Περίπου 10.000 είναι θαμμένοι στη Ραπεντώσα (Διόνυσο) Αττικής, περίπου 5.000 στο Μάλεμε της Κρήτης και 1.000 (νεκροί του Ρούπελ) στα βουλγαρικά νεκροταφεία! – Άραβες, αλλά και Έλληνες ανάμεσα στους νεκρούς! – Στρατηγός Σαράφης: 16.062 οι νεκροί Γερμανοί σε 327 επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ – Άγνωστος ο αριθμός των Γερμανών που σκότωσαν ο ΕΔΕΣ και οι άλλες Οργανώσεις
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, κατά την άποψή μας, άρθρα μας είναι το σημερινό, καθώς αφορά τους Γερμανούς που άφησαν την τελευταία τους πνοή στην Ελλάδα από τον Απρίλιο του 1941 ως τον Μάιο του 1945. Δεν νομίζουμε ότι έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα οι κρατικές Αρχές, ούτε και πολλοί ιστορικοί με αυτό το θέμα. Αντίθετα, στη μεταπτυχιακή της εργασία, με τίτλο «ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΈΒΑΛΕ Ο ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (1941-1944)», ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2021, η Αργυρώ Τυροθρουλάκη, του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΑΠΘ), έχοντας μελετήσει τους καταλόγους των πεσόντων Γερμανών στρατιωτικών στα κοιμητήρια της Ραπεντώσας (η λ. πιθανότατα σημαίνει «τόπος με πλατάνια»), στον Διόνυσο Αττικής και στο Μάλεμε Χανίων παραθέτει αναλυτικά στοιχεία . Η κυρία Τυροθρουλάκη, Πολιτικός Επιστήμονας – Εκπαιδευτικός «προχώρησε» ακόμα περισσότερο και αναζήτησε τους Γερμανούς που, αποδεδειγμένα σκοτώθηκαν τον Απρίλιο του 1941, κατά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα στη «Γραμμή Μεταξά». Αυτοί, είναι περίπου 1.000 και οι περισσότεροι έχουν ταφεί σε νεκροταφεία της Βουλγαρίας, συμμάχου των Ναζί στον Β’ ΠΠ.


Το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στο Μάλεμε
Κάτι ακόμα ενδιαφέρον: η Αργυρώ Τυροθρουλάκη, όχι απλά μας έδωσε την άδεια να αντλήσουμε στοιχεία από την εργασία της, αλλά σε επικοινωνίες που είχαμε μαζί της, μας έδωσε και πρόσθετα, άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία. Να σημειώσουμε ακόμα, ότι επισήμως, στο γερμανικό νεκροταφείου του Διονύσου είναι θαμμένοι Μαροκινοί, ίσως και άλλοι Άραβες, κάτι που επιβεβαιώνει απόλυτα τη δράση τους στην Ελλάδα, όπως είχαμε αναδείξει σε άρθρο μας στις 29/6/2025 και προκαλέσαμε οργή σε ορισμένους αναγνώστες. Τώρα, μάλλον θα καταλάβουν ότι κακώς μας κατηγόρησαν… Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Τυροθρουλάκη και τη συγχαίρουμε για την άψογη εργασία της!

Κάτι ακόμα ενδιαφέρον: η Αργυρώ Τυροθρουλάκη, όχι απλά μας έδωσε την άδεια να αντλήσουμε στοιχεία από την εργασία της, αλλά σε επικοινωνίες που είχαμε μαζί της, μας έδωσε και πρόσθετα, άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία. Να σημειώσουμε ακόμα, ότι επισήμως, στο γερμανικό νεκροταφείου του Διονύσου είναι θαμμένοι Μαροκινοί, ίσως και άλλοι Άραβες, κάτι που επιβεβαιώνει απόλυτα τη δράση τους στην Ελλάδα, όπως είχαμε αναδείξει σε άρθρο μας στις 29/6/2025 και προκαλέσαμε οργή σε ορισμένους αναγνώστες. Τώρα, μάλλον θα καταλάβουν ότι κακώς μας κατηγόρησαν… Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Τυροθρουλάκη και τη συγχαίρουμε για την άψογη εργασία της!

Το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στον Διόνυσο
Οι «υποπερίοδοι» της γερμανικής Κατοχής.
Οι «υποπερίοδοι» της γερμανικής Κατοχής.
Όπως είναι γνωστό, η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα ξεκίνησε στις 6 Απριλίου 1941. Παρά την ηρωική αντίσταση των αξιωματικών και στρατιωτών μας στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά», κυρίως, και τις σημαντικές απώλειες που προκάλεσαν στους Γερμανούς, όπως θα δούμε στη συνέχεια, η κατάρρευση του μετώπου δεν άργησε. Στις 23/4, ο Στρατηγός Τσολάκογλου, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης και του Γενικού Στρατηγείου, υπέγραψε συνθηκολόγηση. Το Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα (ΒΕΣ) έδωσε κάποιες μάχες με τους Γερμανούς, χωρίς όμως να πετύχει κάτι ιδιαίτερο. Έτσι, ως το τέλος Απριλίου, η ηπειρωτική Ελλάδα είχε καταληφθεί.


Γερμανός στρατιωτικός στα οχυρά Ρούπελ, κοντά στον Στρυμόνα, Απρίλιος 1941
Η μεγαλύτερη, συγκριτικά, ζημιά για τους Γερμανούς έγινε στην Κρήτη (20-30 Μαΐου 1941), όπου παρά την απουσία της Μεραρχίας Κρητών, οι «επίλεκτοι» Γερμανοί αλεξιπτωτιστές και οι άλλες δυνάμεις των Ναζί υπέστησαν σοβαρότατες απώλειες από Έλληνες Ευέλπιδες, Χωροφύλακες , Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς, αλλά και από απλούς Κρητικούς. Όπως θα δούμε στη συνέχεια, το τίμημα της κατάληψης της ηρωικής Μεγαλονήσου για τους Ναζί ήταν βαρύτατο. 3.500-4.000 σκοτώθηκαν κατά την εισβολή. Όλα τα χρόνια της Κατοχής, ως την άνοιξη του 1945, περίπου 5.000 άφησαν την τελευταία τους πνοή στην Κρήτη. Οι αλεξιπτωτιστές, που προορίζονταν και για επίθεση στη Μάλτα, δεν επιχείρησαν πάλι από αέρος στον Β’ ΠΠ. Αλλά και μετά την κατάληψη της Κρήτης, η δράση των αντιστασιακών ομάδων του νησιού προκάλεσε σοβαρότατες απώλειες στους Γερμανούς… Ακολούθησαν η τριπλή κατοχή της Ελλάδας (από Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους), από το 1941 ως το 1943. Οι Ναζί, λόγω της μικρής έκτασης της «ζώνης αρμοδιότητάς» τους δεν είχαν πολλές δυνάμεις στη χώρα μας.

Η μεγαλύτερη, συγκριτικά, ζημιά για τους Γερμανούς έγινε στην Κρήτη (20-30 Μαΐου 1941), όπου παρά την απουσία της Μεραρχίας Κρητών, οι «επίλεκτοι» Γερμανοί αλεξιπτωτιστές και οι άλλες δυνάμεις των Ναζί υπέστησαν σοβαρότατες απώλειες από Έλληνες Ευέλπιδες, Χωροφύλακες , Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς, αλλά και από απλούς Κρητικούς. Όπως θα δούμε στη συνέχεια, το τίμημα της κατάληψης της ηρωικής Μεγαλονήσου για τους Ναζί ήταν βαρύτατο. 3.500-4.000 σκοτώθηκαν κατά την εισβολή. Όλα τα χρόνια της Κατοχής, ως την άνοιξη του 1945, περίπου 5.000 άφησαν την τελευταία τους πνοή στην Κρήτη. Οι αλεξιπτωτιστές, που προορίζονταν και για επίθεση στη Μάλτα, δεν επιχείρησαν πάλι από αέρος στον Β’ ΠΠ. Αλλά και μετά την κατάληψη της Κρήτης, η δράση των αντιστασιακών ομάδων του νησιού προκάλεσε σοβαρότατες απώλειες στους Γερμανούς… Ακολούθησαν η τριπλή κατοχή της Ελλάδας (από Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους), από το 1941 ως το 1943. Οι Ναζί, λόγω της μικρής έκτασης της «ζώνης αρμοδιότητάς» τους δεν είχαν πολλές δυνάμεις στη χώρα μας.

Ακόμα και απλοί χωρικοί στην Κρήτη εξόντωναν Γερμανούς το 1941
Επόμενη υποπερίοδος είναι το χρονικό διάστημα από τον Ιούνιο 1943 ως τον Σεπτέμβριο 1943 με την ενίσχυση των γερμανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, υπό τον φόβο συμμαχικής απόβασης. Την περίοδο αυτή μετακινούνται μεγάλες στρατιωτικές γερμανικές μονάδες στην Ελλάδα και αρχίζουν οι πρώτες ένοπλες συγκρούσεις με τις αντιστασιακές ομάδες, κυρίως τον ΕΛΑΣ. Ακολουθεί το χρονικό διάστημα από τις 9 Σεπτεμβρίου 1943, ως τις 30 Νοεμβρίου 1943. Τότε οι Γερμανοί «ανακαταλαμβάνουν» την Ελλάδα και ξεκινούν σφοδρές συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ και τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις.

Επόμενη υποπερίοδος είναι το χρονικό διάστημα από τον Ιούνιο 1943 ως τον Σεπτέμβριο 1943 με την ενίσχυση των γερμανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, υπό τον φόβο συμμαχικής απόβασης. Την περίοδο αυτή μετακινούνται μεγάλες στρατιωτικές γερμανικές μονάδες στην Ελλάδα και αρχίζουν οι πρώτες ένοπλες συγκρούσεις με τις αντιστασιακές ομάδες, κυρίως τον ΕΛΑΣ. Ακολουθεί το χρονικό διάστημα από τις 9 Σεπτεμβρίου 1943, ως τις 30 Νοεμβρίου 1943. Τότε οι Γερμανοί «ανακαταλαμβάνουν» την Ελλάδα και ξεκινούν σφοδρές συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ και τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις.

Γερμανοί καταλαμβάνουν την Αστυπάλαια
Η επόμενη υποπερίοδος διαρκεί από την 1η Δεκεμβρίου 1943 ως τις 30 Οκτωβρίου 1944, με τη «σκληρή» γερμανική κατοχή σημαδεύεται από τις σφαγές στα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τον Χορτιάτη και αλλού. Οι Ναζί προβαίνουν σε απίστευτες βιαιότητες. Ωστόσο, τον Μάρτιο του 1944 συγκροτείται η «Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης» (ΠΕΕΑ) και η Ελεύθερη Ελλάδα μεγαλώνει. Εκτός από τον ΕΛΑΣ, σημαντική αυτή την περίοδο είναι η δράση του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο (Θεσπρωτία εναντίον Γερμανών και Τσάμηδων, καθήλωση γερμανικών στρατευμάτων που αποχωρούσαν στην οδό Άρτας – Ιωαννίνων για 45 ημέρες κ.ά.). Πάντως στις 12/10/1944 απελευθερώνεται η Αθήνα και ως τις 3/11/1944 σχεδόν ολόκληρη η ηπειρωτική χώρα. Η τελευταία υποπερίοδος είναι το χρονικό διάστημα από τον Νοέμβριο του 1944 ως τον Ιούνιο 1945. Οι Ναζί παρέμειναν στον νομό Χανίων, τη Μήλο, τη Ρόδο, την Κω και τη Λέρο. Οι περιοχές αυτές παρέμειναν υπό κατοχή, ως την τελική συνθηκολόγηση της Γερμανίας στις 8 Μαΐου 1945. Στην Κρήτη, με τη σύμφωνη γνώμη των Συμμάχων διατηρήθηκε το παράδοξο καθεστώς του διαχωρισμού της Μεγαλονήσου σε κατεχόμενη και μη, και της παραμονής των Γερμανών ως «ένοπλοι αιχμάλωτοι» .Οι τελευταίοι Γερμανοί αποχώρησαν από την Κρήτη στις 12 Ιουνίου 1945, όταν είχε απελευθερωθεί η υπόλοιπη Ευρώπη…
Η Υπηρεσία Συντήρησης Γερμανικών Στρατιωτικών Νεκροταφείων (VDK) και η ίδρυση των στρατιωτικών νεκροταφείων σε Ραπεντώσα και Μάλεμε, παρά τις σφοδρές αντιδράσεις.
Η επόμενη υποπερίοδος διαρκεί από την 1η Δεκεμβρίου 1943 ως τις 30 Οκτωβρίου 1944, με τη «σκληρή» γερμανική κατοχή σημαδεύεται από τις σφαγές στα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τον Χορτιάτη και αλλού. Οι Ναζί προβαίνουν σε απίστευτες βιαιότητες. Ωστόσο, τον Μάρτιο του 1944 συγκροτείται η «Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης» (ΠΕΕΑ) και η Ελεύθερη Ελλάδα μεγαλώνει. Εκτός από τον ΕΛΑΣ, σημαντική αυτή την περίοδο είναι η δράση του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο (Θεσπρωτία εναντίον Γερμανών και Τσάμηδων, καθήλωση γερμανικών στρατευμάτων που αποχωρούσαν στην οδό Άρτας – Ιωαννίνων για 45 ημέρες κ.ά.). Πάντως στις 12/10/1944 απελευθερώνεται η Αθήνα και ως τις 3/11/1944 σχεδόν ολόκληρη η ηπειρωτική χώρα. Η τελευταία υποπερίοδος είναι το χρονικό διάστημα από τον Νοέμβριο του 1944 ως τον Ιούνιο 1945. Οι Ναζί παρέμειναν στον νομό Χανίων, τη Μήλο, τη Ρόδο, την Κω και τη Λέρο. Οι περιοχές αυτές παρέμειναν υπό κατοχή, ως την τελική συνθηκολόγηση της Γερμανίας στις 8 Μαΐου 1945. Στην Κρήτη, με τη σύμφωνη γνώμη των Συμμάχων διατηρήθηκε το παράδοξο καθεστώς του διαχωρισμού της Μεγαλονήσου σε κατεχόμενη και μη, και της παραμονής των Γερμανών ως «ένοπλοι αιχμάλωτοι» .Οι τελευταίοι Γερμανοί αποχώρησαν από την Κρήτη στις 12 Ιουνίου 1945, όταν είχε απελευθερωθεί η υπόλοιπη Ευρώπη…
Η Υπηρεσία Συντήρησης Γερμανικών Στρατιωτικών Νεκροταφείων (VDK) και η ίδρυση των στρατιωτικών νεκροταφείων σε Ραπεντώσα και Μάλεμε, παρά τις σφοδρές αντιδράσεις.
Η Αργυρώ Τυροθρουλάκη αφιερώνει μεγάλο μέρος στη μεταπτυχιακή της εργασία στην δημιουργία των Γερμανικών Στρατιωτικών Νεκροταφείων σε Ραπεντώσα και Μάλεμε και τις σφοδρές αντιδράσεις από κόμματα και απλούς πολίτες. Το 1919 ιδρύθηκε στη Γερμανία η οργάνωση-υπηρεσία Volksbund Deutche Kriegsgraberfursogen (Υπηρεσία Συντήρησης Γερμανικών Στρατιωτικών Νεκροταφείων) (VDK), με σκοπό την καταγραφή, τη διατήρηση και τη φροντίδα των Γερμανών στρατιωτών που πέθαναν στο εξωτερικό. Εδρεύει στο Κάσελ της Γερμανίας. Δεν είναι κρατική υπηρεσία, αλλά μη κερδοσκοπικός οργανισμός που χρηματοδοτείται από χορηγίες και το γερμανικό κράτος. Η VDK «φροντίζει» 832 νεκροταφεία πολέμου σε 46 χώρες με 2,8 εκ. νεκρούς. Παραδέχεται τα φρικτά εγκλήματα των Γερμανών στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, αλλά αναγνωρίζει το δικαίωμα ταφής των νεκρών. Η VDK δημιούργησε και συντηρεί δύο νεκροταφεία στην Ελλάδα. Το ένα, στη Ραπεντώσα, στον Διόνυσο Αττικής, για τους νεκρούς της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών και το δεύτερο στο Μάλεμε, για τους νεκρούς της Κρήτης. Οι περισσότεροι νεκροί Γερμανοί από τις συγκρούσεις στη Γραμμή Μεταξά, έχουν ταφεί στη Βουλγαρία. Αναλυτικά στοιχεία παραθέτει η κυρία Τυροθρουλάκη και θα τα δούμε στη συνέχεια. Ωστόσο στη Ραπεντώσα υπάρχουν θαμμένοι κάποιοι Γερμανοί από τις μάχες σε Ανατολική Μακεδονία – Θράκη. Για τους νεότερους, η Γερμανία μετά το τέλος του Β’ ΠΠ χωρίστηκε σε δύο κράτη: την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (ΟΔΓ) ή Δυτική Γερμανία, που ανήκε στο δυτικό «στρατόπεδο» και τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ) ή Ανατολική Γερμανία, κομμουνιστικό κράτος, στη σφαίρα επιρροής της ΕΣΣΔ.


Νοσοκομείο Ελλήνων αντιστασιακών κατά την Κατοχή
Η ΟΔΓ είχε πρωτεύουσα τη Βόνη και η ΛΔΓ το Ανατολικό Βερολίνο. Οι δύο χώρες επανενώθηκαν στις 3 Οκτωβρίου 1990 και αποτελούν τη γνωστή σήμερα Γερμανία, με πρωτεύουσα το Βερολίνο. Η γερμανική κατοχή είχε χιλιάδες θύματα στη χώρα μας. Σφαγές, ολοκαυτώματα, μεμονωμένες πυρπολήσεις χωριών, εκτελέσεις όχι απλά αθώων, αλλά ακόμα και βρεφών κ.ά. δημιούργησαν σε όλη τη χώρα ένα αίσθημα αντιπάθειας ή και μίσους για τους Γερμανούς. Δυστυχώς κάποιοι συμπατριώτες μας, για διάφορους λόγους τάχθηκαν στο πλευρό των Γερμανών και έφτασαν στο σημείο να πολεμήσουν μαζί τους εναντίον Ελλήνων. Πρόκειται για τους γνωστούς (ή μάλλον γνωστούς-άγνωστους…) δωσίλογους. Από το 1950, αμέσως μετά τη λήξη του Εμφυλίου ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία γερμανικών στρατιωτικών νεκροταφείων στην Ελλάδα. Η ΟΔΓ εργαζόταν μεθοδικά γι’ αυτό τον σκοπό. Το 1958 η συμφωνία μονογραφήθηκε και ψηφίστηκε από την Ελληνική Βουλή μόλις στις 21/9/1962. Και εδώ συναντούμε το δίδυμο Κ. Καραμανλή – Αβέρωφ (όπως το 1959-60 με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και το 1974 με τον Αττίλα 2), που κατηγορήθηκαν όχι μόνο από τους πολιτικούς αντιπάλους της ΕΡΕ, ότι το ταξίδι τους στη Βόνη το 1958 με το οποίο εξασφάλισαν δάνειο για την Ελλάδα οδήγησε σε συμφωνία «κάτω από το τραπέζι» για τους εγκληματίες πολέμου και τα στρατιωτικά κοιμητήρια. Ουσιαστικά η συμφωνία θεωρήθηκε προϊόν εκβιασμού κάτι που παραδέχτηκαν έμμεσα οι (Δυτικο)γερμανοί! Ο Αβέρωφ δικαιολόγησε τη συμφωνία λέγοντας ότι το ίδιο έχει γίνει και σε άλλες Δυτικές χώρες.
Η συμφωνία για τα στρατιωτικά κοιμητήρια επικυρώθηκε το 1965, λόγω των σφοδρών αντιδράσεων που συνάντησε. Η σύμβαση ως νόμος 4461 δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ αρ. 68, στις 20/4/1965. Αποφασίστηκε να δημιουργηθούν δύο νεκροταφεία, χωρίς να αναφέρεται το «πού». Ως τη δημιουργία τους, τα οστά των Γερμανών νεκρών φυλάσσονταν στο Μοναστήρι της Ξενιάς, κοντά στον Αλμυρό Μαγνησίας και στην Κρήτη, στη Μονή Γωνιάς, στο Κολυμπάρι Χανίων.
Ραπεντώσα (Διόνυσος) και Μάλεμε: οι σφοδρές αντιδράσεις των Κρητικών
Η ΟΔΓ είχε πρωτεύουσα τη Βόνη και η ΛΔΓ το Ανατολικό Βερολίνο. Οι δύο χώρες επανενώθηκαν στις 3 Οκτωβρίου 1990 και αποτελούν τη γνωστή σήμερα Γερμανία, με πρωτεύουσα το Βερολίνο. Η γερμανική κατοχή είχε χιλιάδες θύματα στη χώρα μας. Σφαγές, ολοκαυτώματα, μεμονωμένες πυρπολήσεις χωριών, εκτελέσεις όχι απλά αθώων, αλλά ακόμα και βρεφών κ.ά. δημιούργησαν σε όλη τη χώρα ένα αίσθημα αντιπάθειας ή και μίσους για τους Γερμανούς. Δυστυχώς κάποιοι συμπατριώτες μας, για διάφορους λόγους τάχθηκαν στο πλευρό των Γερμανών και έφτασαν στο σημείο να πολεμήσουν μαζί τους εναντίον Ελλήνων. Πρόκειται για τους γνωστούς (ή μάλλον γνωστούς-άγνωστους…) δωσίλογους. Από το 1950, αμέσως μετά τη λήξη του Εμφυλίου ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία γερμανικών στρατιωτικών νεκροταφείων στην Ελλάδα. Η ΟΔΓ εργαζόταν μεθοδικά γι’ αυτό τον σκοπό. Το 1958 η συμφωνία μονογραφήθηκε και ψηφίστηκε από την Ελληνική Βουλή μόλις στις 21/9/1962. Και εδώ συναντούμε το δίδυμο Κ. Καραμανλή – Αβέρωφ (όπως το 1959-60 με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και το 1974 με τον Αττίλα 2), που κατηγορήθηκαν όχι μόνο από τους πολιτικούς αντιπάλους της ΕΡΕ, ότι το ταξίδι τους στη Βόνη το 1958 με το οποίο εξασφάλισαν δάνειο για την Ελλάδα οδήγησε σε συμφωνία «κάτω από το τραπέζι» για τους εγκληματίες πολέμου και τα στρατιωτικά κοιμητήρια. Ουσιαστικά η συμφωνία θεωρήθηκε προϊόν εκβιασμού κάτι που παραδέχτηκαν έμμεσα οι (Δυτικο)γερμανοί! Ο Αβέρωφ δικαιολόγησε τη συμφωνία λέγοντας ότι το ίδιο έχει γίνει και σε άλλες Δυτικές χώρες.
Η συμφωνία για τα στρατιωτικά κοιμητήρια επικυρώθηκε το 1965, λόγω των σφοδρών αντιδράσεων που συνάντησε. Η σύμβαση ως νόμος 4461 δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ αρ. 68, στις 20/4/1965. Αποφασίστηκε να δημιουργηθούν δύο νεκροταφεία, χωρίς να αναφέρεται το «πού». Ως τη δημιουργία τους, τα οστά των Γερμανών νεκρών φυλάσσονταν στο Μοναστήρι της Ξενιάς, κοντά στον Αλμυρό Μαγνησίας και στην Κρήτη, στη Μονή Γωνιάς, στο Κολυμπάρι Χανίων.
Ραπεντώσα (Διόνυσος) και Μάλεμε: οι σφοδρές αντιδράσεις των Κρητικών
Τελικά ως χώροι δημιουργίες των κοιμητηρίων επιλέχθηκαν η Ραπεντώσα, στον Διόνυσο Αττικής και το Μάλεμε Χανίων. Πρώτο εγκαινιάστηκε στις 6 Οκτωβρίου 1974 το νεκροταφείο στο Μάλεμε, παρουσία Ελλήνων και Γερμανών επισήμων, συγγενών των πεσόντων και Γερμανών βετεράνων του Β’ ΠΠ.
Κατά σύμπτωση πρωθυπουργός της χώρας μας ήταν και πάλι ο Κων/νος Καραμανλής, όπως και κατά τα εγκαίνια του νεκροταφείου στη Ραπεντώσα, στις 28 Σεπτεμβρίου 1975. Για το κοιμητήριο στον Διόνυσο, να σημειώσουμε ότι δημιουργήθηκε σε δημόσια έκταση που ήταν δασική και παραχωρήθηκε στην ΟΔΓ γι’ αυτόν αποκλειστικά τον σκοπό, παραμένει ωστόσο η κυριότητα της γης εκεί στο Ελληνικό Δημόσιο. Στο Μάλεμε το ιδιοκτησιακό καθεστώς ήταν πιο περίπλοκο. Τελικά, το θέμα διευθετήθηκε και ισχύει ό,τι για τη Ραπεντώσα.
Το αεροδρόμιο στο Μάλεμε δημιουργήθηκε στο θρυλικό ύψωμα 107 πάνω από το αεροδρόμιο, παρά το ό,τι προτάθηκε στους Γερμανούς άλλος χώρος. Θυμίζουμε ότι πρόκειται για το ύψωμα που εγκατέλειψαν οι Νεοζηλανδοί και με την κατάληψή του οι Ναζί κυρίευσαν και το αεροδρόμιο του Μάλεμε. Αυτό ουσιαστικά τους έδωσε και τη νίκη στη Μάχη της Κρήτης. Είναι αβέβαιο, αν χωρίς το Μάλεμε οι Γερμανοί θα καταλάμβαναν την Κρήτη. Οι αντιδράσεις των Κρητικών ήταν σφοδρές. Καταλυτική ήταν η παρέμβαση του Μητροπολίτη, Κισάμου και Σελίνου, Ειρηναίου (κατά κόσμον Μιχαήλ) Γαλανάκη και του επιχειρηματία, πρόξενου της ΟΔΓ στα Χανιά, Μανούσου Μανουσάκη. Οι Κρητικοί αντιδρούσαν τόσο για τη θέση του κοιμητηρίου, όσο και για το γεγονός ότι στη γύρω περιοχή είχαν γίνει γερμανικές θηριωδίες (Κάνδανος, Αλικιανός, Κοντομαρί κ.ά.). Ο Ειρηναίος, με την επιρροή που ασκούσε στους ντόπιους διευκόλυνε τη διαδικασία, ενώ η ΟΔΓ παρείχε γενναία οικονομική βοήθεια στα ιδρύματα της Μητρόπολης, όπως π.χ. για την ανέγερση της Ορθόδοξης Ακαδημίας στο Κολυμπάρι Χανίων. Ο Ειρηναίος (1911-2013), από το 1971 ως το 1980 είχε διατελέσει Μητροπολίτης Γερμανίας. Παύθηκε στις 29/9/1980. Στις 26/1/1981 επανήλθε στη Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου. Στις 24/8/2005 υπέβαλε την παραίτησή του για λόγους υγείας, στην Ιερά Επαρχιακή Σύνοδο της Εκκλησίας Κρήτης, που έγινε αποδεκτή.

Οι Γερμανοί νεκροί των Οχυρών της Β. ΕλλάδοςΣτις 6 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί επιτέθηκαν ταυτόχρονα από την, τέως, Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία στη χώρα μας. Τουλάχιστον για τρεις ημέρες, η ελληνική άμυνα στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά ήταν λυσσαλέα. Και οι ήρωες πεθαίνουν όμως ή παραδίδονται όταν τους τελειώνουν τα πυρομαχικά, «αναγκάζοντας» τους αντιπάλους τους να παρουσιάζουν όπλα στους «ηττημένους».
Οι ανθρώπινες απώλειες για τους Γερμανούς στα οχυρά της Β. Ελλάδας ήταν σημαντικές, αν λάβουμε υπόψη τις συνθήκες στις οποίες μάχονταν οι πρόγονοί μας. Ο Γκέμπελς έκανε μνεία για 555 Γερμανούς νεκρούς. Ο αριθμός αυτός θεωρήθηκε υπερβολικά μικρός από ελληνικής πλευράς. Στη Ραπεντώσα υπήρχαν μόνο 74 ονόματα νεκρών από τα «οχυρά». Η Αργυρώ Τυροθρουλάκη αξιοποιώντας μαρτυρίες Ελλήνων αιχμαλώτων στη Βουλγαρία για πολλούς τάφους Γερμανών στρατιωτικών στο νότιο τμήμα της γειτονικής χώρας και με δεδομένο ότι οι Βούλγαροι ήταν σύμμαχοι των Γερμανών στον Β’ ΠΠ αναζήτησε Γερμανούς που είχαν σκοτωθεί σε ελληνικό έδαφος, αλλά είχαν ταφεί στη Βουλγαρία. Της αξίζουν και πάλι συγχαρητήρια! Εντόπισε 4 τέτοια κοιμητήρια. Το πρώτο, στο χωριό Marino Pole, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Εκεί είναι θαμμένοι, αποκλειστικά όσοι σκοτώθηκαν στη «Γραμμή Μεταξά». Σύμφωνα με τη VDK, 353 Γερμανοί στρατιωτικοί έχουν ταφεί στο Marino Pole. Το δεύτερο βρίσκεται στο Πετρίτσι, κωμόπολη κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα. Εκεί είναι θαμμένοι 111 Γερμανοί που σκοτώθηκαν στις μάχες των Οχυρών. Τρίτο στρατιωτικό νεκροταφείο είναι αυτό στην κωμόπολη Goce Delcev, κοντά στα σύνορα με τον νομό Δράμας. Εκεί είναι θαμμένοι 180 Γερμανοί (9 αξιωματικοί και 171 στρατιώτες). Τέλος, στο κεντρικό στρατιωτικό νεκροταφείο της Σόφιας είναι θαμμένοι 57 Γερμανοί στρατιωτικοί που σκοτώθηκαν σε ελληνικό έδαφος. Υπάρχουν επίσης αρκετοί (η κυρία Τυροθρουλάκη τους υπολογίζει στο 1/3 του συνόλου) Γερμανοί θαμμένοι σε διάφορα νεκροταφεία, στα νότια της χώρας. Για παράδειγμα, στο Σαντάσκι βρίσκονται θαμμένοι 16 Γερμανοί και στη Ντουμπνίτσα 14. Κατά προσέγγιση, οι υπόλοιποι Γερμανοί που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα, αλλά τάφηκαν σε διάφορα νεκροταφεία της Βουλγαρίας είναι 200. Αν προσθέσουμε και τους 74 που έχουν ταφεί στη Ραπεντώσα, ο αριθμός τους είναι συνολικά 1.005. Το νεκροταφείο στον Διόνυσο είναι πλέον πλήρες. Νεκροί που «ανακαλύπτονται» σε κάθε μέρος της Ελλάδας μεταφέρονται πλέον στο Μάλεμε. Στα Χανιά έχει μεταφερθεί πλέον και η έδρα του «παραρτήματος» της VKD στην Ελλάδα, καθώς η επισκεψιμότητα του κοιμητηρίου στο Μάλεμε είναι πολύ μεγάλη.

Κατά σύμπτωση πρωθυπουργός της χώρας μας ήταν και πάλι ο Κων/νος Καραμανλής, όπως και κατά τα εγκαίνια του νεκροταφείου στη Ραπεντώσα, στις 28 Σεπτεμβρίου 1975. Για το κοιμητήριο στον Διόνυσο, να σημειώσουμε ότι δημιουργήθηκε σε δημόσια έκταση που ήταν δασική και παραχωρήθηκε στην ΟΔΓ γι’ αυτόν αποκλειστικά τον σκοπό, παραμένει ωστόσο η κυριότητα της γης εκεί στο Ελληνικό Δημόσιο. Στο Μάλεμε το ιδιοκτησιακό καθεστώς ήταν πιο περίπλοκο. Τελικά, το θέμα διευθετήθηκε και ισχύει ό,τι για τη Ραπεντώσα.
Το αεροδρόμιο στο Μάλεμε δημιουργήθηκε στο θρυλικό ύψωμα 107 πάνω από το αεροδρόμιο, παρά το ό,τι προτάθηκε στους Γερμανούς άλλος χώρος. Θυμίζουμε ότι πρόκειται για το ύψωμα που εγκατέλειψαν οι Νεοζηλανδοί και με την κατάληψή του οι Ναζί κυρίευσαν και το αεροδρόμιο του Μάλεμε. Αυτό ουσιαστικά τους έδωσε και τη νίκη στη Μάχη της Κρήτης. Είναι αβέβαιο, αν χωρίς το Μάλεμε οι Γερμανοί θα καταλάμβαναν την Κρήτη. Οι αντιδράσεις των Κρητικών ήταν σφοδρές. Καταλυτική ήταν η παρέμβαση του Μητροπολίτη, Κισάμου και Σελίνου, Ειρηναίου (κατά κόσμον Μιχαήλ) Γαλανάκη και του επιχειρηματία, πρόξενου της ΟΔΓ στα Χανιά, Μανούσου Μανουσάκη. Οι Κρητικοί αντιδρούσαν τόσο για τη θέση του κοιμητηρίου, όσο και για το γεγονός ότι στη γύρω περιοχή είχαν γίνει γερμανικές θηριωδίες (Κάνδανος, Αλικιανός, Κοντομαρί κ.ά.). Ο Ειρηναίος, με την επιρροή που ασκούσε στους ντόπιους διευκόλυνε τη διαδικασία, ενώ η ΟΔΓ παρείχε γενναία οικονομική βοήθεια στα ιδρύματα της Μητρόπολης, όπως π.χ. για την ανέγερση της Ορθόδοξης Ακαδημίας στο Κολυμπάρι Χανίων. Ο Ειρηναίος (1911-2013), από το 1971 ως το 1980 είχε διατελέσει Μητροπολίτης Γερμανίας. Παύθηκε στις 29/9/1980. Στις 26/1/1981 επανήλθε στη Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου. Στις 24/8/2005 υπέβαλε την παραίτησή του για λόγους υγείας, στην Ιερά Επαρχιακή Σύνοδο της Εκκλησίας Κρήτης, που έγινε αποδεκτή.

Γερμανοί άνδρες του Πυροβολικού στο Ρέθυμνο το 1941
Οι Γερμανοί νεκροί των Οχυρών της Β. ΕλλάδοςΣτις 6 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί επιτέθηκαν ταυτόχρονα από την, τέως, Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία στη χώρα μας. Τουλάχιστον για τρεις ημέρες, η ελληνική άμυνα στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά ήταν λυσσαλέα. Και οι ήρωες πεθαίνουν όμως ή παραδίδονται όταν τους τελειώνουν τα πυρομαχικά, «αναγκάζοντας» τους αντιπάλους τους να παρουσιάζουν όπλα στους «ηττημένους».
Οι ανθρώπινες απώλειες για τους Γερμανούς στα οχυρά της Β. Ελλάδας ήταν σημαντικές, αν λάβουμε υπόψη τις συνθήκες στις οποίες μάχονταν οι πρόγονοί μας. Ο Γκέμπελς έκανε μνεία για 555 Γερμανούς νεκρούς. Ο αριθμός αυτός θεωρήθηκε υπερβολικά μικρός από ελληνικής πλευράς. Στη Ραπεντώσα υπήρχαν μόνο 74 ονόματα νεκρών από τα «οχυρά». Η Αργυρώ Τυροθρουλάκη αξιοποιώντας μαρτυρίες Ελλήνων αιχμαλώτων στη Βουλγαρία για πολλούς τάφους Γερμανών στρατιωτικών στο νότιο τμήμα της γειτονικής χώρας και με δεδομένο ότι οι Βούλγαροι ήταν σύμμαχοι των Γερμανών στον Β’ ΠΠ αναζήτησε Γερμανούς που είχαν σκοτωθεί σε ελληνικό έδαφος, αλλά είχαν ταφεί στη Βουλγαρία. Της αξίζουν και πάλι συγχαρητήρια! Εντόπισε 4 τέτοια κοιμητήρια. Το πρώτο, στο χωριό Marino Pole, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Εκεί είναι θαμμένοι, αποκλειστικά όσοι σκοτώθηκαν στη «Γραμμή Μεταξά». Σύμφωνα με τη VDK, 353 Γερμανοί στρατιωτικοί έχουν ταφεί στο Marino Pole. Το δεύτερο βρίσκεται στο Πετρίτσι, κωμόπολη κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα. Εκεί είναι θαμμένοι 111 Γερμανοί που σκοτώθηκαν στις μάχες των Οχυρών. Τρίτο στρατιωτικό νεκροταφείο είναι αυτό στην κωμόπολη Goce Delcev, κοντά στα σύνορα με τον νομό Δράμας. Εκεί είναι θαμμένοι 180 Γερμανοί (9 αξιωματικοί και 171 στρατιώτες). Τέλος, στο κεντρικό στρατιωτικό νεκροταφείο της Σόφιας είναι θαμμένοι 57 Γερμανοί στρατιωτικοί που σκοτώθηκαν σε ελληνικό έδαφος. Υπάρχουν επίσης αρκετοί (η κυρία Τυροθρουλάκη τους υπολογίζει στο 1/3 του συνόλου) Γερμανοί θαμμένοι σε διάφορα νεκροταφεία, στα νότια της χώρας. Για παράδειγμα, στο Σαντάσκι βρίσκονται θαμμένοι 16 Γερμανοί και στη Ντουμπνίτσα 14. Κατά προσέγγιση, οι υπόλοιποι Γερμανοί που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα, αλλά τάφηκαν σε διάφορα νεκροταφεία της Βουλγαρίας είναι 200. Αν προσθέσουμε και τους 74 που έχουν ταφεί στη Ραπεντώσα, ο αριθμός τους είναι συνολικά 1.005. Το νεκροταφείο στον Διόνυσο είναι πλέον πλήρες. Νεκροί που «ανακαλύπτονται» σε κάθε μέρος της Ελλάδας μεταφέρονται πλέον στο Μάλεμε. Στα Χανιά έχει μεταφερθεί πλέον και η έδρα του «παραρτήματος» της VKD στην Ελλάδα, καθώς η επισκεψιμότητα του κοιμητηρίου στο Μάλεμε είναι πολύ μεγάλη.

Γερμανοί στρατιώτες μπροστά στους τάφους συμπολεμιστών τους στην Κρήτη το 1941
Υπάρχουν Γερμανίδες που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα;Στη Ραπεντώσα έχουν ταφεί και 7 Γερμανίδες που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα. Δύο από αυτές ήταν νοσοκόμες, μία βοηθός στην Πολεμική Αεροπορία, μία βοηθός ειδήσεων και μία βοηθός προσωπικού. Για τις άλλες δύο δεν αναφέρεται ειδικότητα. Επίσης, 32 Γερμανοί γιατροί είναι θαμμένοι στη Ραπεντώσα και 29 στο Μάλεμε.
Μαροκινοί, Πολωνοί, Ουκρανοί κ.ά. πολέμησαν με τους Ναζί στην Ελλάδα
Στη Ραπεντώσα βρίσκονται θαμμένοι και «Άραβες από το σώμα των Μαροκινών». Ζητήσαμε από την κυρία Τυροθρουλάκη να μας δώσει κάποια επώνυμα, αλλά καθώς έχουν περάσει σχεδόν 5 χρόνια από το 2021 ήταν δύσκολο να βρει σχετικά στοιχεία. Εντόπισε μόνο το ονοματεπώνυμο Abdallah Ben Mohamed. Ήταν σίγουρη ότι υπήρχαν και άλλοι. Όποιος έχει αμφιβολία, μια επίσκεψη στον Διόνυσο θα τον πείσει. Εντυπωσιακό είναι επίσης, ότι εκτός από Γερμανούς και Αυστριακούς, στη Ραπεντώσα βρίσκονται Γερμανοί από άλλες χώρες της Ευρώπης με «μεικτό» ονοματεπώνυμο. Γερμανικό όνομα και σλαβικό επίθετο ή το αντίστροφο. Στους καταλόγους των νεκρών υπάρχουν επίσης ονοματεπώνυμα Πολωνών, Σλοβάκων, Κροατών, Ουκρανών και ενός Βόσνιου, όπως μας πληροφόρησε η κυρία Τυροθρουλάκη.
Τρεις Έλληνες στη Ραπεντώσα και ένας στο Μάλεμε!
Τρεις Έλληνες που πολέμησαν στη χώρα τους, εναντίον συμπατριωτών τους είναι θαμμένοι στον Διόνυσο: Κωνσταντίνος Αθανασίου, Έλληνας που εγκαταστάθηκε στη Γερμανία, φοίτησε σε Σχολή κατασκοπείας, πολέμησε στο Αιγαίο και παρασημοφορήθηκε από το ναζιστικό καθεστώς, Ιωάννης Χρυσοστόμου και Γεώργιος Μανουσάκης, για τους οποίους δεν υπάρχουν άλλα στοιχεία.
Στο Μάλεμε είναι θαμμένος ο Σμυρνιός Πέτρος Κωνσταντινίδης που πήγε στη Γερμανία σε νεαρή ηλικία, πολέμησε στην Ελλάδα προβαίνοντας σε αγριότητες, συνελήφθη και εκτελέστηκε στο Επταπύργιο το 1947.
Εννοείται, ότι όλα τα στοιχεία που παραθέτει η κυρία Τυροθρουλάκη είναι απόλυτα αξιόπιστα, τεκμηριωμένα και διαθέσιμα στους επισκέπτες του Μάλεμε και της Ραπεντώσας. Τέλος, στην Πέλλα, Τάταροι της Κριμαίας πολέμησαν μαζί με τους Γερμανούς, δεν υπάρχουν όμως ονόματα Ρώσων στη Ραπεντώσα που θα παρέπεμπαν σε αυτούς.

16.000 νεκροί Γερμανοί στην Ελλάδα (1941-1944)
Στη Ραπεντώσα είναι θαμμένοι 9,237 Γερμανοί και «σύμμαχοί» τους, στο Μάλεμε 4.535 και σε βουλγαρικά νεκροταφεία 1005 (ή 1008). Συνολικά, 14.780 (Πηγή: Επίσημοι ονομαστικοί κατάλογοι νεκροταφείων, ψηφιακό αρχείο εργασίας της κυρίας Τυροθρουλάκη). Αν προσθέσουμε και τους αγνοούμενους, κατάλογοι των οποίων υπάρχουν σε Διόνυσο και Μάλεμε φτάνουμε τους 16.000 (10.000 + 5000 + 1.000). Η κυρία Τυροθρουλάκη και αξιόπιστοι μάρτυρες, μας είπαν ότι στην Κρήτη σκοτώθηκαν και θάφτηκαν, ακόμα και από απλούς πολίτες σε άγνωστα σημεία Γερμανοί στρατιωτικοί. Ο αριθμός αυτών, μάλλον δεν θα γίνει ποτέ γνωστός.

Υπάρχουν Γερμανίδες που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα;Στη Ραπεντώσα έχουν ταφεί και 7 Γερμανίδες που σκοτώθηκαν στην Ελλάδα. Δύο από αυτές ήταν νοσοκόμες, μία βοηθός στην Πολεμική Αεροπορία, μία βοηθός ειδήσεων και μία βοηθός προσωπικού. Για τις άλλες δύο δεν αναφέρεται ειδικότητα. Επίσης, 32 Γερμανοί γιατροί είναι θαμμένοι στη Ραπεντώσα και 29 στο Μάλεμε.
Μαροκινοί, Πολωνοί, Ουκρανοί κ.ά. πολέμησαν με τους Ναζί στην Ελλάδα
Στη Ραπεντώσα βρίσκονται θαμμένοι και «Άραβες από το σώμα των Μαροκινών». Ζητήσαμε από την κυρία Τυροθρουλάκη να μας δώσει κάποια επώνυμα, αλλά καθώς έχουν περάσει σχεδόν 5 χρόνια από το 2021 ήταν δύσκολο να βρει σχετικά στοιχεία. Εντόπισε μόνο το ονοματεπώνυμο Abdallah Ben Mohamed. Ήταν σίγουρη ότι υπήρχαν και άλλοι. Όποιος έχει αμφιβολία, μια επίσκεψη στον Διόνυσο θα τον πείσει. Εντυπωσιακό είναι επίσης, ότι εκτός από Γερμανούς και Αυστριακούς, στη Ραπεντώσα βρίσκονται Γερμανοί από άλλες χώρες της Ευρώπης με «μεικτό» ονοματεπώνυμο. Γερμανικό όνομα και σλαβικό επίθετο ή το αντίστροφο. Στους καταλόγους των νεκρών υπάρχουν επίσης ονοματεπώνυμα Πολωνών, Σλοβάκων, Κροατών, Ουκρανών και ενός Βόσνιου, όπως μας πληροφόρησε η κυρία Τυροθρουλάκη.
Τρεις Έλληνες στη Ραπεντώσα και ένας στο Μάλεμε!
Τρεις Έλληνες που πολέμησαν στη χώρα τους, εναντίον συμπατριωτών τους είναι θαμμένοι στον Διόνυσο: Κωνσταντίνος Αθανασίου, Έλληνας που εγκαταστάθηκε στη Γερμανία, φοίτησε σε Σχολή κατασκοπείας, πολέμησε στο Αιγαίο και παρασημοφορήθηκε από το ναζιστικό καθεστώς, Ιωάννης Χρυσοστόμου και Γεώργιος Μανουσάκης, για τους οποίους δεν υπάρχουν άλλα στοιχεία.
Στο Μάλεμε είναι θαμμένος ο Σμυρνιός Πέτρος Κωνσταντινίδης που πήγε στη Γερμανία σε νεαρή ηλικία, πολέμησε στην Ελλάδα προβαίνοντας σε αγριότητες, συνελήφθη και εκτελέστηκε στο Επταπύργιο το 1947.
Εννοείται, ότι όλα τα στοιχεία που παραθέτει η κυρία Τυροθρουλάκη είναι απόλυτα αξιόπιστα, τεκμηριωμένα και διαθέσιμα στους επισκέπτες του Μάλεμε και της Ραπεντώσας. Τέλος, στην Πέλλα, Τάταροι της Κριμαίας πολέμησαν μαζί με τους Γερμανούς, δεν υπάρχουν όμως ονόματα Ρώσων στη Ραπεντώσα που θα παρέπεμπαν σε αυτούς.

Γερμανοί αρματιστές στην Ελλάδα
16.000 νεκροί Γερμανοί στην Ελλάδα (1941-1944)
Στη Ραπεντώσα είναι θαμμένοι 9,237 Γερμανοί και «σύμμαχοί» τους, στο Μάλεμε 4.535 και σε βουλγαρικά νεκροταφεία 1005 (ή 1008). Συνολικά, 14.780 (Πηγή: Επίσημοι ονομαστικοί κατάλογοι νεκροταφείων, ψηφιακό αρχείο εργασίας της κυρίας Τυροθρουλάκη). Αν προσθέσουμε και τους αγνοούμενους, κατάλογοι των οποίων υπάρχουν σε Διόνυσο και Μάλεμε φτάνουμε τους 16.000 (10.000 + 5000 + 1.000). Η κυρία Τυροθρουλάκη και αξιόπιστοι μάρτυρες, μας είπαν ότι στην Κρήτη σκοτώθηκαν και θάφτηκαν, ακόμα και από απλούς πολίτες σε άγνωστα σημεία Γερμανοί στρατιωτικοί. Ο αριθμός αυτών, μάλλον δεν θα γίνει ποτέ γνωστός.

Γερμανοί στρατιώτες αναπαύονται μετά την πυρπόληση ενός χωριού της Ηπείρου
Επίσημη απάντηση από τη Δ. Γερμανία σε Έλληνα πολίτη (!) το 1985: 13.337 νεκροί σε Διόνυσο και ΜάλεμεΘα πουν ορισμένοι ότι «στηρίζεσαι σε στοιχεία μιας μεταπτυχιακής εργασίας». Η μεταπτυχιακή εργασία της κυρίας Τυροθρουλάκη είναι άψογη, τεκμηριωμένη και απόλυτα ενημερωμένη. Υπάρχει όμως και επίσημη απάντηση, σε ερώτηση Έλληνα πολίτη για το θέμα των Γερμανών νεκρών στην Ελλάδα, από την αρμόδια υπηρεσία της, τέως, Δυτικής Γερμανίας το 1985. Την εντοπίσαμε στο stratistoria wordpress. com και την παραθέτουμε αυτούσια:
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ πεσόντες
ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΑΡ.27610
ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΟΔ. ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ
ΤΩΝ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΒΕΡΜΑΧΤ (WEHRMACHT)
EICHBORNDAMM 167, D-1000 ΒΕΡΟΛΙΝΟ 51
Προς τον κ.…………………..
Ελλάδα
Για πληροφ.: Τμήμα IV/RL/BV-11 Ημ/νία: 26.2.1985
Αξιότιμε κ….
Επί της από 27.11.1984 ερώτησής σας (ενδιάμεση επιστολή μας από 10.1.85), σας πληροφορούμε, ότι σχετικά με την επιθυμία σας να μάθετε τον αριθμό των πεσόντων γερμανών στρατιωτών, μπορούμε να σας βοηθήσουμε μόνον βάσει των δηλώσεων ταφέντων, που έχουμε στο αρχείο μας.
Οι αριθμοί ωστόσο αυτοί δεν μπορούν επ’ουδενί λόγω να είναι δεσμευτικοί, διότι:
α) Στρατιώτες, δηλωθέντες σαν αγνοούμενοι, οι οποίοι δεν έχουν ακόμα επιστρέψει στην πατρίδα τους και οι οποίοι πιθανότατα έχουν πεθάνει, δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στους αριθμούς που ακολουθούν*
β) Στρατιώτες που τραυματίσθηκαν στην Ελλάδα, υπέκυψαν στα τραύματά τους και σε τόπους εκτός της επικράτειας της Ελλάδας*
γ) Άγνωστοι στρατιώτες, δηλ. νεκροί που δεν μπορούν πλέον να αναγνωριστούν, δεν μπορούσαν να συμπεριληφθούν, γιατί δεν έχει δηλωθεί η αιτία του θανάτου τους
δ) Και τέλος οι δηλώσεις των ταφέντων που έχουμε, δεν είναι πιθανότατα πλήρεις.
Μπορούμε να σας γνωστοποιήσουμε τους αριθμούς των ονομαστικά γνωστών στρατιωτών, οι οποίοι έχουν ταφεί στα νεκροταφεία πεσόντων στρατιωτών του Διονύσου-Ραπεντόζα και Μάλεμε.
Οι πεσόντες στην Ελλάδα το 1941 αναφέρονται στο «Χρονικό του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου«, που εκδόθηκε από την ομάδα πολεμικών ερευνών το έτος 1966, στον Εκδοτικό Οίκο της Φραγκφούρτης BERNARD & GRAEFE ως εξής:
2.559 νεκροί, 5.620 τραυματίες και 5.169 αγνοούμενοι κατά την «Βαλκανική Εκστρατεία». Ωστόσο στους αριθμούς αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι περίπου 4.000 νεκροί και αγνοούμενοι κατά την «Επιχείρηση Κρήτη».
Μετά από επανεξέταση του αρχείου μας για τους ταφέντες στα δύο προαναφερθέντα νεκροταφεία, προέκυψαν οι ακόλουθοι αριθμοί:
1) Στρατιώτες, οι οποίοι έπεσαν στην μάχη μεταξύ αυτών και εκείνοι, οι οποίοι σκοτώθηκαν ναυμαχίες και αεροπορικές επιχειρήσεις και των οποίων τα πτώματα βρέθηκαν καθώς και τραυματίες, οι οποίοι υπέκυψαν στα τραύματά τους………………………………………………………………………………….13337
2) Στρατιώτες, οι οποίοι τραυματίσθηκαν θανάσιμα κατά την άσκηση των στρατιωτικών τους καθηκόντων σε ελληνικό έδαφος. …………………………………………………………………………………………..1094
3) Στρατιώτες, οι οποίοι πέθαναν σε στρατιωτικά νοσοκομεία, προσβληθέντες από μαλάρια, τύφο και άλλες ασθένειες……………………………..721
4) Στρατιώτες, οι οποίοι σκοτώθηκαν σε μάχες με αντάρτες. Δεδομένου ότι δεν αναφέρεται σε όλες τις δηλώσεις των ταφέντων το είδος της μάχης, θα μπορούσε ο αριθμός αυτός να είναι μεγαλύτερος, ενώ ο υπό 1) αναφερόμενος μικρότερος……………………………………………………………………..376
5) Στρατιώτες, οι οποίοι αυτοκτόνησαν επί ελληνικού εδάφους………………………………………………………………………..237
6) Στρατιώτες, οι οποίοι δικάστηκαν από στρατιωτικά δικαστήρια για διάφορα εγκλήματα, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν……………………. 139
Στρατιώτες, οι οποίοι πέθαναν σαν αιχμάλωτοι πολέμου, μετά την Συνθηκολόγηση 121

Επίσημη απάντηση από τη Δ. Γερμανία σε Έλληνα πολίτη (!) το 1985: 13.337 νεκροί σε Διόνυσο και ΜάλεμεΘα πουν ορισμένοι ότι «στηρίζεσαι σε στοιχεία μιας μεταπτυχιακής εργασίας». Η μεταπτυχιακή εργασία της κυρίας Τυροθρουλάκη είναι άψογη, τεκμηριωμένη και απόλυτα ενημερωμένη. Υπάρχει όμως και επίσημη απάντηση, σε ερώτηση Έλληνα πολίτη για το θέμα των Γερμανών νεκρών στην Ελλάδα, από την αρμόδια υπηρεσία της, τέως, Δυτικής Γερμανίας το 1985. Την εντοπίσαμε στο stratistoria wordpress. com και την παραθέτουμε αυτούσια:
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ πεσόντες
ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΑΡ.27610
ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΟΔ. ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ
ΤΩΝ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΒΕΡΜΑΧΤ (WEHRMACHT)
EICHBORNDAMM 167, D-1000 ΒΕΡΟΛΙΝΟ 51
Προς τον κ.…………………..
Ελλάδα
Για πληροφ.: Τμήμα IV/RL/BV-11 Ημ/νία: 26.2.1985
Αξιότιμε κ….
Επί της από 27.11.1984 ερώτησής σας (ενδιάμεση επιστολή μας από 10.1.85), σας πληροφορούμε, ότι σχετικά με την επιθυμία σας να μάθετε τον αριθμό των πεσόντων γερμανών στρατιωτών, μπορούμε να σας βοηθήσουμε μόνον βάσει των δηλώσεων ταφέντων, που έχουμε στο αρχείο μας.
Οι αριθμοί ωστόσο αυτοί δεν μπορούν επ’ουδενί λόγω να είναι δεσμευτικοί, διότι:
α) Στρατιώτες, δηλωθέντες σαν αγνοούμενοι, οι οποίοι δεν έχουν ακόμα επιστρέψει στην πατρίδα τους και οι οποίοι πιθανότατα έχουν πεθάνει, δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στους αριθμούς που ακολουθούν*
β) Στρατιώτες που τραυματίσθηκαν στην Ελλάδα, υπέκυψαν στα τραύματά τους και σε τόπους εκτός της επικράτειας της Ελλάδας*
γ) Άγνωστοι στρατιώτες, δηλ. νεκροί που δεν μπορούν πλέον να αναγνωριστούν, δεν μπορούσαν να συμπεριληφθούν, γιατί δεν έχει δηλωθεί η αιτία του θανάτου τους
δ) Και τέλος οι δηλώσεις των ταφέντων που έχουμε, δεν είναι πιθανότατα πλήρεις.
Μπορούμε να σας γνωστοποιήσουμε τους αριθμούς των ονομαστικά γνωστών στρατιωτών, οι οποίοι έχουν ταφεί στα νεκροταφεία πεσόντων στρατιωτών του Διονύσου-Ραπεντόζα και Μάλεμε.
Οι πεσόντες στην Ελλάδα το 1941 αναφέρονται στο «Χρονικό του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου«, που εκδόθηκε από την ομάδα πολεμικών ερευνών το έτος 1966, στον Εκδοτικό Οίκο της Φραγκφούρτης BERNARD & GRAEFE ως εξής:
2.559 νεκροί, 5.620 τραυματίες και 5.169 αγνοούμενοι κατά την «Βαλκανική Εκστρατεία». Ωστόσο στους αριθμούς αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι περίπου 4.000 νεκροί και αγνοούμενοι κατά την «Επιχείρηση Κρήτη».
Μετά από επανεξέταση του αρχείου μας για τους ταφέντες στα δύο προαναφερθέντα νεκροταφεία, προέκυψαν οι ακόλουθοι αριθμοί:
1) Στρατιώτες, οι οποίοι έπεσαν στην μάχη μεταξύ αυτών και εκείνοι, οι οποίοι σκοτώθηκαν ναυμαχίες και αεροπορικές επιχειρήσεις και των οποίων τα πτώματα βρέθηκαν καθώς και τραυματίες, οι οποίοι υπέκυψαν στα τραύματά τους………………………………………………………………………………….13337
2) Στρατιώτες, οι οποίοι τραυματίσθηκαν θανάσιμα κατά την άσκηση των στρατιωτικών τους καθηκόντων σε ελληνικό έδαφος. …………………………………………………………………………………………..1094
3) Στρατιώτες, οι οποίοι πέθαναν σε στρατιωτικά νοσοκομεία, προσβληθέντες από μαλάρια, τύφο και άλλες ασθένειες……………………………..721
4) Στρατιώτες, οι οποίοι σκοτώθηκαν σε μάχες με αντάρτες. Δεδομένου ότι δεν αναφέρεται σε όλες τις δηλώσεις των ταφέντων το είδος της μάχης, θα μπορούσε ο αριθμός αυτός να είναι μεγαλύτερος, ενώ ο υπό 1) αναφερόμενος μικρότερος……………………………………………………………………..376
5) Στρατιώτες, οι οποίοι αυτοκτόνησαν επί ελληνικού εδάφους………………………………………………………………………..237
6) Στρατιώτες, οι οποίοι δικάστηκαν από στρατιωτικά δικαστήρια για διάφορα εγκλήματα, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν……………………. 139
Στρατιώτες, οι οποίοι πέθαναν σαν αιχμάλωτοι πολέμου, μετά την Συνθηκολόγηση 121

Κρητικοί αντάρτες κατά τη γερμανική κατοχή
Η εξεύρεση των γερμανών στρατιωτών που σκοτωθήκαν από τις αντάρτικες οργανώσεις ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ είναι αδύνατη, γιατί λείπουν οι σχετικές καταχωρήσεις.
Σύμφωνα με το τηρούμενο αρχείο μας, το έτος 1941 στην Ελλάδα έπεσαν στην μάχη ή υπέκυψαν στα τραύματά τους τους 1040, τραυματίσθηκαν θανάσιμα 146 και πέθαναν από διάφορες ασθένειες 111 γερμανοί στρατιώτες.
Όσον αφορά την «Επιχείρηση Κρήτη», μπορέσαμε να εξακριβώσουμε 3.183 πεσόντες στην μάχη, 31 πληγωθέντες θανάσιμα και 12 θανόντες από ασθένειες.
Τέλος, θα θέλαμε να επισημάνουμε άλλη μια φορά, ότι οι παραπάνω αριθμοί δεν είναι δεσμευτικοί, παρά μόνον ενδεικτικοί, αναφορικά με την κατά προσέγγιση σχέση μεταξύ των κατ’ ιδίαν κατηγοριών των παραπάνω νεκρών*
Ελπίζουμε ότι σας παρείχαμε χρήσιμες πληροφορίες και διατελούμε
Μετά τιμής
Μ.Ε.
Ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας (Υπογραφή)
Αθήνα, 20.3.85
Πιστή μετάφραση από το γερμανικό πρωτ/πο
Η μεταφράστρια
Κ. Πέτροβα
Από το 1985 ως το 2021 μεσολάβησαν 36 χρόνια. Στη διάρκεια αυτών των ετών βρέθηκαν οι σοροί και άλλων Γερμανών. Χαρακτηριστικά, η κυρία Τυροθρουλάκη μας είπε ότι η τελευταία «μεταφορά» που έχει καταγράψει αφορά Γερμανό νεκρό, τα οστά του οποίου μεταφέρθηκαν από τη Ρόδο στο Μάλεμε. Επίσης, οι Γερμανοί δεν αναφέρονται στους περισσότερους από 1.000 νεκρούς που είναι θαμμένοι σε βουλγαρικά νεκροταφεία. Συνεπώς, για τους δύσπιστους υπάρχει μια επιπλέον, επίσημη πηγή για τους Γερμανούς νεκρούς στην Ελλάδα.
Στέφανος Σαράφης: ο ΕΛΑΣ σκότωσε 16.062 Γερμανούς!
Η εξεύρεση των γερμανών στρατιωτών που σκοτωθήκαν από τις αντάρτικες οργανώσεις ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ είναι αδύνατη, γιατί λείπουν οι σχετικές καταχωρήσεις.
Σύμφωνα με το τηρούμενο αρχείο μας, το έτος 1941 στην Ελλάδα έπεσαν στην μάχη ή υπέκυψαν στα τραύματά τους τους 1040, τραυματίσθηκαν θανάσιμα 146 και πέθαναν από διάφορες ασθένειες 111 γερμανοί στρατιώτες.
Όσον αφορά την «Επιχείρηση Κρήτη», μπορέσαμε να εξακριβώσουμε 3.183 πεσόντες στην μάχη, 31 πληγωθέντες θανάσιμα και 12 θανόντες από ασθένειες.
Τέλος, θα θέλαμε να επισημάνουμε άλλη μια φορά, ότι οι παραπάνω αριθμοί δεν είναι δεσμευτικοί, παρά μόνον ενδεικτικοί, αναφορικά με την κατά προσέγγιση σχέση μεταξύ των κατ’ ιδίαν κατηγοριών των παραπάνω νεκρών*
Ελπίζουμε ότι σας παρείχαμε χρήσιμες πληροφορίες και διατελούμε
Μετά τιμής
Μ.Ε.
Ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας (Υπογραφή)
Αθήνα, 20.3.85
Πιστή μετάφραση από το γερμανικό πρωτ/πο
Η μεταφράστρια
Κ. Πέτροβα
Από το 1985 ως το 2021 μεσολάβησαν 36 χρόνια. Στη διάρκεια αυτών των ετών βρέθηκαν οι σοροί και άλλων Γερμανών. Χαρακτηριστικά, η κυρία Τυροθρουλάκη μας είπε ότι η τελευταία «μεταφορά» που έχει καταγράψει αφορά Γερμανό νεκρό, τα οστά του οποίου μεταφέρθηκαν από τη Ρόδο στο Μάλεμε. Επίσης, οι Γερμανοί δεν αναφέρονται στους περισσότερους από 1.000 νεκρούς που είναι θαμμένοι σε βουλγαρικά νεκροταφεία. Συνεπώς, για τους δύσπιστους υπάρχει μια επιπλέον, επίσημη πηγή για τους Γερμανούς νεκρούς στην Ελλάδα.
Στέφανος Σαράφης: ο ΕΛΑΣ σκότωσε 16.062 Γερμανούς!
Όπως βλέπετε, στο έγγραφο της ΟΔΓ αναφέρεται ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για το πόσους Γερμανούς σκότωσε ο ΕΛΑΣ και πόσους ο ΕΔΕΣ. Στο βιβλίο του «Ο Ε.Λ.Α.Σ.» (σελ. 444), ο Στρατηγός Στέφανος Σαράφης, στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ, αναφέρει: «Εκτός από τα παραπάνω γενικά αποτελέσματα, ο ΕΛΑΣ προξένησε τις παρακάτω απώλειες στον εχθρό: Γερμανοί νεκροί 16.062, τραυματίες 6.504, αιχμάλωτοι 1.878. Βούλγαροι νεκροί 1.305, τραυματίες 1.037, αιχμάλωτοι 2.230. Ιταλοί νεκροί 1.988, τραυματίες 735, αιχμάλωτοι 1.073. Σύνολο: νεκροί 19.355, τραυματίες 8.294, αιχμάλωτοι 5.181. Σ’ αυτούς δεν συμπεριλαμβάνονται οι απώλειες (ενν. των εχθρών) από την αρχή ως τη συγκρότηση του Γενικού Στρατηγείου, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών στις περιοχές ανατολικής Μακεδονίας, Θράκης, Πελοποννήσου και όλες οι απώλειες της Κρήτης». Και όλα αυτά, σε 327 μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ κατά τον Σ. Σαράφη.
Η κυρία Τυροθρουλάκη θεωρεί ότι οι Γερμανοί που σκοτώθηκαν από τον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ ήταν λιγότεροι από 10.000 και ότι ο ΕΛΑΣ σκότωσε περισσότερους από ότι ο ΕΔΕΣ. Αναζητήσαμε στοιχεία για τον ΕΔΕΣ. Στη μονογραφία του Δόκτορα Ιωάννη Παπαφλωράτου «ΕΔΕΣ», υπάρχει αναλυτική αναφορά σε όλες τις μάχες ΕΔΕΣ- Γερμανών από τις 08/09/1943 ως τις 15/10/1944. Δεν αναφέρονται όμως αναλυτικά οι απώλειες των Γερμανών σε όλες, προφανώς γιατί δεν υπήρχαν ούτε στα αρχεία του ΕΔΕΣ. Σε κάποιες μάχες, όπως αυτή που έγινε για την απελευθέρωση της Φιλιππιάδας (23/09/1944), οι Ναζί υπέστησαν πανωλεθρία (215 νεκροί!). Στη μάχη της Μενίνας, όπου ο ΕΔΕΣ συνέτριψε τους Τσάμηδες σκοτώθηκαν και δεκάδες Γερμανοί. Οι καθηγητές Καλύβας και Μαραντζίδης στο βιβλίο τους «ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ» αναφέρουν ότι οι νεκροί Γερμανοί από τις αντιστασιακές οργανώσεις ήταν 2.000-4.000. Θεωρούμε τα νούμερα αυτά πολύ μικρά. Αντίθετα, θεωρούμε υπερβολικά τα νούμερα που παραθέτει ο Σ. Σαράφης.
Επίλογος
Αν σκεφτούμε το μέγεθος της χώρας μας, τον πενιχρό οπλισμό, τις διαμάχες μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων και πολλά ακόμα, οι Γερμανοί πλήρωσαν βαρύ τίμημα στην Ελλάδα. Οι άνδρες που πολέμησαν στη χώρα μας θα μπορούσαν να είχαν αξιοποιηθεί σε άλλα πολεμικά μέτωπα. Και 16.000 νεκροί δεν είναι αμελητέοι ως αριθμός. Δυστυχώς, πολύ συχνά, φιλήσυχοι άνθρωποι καλούνται να εκτελέσουν διαταγές παρανοϊκών ηγετών. Αυτό συμβαίνει από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Και δυστυχώς στις μέρες μας φαίνεται ότι η παράνοια έχει περιθωριοποιήσει τη λογική. Όχι για πολύ ελπίζουμε…
Βασική πηγή του άρθρου μας, ήταν η μεταπτυχιακή εργασία της Αργυρώς Τυροθρουλάκη, στο μεταπτυχιακό ΠΜΣ «Πολιτική ιστορία, πόλεμος και στρατηγικές σπουδές», του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ, του ΑΠΘ, με τίτλο «ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΈΒΑΛΕ Ο ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (1941-1944)», ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΙΟΥΛΙΟΣ 2021.
Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Τυροθρουλάκη, που μας επέτρεψε να χρησιμοποιήσουμε στοιχεία από την εργασία της και για τις πρόσθετες πληροφορίες που μας έδωσε.
Παραθέσαμε επίσης αυτούσιο, το έγγραφο της ΟΔΓ(1985) για τους νεκρούς Γερμανούς στρατιωτικούς στην Ελλάδα και στοιχεία από τα βιβλία «Ο Ε.Λ.Α.Σ.» (Σ. Σαράφης) και «ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ» (Σ. Καλύβας- Ν. Μαραντζίδης) και τη μονογραφία ΕΔΕΣ (Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος).
Η εργασία της κυρίας Τυροθρουλάκη υπάρχει στο διαδίκτυο και μπορούν όσες και όσοι θέλουν να βρουν σ’ αυτή άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία, εκτός των όσων παραθέσαμε.
Η κυρία Τυροθρουλάκη θεωρεί ότι οι Γερμανοί που σκοτώθηκαν από τον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ ήταν λιγότεροι από 10.000 και ότι ο ΕΛΑΣ σκότωσε περισσότερους από ότι ο ΕΔΕΣ. Αναζητήσαμε στοιχεία για τον ΕΔΕΣ. Στη μονογραφία του Δόκτορα Ιωάννη Παπαφλωράτου «ΕΔΕΣ», υπάρχει αναλυτική αναφορά σε όλες τις μάχες ΕΔΕΣ- Γερμανών από τις 08/09/1943 ως τις 15/10/1944. Δεν αναφέρονται όμως αναλυτικά οι απώλειες των Γερμανών σε όλες, προφανώς γιατί δεν υπήρχαν ούτε στα αρχεία του ΕΔΕΣ. Σε κάποιες μάχες, όπως αυτή που έγινε για την απελευθέρωση της Φιλιππιάδας (23/09/1944), οι Ναζί υπέστησαν πανωλεθρία (215 νεκροί!). Στη μάχη της Μενίνας, όπου ο ΕΔΕΣ συνέτριψε τους Τσάμηδες σκοτώθηκαν και δεκάδες Γερμανοί. Οι καθηγητές Καλύβας και Μαραντζίδης στο βιβλίο τους «ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ» αναφέρουν ότι οι νεκροί Γερμανοί από τις αντιστασιακές οργανώσεις ήταν 2.000-4.000. Θεωρούμε τα νούμερα αυτά πολύ μικρά. Αντίθετα, θεωρούμε υπερβολικά τα νούμερα που παραθέτει ο Σ. Σαράφης.
Επίλογος
Αν σκεφτούμε το μέγεθος της χώρας μας, τον πενιχρό οπλισμό, τις διαμάχες μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων και πολλά ακόμα, οι Γερμανοί πλήρωσαν βαρύ τίμημα στην Ελλάδα. Οι άνδρες που πολέμησαν στη χώρα μας θα μπορούσαν να είχαν αξιοποιηθεί σε άλλα πολεμικά μέτωπα. Και 16.000 νεκροί δεν είναι αμελητέοι ως αριθμός. Δυστυχώς, πολύ συχνά, φιλήσυχοι άνθρωποι καλούνται να εκτελέσουν διαταγές παρανοϊκών ηγετών. Αυτό συμβαίνει από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Και δυστυχώς στις μέρες μας φαίνεται ότι η παράνοια έχει περιθωριοποιήσει τη λογική. Όχι για πολύ ελπίζουμε…
Βασική πηγή του άρθρου μας, ήταν η μεταπτυχιακή εργασία της Αργυρώς Τυροθρουλάκη, στο μεταπτυχιακό ΠΜΣ «Πολιτική ιστορία, πόλεμος και στρατηγικές σπουδές», του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ, του ΑΠΘ, με τίτλο «ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΈΒΑΛΕ Ο ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (1941-1944)», ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΙΟΥΛΙΟΣ 2021.
Ευχαριστούμε θερμά την κυρία Τυροθρουλάκη, που μας επέτρεψε να χρησιμοποιήσουμε στοιχεία από την εργασία της και για τις πρόσθετες πληροφορίες που μας έδωσε.
Παραθέσαμε επίσης αυτούσιο, το έγγραφο της ΟΔΓ(1985) για τους νεκρούς Γερμανούς στρατιωτικούς στην Ελλάδα και στοιχεία από τα βιβλία «Ο Ε.Λ.Α.Σ.» (Σ. Σαράφης) και «ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ» (Σ. Καλύβας- Ν. Μαραντζίδης) και τη μονογραφία ΕΔΕΣ (Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος).
Η εργασία της κυρίας Τυροθρουλάκη υπάρχει στο διαδίκτυο και μπορούν όσες και όσοι θέλουν να βρουν σ’ αυτή άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία, εκτός των όσων παραθέσαμε.
Μιχάλης Στούκας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ



























