Μια σημαντική εξέλιξη στη μάχη κατά του καρκίνου ανακοίνωσαν οι φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck, παρουσιάζοντας αποτελέσματα μεγάλης κλινικής δοκιμής που δείχνουν ότι ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA, σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, μειώνει κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής του μελανώματος ή θανάτου και κατά 38% τον κίνδυνο εμφάνισης απομακρυσμένων μεταστάσεων ή θανάτου.
Τα ευρήματα, που προέρχονται από περισσότερους από 1.100 ασθενείς, δημιουργούν προσδοκίες για μια νέα γενιά αντικαρκινικών θεραπειών, σχεδιασμένων με βάση τα ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς.
Πρόκειται για την πρώτη επιτυχημένη κλινική δοκιμή τελικού σταδίου που δείχνει ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα μιας ήδη καθιερωμένης ανοσοθεραπείας. Τα αναλυτικά αποτελέσματα της μελέτης, με δεδομένα παρακολούθησης περίπου δύο ετών, αναμένεται να παρουσιαστούν το Σάββατο 24 Οκτωβρίου στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας (ESMO) στη Μαδρίτη.
Πώς λειτουργεί το εμβόλιο που σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή
Το πειραματικό εμβόλιο, γνωστό ως intismeran autogene, χρησιμοποιεί την ίδια τεχνολογία αγγελιαφόρου RNA (mRNA) στην οποία βασίστηκαν τα εμβόλια της Moderna κατά της Covid-19.
Η σημαντική διαφορά είναι ότι, αντί να εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αντιμετωπίζει έναν ιό, το κατευθύνει να αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε καρκινικά κύτταρα.
Κάθε δόση παρασκευάζεται ειδικά για τον ασθενή που πρόκειται να τη λάβει. Μετά τη χειρουργική αφαίρεση του όγκου, οι επιστήμονες αναλύουν γενετικά δείγμα του καρκινικού ιστού, εντοπίζοντας τις μεταλλάξεις που είναι πιθανότερο να προκαλέσουν ισχυρή ανοσολογική αντίδραση.
Με βάση αυτές τις πληροφορίες σχεδιάζεται ένα εξατομικευμένο εμβόλιο, το οποίο βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων και να καταπολεμά τυχόν υπολειπόμενη νόσο.
«Αυτό το εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο είναι ένας ειδικός τύπος θεραπείας που ενισχύει την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού αποκλειστικά εναντίον των καρκινικών κυττάρων που υπάρχουν», εξήγησε ο ογκολόγος Μάικλ Πόστοου, ο οποίος συμμετείχε στη θεραπευτική παρακολούθηση ασθενών της μελέτης.
Όπως πρόσθεσε, η προσέγγιση αυτή προσφέρει μια πολύ πιο στοχευμένη ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος απέναντι στον ιδιαίτερο όγκο κάθε ασθενούς.
Ο συνδυασμός με το Keytruda και τα αποτελέσματα της δοκιμής
Το εμβόλιο χορηγήθηκε σε συνδυασμό με το Keytruda (πεμπρολιζουμάμπη) της Merck, μία από τις πλέον διαδεδομένες ανοσοθεραπείες διεθνώς.
Το συγκεκριμένο φάρμακο, που εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 2014, λειτουργεί απελευθερώνοντας την ανοσολογική απόκριση απέναντι στα καρκινικά κύτταρα, τα οποία προηγουμένως μπορούσαν να διαφεύγουν από την άμυνα του οργανισμού.
Στην κλινική δοκιμή φάσης 3, με την ονομασία INTerpath-001, συμμετείχαν 1.137 ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, των οποίων οι όγκοι είχαν αφαιρεθεί χειρουργικά.
Η μελέτη συνέκρινε την αποτελεσματικότητα του συνδυασμού εμβολίου και Keytruda με τη χορήγηση μόνο του Keytruda.
Έπειτα από διάμεση παρακολούθηση 24,6 μηνών, ο συνδυασμός πέτυχε μείωση κατά 42% στον σχετικό κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου και κατά 38% στον σχετικό κίνδυνο απομακρυσμένης μετάστασης ή θανάτου.
Το 82,2% των ασθενών που έλαβαν τον συνδυασμό παρέμεινε εν ζωή χωρίς υποτροπή της νόσου στα δύο χρόνια, έναντι 70% όσων έλαβαν μόνο Keytruda.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν τη σύγκριση των δύο θεραπευτικών προσεγγίσεων και δεν σημαίνουν ότι το εμβόλιο θεραπεύει οριστικά τον καρκίνο ή ότι μειώνει αυτοτελώς τη συνολική θνησιμότητα κατά 42%.
Οι Moderna και Merck είχαν ήδη ανακοινώσει τον Αύγουστο ότι η μελέτη πέτυχε τους βασικούς στόχους της, χωρίς τότε να δημοσιοποιήσουν τα αναλυτικά δεδομένα.
Η περίπτωση της 59χρονης Μπεθ που επέστρεψε στη ζωή που αγαπά
Ανάμεσα στους ασθενείς που συμμετείχαν στη δοκιμή ήταν η 59χρονη Μπεθ Ρίζικ, η οποία διαγνώστηκε τον Δεκέμβριο του 2023 με μελάνωμα σταδίου IIIC.
Σε αυτό το στάδιο, ο καρκίνος είχε επεκταθεί στους λεμφαδένες, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο να επανεμφανιστεί μετά τη χειρουργική αφαίρεση.
Ο Μάικλ Πόστοου εξήγησε ότι, παρά την αφαίρεση του όγκου, πολλοί ασθενείς αυτής της κατηγορίας αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο υποτροπής.
«Θα θέλαμε η χειρουργική επέμβαση από μόνη της να αποτελεί οριστική θεραπεία. Γνωρίζουμε όμως από πολλές μελέτες ότι οι ασθενείς σε αυτή την κατάσταση έχουν μεγάλη πιθανότητα να εμφανίσουν ξανά τον καρκίνο, είτε σε άλλους λεμφαδένες είτε σε όργανα όπως τα οστά, το ήπαρ, οι πνεύμονες ή ο εγκέφαλος», ανέφερε.
Για τον λόγο αυτό, μετά το χειρουργείο χορηγείται συνήθως επικουρική θεραπεία, με στόχο την πρόληψη της επανεμφάνισης της νόσου.
Η Ρίζικ εντάχθηκε στη μελέτη του εξατομικευμένου εμβολίου και ολοκλήρωσε τη θεραπεία της την περασμένη άνοιξη, χτυπώντας συμβολικά το καμπανάκι στο θεραπευτικό κέντρο της.
Σήμερα έχει επιστρέψει στην καθημερινότητα που αγαπά, ταξιδεύοντας με τον σύζυγό της.
«Είμαστε πλέον σε πλήρη φάση συνταξιοδότησης», ανέφερε, εξηγώντας ότι τα παιδιά τους έχουν μεγαλώσει, αλλά δεν έχουν ακόμη εγγόνια, γεγονός που τους επιτρέπει να ταξιδεύουν χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς.
«Μπορούμε απλώς να σηκωθούμε και να φύγουμε. Και αυτό κάνουμε», είπε.
Η ίδια εξέφρασε την ελπίδα ότι η νέα θεραπευτική προσέγγιση θα γίνει διαθέσιμη και σε άλλους ασθενείς, χωρίς το κόστος της να αποτελέσει απαγορευτικό εμπόδιο.
Οι φαρμακευτικές εταιρείες συνήθως δεν ανακοινώνουν την τιμή μιας νέας θεραπείας πριν από την κανονιστική έγκρισή της.
Γιατί οι μετοχές της Moderna υποχώρησαν παρά τα θετικά αποτελέσματα
Παρά την αισιοδοξία της επιστημονικής κοινότητας, η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών ήταν αρνητική.
Την Πέμπτη (22/10), η μετοχή της Moderna υποχώρησε περίπου 18%, ενώ η μετοχή της Merck κατέγραψε πτώση 1,8%.
Η εξέλιξη αποδόθηκε στις υψηλές προσδοκίες των επενδυτών, οι οποίοι περίμεναν ακόμη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από τον συνδυασμό.
Αναλυτές, μεταξύ των οποίων ο Τρουνγκ Χουίν της RBC Capital Markets, επισήμαναν ότι τα αποτελέσματα ήταν ελαφρώς χαμηλότερα από εκείνα προηγούμενης, μικρότερης κλινικής δοκιμής.
Ωστόσο, ο ίδιος εκτίμησε ότι ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) είναι πιθανό να εγκρίνει τη θεραπεία το 2027.
Για τη Moderna, η επιτυχία του εξατομικευμένου εμβολίου έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.
Η εταιρεία γνώρισε τεράστια ανάπτυξη χάρη στα εμβόλια κατά της Covid-19, αλλά στη συνέχεια βρέθηκε αντιμέτωπη με σημαντική μείωση της ζήτησης, καθώς υποχώρησε η οξεία φάση της πανδημίας.
Η επέκταση της τεχνολογίας mRNA στην ογκολογία θεωρείται πλέον μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες μελλοντικής ανάπτυξής της.
Όταν ανακοινώθηκε τον Αύγουστο η επιτυχία της μελέτης, η τιμή της μετοχής της Moderna υπερδιπλασιάστηκε, συνεχίζοντας στη συνέχεια την ανοδική της πορεία.
Παρά την πρόσφατη πτώση, τα κέρδη της από την αρχή του 2026 εξακολουθούσαν να υπερβαίνουν το 500%, σύμφωνα με τον αναλυτή Μάιλς Μίντερ της William Blair, ο οποίος χαρακτήρισε τα ευρήματα «εξαιρετικά δεδομένα».
Το επόμενο βήμα για τα εξατομικευμένα εμβόλια κατά του καρκίνου
Η σημασία της μελέτης δεν περιορίζεται στη θεραπεία του μελανώματος.
Η Moderna και η Merck διερευνούν τη δυνατότητα εφαρμογής της ίδιας τεχνολογίας και σε άλλες μορφές καρκίνου, με στόχο τη δημιουργία θεραπειών που θα αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες μεταλλάξεις κάθε όγκου.
Το επόμενο καθοριστικό βήμα είναι η αξιολόγηση των δεδομένων από τις ρυθμιστικές αρχές, προκειμένου να εξεταστεί η έγκριση του εμβολίου σε συνδυασμό με την ανοσοθεραπεία.
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η θεραπεία παραμένει πειραματική και απαιτούνται περαιτέρω δεδομένα για τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και το κατά πόσο θα μπορούσε να ωφελήσει ασθενείς με άλλες μορφές καρκίνου.
Για τους ερευνητές, πάντως, τα ευρήματα αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προς ένα διαφορετικό θεραπευτικό μοντέλο: αντί για μία ενιαία αντικαρκινική θεραπεία για όλους, την ανάπτυξη εξατομικευμένων εμβολίων που αξιοποιούν τα γενετικά χαρακτηριστικά του καρκίνου κάθε ασθενούς.
