Στη σωστή κατεύθυνση κινούνται τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τις τιμές της ενέργειας, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές.
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι η Ελλάδα πέτυχε να αποτυπωθεί στο κείμενο η ανάγκη εξέτασης πρόσθετων στοχευμένων και προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους.
Τα συμπεράσματα εγκρίθηκαν από τους ηγέτες των 27 τα ξημερώματα της Παρασκευής, μετά την ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αναφορά στις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη μέλη. Έτσι αναγνωρίζεται η ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι επιμέρους εθνικές ιδιαιτερότητες.
Κατά τις κυβερνητικές πηγές, τα συμπεράσματα κινούνται προς την κατεύθυνση που υποστήριξε ο Πρωθυπουργός και διατηρούν στο ευρωπαϊκό τραπέζι την ανάγκη για πρόσθετες παρεμβάσεις.
Στο κείμενό τους οι ηγέτες ζητούν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή συγκυρία και καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα.
Χαιρετίζουν, επίσης, την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πιο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους. Το κείμενο αναφέρεται ακόμη σε μέτρα για την αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων και σε εθελοντικούς μηχανισμούς συγκέντρωσης της ζήτησης ενέργειας.
Το ενεργειακό κεφάλαιο οριστικοποιήθηκε μετά από προσαρμογές στο αρχικό σχέδιο. Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών, κυρίως για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, παραμένουν ανοιχτές. Το επόμενο ζητούμενο, σύμφωνα με τις κυβερνητικές πηγές, είναι η εξέταση συγκεκριμένων στοχευμένων και προσωρινών μέτρων που θα ανταποκρίνονται στην πίεση που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σύνοδος Κορυφής: Ενεργειακή κρίση και προϋπολογισμός στο τραπέζι – Η ελληνική πρόταση και το ρήγμα των «27»
Σε δύσκολη εξίσωση για την Ευρωπαϊκή Ένωση εξελίσσεται η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, με τις διαφωνίες για το κόστος της ενέργειας να αναδεικνύουν τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών και τις διαπραγματεύσεις για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό να παραμένουν σε τροχιά σύγκρουσης. Στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, η Αθήνα ζητά μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ επιμένει στην προστασία των πόρων της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η ενεργειακή ακρίβεια βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων των «27», καθώς οι αυξημένες τιμές επιβαρύνουν την ευρωπαϊκή οικονομία, εντείνουν τις πληθωριστικές πιέσεις και δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά ενόψει του χειμώνα. Το βασικό ζητούμενο για τις κυβερνήσεις είναι να εξασφαλίσουν άμεση ανακούφιση για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, χωρίς να υπονομεύσουν τη δημοσιονομική σταθερότητα ή τους μακροπρόθεσμους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Ενεργειακό κόστος: Το αίτημα της Αθήνας για μεγαλύτερη ευελιξία
Η ελληνική κυβέρνηση προσήλθε στη Σύνοδο ζητώντας μια πιο ουσιαστική ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε την ανάγκη να δοθεί στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευχέρεια για τη λήψη στοχευμένων, προσωρινών μέτρων στήριξης, με έμφαση στα ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από το αυξημένο κόστος.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι οι εθνικές παρεμβάσεις δεν αρκούν από μόνες τους και ότι απαιτείται συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομικές δυνατότητες και οι ενεργειακές συνθήκες διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση που παρουσιάστηκε στις διαβουλεύσεις, θα μπορούσε να επιτραπεί στα κράτη-μέλη να αξιοποιούν τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ, τα οποία συνδέονται με τις ανατιμήσεις και τον πληθωρισμό, για τη δημιουργία ενός δημοσιονομικού «μαξιλαριού» στήριξης. Με αυτόν τον τρόπο, η Αθήνα επιδιώκει να εξασφαλίσει πρόσθετους πόρους για τους πολίτες, χωρίς να απαιτείται ανατροπή του ισχύοντος ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.
Η πρόταση επιχειρεί να γεφυρώσει τη διαφωνία ανάμεσα στις χώρες που ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια κρατικών παρεμβάσεων και σε εκείνες που επιμένουν στην αυστηρή εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων.
Στα τελικά συμπεράσματα της πρώτης ημέρας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον κριθεί αναγκαίο, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους.
Η διατύπωση αυτή αποτελεί ένα βήμα προς την κατεύθυνση που επιδιώκει η Αθήνα, δεν συνιστά όμως αυτόματη έγκριση νέων ενισχύσεων. Η εξειδίκευση των μέτρων και το εύρος της δημοσιονομικής ευελιξίας παραμένουν ζητήματα προς διαπραγμάτευση.
Στο επίκεντρο το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών
Ένα ακόμη κρίσιμο μέτωπο αφορά το ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, γνωστό ως ETS, και ειδικότερα τη δεύτερη φάση εφαρμογής του, το ETS2.
Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, επιδιώκει την αναβολή του ETS2 έως το 2030, αντί της προγραμματισμένης έναρξης το 2028. Οι έξι χώρες εκτιμούν ότι η εφαρμογή του συστήματος σε μια περίοδο υψηλού ενεργειακού κόστους ενδέχεται να επιβαρύνει περαιτέρω τους καταναλωτές, κυρίως μέσω των καυσίμων κίνησης και θέρμανσης.
Το ETS2 επεκτείνει την τιμολόγηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και σε τομείς όπως οι οδικές μεταφορές και η θέρμανση κτιρίων. Το πρόσθετο κόστος που ενδέχεται να προκύψει για τους προμηθευτές καυσίμων μπορεί να μετακυλιστεί στις τελικές τιμές, προκαλώντας νέες πιέσεις στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις.
Η ελληνική θέση, όπως αποτυπώθηκε και στην παρέμβαση του πρωθυπουργού, δεν είναι η εγκατάλειψη της ευρωπαϊκής πολιτικής απανθρακοποίησης, αλλά η προσαρμογή της στις σημερινές οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι, χωρίς ουσιαστική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, υπάρχει κίνδυνος αποβιομηχάνισης της Ευρώπης. Το επιχείρημα της Αθήνας είναι ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να συμβαδίζει με τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής παραγωγής και την προστασία των καταναλωτών.
Ωστόσο, στο εσωτερικό της Ένωσης παραμένουν ισχυρές οι αντιστάσεις σε μια νέα αναβολή. Χώρες που δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση των περιβαλλοντικών στόχων θεωρούν ότι η ενεργειακή κρίση δεν πρέπει να οδηγήσει σε υποχώρηση από τη στρατηγική απανθρακοποίησης.
Βορράς και Νότος σε διαφορετικές γραμμές
Οι αντιθέσεις δεν περιορίζονται στο ETS2. Η ενεργειακή κρίση ανέδειξε εκ νέου τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς τις δυνατότητες παραγωγής και προμήθειας ενέργειας, αλλά και ως προς τα περιθώρια χρηματοδότησης μέτρων στήριξης.
Χώρες με μεγαλύτερη ενεργειακή αυτάρκεια ή διαφορετικό ενεργειακό μείγμα αντιμετωπίζουν διαφορετικές πιέσεις από εκείνες που εξαρτώνται περισσότερο από εισαγόμενα καύσιμα και καλούνται να διαθέσουν σημαντικούς εθνικούς πόρους για να περιορίσουν τις επιπτώσεις των ανατιμήσεων.
Η Ελλάδα και η Ιταλία επέμειναν στην ανάγκη μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας, ενώ άλλες κυβερνήσεις διατήρησαν τις επιφυλάξεις τους απέναντι σε μέτρα που θα μπορούσαν να χαλαρώσουν τους ισχύοντες κανόνες.
Παρά τις διαφωνίες, το τελικό κείμενο της Συνόδου διατηρεί τον στόχο της ενεργειακής μετάβασης, συνδέοντάς τον με την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και την επιτάχυνση επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση και ανανεώσιμες πηγές.
Το ζητούμενο για τις Βρυξέλλες είναι να διαμορφωθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην άμεση αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και στη μακροπρόθεσμη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Νέο μέτωπο για τον προϋπολογισμό 2028-2034
Εξίσου δύσκολες είναι οι διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, το οποίο θα καθορίσει τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια.
Η αναθεωρημένη διαπραγματευτική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει μείωση περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η εξέλιξη αυτή βρίσκει θετικές ορισμένες από τις χώρες που τάσσονται υπέρ του περιορισμού των ευρωπαϊκών δαπανών, αλλά προκαλεί έντονες αντιδράσεις από κράτη που επιδιώκουν να διατηρηθούν οι πόροι για την περιφερειακή ανάπτυξη και τον πρωτογενή τομέα.
Στην ομάδα των λεγόμενων «φειδωλών» περιλαμβάνονται χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Σουηδία, οι οποίες επιθυμούν να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα σε τομείς όπως η άμυνα, η ασφάλεια και η καινοτομία, περιορίζοντας παράλληλα άλλες δαπάνες.
Απέναντι σε αυτή τη γραμμή βρίσκονται οι 16 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, που απορρίπτουν περαιτέρω περικοπές στην Πολιτική Συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Για την Αθήνα, οι συγκεκριμένοι πόροι αποτελούν βασικά εργαλεία περιφερειακής ανάπτυξης, ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης και στήριξης των αγροτών. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν εις βάρος πολιτικών που βρίσκονται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Το χάσμα παραμένει σημαντικό και η οριστική συμφωνία δεν αναμένεται να επιτευχθεί στην παρούσα Σύνοδο. Οι διαπραγματεύσεις παραπέμπονται σε επόμενες συναντήσεις, με τον Δεκέμβριο να αποτελεί βασικό ορόσημο για την προσπάθεια επίτευξης συμβιβασμού.
Δύσκολος χειμώνας με οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις
Η ενεργειακή κρίση και οι διαφωνίες για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αναδεικνύουν μια ευρύτερη πρόκληση για την ΕΕ: πώς θα διατηρήσει την οικονομική και κοινωνική συνοχή της σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων, χωρίς να εγκαταλείψει τις στρατηγικές της προτεραιότητες.
Οι ηγέτες συμφωνούν στην ανάγκη να εξεταστούν πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, αλλά οι διαφορές ως προς τον τρόπο χρηματοδότησης, τη δημοσιονομική ευελιξία και τον ρυθμό εφαρμογής της πράσινης μετάβασης παραμένουν.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: αφενός να εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και αφετέρου να αποτρέψει την αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων που συνδέονται με την περιφερειακή ανάπτυξη και τον αγροτικό τομέα.
Το αποτέλεσμα των επόμενων διαπραγματεύσεων θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό εάν η ευρωπαϊκή απάντηση θα περιοριστεί σε γενικές κατευθύνσεις ή θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένα εργαλεία στήριξης. Σε κάθε περίπτωση, η ενεργειακή ακρίβεια και ο νέος προϋπολογισμός αναμένεται να παραμείνουν στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών συζητήσεων τους επόμενους μήνες.
