξύ των πιο πολύτιμων εταιρειών των ΗΠΑ.
Ο Μασκ, λίγες εβδομάδες πριν κλείσει τα 55, είπε στους υπαλλήλους ότι, στα πρώτα βήματα της εταιρείας, εκτιμούσε τις πιθανότητες επιτυχίας της σε «λιγότερο από 10%».
«Αν κάποιος μου είχε πει ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο, θα του έλεγα: Φίλε, μάλλον καπνίζεις πολύ καλό κρακ”», δήλωσε ο Μασκ, ο οποίος ίδρυσε την SpaceX το 2002 και την ανέπτυξε σε μια εταιρεία με 22.000 υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης.
Ο Μασκ είναι πλέον ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος στον κόσμο, αφού η εταιρεία του πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη δημόσια εγγραφή στην ιστορία, συγκεντρώνοντας 75 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που είναι περίπου τριπλάσιο από τη δεύτερη μεγαλύτερη δημόσια εγγραφή στις ΗΠΑ, αυτή της Alibaba το 2014. Υπάρχουν 10 αμερικανικές εταιρείες με κεφαλαιοποίηση τουλάχιστον 1 τρισ. δολαρίων. Ο Μασκ διευθύνει δύο από αυτές.
Όποια αβεβαιότητα και αν ισχυριζόταν ότι ένιωθε ο Μασκ όταν η SpaceX έκανε τα πρώτα της βήματα, δεν έδειξε τίποτα από αυτά τις ημέρες πριν από την εισαγωγή στο χρηματιστήριο. Σε μια συνοπτική περιοδεία παρουσίασης, η SpaceX καθόρισε την τιμή της μετοχής στα 135 δολάρια και είπε στους επενδυτές να την αποδεχτούν ή να την απορρίψουν. Δεν χρησιμοποιήθηκε κανένα εύρος τιμών για να εκτιμηθεί η ζήτηση και δεν έγινε καμία διαπραγμάτευση με τους υποψήφιους μετόχους.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι η SpaceX έχει έσοδα που δεν φτάνουν ούτε το ένα δέκατο των εσόδων οποιασδήποτε από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και ότι πέρυσι κατέγραψε ζημίες ύψους 4,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μετά το κλείσιμο της χρηματιστηριακής αγοράς την Παρασκευή, η κεφαλαιοποίηση της SpaceX ανερχόταν σε 2,1 τρισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή 112 φορές τα έσοδα του περασμένου έτους.
«Δεν ήταν μια συμφωνία της οποίας η τιμή καθορίστηκε με βάση τη δύναμη της αγοράς», δήλωσε ο Λόιντ Γκράιφ της Greif & Co. στο Λος Άντζελες. «Ήταν μια συμφωνία που βασίστηκε σε αυτό που ήθελε ένας άνθρωπος. Και όταν ένας άνθρωπος το θέλει, το παίρνει, αν αυτός ο άνθρωπος είναι ο Ίλον Μασκ».
Εν τω μεταξύ, όλες αυτές οι αναφορές σε τρισεκατομμύρια και στον τρισεκατομμυριούχο έριξαν λάδι στη φωτιά της συζήτησης γύρω από την εισοδηματική ανισότητα, καθώς οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν έναν καταστροφικό πληθωρισμό που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον πόλεμο στο Ιράν. Ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς, ένας αυτοαποκαλούμενος δημοκρατικός σοσιαλιστής, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η νέα ιδιότητα του Μασκ αποτελεί «κάλεσμα για δράση ώστε να αντιμετωπιστεί η άνευ προηγουμένου ανισότητα εισοδήματος και πλούτου που επικρατεί σήμερα». Και ο Δημοκρατικός κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ έγραψε στο X, το οποίο ανήκει στη SpaceX, ότι «οι Αμερικανοί αγωνίζονται να πληρώσουν τα είδη διατροφής και τη βενζίνη, ενώ ο Ίλον Μασκ γίνεται τρισεκατομμυριούχος».
Τίποτα από όλα αυτά δεν έπληξε τη διάθεση στη Wall Street, η οποία αναζητούσε απεγνωσμένα νέες εισαγωγές στο χρηματιστήριο μετά από μια ιστορικά υποτονική περίοδο αρχικών δημόσιων προσφορών (IPO) που ξεκίνησε στα τέλη του 2021. Κλείνοντας την ημέρα με άνοδο 19% και διατηρώντας σταθερά την τιμή της μετοχής της πολύ πάνω από την τιμή προσφοράς, η IPO της SpaceX ενίσχυσε την εμπιστοσύνη για πιθανές εισαγωγές αργότερα μέσα στο έτος από τους γίγαντες των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης OpenAI και Anthropic, οι οποίες αποτιμώνται η καθεμία σε περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.
Ο πρώην διευθύνων σύμβουλος του Nasdaq, Ρόμπερτ Γκράιφελντ, δήλωσε ότι «θα στοιχημάτιζε σίγουρα» ότι η OpenAI και η Anthropic θα εισαχθούν στο χρηματιστήριο το 2026. Και οι δύο εταιρείες ανακοίνωσαν αυτό το μήνα ότι κατέθεσαν εμπιστευτικά τα έγγραφα για την αρχική δημόσια προσφορά (IPO).
Κάνοντας την αρχική δημόσια προσφορά της Facebook να φαίνεται ασήμαντη
Πάνω από 500 εκατομμύρια μετοχές της SpaceX άλλαξαν χέρια κατά τη διάρκεια της Παρασκευής, ένας αριθμός που πλησιάζει εκείνον της εισαγωγής της Facebook στο χρηματιστήριο το 2012, όταν διαπραγματεύτηκαν περίπου 580 εκατομμύρια μετοχές. Η δημόσια προσφορά της Facebook είχε καταγράψει ρεκόρ εκείνη την εποχή, συγκεντρώνοντας 16 δισεκατομμύρια δολάρια. Στο τέλος της πρώτης ημέρας διαπραγμάτευσης, η αποτίμηση της Facebook ανερχόταν σε περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή το 1/20 της τρέχουσας κεφαλαιοποίησης της SpaceX.
Μια σημαντική ομοιότητα μεταξύ των δύο εταιρειών είναι ότι ελέγχονται από τους ιδρυτές τους. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το σημείο, η SpaceX βρίσκεται σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο. Κατά τη στιγμή της εισαγωγής της Facebook στο χρηματιστήριο, ο διευθύνων σύμβουλος Μαρκ Ζάκερμπεργκ είχε τη δυνατότητα να ελέγχει το 56% των δικαιωμάτων ψήφου. Όσον αφορά τον Μασκ στη SpaceX, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 82%.
Ο Μασκ σίγουρα δεν είναι ο μόνος που βλέπει μια οικονομική ευκαιρία από την εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο.
Η IPO αυτή ανέβασε την αξία του μεριδίου της Alphabet πάνω από τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια, αφού η εταιρεία είχε επενδύσει περίπου 900 εκατομμύρια δολάρια στη SpaceX το 2015. Η Valor Equity Partners, της οποίας ηγείται ο μακροχρόνιος φίλος του Μασκ, Αντόνιο Γκράσιας, κατέχει μερίδιο αξίας άνω των 80 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο ανήκει κυρίως στους πελάτες της εταιρείας.
Και πέρα από τους θεσμικούς επενδυτές, η δημόσια εγγραφή φέρεται να δημιούργησε περίπου 4.400 εκατομμυριούχους μεταξύ των τωρινών και πρώην υπαλλήλων της SpaceX.
Την πώληση των μετοχών ανέλαβαν οι κολοσσοί της Wall Street Goldman Sachs και Morgan Stanley, με τη συνδρομή της Bank of America, της Citigroup, της JPMorgan Chase και ενός μεγάλου αριθμού άλλων μεγάλων τραπεζών και εξειδικευμένων εταιρειών. Οι ανάδοχοι απέκτησαν πρόσβαση σε επιπλέον μετοχές, ή αλλιώς στο δικαίωμα υπερκάλυψης («greenshoe»), υπό έναν ιδιόμορφο όρο.
«Μόνο αν όλοι οι τραπεζίτες φορούσαν πράσινα παπούτσια», έγραψε σε μια ανάρτησή του στο X ο επενδυτής επιχειρηματικών κεφαλαίων Στιβ Τζούρβετσον, ο οποίος επένδυσε στη SpaceX το 2009. Ο Τζούρβετσον συμπεριέλαβε μια φωτογραφία με πράσινα και λευκά αθλητικά παπούτσια Nike, διακοσμημένα με το λογότυπο της εταιρείας.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρωινού, μερικοί από τους σημαντικότερους επενδυτές και καλούς φίλους του Μασκ εμφανίστηκαν στο CNBC για να μιλήσουν για το ιστορικό γεγονός. Ο Γκράσιας ήταν ένας από τους καλεσμένους.
Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Valor δήλωσε ότι γνώρισε τον Μασκ πριν από περισσότερα από 20 χρόνια μέσω του κοινού τους φίλου Ντέιβιντ Σακς, ενός επενδυτή επιχειρηματικών κεφαλαίων ο οποίος μέχρι πρόσφατα κατείχε τη θέση του «τσάρου» της τεχνητής νοημοσύνης και των κρυπτονομισμάτων στην κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο Γκράσιας ανέφερε ότι είχε επενδύσει στην PayPal «παλιά», όταν ο Μασκ και ο Σακς ανήκαν στην ομάδα των ιδρυτών, και ότι είχε επενδύσει από νωρίς στην Tesla και τη SpaceX. Και στις δύο περιπτώσεις, όπως είπε, η εταιρεία του εργάστηκε «πάνω σε δύσκολα προβλήματα, προσπαθώντας να βοηθήσει αυτές τις εταιρείες να πετύχουν».
Η σχέση του Γκράσιας με τον Μασκ δεν περιορίζεται μόνο στον επαγγελματικό τομέα. Πέρυσι συνεργάστηκε για κάποιο διάστημα με τον Μασκ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας DOGE της κυβέρνησης Τραμπ για τη δραστική μείωση των κρατικών δαπανών. Όσον αφορά τη SpaceX, ο Γκράσιας δήλωσε ότι σκοπεύει να κρατήσει τις μετοχές «για όσο περισσότερο μπορώ».
«Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Starship»
Όσοι αμφισβητούν την υπερβολικά υψηλή αποτίμηση της SpaceX έθεσαν υπό αμφισβήτηση τη λογική όλης αυτής της κατάστασης. Η εταιρεία βασίζεται στην υπηρεσία δορυφορικού διαδικτύου Starlink για το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων της, και αυτή είναι η μόνη κερδοφόρα δραστηριότητα της επιχείρησης. Ωστόσο, οι επενδυτές δεν δεν δαπανούν τα κεφάλαιά τους για υπηρεσίες ευρυζωνικής σύνδεσης, όσο καλές κι αν είναι.
Το τμήμα διαστημικών εκτοξεύσεων ξοδεύει αλόγιστα χρήματα και βασίζεται στον πύραυλο Starship για να επιτύχει πολύ καλύτερη οικονομική απόδοση σε σχέση με τον στόλο Falcon. Όσο για το τμήμα τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο εντάχθηκε στην εταιρεία μέσω της εξαγοράς της xAI του Μασκ, αποτελεί προς το παρόν μια «μαύρη τρύπα» που έχει στραφεί προς την εκμίσθωση τεράστιων ποσοτήτων υπολογιστικής ισχύος σε εταιρείες όπως η Anthropic και η Google.
Η εταιρεία χρηματοοικονομικών αναλύσεων CFRA απένειμε στη SpaceX σύσταση «πώλησης» και στόχο τιμής στα 115 δολάρια, λίγα λεπτά μετά την εισαγωγή της εταιρείας στον Nasdaq. Οι αναλυτές ανέφεραν ότι η SpaceX έχει «υψηλές προσδοκίες αποτίμησης» και ότι, για να τις ικανοποιήσει, θα πρέπει να αποδείξει τη βιωσιμότητα του Starship, να επεκτείνει το Starlink, να αποκομίσει έσοδα από την υποδομή τεχνητής νοημοσύνης και, τελικά, να παράγει σταθερές ελεύθερες ταμειακές ροές.
«Το κύριο μέλημά μας είναι ότι η μακροπρόθεσμη στρατηγική της SpaceX εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Starship», έγραψε ο αναλυτής της CFRA Keith Snyder σε σημείωμα προς τους πελάτες, επισημαίνοντας ότι ο πύραυλος Starship θα μπορούσε να αποτελέσει «εμπόδιο» για διάφορες πρωτοβουλίες της SpaceX.
Επιπλέον, η SpaceX εκτιμά ότι η συνολική αγορά στους τομείς του διαστήματος, της συνδεσιμότητας και της τεχνητής νοημοσύνης ανέρχεται σε 28,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει άλλα πραγματικά φιλόδοξα εγχειρήματα, όπως ο διαστημικός τουρισμός, η εξόρυξη αστεροειδών ή η βιομηχανική παραγωγή σε τροχιά. Ούτε περιλαμβάνει τα ταξίδια προς τον Άρη.
Ο Άσγουαθ Νταμοντάραν, καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, δήλωσε την Παρασκευή στο CNBC ότι, βλέποντας τον αριθμό της δυνητικής αγοράς που παρέθεσε η SpaceX, σκέφτηκε ότι το ενημερωτικό δελτίο είχε συνταχθεί από το Grok, το chatbot της xAI, και όχι από κάποιον τραπεζίτη. «Πρόκειται για παραισθήσεις», είπε ο Νταμονταράν. «Θα ντρεπόμουν ακόμα και να δημοσιοποιήσω αυτόν τον αριθμό».
Αν και ο Μασκ είναι το πρόσωπο της SpaceX, η πορεία της εταιρείας μέχρι σήμερα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο έργο της Γκουίν Σότγουελ, διευθύντριας επιχειρήσεων της εταιρείας και μιας από τις πρώτες υπαλλήλους της.
Σε μια αποκλειστική συνέντευξη στο CNBC πριν από την εισαγωγή της εταιρείας στο χρηματιστήριο, η Σότγουελ απάντησε σε ερώτηση σχετικά με το αν ο προϊστάμενός της θα προχωρούσε ποτέ σε συγχώνευση της SpaceX με την Tesla. Πρόκειται για μια πιθανή συναλλαγή για την οποία κυκλοφορούν φήμες εδώ και καιρό, ειδικά από τότε που ο Μασκ συγχώνευσε τη SpaceX με την xAI, αφού είχε κάνει το ίδιο προηγουμένως με την xAI και την X.
Η Σότγουελ, της οποίας η συμμετοχή στη SpaceX ανέρχεται πλέον σε πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο, αλλά κατέστησε σαφές ότι δεν αποτελεί προτεραιότητά της.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα υπάρξουν συνέργειες μεταξύ της Tesla και της SpaceX στο μέλλον», δήλωσε η Σότγουελ στο CNBC. «Υπάρχει σύγκλιση σε ό,τι προσπαθούμε όλοι να επιτύχουμε στο μέλλον, αλλά αυτή τη στιγμή επικεντρώνομαι στο να κρατήσω την επιχείρηση σε λειτουργία, να συνεχίσω την παραγωγή πυραύλων, να εκτοξεύω πυραύλους, να μεταφέρω ανθρώπους, να φτάνω στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και, κυρίως, να παρέχω ευρυζωνική σύνδεση σε ανθρώπους που δεν έχουν πρόσβαση».
Ο Μασκ, από την πλευρά του, πέρασε αρκετό χρόνο την Παρασκευή φαινόμενος να απολαμβάνει τη στιγμή. Καθώς η δημόσια εγγραφή της εταιρείας του κυριαρχούσε στην επικαιρότητα, ο Μασκ ήταν ενεργός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναδημοσιεύοντας κυρίως μηνύματα, βίντεο και φωτογραφίες από υποστηρικτές που εξυμνούσαν την επιτυχία της εταιρείας του. Δεν έγραψε πολλά, αλλά είχε ένα μήνυμα που ήθελε να μοιραστεί στο X. «Αγαπώ τους καταπληκτικούς ανθρώπους της SpaceX, κάτι που δεν περιγράφεται με λόγια», έγραψε.
