Τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ φωτίζουν την αμερικανική αδράνεια απέναντι στο πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή, με βασική προτεραιότητα την ανάσχεση της σοβιετικής επιρροής
52 χρόνια μετά το προδοτικό πραξικόπημα στην Κύπρο, που έστρωσε το χαλί για την τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού, τα ντοκουμέντα από τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, είναι αδιάψευστος μάρτυρας που αναδεικνύει τον ρόλο των ΗΠΑ και του Χένρι Κίσινγκερ, αν όχι στην ενορχήστρωση, πάντως στην αδράνεια και την απάθεια που επέδειξαν οι ΗΠΑ, ενώ θα μπορούσαν να εμποδίσουν το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου αλλά τόσο τον πρώτο όσο και τον δεύτερο «Αττίλα».
Οι προτεραιότητες και οι σχεδιασμοί του Χένρι Κίσινγκερ είχαν άλλο προσανατολισμό και πρώτη προτεραιότητά του ήταν να μην παραδοθεί η Κύπρος στους κομμουνιστές και να μην υπάρξει ελληνοτουρκικός πόλεμος, που θα έδινε την ευκαιρία στη Σοβιετική Ενωση να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ενα ακόμη δείγμα του ψυχρού κυνισμού με τον οποίο ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ αντιμετώπισε τόσο το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου όσο και το καθεστώς Ιωαννίδη, μόλις τρεις ημέρες μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο, αποτυπώνεται στα πρακτικά της σύσκεψης που έγινε στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπό την προεδρία του, στις 18 Ιουλίου 1974.
Ενώ τα μηνύματα που έφθαναν από την Αγκυρα προμήνυαν τη δυναμική αντίδραση της Τουρκίας στο πραξικόπημα, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας εξαντλούνταν σε υπολογισμούς με βάση ένα και μόνο κριτήριο: να μην εγκαθιδρυθεί στην Κύπρο ένα καθεστώς που θα έδινε στους κομμουνιστές σημαντικό ρόλο στις εσωτερικές υποθέσεις του νησιού και να μην υπάρξει αφορμή για παρέμβαση των Σοβιετικών στις εξελίξεις στην Κύπρο.

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 για την ανατροπή του Μακαρίου άνοιξε την κερκόπορτα στην Τουρκία
Ο Χ. Κίσινγκερ, στις οδηγίες που δίνει σε ανώτατους αξιωματούχους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, εκφράζει τον προβληματισμό του για τη στήριξη προς τον Μακάριο, επισημαίνοντας ότι «δεν πρέπει να ταυτιστούμε μαζί του», χωρίς να αποκλείει όμως το ενδεχόμενο επιστροφής του. Υποστηρίζει την παραμονή στην Κύπρο των δυνάμεων από την Ελλάδα, που χρεώθηκαν τη στήριξη του πραξικοπήματος, θεωρώντας ότι η αποχώρησή τους θα ανέτρεπε τις εσωτερικές ισορροπίες δυνάμεων και «θα ενίσχυε τα ανεξέλεγκτα στοιχεία -τον όχλο- μέσα στην Εθνική Φρουρά».
Εντύπωση προκαλεί όμως η αναφορά του ότι αποτελεί υψηλό τίμημα για τις ΗΠΑ η προσπάθεια ανατροπής της ελληνικής κυβέρνησης μόνο και μόνο για να επιτύχουν τους στόχους τους και να επαναφέρουν τον Μακάριο.
Ο Χ. Κίσινγκερ τονίζει: «Οποιες κι αν είναι οι απόψεις μας για την ελληνική κυβέρνηση, αν οδηγήσουμε την παρούσα κατάσταση σε κρίση που θα προκαλέσει την ανατροπή της, τότε:
• θα ανοίξουμε τον δρόμο για σοβιετική επέμβαση
• θα προκαλέσουμε τουρκική στρατιωτική επέμβαση
• και θα εγκαινιάσουμε μια πορεία εξελίξεων που δεν θα μπορούμε να διατηρήσουμε ή να ελέγξουμε».
Σε άλλο τηλεγράφημα, πάντως, είναι σαφές ότι δικαιολογεί τη θέση υπέρ της διατήρησης των Ελλήνων αξιωματικών στο νησί, επισημαίνοντας ότι «όσον αφορά τη διοίκηση, θα προτιμούσαμε ακόμη και το δάκτυλο του Ιωαννίδη στη σκανδάλη, παρά αυτό του Σαμψών». (βλ. επόμενο τηλεγράφημα)
Σε ένα ακόμη τηλεγράφημα της ίδιας ημέρας, 18 Ιουλίου 1974, με τίτλο «Πραξικόπημα: Βραχυπρόθεσμη πολιτική των ΗΠΑ και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις», με αποστολέα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που έχει υπαγορευθεί από τον ίδιο τον Κίσινγκερ (όπως μαρτυρά η αναφορά «UNQUOTE KISSINGER» στο τέλος του τηλεγραφήματος που έχει διαβαθμιστεί ως Secret), διατυπώνεται μια σειρά θέσεων που δείχνουν ότι οι Αμερικανοί, αντί να επικεντρωθούν στην αποτροπή μιας τουρκικής εισβολής, η οποία ήταν σαφώς ορατή, εστίαζαν περισσότερο στην αποτροπή ενός ελληνοτουρκικού πολέμου, ενώ φλέρταραν με την ιδέα αναγνώρισης του Νίκου Σαμψών. Θεωρούσαν ότι, εκτός των άλλων, θα μπορούσαν να πείσουν τους Τούρκους ότι τα «συμφέροντά τους θα εξυπηρετούνταν καλύτερα αν συναλλάσσονταν με το αδύναμο και πειθήνιο καθεστώς Σαμψών, παρά αν οδηγούνταν σε πόλεμο για την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης, η οποία θα περιλάμβανε την επαναφορά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, του μεγαλύτερου εχθρού της».
Αυτή η λανθασμένη εκτίμηση λειτούργησε και καθησυχαστικά, καθώς, όπως αναφέρεται στο συγκεκριμένο τηλεγράφημα, που αποτέλεσε και μπούσουλα για τις διπλωματικές αρχές των ΗΠΑ στην περιοχή, «η Αγκυρα ίσως αρχίσει να θεωρεί ότι τα συμφέροντά της εξυπηρετούνται εξίσου καλά από μια υπάκουη και αδύναμη κυβέρνηση Σαμψών (ή από έναν πιθανό διάδοχό της), όσο από μια εισβολή που θα μπορούσε να επαναφέρει στην εξουσία τον μισητό Μακάριο».
Ηταν επιχειρήματα και εκτιμήσεις που κάθε άλλο παρά αρκετά ήταν για να πείσουν την Τουρκία, η οποία είχε αρχίσει ήδη την πολεμική προπαρασκευή για την εισβολή, λιγότερο από δύο εικοσιτετράωρα αργότερα.

Ελληνοκύπριοι προσπαθούν να αμυνθούν κατά την τουρκική εισβολή
Τα δυο τηλεγραφήματα από τα Αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ:
Υπόμνημα Συνομιλίας
Ουάσινγκτον, 18 Ιουλίου 1974
ΘΕΜΑ
Η κρίση στην Κύπρο
ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ
• Χένρι Α. Κίσινγκερ, Υπουργός Εξωτερικών
• Ρόμπερτ ΜακΚλόσκι, Πρέσβης επί ειδικών αποστολών (Ambassador at Large)
• Γουίλιαμ Μπάφαμ, Βοηθός Υπουργός Εξωτερικών για Υποθέσεις Διεθνών Οργανισμών
• Γουέλς Στέιμπλερ, Αναπληρωτής Βοηθός Υπουργός Εξωτερικών για Ευρωπαϊκές Υποθέσεις
• Λόρενς Ιγκλεμπεργκερ, Εκτελεστικός Βοηθός του Υπουργού Εξωτερικών
• Εντουαρντ Τζερετζιάν, Ειδικός Βοηθός του Υφυπουργού Πολιτικών Υποθέσεων
Πρέσβης ΜακΚλόσκι:
Θέλουμε να εξετάσουμε ποια πρέπει να είναι τα επόμενα βήματά μας.
Θέλουμε να στείλουμε ένα μήνυμα που να εξηγεί το σκεπτικό της πολιτικής μας.
Υπουργός Κίσινγκερ:
Αν ταυτιστούμε με τον Μακάριο, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος επαναφοράς του στην εξουσία στην Κύπρο, ουσιαστικά θα δώσουμε σε οποιονδήποτε το δικαίωμα να τον υποστηρίξει.
Επιπλέον, μια τέτοια υποστήριξη προς τον Μακάριο θα μπορούσε να ενθαρρύνει μονομερείς προσπάθειες για την Ενωση (Enosis).
Αν, από την άλλη πλευρά, υιοθετήσουμε έντονα αντιελληνική στάση, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει τουρκική στρατιωτική επίθεση.
Θέλουμε οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί μας να κατανοήσουν ότι δεν επιθυμούμε να διαμορφωθεί οποιαδήποτε θεωρία ή πολιτική που θα άνοιγε τον δρόμο για σοβιετική επέμβαση, ούτε, από την άλλη πλευρά, να εγκαθιδρυθεί στην Κύπρο ένα καθεστώς που θα έδινε στους κομμουνιστές σημαντικό ρόλο στις εσωτερικές υποθέσεις του νησιού.
Παρ’ όλα αυτά, δεν θέλουμε προς το παρόν να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο επιστροφής του Μακαρίου.
Θέλουμε επίσης να αποφύγουμε τη χρησιμοποίηση των Ηνωμένων Εθνών κατά τρόπο αντισυνταγματικό στη διάρκεια ενός εμφυλίου πολέμου, ο οποίος αποτελεί κατάσταση ανεξάρτητη από τον ΟΗΕ.
Συγκεκριμένα, θέλω να γίνει σαφές ότι δεν παρασυρόμαστε από τις εξελίξεις και ότι οι πρέσβεις μας πρέπει να κατανοήσουν πως επιθυμούμε η κατάσταση να αποκρυσταλλωθεί.
Ποιες είναι, στην πράξη, οι πιθανότητες οι Βρετανοί να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη στο νησί;
Πρέσβης Μπάφαμ:
Υπήρξε μία αναφορά για πιθανή χρήση μιας από τις Κυρίαρχες Βρετανικές Βάσεις, αλλά αυτό θεωρείται εξαιρετικά απίθανο.
Υπουργός Κίσινγκερ:
Οι Βρετανοί δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη.
Πρέπει επίσης να αναρωτηθούμε τι ακριβώς θα κερδίζαμε υποστηρίζοντας τον Μακάριο, πέρα από μια ψυχολογική ικανοποίηση και την ευαρέσκεια της New York Times.
Δεν αντιτιθέμεθα στην αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών από την Κύπρο επειδή παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Αντιτιθέμεθα επειδή η αποχώρησή τους θα ανέτρεπε την εσωτερική ισορροπία δυνάμεων στο νησί και ενδεχομένως θα ενίσχυε τα ανεξέλεγκτα στοιχεία («τον όχλο») μέσα στην Εθνική Φρουρά.
Οι πρέσβεις μας πρέπει να ενημερώσουν τις κυβερνήσεις στις οποίες είναι διαπιστευμένοι, χωρίς να δίνουν την εντύπωση ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών αμφιβάλλει για τη θέση της.
Αντιθέτως, πρέπει να μεταφέρουν με σαφήνεια ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν πρόκειται να ακολουθήσει τις κραυγές του εξαγριωμένου πλήθους.
Θέλουμε η κατάσταση να αποκρυσταλλωθεί, ώστε αργότερα να μπορέσουμε να αναλάβουμε συντονισμένη δράση.
Η προσπάθεια ανατροπής της ελληνικής κυβέρνησης μόνο και μόνο για να επιτύχουμε τους στόχους μας και να επαναφέρουμε τον Μακάριο αποτελεί πολύ υψηλό τίμημα.
Οποιες κι αν είναι οι απόψεις μας για την ελληνική κυβέρνηση, αν οδηγήσουμε την παρούσα κατάσταση σε κρίση που θα προκαλέσει την ανατροπή της, τότε:
• θα ανοίξουμε τον δρόμο για σοβιετική επέμβαση
• θα προκαλέσουμε τουρκική στρατιωτική επέμβαση
• και θα εγκαινιάσουμε μια πορεία εξελίξεων που δεν θα μπορούμε να διατηρήσουμε ή να ελέγξουμε.
Ολοι πρέπει να αναλύσουν προσεκτικά την κατάσταση.
Δεν πρέπει να εμφανιζόμαστε ως αντίπαλοι του Μακαρίου.
Το 1971 δεχθήκαμε σκληρή κριτική για την πολιτική μας απέναντι στην Ινδία και τώρα οι ίδιοι οι Ινδοί προσφεύγουν σε εμάς.
Αυτό δείχνει ότι τα πράγματα δεν λειτουργούν τόσο απλά.
Αυτό που απαιτείται στην παρούσα κρίση είναι μια ήρεμη και ψύχραιμη προσέγγιση.
ΜακΚλόσκι:
Θέλετε να στείλουμε περαιτέρω οδηγίες στον Σίσκο;
Υπουργός Κίσινγκερ:
Ο Σίσκο πρέπει να θέσει στους Τούρκους και στους Βρετανούς το ενδεχόμενο ανάδειξης του Γλαύκου Κληρίδη ως λύσης.
Επίσης, πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι Ελληνες θα μεταβούν στο Λονδίνο την Κυριακή, ώστε να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της κατάστασης.
Στην ουσία, πρέπει να βρεθούμε σε θέση ανάλογη με αυτή που έχουμε στη Μέση Ανατολή: να μας χρειάζονται όλοι και να απευθύνονται όλοι σε εμάς.
Τότε θα μπορέσουμε να επηρεάσουμε αποφασιστικά και τους Ελληνες.
Είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένος από την αντίδραση των Γάλλων…
ΜακΚλόσκι:
Πρέπει να ενημερώσουμε περισσότερο τους Γάλλους;
Υπουργός Κίσινγκερ:
Πείτε στους Γάλλους ότι μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να μοιραστούν την ανάλυσή μας με τις υπόλοιπες εννέα χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΕΚ-9).
Στείλτε επίσης τηλεγράφημα στον πρέσβη Ιργουιν, ώστε να προσεγγίσει τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Σόβαναργκ (Sauvagnargues) πάνω σε αυτή τη βάση.
Αυτό θα ικανοποιήσει ιδιαίτερα τους Γάλλους.
ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ: Βραχυπρόθεσμη πολιτική των ΗΠΑ και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις
18 Ιουλίου 1974 11.ο4 (Πέμπτη)
SECRET
Από: Department of State
ΣΥΝΟΨΗ: Η καλύτερη ελπίδα που διακρίνουμε για την αποφυγή πολέμου δεν είναι να προσπαθήσουμε να πείσουμε τη στρατιωτική κυβέρνηση της Ελλάδας να αναιρέσει ό,τι έκανε, αλλά αντίθετα να ενθαρρύνουμε την Τουρκία να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα συμφέροντά της εξυπηρετούνται καλύτερα αν συναλλάσσεται με ένα αδύναμο και πειθήνιο καθεστώς Σαμψών, παρά αν οδηγηθεί σε πόλεμο για την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης, η οποία θα περιλάμβανε και την επαναφορά του αρχιεπισκόπου Μακαρίου, του μεγαλύτερου εχθρού της.
Οσον αφορά την αναγνώριση, προτείνουμε να καταστήσουμε σαφές ότι συνεχίζουμε να αναγνωρίζουμε την κυβέρνηση του Μακαρίου, χωρίς όμως να αποκλείουμε το ενδεχόμενο να αναγνωρίσουμε στο μέλλον το νέο καθεστώς (για καθαρά πραγματιστικούς και όχι ηθικούς λόγους), εφόσον, όπως φαίνεται αρκετά πιθανό, κατορθώσει να εδραιώσει την εξουσία του στην Κύπρο.

Το χειρόγραφο διάγγελμα του Μακάριου
1. Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε την επισήμανση της Αγκυρας ότι το βασικό ζήτημα αυτή τη στιγμή είναι να αποτραπεί ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να αποφευχθεί ένας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Ελληνοκυπρίων στο νησί, ο οποίος θα αύξανε σημαντικά την πιθανότητα ολοένα μεγαλύτερης σοβιετικής εμπλοκής προς υποστήριξη της Αριστεράς.
2. Στο θέμα της αναγνώρισης, πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ πρέπει να δηλώσει με απόλυτη ειλικρίνεια ότι εξακολουθεί να αναγνωρίζει την κυβέρνηση του Προέδρου Μακαρίου, χωρίς όμως να εγκλωβιστεί σε προβλέψεις για το τι θα πράξει στο μέλλον.
Δεν οφείλουμε τίποτε στην Αθήνα γι’ αυτή τη μικρή περιπέτεια («little fracas»).
Υποθέτουμε επίσης ότι η Τουρκία θα δυσανασχετούσε και θα ήταν λιγότερο δεκτική στις εισηγήσεις μας, αν έδινε την εντύπωση ότι εγκαταλείπουμε την Αγκυρα με μια αδύναμη στάση στο ζήτημα της αναγνώρισης.
Στις επικείμενες συζητήσεις στα Ηνωμένα Εθνη, η Πρεσβεία θα προτιμούσε να δει την κυβέρνηση των ΗΠΑ στην πλευρά της νομιμότητας και, παρεμπιπτόντως, της συντριπτικής πλειοψηφίας της διεθνούς κοινότητας.
3. Σε ανεπίσημο επίπεδο προσπαθούμε να πείσουμε το νέο καθεστώς για τον εξαιρετικά επικίνδυνο χαρακτήρα της θέσης του και να το ενθαρρύνουμε να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να δείξει ότι δεν αποτελεί απειλή για τους Τουρκοκυπρίους.
Αναμένουμε να συνεχίσουμε αυτές τις προσπάθειες.
Ο νέος «υπουργός Εξωτερικών» είναι πολύ στενός προσωπικός φίλος της Πρεσβείας και επιθυμεί ιδιωτικές συνομιλίες για τα προβλήματά του, χωρίς να επιδιώκει οποιαδήποτε μορφή αναγνώρισης.
(Επιχείρησε να καλέσει τον Βρετανό Υπατο Αρμοστή στο υπουργείο Εξωτερικών, αλλά δεν δοκίμασε την ίδια τακτική με εμάς.)
4. Η βασική ελπίδα για να αποτραπεί η Αγκυρα από την προσφυγή στα όπλα φαίνεται να είναι ένας συνδυασμός:
• πιέσεων από τους συμμάχους της Τουρκίας
• πιέσεων από το ΝΑΤΟ
• και ενδείξεων από την ίδια την Κύπρο ότι το νέο καθεστώς ίσως αποδειχθεί ευκολότερο στις συνεννοήσεις από τον Μακάριο.
Υποψιαζόμαστε ότι δεν υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες να λυθεί η κρίση πείθοντας την Αθήνα να υποχωρήσει, για παράδειγμα αποσύροντας τους περίπου 600 Ελληνες αξιωματικούς, όπως ζήτησε το ΝΑΤΟ.
Επιπλέον, θεωρούμε ότι η αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών σε αυτό το στάδιο θα άφηνε το νησί στα χέρια ενός βαριά οπλισμένου αλλά αποδιοργανωμένου όχλου, με καταστροφικά αποτελέσματα.
Οσον αφορά τη διοίκηση, θα προτιμούσαμε ακόμη και το δάκτυλο του Ιωαννίδη στη σκανδάλη παρά του Σαμψών.
5. Συμφωνούμε με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Λουνς ότι η Αθήνα έχει εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση όπου:
• πολιτικά είναι καταδικασμένη αν η επιχείρηση στην Κύπρο αποτύχει
• αλλά στρατιωτικά θα ηττηθεί από την Τουρκία αν αυτή η επιχείρηση πετύχει.
Η ελληνική χούντα έχει ήδη αποδείξει πειστικά ότι είναι διατεθειμένη να θέσει την υπερηφάνεια πάνω από τη λογική προάσπιση των συμφερόντων της.

Τούρκοι στρατιώτες πάνω σε άρμα μάχης επιτηρούν την περιοχή έξω από την κατεχόμενη Αμμόχωστο το 1974
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία μέχρι στιγμής ενεργεί με αυτοσυγκράτηση.
Καθώς εξελίσσεται η κατάσταση, η Αγκυρα ίσως αρχίσει να θεωρεί ότι τα συμφέροντά της εξυπηρετούνται εξίσου καλά από μια υπάκουη και αδύναμη κυβέρνηση Σαμψών (ή από έναν πιθανό διάδοχό της), όσο και από μια εισβολή που θα μπορούσε να επαναφέρει στην εξουσία τον μισητό Μακάριο.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα αν ληφθούν υπόψη οι ανυπολόγιστες συνέπειες μιας τέτοιας επιχείρησης, καθώς και η πιθανότητα ότι, μετά το πραξικόπημα, ο Μακάριος θα ήταν ακόμη περισσότερο εξαρτημένος από την Αριστερά, εφόσον επέστρεφε στην εξουσία.
Επιπλέον, η Αγκυρα μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια σχετική σταθερότητα στην Κύπρο είναι προτιμότερη από έναν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς στους κόλπους των Ελληνοκυπρίων, με την προοπτική βαθύτερης σοβιετικής εμπλοκής.
6. Θεωρούμε ότι ο Μακάριος θα απολαύσει συντριπτική διεθνή υποστήριξη, τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων.
Αν η προσωπική αντίδραση του πρωθυπουργού της Μάλτας, Ντομ Μίντοφ, προς τον πρέσβη μας αποτελεί ένδειξη, τότε αυτή η υποστήριξη θα είναι περισσότερο λεκτική παρά ουσιαστική, με εξαίρεση το σοβιετικό μπλοκ.
7. Οσον αφορά την υποστήριξη μέσα στην ίδια την Κύπρο, πιστεύουμε ότι χρειάζεται μια ψύχραιμη εκτίμηση.
Η γενική πολιτική αδράνεια που είχε εμποδίσει τον Γρίβα να κινητοποιήσει υποστήριξη εναντίον του Μακαρίου δεκαοκτώ μήνες νωρίτερα φαίνεται τώρα να λειτούργησε εις βάρος του ίδιου του Μακαρίου.
Από όσα μπορούμε να διαπιστώσουμε, αλλά και από τις πληροφορίες του εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Βέκμαν, μόνο στην Πάφο οι εθνοφρουροί που υποστήριζαν τον Μακάριο κατόρθωσαν να πάρουν τον έλεγχο.
Στην υπόλοιπη Κύπρο, παρά ορισμένες ενδείξεις διάσπαρτης αντίστασης μεταξύ των στρατιωτών της Εθνικής Φρουράς, οι Κύπριοι στρατιώτες είτε ακολούθησαν τους Ελληνες αξιωματικούς είτε εξουδετερώθηκαν.
(Η ψευδής πληροφορία ότι ο Μακάριος είχε σκοτωθεί ίσως συνέβαλε σε αυτό.)
Εχουμε επίσης αναφέρει ότι αρκετές δεξιές οργανώσεις έσπευσαν να υποστηρίξουν τον Σαμψών.
Η στάση του Γλαύκου Κληρίδη είναι ιδιαίτερα σημαντική και φαίνεται ότι συμφώνησε να συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του ως διακοινοτικός διαπραγματευτής, αν και δεν γνωρίζουμε υπό ποιες προϋποθέσεις.
8. Το βασικό συμπέρασμα αυτής της πρώτης, προκαταρκτικής εκτίμησης είναι ότι η αναμενόμενη πολιτική πόλωση πράγματι συνέβη και ότι μεγάλο μέρος του Κέντρου και της Δεξιάς αντιμετώπισε το πραξικόπημα με ανάμεικτα συναισθήματα.
Είχαμε ήδη αναφέρει τις αυξανόμενες ανησυχίες ότι ο Μακάριος στρεφόταν εναντίον της «μητέρας πατρίδας» και προσπαθούσε να μετατρέψει την Αστυνομία, τη δημόσια διοίκηση και την Εθνική Φρουρά σε προσωπικό του μηχανισμό.
Θεωρούμε ότι το νέο καθεστώς θα κινηθεί εναντίον των κομμουνιστών και ότι εκείνοι θα αντιδράσουν με όλα τα μέσα που διαθέτουν.
Η προοπτική εσωτερικής αστάθειας είναι ιδιαίτερα μεγάλη και η μακροπρόθεσμη προοπτική μιας διαιρεμένης κοινότητας που θα κυβερνάται από την Ελλάδα μέσω του Σαμψών είναι δυσοίωνη.
Ωστόσο, το καθεστώς ενδέχεται να κατορθώσει να εγκαθιδρύσει αποτελεσματικό έλεγχο στο νησί για αόριστο χρονικό διάστημα.
9. Αν, ύστερα από μερικές εβδομάδες, το καθεστώς φαίνεται να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο και η απειλή τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης έχει υποχωρήσει για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω, θεωρούμε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα πρέπει να έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο να προχωρήσει στην αναγνώρισή του, υπό συνθήκες που θα επιτρέπουν αποτελεσματικές σχέσεις εργασίας.
Μακροπρόθεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη αρκετά προβλήματα όταν επιχειρούν να εφαρμόζουν ηθικά κριτήρια στο ζήτημα της αναγνώρισης κυβερνήσεων.
Το ψήφισμα της Γερουσίας του 1969 καθώς και οι πρόσφατες επίσημες δηλώσεις μας παρέχουν μια φυσική αιτιολόγηση για την αναγνώριση μιας κυβέρνησης με βάση τον αποτελεσματικό έλεγχο.
Εκείνη τη στιγμή, δεδομένου ότι δεν θα οφείλουμε σχεδόν τίποτε ούτε στη νέα κυβέρνηση ούτε στην Αθήνα, θα μπορούσαμε να συνοδεύσουμε την αναγνώριση με έκφραση λύπης για το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε βία για την ανατροπή μιας εκλεγμένης κυβέρνησης, ενώ παράλληλα να καταστήσουμε σαφές ότι εξακολουθούμε να τρέφουμε σεβασμό προς τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.
10. Σε κάθε περίπτωση, αυτό είναι ένα ζήτημα που θα αντιμετωπιστεί αργότερα και όχι τώρα.
Ντέιβις
UNQUOTE KISSINGER «Τέλος της παράθεσης (από τον Κίσινγκερ)».
SECRET
Καθώς εξελίσσεται η κατάσταση, η Αγκυρα ίσως αρχίσει να θεωρεί ότι τα συμφέροντά της εξυπηρετούνται εξίσου καλά από μια υπάκουη και αδύναμη κυβέρνηση Σαμψών (ή από έναν πιθανό διάδοχό της), όσο και από μια εισβολή που θα μπορούσε να επαναφέρει στην εξουσία τον μισητό Μακάριο.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα αν ληφθούν υπόψη οι ανυπολόγιστες συνέπειες μιας τέτοιας επιχείρησης, καθώς και η πιθανότητα ότι, μετά το πραξικόπημα, ο Μακάριος θα ήταν ακόμη περισσότερο εξαρτημένος από την Αριστερά, εφόσον επέστρεφε στην εξουσία.
Επιπλέον, η Αγκυρα μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια σχετική σταθερότητα στην Κύπρο είναι προτιμότερη από έναν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς στους κόλπους των Ελληνοκυπρίων, με την προοπτική βαθύτερης σοβιετικής εμπλοκής.
6. Θεωρούμε ότι ο Μακάριος θα απολαύσει συντριπτική διεθνή υποστήριξη, τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων.
Αν η προσωπική αντίδραση του πρωθυπουργού της Μάλτας, Ντομ Μίντοφ, προς τον πρέσβη μας αποτελεί ένδειξη, τότε αυτή η υποστήριξη θα είναι περισσότερο λεκτική παρά ουσιαστική, με εξαίρεση το σοβιετικό μπλοκ.
7. Οσον αφορά την υποστήριξη μέσα στην ίδια την Κύπρο, πιστεύουμε ότι χρειάζεται μια ψύχραιμη εκτίμηση.
Η γενική πολιτική αδράνεια που είχε εμποδίσει τον Γρίβα να κινητοποιήσει υποστήριξη εναντίον του Μακαρίου δεκαοκτώ μήνες νωρίτερα φαίνεται τώρα να λειτούργησε εις βάρος του ίδιου του Μακαρίου.
Από όσα μπορούμε να διαπιστώσουμε, αλλά και από τις πληροφορίες του εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Βέκμαν, μόνο στην Πάφο οι εθνοφρουροί που υποστήριζαν τον Μακάριο κατόρθωσαν να πάρουν τον έλεγχο.
Στην υπόλοιπη Κύπρο, παρά ορισμένες ενδείξεις διάσπαρτης αντίστασης μεταξύ των στρατιωτών της Εθνικής Φρουράς, οι Κύπριοι στρατιώτες είτε ακολούθησαν τους Ελληνες αξιωματικούς είτε εξουδετερώθηκαν.
(Η ψευδής πληροφορία ότι ο Μακάριος είχε σκοτωθεί ίσως συνέβαλε σε αυτό.)
Εχουμε επίσης αναφέρει ότι αρκετές δεξιές οργανώσεις έσπευσαν να υποστηρίξουν τον Σαμψών.
Η στάση του Γλαύκου Κληρίδη είναι ιδιαίτερα σημαντική και φαίνεται ότι συμφώνησε να συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του ως διακοινοτικός διαπραγματευτής, αν και δεν γνωρίζουμε υπό ποιες προϋποθέσεις.
8. Το βασικό συμπέρασμα αυτής της πρώτης, προκαταρκτικής εκτίμησης είναι ότι η αναμενόμενη πολιτική πόλωση πράγματι συνέβη και ότι μεγάλο μέρος του Κέντρου και της Δεξιάς αντιμετώπισε το πραξικόπημα με ανάμεικτα συναισθήματα.
Είχαμε ήδη αναφέρει τις αυξανόμενες ανησυχίες ότι ο Μακάριος στρεφόταν εναντίον της «μητέρας πατρίδας» και προσπαθούσε να μετατρέψει την Αστυνομία, τη δημόσια διοίκηση και την Εθνική Φρουρά σε προσωπικό του μηχανισμό.
Θεωρούμε ότι το νέο καθεστώς θα κινηθεί εναντίον των κομμουνιστών και ότι εκείνοι θα αντιδράσουν με όλα τα μέσα που διαθέτουν.
Η προοπτική εσωτερικής αστάθειας είναι ιδιαίτερα μεγάλη και η μακροπρόθεσμη προοπτική μιας διαιρεμένης κοινότητας που θα κυβερνάται από την Ελλάδα μέσω του Σαμψών είναι δυσοίωνη.
Ωστόσο, το καθεστώς ενδέχεται να κατορθώσει να εγκαθιδρύσει αποτελεσματικό έλεγχο στο νησί για αόριστο χρονικό διάστημα.
9. Αν, ύστερα από μερικές εβδομάδες, το καθεστώς φαίνεται να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο και η απειλή τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης έχει υποχωρήσει για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω, θεωρούμε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα πρέπει να έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο να προχωρήσει στην αναγνώρισή του, υπό συνθήκες που θα επιτρέπουν αποτελεσματικές σχέσεις εργασίας.
Μακροπρόθεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη αρκετά προβλήματα όταν επιχειρούν να εφαρμόζουν ηθικά κριτήρια στο ζήτημα της αναγνώρισης κυβερνήσεων.
Το ψήφισμα της Γερουσίας του 1969 καθώς και οι πρόσφατες επίσημες δηλώσεις μας παρέχουν μια φυσική αιτιολόγηση για την αναγνώριση μιας κυβέρνησης με βάση τον αποτελεσματικό έλεγχο.
Εκείνη τη στιγμή, δεδομένου ότι δεν θα οφείλουμε σχεδόν τίποτε ούτε στη νέα κυβέρνηση ούτε στην Αθήνα, θα μπορούσαμε να συνοδεύσουμε την αναγνώριση με έκφραση λύπης για το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε βία για την ανατροπή μιας εκλεγμένης κυβέρνησης, ενώ παράλληλα να καταστήσουμε σαφές ότι εξακολουθούμε να τρέφουμε σεβασμό προς τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.
10. Σε κάθε περίπτωση, αυτό είναι ένα ζήτημα που θα αντιμετωπιστεί αργότερα και όχι τώρα.
Ντέιβις
UNQUOTE KISSINGER «Τέλος της παράθεσης (από τον Κίσινγκερ)».
SECRET
Νίκος Μελέτης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
























Το Άτομο Β με το μπλε σκούρο σακίδιο με την κόκκινη ένδειξηΤα εγκληματολογικά εργαστήρια έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι τα τρία πρόσωπα είναι πιθανότατα τα ίδια που απεικονίζονται στις προσωπικές τους στιγμές με αυτά που συμμετείχαν στην επίθεση στη Marfin, ωστόσο δεν έχει γίνει η πλήρης ταυτοποίησή τους ακόμη.



