Συνολικά 123 έγγραφα της ΚΥΠ, της περιόδου 1953-1959, δόθηκαν στη δημοσιότητα - Πώς αντανακλούν την μετεμφυλιακή Ελλάδα - Οι προτάσεις για τον περιορισμό της ΕΔΑ, οι συσκέψεις για τη «συμμόρφωση» των φοιτητών του εξωτερικού, τα μαθήματα αντικομμουνισμού στις στρατιωτικές σχολές
Το 1953 στην μετεμφυλιακή Ελλάδα ιδρύεται η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών. Ο πρώτος -και μακροβιότερος- διοικητής της, ο Αλέξανδρος Νάτσινας από τη Σιάτιστα, είχε υποβάλει έκθεση για τη δημιουργία της ήδη από το 1949. Το όνομα της υπηρεσίας αντανακλούσε και τον άμεσο δεσμό της, αφού αποτελούσε μετάφραση του CIA, της οποίας αποτελούσε ουσιαστικά παράρτημα. Η ΚΥΠ λειτουργεί αρχικά στην οδό Μέρλιν και αργότερα στη Μπουμπουλίνας. Οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί αντανακλούν τα χαρακτηριστικά του Ψυχρού Πολέμου, η πόλωση είναι έντονη όπως και ο αντικομμουνισμός. Αυτό ακριβώς το κλίμα αποτυπώνεται στα 123 έγγραφα της πρώτης περιόδου από την ίδρυση της ΚΥΠ που αποχαρακτηρίστηκαν και δόθηκαν στη δημοσιότητα σήμερα. Εχουν έκταση περίπου 2.000 σελίδων και καλύπτουν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της ΚΥΠ από το 1953 έως το 1959.
Ο Αλέξανδρος Νάτσινας, πρώτος αρχηγός της ΚΥΠ
Όπως σημειώνεται, το υλικό περιλαμβάνει δελτία πληροφοριών, εκτιμήσεις και αναλύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, σε δραστηριότητες Ελλήνων του εξωτερικού, στην εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την κομμουνιστική δράση. Η θεματολογία, οι εκτιμήσεις και η φρασεολογία τους, επηρεάζονται καθοριστικά από τις αντιλήψεις και τις προτεραιότητες της περιόδου εκείνης.
Όπως σημειώνεται, το υλικό περιλαμβάνει δελτία πληροφοριών, εκτιμήσεις και αναλύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, σε δραστηριότητες Ελλήνων του εξωτερικού, στην εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την κομμουνιστική δράση. Η θεματολογία, οι εκτιμήσεις και η φρασεολογία τους, επηρεάζονται καθοριστικά από τις αντιλήψεις και τις προτεραιότητες της περιόδου εκείνης.
Ο Αλέξανδρος Παπάγος
Η πρώτη έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα έχει συνταχθεί τον Ιούλιο του 1953 και αφορά την ΕΔΑ. Πρωθυπουργός είναι ο Παπάγος, η ΕΔΑ που στις εκλογές του 1951 είχε πάρει ποσοστό 10,57% και είχε εκλέξει δέκα βουλευτές, στις εκλογές του ΄52, με πλειοψηφικό σύστημα δεν εξέλεξε κανέναν.
«Ο Παπάγος δεν έχει κότσια»
Ο συντάκτης της έκθεσης προβληματίζεται για την διάδοση του κομμουνισμού από την ΕΔΑ, προτείνει «λύσεις περιορισμού της» και γράφει (σ.σ. διατηρείται η ορθογραφία του εγγράφου): H ΕΔΑ αποτελεί την νόμιμον πολιτικήν οργάνωσιν την οποίαν εδημιούργησεν εις το εσωτερικόν της χώρας η εις το παραπέτασμα καταφυγούσα ηγεσία του ΚΚΕ προς τον σκοπόν όπως αντικαταστήση εις την πολιτικήν ζωήν της ψώρας το κομμουνιστικό κόμμα το οποίον ετέθη εκτός νόμου. Η πολιτική οργάνωσης της ΕΔΑ κατευθύνεται και καθοδηγείται εις την πολιτικήν, οργανωτικής και προπαγανδιστικήν της δράσιν υπό του ενταύθα ευρισκόμενου παράνομου κλιμακίου του ΚΚΕ (...) Η ελευθέρα δράσις της ΕΔΑ φυσικόν είναι να ασκή επίδρασιν και επί του ηθικού, μερίδος του εθνικόφρονος κόσμου όστις, κατά τα υπάρχουσας πληροφορίας, ήρχισε να εκφράζη ανησυχίας δια την επιδεικνυόμενων υπό της κυβερνήσεως “ανοχήν” έναντι της ΕΔΑ, χωρίς όμως να δίδη πίστην φυσικά και εις τα υπό των κομμουνιστών διαδόσεις, ότι ο”Παπάγος δεν χτυπά την ΕΔΑ γιατί δεν έχει κότσια”.
Η πρώτη έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα έχει συνταχθεί τον Ιούλιο του 1953 και αφορά την ΕΔΑ. Πρωθυπουργός είναι ο Παπάγος, η ΕΔΑ που στις εκλογές του 1951 είχε πάρει ποσοστό 10,57% και είχε εκλέξει δέκα βουλευτές, στις εκλογές του ΄52, με πλειοψηφικό σύστημα δεν εξέλεξε κανέναν.
«Ο Παπάγος δεν έχει κότσια»
Ο συντάκτης της έκθεσης προβληματίζεται για την διάδοση του κομμουνισμού από την ΕΔΑ, προτείνει «λύσεις περιορισμού της» και γράφει (σ.σ. διατηρείται η ορθογραφία του εγγράφου): H ΕΔΑ αποτελεί την νόμιμον πολιτικήν οργάνωσιν την οποίαν εδημιούργησεν εις το εσωτερικόν της χώρας η εις το παραπέτασμα καταφυγούσα ηγεσία του ΚΚΕ προς τον σκοπόν όπως αντικαταστήση εις την πολιτικήν ζωήν της ψώρας το κομμουνιστικό κόμμα το οποίον ετέθη εκτός νόμου. Η πολιτική οργάνωσης της ΕΔΑ κατευθύνεται και καθοδηγείται εις την πολιτικήν, οργανωτικής και προπαγανδιστικήν της δράσιν υπό του ενταύθα ευρισκόμενου παράνομου κλιμακίου του ΚΚΕ (...) Η ελευθέρα δράσις της ΕΔΑ φυσικόν είναι να ασκή επίδρασιν και επί του ηθικού, μερίδος του εθνικόφρονος κόσμου όστις, κατά τα υπάρχουσας πληροφορίας, ήρχισε να εκφράζη ανησυχίας δια την επιδεικνυόμενων υπό της κυβερνήσεως “ανοχήν” έναντι της ΕΔΑ, χωρίς όμως να δίδη πίστην φυσικά και εις τα υπό των κομμουνιστών διαδόσεις, ότι ο”Παπάγος δεν χτυπά την ΕΔΑ γιατί δεν έχει κότσια”.
Σε άλλο σημείο, το ίδιο έγγραφο περιγράφει «λύσεις περιορισμού» για τον κομμουνισμό, ενώ ο συντάκτης της έκθεσης, επιχειρηματολογεί υπέρ της διάλυσης της ΕΔΑ και της μη επαναφοράς του ΚΚΕ στη νομιμότητα. «βεβαίως είναι ευνόητον εκ πρώτης όψεις ότι ο αποτελεσματικότερος τρόπος αντιμετωπίσεως της αναπτυσσόμενης δραστηριότητας της ΕΔΑ είναι η διάλυσις ταύτης και η διακοπή της εκδόσεως του προπαγανδιστικού δημοσιογραφικού της οργάνου το οποίον τελευταίως παρουσιάζει αύξησιν της κυκλοφορίας του και σοβαράν προπαγανδιστικήν δημοσιογραφικήν δραστηριότητα», αναφέρεται και συνεχίζει σε άλλο σημείο: «η ενδεχόμενη διάλυσις της ΕΔΑ υπό τας παρούσας συνθήκας δεν θα απέβαινεν προς όφελος του κράτους, διότι:
α) θα εδημιούργει νέας εσωτερικάς συσχερείας εις την ολοκλήρωσιν του ανορθωτικού έργου της κυβερνήσεως
β) θα έδιδε νέα όπλα επιθέσεως εις τον διεθνή κομμουνιστικόν και συνοδοιπορικόν κόσμον κατά της Ελλάδος, δια της αυξήσεων των πάσης φύσεως κατηγοριών εναντίον της
γ) θα εδημιούργη νέον κοινωνικόν πρόβλημα το οποίο εν τελευταία αναλύσει θα εξυπηρέτει τον κομμουνισμό ...». Ο συντάκτης της έκθεσης καταλήγει με προτάσεις για την αντιμετώπιση του «προβλήματος ΕΔΑ», μεταξ ύ των οποίων, αναφέρεται ότι πρέπει να «επιδιωχθή εκάστοτε η μήνυσις της εφημερίδας «Αυγής» δια τυχόν δημοσιεύματα αντεθνικού περιεχομένου, ίνα δια του τρόπου τούτου “εξουδετερούται η δραστηριότης τούτης! Επιβολή χρηματικών ποινών- προσωριναί διακοπαί της εκδόσεως κλπ».
α) θα εδημιούργει νέας εσωτερικάς συσχερείας εις την ολοκλήρωσιν του ανορθωτικού έργου της κυβερνήσεως
β) θα έδιδε νέα όπλα επιθέσεως εις τον διεθνή κομμουνιστικόν και συνοδοιπορικόν κόσμον κατά της Ελλάδος, δια της αυξήσεων των πάσης φύσεως κατηγοριών εναντίον της
γ) θα εδημιούργη νέον κοινωνικόν πρόβλημα το οποίο εν τελευταία αναλύσει θα εξυπηρέτει τον κομμουνισμό ...». Ο συντάκτης της έκθεσης καταλήγει με προτάσεις για την αντιμετώπιση του «προβλήματος ΕΔΑ», μεταξ ύ των οποίων, αναφέρεται ότι πρέπει να «επιδιωχθή εκάστοτε η μήνυσις της εφημερίδας «Αυγής» δια τυχόν δημοσιεύματα αντεθνικού περιεχομένου, ίνα δια του τρόπου τούτου “εξουδετερούται η δραστηριότης τούτης! Επιβολή χρηματικών ποινών- προσωριναί διακοπαί της εκδόσεως κλπ».
Σε δεύτερη έκθεση, με ημερομηνία 5/8/1953, ο συντάκτης περιγράφει τους «πολιτικούς σκοπούς του ΚΚΕ», κατά την υπηρεσιακή αντίληψη της εποχής. «Αι προσπάθειαι που καταβάλλει από αρκετού χρόνου το ΚΚΕ δια την δημιουργίαν ενός “Ενιαίου πανδημοκρατικού Μετώπου” λαμβάνουν καθημερινώς και πλέον έντονον μορφήν» (...) Προκειμένου να συγκινήσουν τα λαϊκάς μάζας χρησιμοποιούν γενικώς λεξιλόγιον και επιχειρήματα με τα οποία προσπαθούν εκμεταλλευόμενοι τους πόθους του λαού να τον οδηγήσουν ευκολώτερον εις μίαν “οργανωμένην κατάστασιν” της οποίας θα εδέσποζε το ΚΚΕ. (...) Ευτυχώς όμως ως συνεχώς αποδεικνύεται οι αλλεπάλληλαι προσπάθειαι, αποφάσεις και εκκλήσεις του ΚΚΕ ουδεμίαν απήχησιν ευρίσκουν. Εις τας συζητήσεις των οι διάφοροι κομμουνισται δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να επαναλαμβάνουν συνεχώς “το μάθημα” του Ζαχαριάδη, ευκόλως όμως διαπιστώνει κανείς ότι την απογοήτευσιν που υποκρύπτεται εις τα όσα λένε, αφού μάλιστα αναγνωρίζουν εμπιστευτικώς ότι ουδεμίαν κατανόησιν συναντά η “διαφώτισίς των” προς όσους και αν απευθύνθη».
Ο Νίκος Ζαχαριάδης
Μία εβδομάδα αργότερα, η ΚΥΠ (τότε) κάνει ειδική έκθεση «περί του Σεχταρισμού», «τον οποίον ο Ζαχαριάδης χαρακτηρίζει ως τον υπ' αριθμόν 1 εχθρόν του ΚΚΕ». Οι συντάκτες της έκθεσς μάλιστα ζητούν από τις υπηρεσίες της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής να κάνουν αναφορές προς την ΚΥΠ «περί των κάτωθι:
α) Τας διαπιστώσεις των ως προς την ύπαρξιν ή μη τάσεων ή εκδηλώσεων σεχταριστικών εις βάρος του ΚΚΕ εις την περιοχήν των.
β) τα δυνατότητας εμφανίσεως ή της επεκτάσεως του ήδη εμφανισθέντος σεχταρισμού επί των ΚΚΕ, ΕΔΑ, ΑΚΕ, κλπ οργανώσεων των ελεγχόμενων υπό του ΚΚΕ
γ) Τα ενεργείας εις ας προέβησαν ή σκέπτονται να προβούν δια την δημιουργίαν ή την περαιτέρω ανάπτυξιν του σεχταρισμού εις το ΚΚΕ και τα αποτελέσματα των ενεργειών τούτων».
Η ... παράκληση της ΚΥΠ
Σε άλλο έγγραφο που αποχαρακτηρίστηκε και με θέμα «Κομμουνισμός- Αντικομμουνισμός» η ΚΥΠ διατυπώνει μία... παράκληση. «Εχομεν την τιμήν να παρακαλέσουμε εάν και υμείς συμφωνήτε όπως κατά την προσεχή εκπαιδευτική περίοδον των Σχολών Δοκίμων Αξιωματικών Χωροφυλακής και Υπαστυνόμων καθιερωθή ως κύριον μάθημα διδασκαλίας το θέμα “Κομμουνισμός και αντικομμουνισμός”. Την ευθύνην διδασκαλίας του μαθήματος τούτου θα αναλάβει η ΚΥΠ δι' Αξιωματικών της». Αντίστοιχο αίτημα διατυπώνεται και για τις Στρατιωτικές σε άλλο έγγραφο: Αλλωστε έναν χρόνο πριν είχε τελειώσει η «δίκη των αεροπόρων», κατά την οποία αξιωματικοί της Πολεμικής Αεροπορίας είχαν κατηγορηθεί για κομμουνιστική δραστηριότητα και δολιοφθορές, σε μια καλοστημένη σκευωρία.
Μία εβδομάδα αργότερα, η ΚΥΠ (τότε) κάνει ειδική έκθεση «περί του Σεχταρισμού», «τον οποίον ο Ζαχαριάδης χαρακτηρίζει ως τον υπ' αριθμόν 1 εχθρόν του ΚΚΕ». Οι συντάκτες της έκθεσς μάλιστα ζητούν από τις υπηρεσίες της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής να κάνουν αναφορές προς την ΚΥΠ «περί των κάτωθι:
α) Τας διαπιστώσεις των ως προς την ύπαρξιν ή μη τάσεων ή εκδηλώσεων σεχταριστικών εις βάρος του ΚΚΕ εις την περιοχήν των.
β) τα δυνατότητας εμφανίσεως ή της επεκτάσεως του ήδη εμφανισθέντος σεχταρισμού επί των ΚΚΕ, ΕΔΑ, ΑΚΕ, κλπ οργανώσεων των ελεγχόμενων υπό του ΚΚΕ
γ) Τα ενεργείας εις ας προέβησαν ή σκέπτονται να προβούν δια την δημιουργίαν ή την περαιτέρω ανάπτυξιν του σεχταρισμού εις το ΚΚΕ και τα αποτελέσματα των ενεργειών τούτων».
Η ... παράκληση της ΚΥΠ
Σε άλλο έγγραφο που αποχαρακτηρίστηκε και με θέμα «Κομμουνισμός- Αντικομμουνισμός» η ΚΥΠ διατυπώνει μία... παράκληση. «Εχομεν την τιμήν να παρακαλέσουμε εάν και υμείς συμφωνήτε όπως κατά την προσεχή εκπαιδευτική περίοδον των Σχολών Δοκίμων Αξιωματικών Χωροφυλακής και Υπαστυνόμων καθιερωθή ως κύριον μάθημα διδασκαλίας το θέμα “Κομμουνισμός και αντικομμουνισμός”. Την ευθύνην διδασκαλίας του μαθήματος τούτου θα αναλάβει η ΚΥΠ δι' Αξιωματικών της». Αντίστοιχο αίτημα διατυπώνεται και για τις Στρατιωτικές σε άλλο έγγραφο: Αλλωστε έναν χρόνο πριν είχε τελειώσει η «δίκη των αεροπόρων», κατά την οποία αξιωματικοί της Πολεμικής Αεροπορίας είχαν κατηγορηθεί για κομμουνιστική δραστηριότητα και δολιοφθορές, σε μια καλοστημένη σκευωρία.
1951. Σχολή Δοκίμων Αξιωματικών Χωροφυλακής και Υπαστυνόμων
Το αίτημα της ΚΥΠ έγινε δεκτό και σε επόμενη αποχαρακτηρισμένη έκθεση, υποβάλλεται «συνοπτικό πρόγραμμα διαλέξεων επί του Κομμουνισμού, εις την τελευταίαν τάξιν των Σχολών Ευελπίδων, Ικάρων και Δοκίμων, εις εκτέλεσιν της ανωτέρω διαταγής υμών».
Τα «δέματα του Παραπετάσματος»
Τον Μάιο του 1954, η ΚΥΠ καλείται να γνωμοδοτήσει επί απόφασης που είχε λάβει το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Ταχυδρομείων με την οποία απαγορευόταν η επίδοση δεμάτων και επιταγών από το εξωτερικό σε κρατούμενους. «Η επιστροφή των δεμάτων εις τους αποστολείς δεν νομίζομεν ότι θα προκαλέσει διαμαρτυρίας και διεθνή σχόλια οιταύτα, ώστε να δημιουργηθεί εντύπωσιν δυσμενής δια την ελληνικής Ταχυδρομικήν Υπηρεσίαν, καθ΄όσον τα δέματα ταύτα προέρχονται κυρίως εκ των Χωρών του Παραπετάσματος αίτινες σημειωτέον επιστρέφουσι δέματα αποστελλόμενα εξ Ελλάδος ή εξ οργανώσεων και προσώπων εμφορούμενων (λέξη που δεν διακρίνεται στο έγγραφο) κομμουνιστικών φρονημάτων. Τουναντίον, επίδοσις των δεμάτων τούτων εις τους αποδέκτας σημαίνει ενίσχυσιν της κομμουνιστικής προπαγάνδας υπό αυτού τούτου του Κρατικού Μηχανισμού (Ταχυδρομείου) δεδομένου ότι αυτός είναι ο σκοπός των αποστελλόμενων δεμάτων».
Το αίτημα της ΚΥΠ έγινε δεκτό και σε επόμενη αποχαρακτηρισμένη έκθεση, υποβάλλεται «συνοπτικό πρόγραμμα διαλέξεων επί του Κομμουνισμού, εις την τελευταίαν τάξιν των Σχολών Ευελπίδων, Ικάρων και Δοκίμων, εις εκτέλεσιν της ανωτέρω διαταγής υμών».
Τα «δέματα του Παραπετάσματος»
Τον Μάιο του 1954, η ΚΥΠ καλείται να γνωμοδοτήσει επί απόφασης που είχε λάβει το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Ταχυδρομείων με την οποία απαγορευόταν η επίδοση δεμάτων και επιταγών από το εξωτερικό σε κρατούμενους. «Η επιστροφή των δεμάτων εις τους αποστολείς δεν νομίζομεν ότι θα προκαλέσει διαμαρτυρίας και διεθνή σχόλια οιταύτα, ώστε να δημιουργηθεί εντύπωσιν δυσμενής δια την ελληνικής Ταχυδρομικήν Υπηρεσίαν, καθ΄όσον τα δέματα ταύτα προέρχονται κυρίως εκ των Χωρών του Παραπετάσματος αίτινες σημειωτέον επιστρέφουσι δέματα αποστελλόμενα εξ Ελλάδος ή εξ οργανώσεων και προσώπων εμφορούμενων (λέξη που δεν διακρίνεται στο έγγραφο) κομμουνιστικών φρονημάτων. Τουναντίον, επίδοσις των δεμάτων τούτων εις τους αποδέκτας σημαίνει ενίσχυσιν της κομμουνιστικής προπαγάνδας υπό αυτού τούτου του Κρατικού Μηχανισμού (Ταχυδρομείου) δεδομένου ότι αυτός είναι ο σκοπός των αποστελλόμενων δεμάτων».
Πολιτικοί κρατούμενοι
Τα πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης των φοιτητών του εξωτερικού
Τον Μάιο του 1954 η ΚΥΠ ανησυχεί σφόδρα, διότι «η κατάστασις γενικώς των Ελλήνων σπουδαστών του Εξωτερικού δεν είναι ευχάριστος και εγκυμονεί σοβαρός κίνδυνος από εθνικής πλευράς, Ούτω πολλοί εκ τούτων συμπεριφέρονται κατά τρόπον διασύροντα το εθνικόν γόητρον και την εθνικήν αξιοπρέπειαν, ενώ άλλοι παρασυρθέντες υπό της κομμουνιστικής προπαγάνδας παρουσιάζουν αξιόλογον αντεθνικήν δράσιν».
Με αυτή τη διαπίστωση, η συντάκτης του εγγράφου συγκαλεί σύσκεψη αντιπροσωπιών από τα υπουργεία Εξωτερικών, Παιδείας και Εσωτερικών «ήτις λάβη τας καταλλήλους προς εφαρμογήν αποφάσεις». Όπως προκύπτει από επόμενη έκθεση, η σύσκεψη είχε ως αποτέλεσμα να ληφθούν συγκεκριμένες αποφάσεις, μεταξύ των οποίων: «Απεφασίσθη ομοφώνως η υποχρέωσις υποβολής παρά των αρμοδίων αστυνομικών αρχών σχετικού πιστοποιητικού του υποψηφίου το οποίον θα αναφέρεται εις την νομιμοφροσύνην τούτου ως και της οικογενείας του κατά την διαδικασίαν την ισχύουσαν σήμερον και δια τους στρατιωτικούς». Κι ακόμη: «Απεφασίσθη όπως η έκδοσις των διαβατηρίων για τα υπ' όψιν άτομα είναι ισχύος μόνον 6 μηνών ίνα οι φοιτηταί υποχρεούνται ανά 6μηνον να επισκέπτονται τα κατά τόπους προξενεία προς θεώρησιν των διαβατηρίων των...»
Τα πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης των φοιτητών του εξωτερικού
Τον Μάιο του 1954 η ΚΥΠ ανησυχεί σφόδρα, διότι «η κατάστασις γενικώς των Ελλήνων σπουδαστών του Εξωτερικού δεν είναι ευχάριστος και εγκυμονεί σοβαρός κίνδυνος από εθνικής πλευράς, Ούτω πολλοί εκ τούτων συμπεριφέρονται κατά τρόπον διασύροντα το εθνικόν γόητρον και την εθνικήν αξιοπρέπειαν, ενώ άλλοι παρασυρθέντες υπό της κομμουνιστικής προπαγάνδας παρουσιάζουν αξιόλογον αντεθνικήν δράσιν».
Με αυτή τη διαπίστωση, η συντάκτης του εγγράφου συγκαλεί σύσκεψη αντιπροσωπιών από τα υπουργεία Εξωτερικών, Παιδείας και Εσωτερικών «ήτις λάβη τας καταλλήλους προς εφαρμογήν αποφάσεις». Όπως προκύπτει από επόμενη έκθεση, η σύσκεψη είχε ως αποτέλεσμα να ληφθούν συγκεκριμένες αποφάσεις, μεταξύ των οποίων: «Απεφασίσθη ομοφώνως η υποχρέωσις υποβολής παρά των αρμοδίων αστυνομικών αρχών σχετικού πιστοποιητικού του υποψηφίου το οποίον θα αναφέρεται εις την νομιμοφροσύνην τούτου ως και της οικογενείας του κατά την διαδικασίαν την ισχύουσαν σήμερον και δια τους στρατιωτικούς». Κι ακόμη: «Απεφασίσθη όπως η έκδοσις των διαβατηρίων για τα υπ' όψιν άτομα είναι ισχύος μόνον 6 μηνών ίνα οι φοιτηταί υποχρεούνται ανά 6μηνον να επισκέπτονται τα κατά τόπους προξενεία προς θεώρησιν των διαβατηρίων των...»
Πιστοποιητικάό νομιμοφροσύνης
Τον Μάρτιο του '55, η ΚΥΠ αναφέρει σε σημείωμά της: «Εχομεν την τιμήν, εις απάντησιν του υπ' αριθ. ΕΜΠ 47-12-2-55 εγγράφου υμών, να γνωρίσωμεν ότι η ΚΥΠ ειναι διατεθειμένη να παράσχη εις την παρ' υμίν οργανωσθησομένην υπηρεσίαν διαφωτίσεων Φυλακισμένων κομμυνιστών, την ενίσχυσίν της και εις πείραν και εις διαφωτιστικόν υλικόν».
Τον Ιανουάριο του '56 η ΚΥΠ αναφέρει ότι «η εν των Παραπετάσματι κομμουνιστική ηγεσία εις εφαρμογήν του πνεύματος της Γενεύης και εις επίδειξιν πνεύματος δυνδιαλλαγής, θα διέκοπτε τα ραδιοφωνικάς εκπομπάς. Ηδη από σήμερον πράγματι διέκοψεν τούτας. Το ΚΚΕ κατέστησε γνωστόν εις τα στελέχη του ότι εφ' όσον αποφασισθή η προκήρυξις εκλογών επ΄ουδενί λόγω θα απόσχη τούτων. Ομοίως εδόθησαν εντολαί όπως τα εν Ελλάδι βασικά στελέχη του ΚΚΕ έχουσιν εξησφαλισμένον δωμάτιον δια περίπτωσιν παρανομίας».
Τον Μάρτιο του '55, η ΚΥΠ αναφέρει σε σημείωμά της: «Εχομεν την τιμήν, εις απάντησιν του υπ' αριθ. ΕΜΠ 47-12-2-55 εγγράφου υμών, να γνωρίσωμεν ότι η ΚΥΠ ειναι διατεθειμένη να παράσχη εις την παρ' υμίν οργανωσθησομένην υπηρεσίαν διαφωτίσεων Φυλακισμένων κομμυνιστών, την ενίσχυσίν της και εις πείραν και εις διαφωτιστικόν υλικόν».
Τον Ιανουάριο του '56 η ΚΥΠ αναφέρει ότι «η εν των Παραπετάσματι κομμουνιστική ηγεσία εις εφαρμογήν του πνεύματος της Γενεύης και εις επίδειξιν πνεύματος δυνδιαλλαγής, θα διέκοπτε τα ραδιοφωνικάς εκπομπάς. Ηδη από σήμερον πράγματι διέκοψεν τούτας. Το ΚΚΕ κατέστησε γνωστόν εις τα στελέχη του ότι εφ' όσον αποφασισθή η προκήρυξις εκλογών επ΄ουδενί λόγω θα απόσχη τούτων. Ομοίως εδόθησαν εντολαί όπως τα εν Ελλάδι βασικά στελέχη του ΚΚΕ έχουσιν εξησφαλισμένον δωμάτιον δια περίπτωσιν παρανομίας».
ΕΥΠ: Στη δημοσιότητα νέα αποχαρακτηρισμένα αρχεία για τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και την εσωτερική κατάσταση στην Ελλάδα
Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ), έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα απόρρητα έγγραφα της πρώτης εποχής λειτουργίας της (τότε ΚΥΠ), της περιόδου του «κομμουνιστικού κινδύνου», όπως τον χαρακτήριζε την εποχή εκείνη το επίσημο καθεστώς της χώρας και της εποχής του «Ψυχρού Πολέμου», στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την ανάδειξη του ιστορικού αρχείου της υπηρεσίας με τρόπο συστηματικό και οργανωμένο, όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση.
Η δημοσιοποίηση των αρχείων αυτών είναι η δεύτερη μετά την δημοσιοποίηση των Δελτίων Πληροφοριών για την Κύπρο (Ιούλιος -Αύγουστος 1974) τον Νοέμβριο του 2024, με αφορμή τα 50 χρόνια από την Τουρκική εισβολή και σημειώνεται ότι στόχος είναι «η σταδιακή καθιέρωση μιας τακτικής και μεθοδικής διαδικασίας αποχαρακτηρισμού, που θα επιτρέπει σε ιστορικούς και πολίτες να προσεγγίζουν ακόμη και «δύσκολες» ή «αμφιλεγόμενες» περιόδους της ιστορίας μέσα από την οπτική της εποχής».
Το υλικό που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα η ΕΥΠ, αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της υπηρεσίας, όπου είναι διαθέσιμο σε κάθε ενδιαφερόμενο και αποτελείται από 123 έγγραφα, συνολικής έκτασης περίπου 2.000 σελίδων, από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας, καλύπτοντας την περίοδο από το 1953 έως και το 1959.
Το αρχείο περιλαμβάνει δελτία πληροφοριών, εκτιμήσεις και αναλύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, σε δραστηριότητες Ελλήνων του εξωτερικού, στην εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την κομμουνιστική δράση, καθώς και σε ζητήματα που σχετίζονται με περιοχές ιδιαίτερου εθνικού ενδιαφέροντος, όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Από την ΕΥΠ τονίζεται ότι τα έγγραφα αυτά αντανακλούν το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής, όπως διαμορφωνόταν από τις συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου και το έντονα πολωτικό μετεμφυλιακό περιβάλλον στην Ελλάδα και όπως είναι φυσικό, η θεματολογία, οι εκτιμήσεις και η φρασεολογία τους, επηρεάζονται καθοριστικά από τις αντιλήψεις και τις προτεραιότητες της περιόδου εκείνης.
Σημειώνεται ακόμη ότι η σημερινή δημοσιοποίηση του συγκεκριμένου υλικού πραγματοποιείται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις διεθνείς πρακτικές και αποτελεί την πρώτη φάση μιας ευρύτερης, διαρκούς προσπάθειας για τη σταδιακή δημοσιοποίηση του ιστορικού αρχείου της Υπηρεσίας, με χρονική συνέχεια και με βάση το προβλεπόμενο ελάχιστο όριο των 50 ετών από τη σύνταξη των εγγράφων.
«Ελπίζω να συμβάλει στις προσπάθειες για καλύτερη κατανόηση, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένων περιόδων ή ευαίσθητων πτυχών της πρόσφατης ιστορίας μας, στο πλαίσιο μιας συστηματικής, ψύχραιμης, μη συμπλεγματικής, συλλογικής διαδικασίας αυτογνωσίας, που δεν είναι απλώς επιθυμητή, αλλά τελικά απαραίτητη για κάθε δημοκρατική χώρα», αναφέρει ο Διοικητής της ΕΥΠ, Θεμιστοκλής Δεμίρης, στην παρουσίαση που κάνει για την δημοσιοποίηση των συγκεκριμένων εγγράφων.
Όπως σημειώνει ο κ. Δεμίρης, τα Δελτία Πληροφοριών, αλλά και άλλα έγγραφα, αφορούν σε δύο κατηγορίες: Η πρώτη αφορά αυτό που εκλαμβάνονταν τότε ως «κομμουνιστικός κίνδυνος». Στην πλειοψηφία τους περιλαμβάνουν, πληροφορίες, εκτιμήσεις και αναλύσεις για τις τότε κομμουνιστικές χώρες του λεγόμενου «σοβιετικού συνασπισμού», αλλά και για δράσεις Ελλήνων, γνωστών, ή, θεωρούμενων από την Υπηρεσία, «κομμουνιστών», που εργάζονταν, σπούδαζαν ή, γενικότερα, διαβιούσαν στο εξωτερικό. Υπάρχουν επίσης πολλά έγγραφα για την «κομμουνιστική δραστηριότητα στην Ελλάδα», αλλά και την «κατάσταση σε φυλακές και τόπους εξορίας των κομμουνιστών».
Εκτός όμως από τα ως άνω δελτία και έγγραφα, στο υλικό που αποχαρακτηρίζεται και παρουσιάζεται σήμερα, περιλαμβάνεται και μια δεύτερη ενότητα που αφορά δελτία με πληροφορίες για χώρες και περιοχές της άμεσης γειτονιάς μας και πάγιου εθνικού ενδιαφέροντος (Βαλκάνια, Τουρκία, Μέση Ανατολή).
Ο Διοικητής της ΕΥΠ σημειώνει, επίσης, ότι τα έγγραφα και των δύο αυτών κατηγοριών και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο έχουν συνταχθεί, επηρεάζονται καθοριστικά από το κλίμα που χαρακτήριζε τη δεκαετία του 50, ιδίως στην Ευρώπη και την Ελλάδα.
Ειδικά για την Ελλάδα εκείνης της εποχής, ο κ. Δεμίρης αναφέρεται στο έντονα πολωτικό μετεμφυλιακό κλίμα, «με το ΚΚΕ να είναι εκτός νόμου και με τον φόβο αποσταθεροποίησης, με τον «κομμουνιστικό δάκτυλο» να αποτελεί βασικό στοιχείο της κυρίαρχης ιδεολογίας», ενώ μια μεγάλη κοινότητα ομοεθνών ζήτησαν καταφύγιο και έζησαν στις κομμουνιστικές χώρες και παράλληλα στο εσωτερικό, ένας τεράστιος, αναλογικά, αριθμός φυλακισμένων και εκτοπισμένων, που θεωρούντο επικίνδυνοι για την ασφάλεια της χώρας, λόγω «κομμουνιστικής ιδεολογίας», οι αντικομμουνιστικές φοβίες και προτεραιότητες του κράτους και της εποχής, η έντονη ενασχόληση με την κομμουνιστική παρουσία και «απειλή», καθορίζουν τον τρόπο οπτικής της τότε ΚΥΠ.
«Με αυτό το πρίσμα θα πρέπει να ιδωθεί, όχι μόνο η επιμέρους θεματολογία, αλλά και η φρασεολογία που επιλέγεται» επισημαίνει ο κ. Δεμίρης και καταλήγει:
«Η δημοσίευση τέτοιου είδους υλικού από έναν κρατικό φορέα, με τα χαρακτηριστικά της ΕΥΠ, επιβεβαιώνει, νομίζω, ότι αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας μας έχει κλείσει οριστικά και η χώρα και οι υπηρεσίες της μπορούν πια να βλέπουν ψύχραιμα, με καθαρή ματιά, κριτικά και αυτοκριτικά, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένες κατά το παρελθόν, περιόδους της ιστορίας τους. Εξυπακούεται ότι οι προσπάθειες για εντοπισμό και αποχαρακτηρισμό αρχειακού υλικού, που θα φωτίσει ακόμα περισσότερο την περίοδο αυτή, καθώς και τον ρόλο και τις αντιλήψεις της Υπηρεσίας θα συνεχιστούν».
