Η άνοδος του Νάιτζελ Φάρατζ και του Reform UK έχει σημάνει συναγερμό στις κελτικές χώρες, με πολιτικούς ηγέτες σε Ιρλανδία, Βόρεια Ιρλανδία, Σκωτία και Ουαλία να αρχίζουν να προετοιμάζονται για ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε αδιανόητο: τη διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το ενδεχόμενο ο Φάρατζ να βρεθεί στην πρωθυπουργία ή ακόμη και να αναδειχθεί σε ηγέτη της αξιωματικής αντιπολίτευσης μετά τις επόμενες εκλογές προκαλεί έντονη ανησυχία τόσο στους ενωτικούς, που θέλουν να διατηρήσουν το Ηνωμένο Βασίλειο, όσο και στους εθνικιστές, που επιδιώκουν την αποχώρηση από αυτό.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΒΒC που αναπτύσσεται πλέον σε πολιτικούς κύκλους σε ολόκληρο το βρετανικό και ιρλανδικό τόξο, μια κυβέρνηση υπό τον Φάρατζ θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά τις εξελίξεις: από ένα βιαστικό δημοψήφισμα για την επανένωση της Ιρλανδίας έως μια σκληρή αντιμεταναστευτική πολιτική τύπου Τραμπ, η οποία θα αποξένωνε ακόμη περισσότερο τις κελτικές χώρες από το Λονδίνο. Ακόμη και η προοπτική ενός ισχυρού Reform UK ως αξιωματικής αντιπολίτευσης ή ως κυβερνητικού εταίρου θεωρείται αρκετή για να προκαλέσει πολιτική αστάθεια.
Ο πρώην πρώτος υπουργός της Ουαλίας, Μαρκ Ντρέικφορντ, ο οποίος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θα αγωνιστεί για τη διατήρηση της Ένωσης, προειδοποίησε ότι η πολιτική στη Βρετανία έχει αλλάξει με τρόπο δομικό και ίσως μη αναστρέψιμο. Όπως είπε, είναι πιθανό «σε λίγα μόλις χρόνια» οι πολίτες στο νησί της Ιρλανδίας να κοιτούν προς την άλλη πλευρά της Θάλασσας της Ιρλανδίας και να βλέπουν μια χώρα όπου ομάδες τύπου ICE, κατά το αμερικανικό μοντέλο, συλλαμβάνουν ανθρώπους στους δρόμους.
Ο Ντρέικφορντ εκτιμά ότι, αν ο Φάρατζ φτάσει στην Ντάουνινγκ Στριτ ή αν το Reform UK αυξήσει σημαντικά την κοινοβουλευτική του δύναμη από τις οκτώ έδρες που διαθέτει σήμερα, ίσως «να μην υπάρχει χρόνος» για μια ψύχραιμη και οργανωμένη συζήτηση σχετικά με το μέλλον του Ηνωμένου Βασιλείου. «Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια εθελοντική ένωση τεσσάρων εθνών και σε κάθε εθελοντική ένωση πρέπει να υπάρχουν επιλογές για να μείνει κανείς και επιλογές για να φύγει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι προειδοποιήσεις διατυπώθηκαν σε συνέδριο στο Μπέλφαστ, το οποίο διοργάνωσε το SDLP, όπου πολιτικά πρόσωπα από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι οι εξελίξεις μπορεί να οδηγήσουν αιφνιδιαστικά σε δημοψήφισμα για την ιρλανδική ενοποίηση, χωρίς την αναγκαία προετοιμασία. Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Ιρλανδίας, Τζιμ Ο’ Κάλαχαν, υποστήριξε ότι το Δουβλίνο πρέπει να αρχίσει να προετοιμάζεται για την ενοποίηση, αντί να περιμένει τον αγγλικό εθνικισμό να επιβάλει το χρονοδιάγραμμα.
«Το μέλλον μπορεί να μην κινηθεί στον προβλέψιμο δρόμο των συζητήσεων και της αρμονίας», είπε ο Ο’ Κάλαχαν, αποτυπώνοντας την ανησυχία ότι μια ενδεχόμενη άνοδος του Φάρατζ θα μπορούσε να δημιουργήσει τετελεσμένα πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι υπολόγιζαν μέχρι σήμερα οι κυβερνήσεις σε Λονδίνο και Δουβλίνο.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται και το οικονομικό ζήτημα της Βόρειας Ιρλανδίας. Η ετήσια βρετανική επιχορήγηση προς τη Βόρεια Ιρλανδία εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 6 έως 20 δισ. λίρες και Ιρλανδοί πολιτικοί φοβούνται πως θα μπορούσε να μετατραπεί από τον Φάρατζ σε πολιτικό σύνθημα αντίστοιχο με τον ισχυρισμό του Brexit ότι η συμμετοχή στην ΕΕ κόστιζε στη Βρετανία 350 εκατ. λίρες την εβδομάδα.
«Περιμένετε να δει τον λογαριασμό μας», είπε η επικεφαλής του SDLP, Κλερ Χάνα. Όπως σημείωσε, αν οι Άγγλοι εθνικιστές εστιάσουν στους πόρους που απαιτεί η Βόρεια Ιρλανδία, το θέμα θα μπορούσε να μετατραπεί σε «πολιτική μπάλα» και σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα.
Η Χάνα υπογράμμισε ότι το Brexit υπήρξε μάθημα για το πώς δεν πρέπει να γίνεται μια συνταγματική αλλαγή. Από τότε, είπε, η βρετανική πολιτική έχει αλλάξει δομικά και το φαινόμενο Φάρατζ δεν μπορεί πλέον να θεωρείται παροδικό. «Δεν μπορούμε πια να λέμε ότι το φαινόμενο Νάιτζελ Φάρατζ είναι μια αναλαμπή. Δυστυχώς, είναι πλέον χαρακτηριστικό της πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου. Άρα είναι συνετό να σκεφτούμε το δικό μας συνταγματικό μέλλον και να μην είμαστε επιβάτες όπου θέλει να μας πάει η πολιτική», ανέφερε.
Το Sinn Féin, το οποίο έχει ταχθεί υπέρ δημοψηφίσματος για την επανένωση της Ιρλανδίας —διαδικασία που μπορεί να κινήσει οποιαδήποτε βρετανική κυβέρνηση— επιμένει ότι μια τέτοια εξέλιξη πρέπει να προηγηθεί από διαβούλευση και προετοιμασία. «Δεν μπορούμε να ρισκάρουμε με ό,τι μπορεί να έρθει στη συνέχεια από το Λονδίνο», είπε ο Κόνορ Μέρφι, πρώην υπουργός Οικονομικών στο Στόρμοντ και νυν γερουσιαστής στην Ιρλανδία.
Ο Μέρφι εκτιμά ότι η πραγματική επιχορήγηση προς τη Βόρεια Ιρλανδία είναι χαμηλότερη από 6 δισ. λίρες, αλλά αναγνωρίζει ότι ο Φάρατζ θα μπορούσε να αξιοποιήσει πολιτικά την εκτίμηση των 20 δισ. «Θα μπορούσε να πει: “Θα τα εξοικονομήσουμε αυτά αφήνοντας τους Ιρλανδούς να φύγουν, καλή τύχη και αντίο”. Δεν λέω ότι θα το κάνει, αλλά αυτή είναι η φύση των πολιτικών τους. Είναι τραμπικό. Είναι απρόβλεπτο», σημείωσε.
Το κόμμα Sinn Féin ζητεί από το Δουβλίνο να ξεκινήσει διάλογο με τους βρετανικούς θεσμούς «όσο υπάρχει ακόμη κάποιος λογικός στο Γουάιτχολ», προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι όροι και οι προϋποθέσεις ενός πιθανού δημοψηφίσματος. Στόχος, όπως είπε ο Μέρφι, είναι να μπουν οι βάσεις και οι κανόνες, ώστε η διαδικασία να προστατευθεί από το χάος που μπορεί να προκύψει στο μέλλον.
Στο ίδιο μήκος κύματος, το Fine Gael, κόμμα που συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό της Ιρλανδίας, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα παρουσιάσει σχέδιο για μια ενωμένη Ιρλανδία στο ετήσιο συνέδριό του τον Νοέμβριο. Ο πρώην πρωθυπουργός και πρώην ηγέτης του Fine Gael, Λίο Βαράντκαρ, δήλωσε ότι δεν θεωρεί πιθανή μια κυβέρνηση υπό τον Φάρατζ, αλλά αν αυτό συμβεί, πιστεύει ότι η Ιρλανδία μπορεί να οδηγηθεί αιφνιδιαστικά σε δημοψήφισμα.
Κατά τον Βαράντκαρ, επιταχυντής των εξελίξεων θα μπορούσε να είναι μια κυβέρνηση Reform που θα «διπλασιάσει» το Brexit, θεωρώντας ότι απέτυχε επειδή δεν εφαρμόστηκε αρκετά σκληρά, και θα επιδιώξει ακόμη μεγαλύτερη απόσταση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η επαναφορά ζητημάτων όπως η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου θα μπορούσε να ανοίξει εκ νέου θεμελιώδη ερωτήματα για τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής.
Ο Φάρατζ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί την αποχώρηση από την ΕΣΔΑ και την επαναδιαπραγμάτευση της Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής, την οποία η Σύμβαση στηρίζει θεσμικά, με στόχο την αντιμετώπιση των αφίξεων μικρών σκαφών στην Αγγλία. Πρόκειται για θέση που προκαλεί έντονη ανησυχία στη Βόρεια Ιρλανδία, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της μεταπολεμικής συνταγματικής ισορροπίας.
Ενδεικτικό είναι ότι στην 15η έρευνά τους για το Ηνωμένο Βασίλειο, την ΕΕ και τη Βόρεια Ιρλανδία, οι καθηγητές του Queen’s University Belfast, Κέιτι Χέιγουορντ και Ντέιβιντ Φίνμορ, κατέγραψαν ότι η στήριξη στην αποχώρηση από την ΕΣΔΑ είναι υψηλότερη στη Βόρεια Ιρλανδία, στο 36%, σε σχέση με το 29% στο σύνολο του Ηνωμένου Βασιλείου. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η συζήτηση γύρω από την ΕΣΔΑ, τη μετανάστευση και τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής μπορεί να γίνει ακόμη πιο περίπλοκη από όσο υπολογίζουν οι πολιτικοί στο Λονδίνο.
Η συζήτηση για τη διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν περιορίζεται πλέον σε εθνικιστικούς κύκλους. Το ενδεχόμενο ανόδου του Reform UK έχει οδηγήσει ακόμη και πολιτικούς που δηλώνουν υπέρ της Ένωσης να αναγνωρίζουν ότι το βρετανικό συνταγματικό ζήτημα μπορεί να ανοίξει απότομα και χωρίς τον αναγκαίο σχεδιασμό. Η Ιρλανδία, η Βόρεια Ιρλανδία, η Σκωτία και η Ουαλία δεν αντιμετωπίζουν πια το σενάριο διάλυσης του Ηνωμένου Βασιλείου ως θεωρητική άσκηση, αλλά ως πιθανότητα που απαιτεί προετοιμασία.
Άντζελα και Ιβάν
