Η εικόνα είναι διαφορετική, πάντως, όταν συγκρίνεται η συνολική οικονομική ανάπτυξη των χωρών. Σε αυτή την περίπτωση, η Ελλάδα βρίσκεται στην έβδομη θέση μεταξύ των 17 οικονομιών που εξετάζονται, ενώ την πρώτη θέση καταλαμβάνουν οι ΗΠΑ.
Η ανάλυση των Financial Times επιχειρεί να εξηγήσει πώς οι αλλαγές στον πληθυσμό μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά την εικόνα της οικονομικής επίδοσης μιας χώρας.
Σύμφωνα με το συγκριτικό γράφημα των Financial Times, το οποίο αποτυπώνει τη σωρευτική μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ και του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ την περίοδο 2019-2026, η Νότια Κορέα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στη δεύτερη κατηγορία, με αύξηση περίπου 16%.
Ακολουθεί η Ελλάδα, με αύξηση που πλησιάζει το 16%, ενώ στην τρίτη θέση βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, με περίπου 13%. Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η Πορτογαλία και η Ιταλία, με αυξήσεις περίπου 9%, ενώ ακολουθούν η Ισπανία, η Ελβετία και η Ιαπωνία.
Αντίθετα, αρκετές από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες καταγράφουν αισθητά χαμηλότερες επιδόσεις. Η Γερμανία βρίσκεται στην τελευταία θέση της κατάταξης, με αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω από 1%, ενώ χαμηλά βρίσκονται επίσης η Φινλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς.
Πρόκειται, αξίζει να σημειωθεί, για μια κατάταξη που αφορά στη μεταβολή του ΑΕΠ ανά κάτοικο σε πραγματικούς όρους και όχι το απόλυτο επίπεδο του κατά κεφαλήν εισοδήματος κάθε χώρας.
Η κατάταξη ωστόσο αλλάζει σημαντικά, όταν η σύγκριση γίνεται με βάση τη μεταβολή του συνολικού πραγματικού ΑΕΠ. Σε αυτή την περίπτωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες καταλαμβάνουν την πρώτη θέση, με σωρευτική ανάπτυξη άνω του 18% την περίοδο 2019-2026.
Ακολουθούν η Νότια Κορέα και η Αυστραλία, με αυξήσεις περίπου 16% και 15% αντίστοιχα, ενώ στην τέταρτη και πέμπτη θέση βρίσκονται η Ελβετία και η Πορτογαλία.
Ο Καναδάς καταλαμβάνει την έκτη θέση και η Ελλάδα την έβδομη, με αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κοντά στο 13%.
Ακολουθούν η Ισπανία, η Νορβηγία, η Ολλανδία και η Σουηδία, ενώ χαμηλότερα βρίσκονται η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Φινλανδία και η Γερμανία.
Η απόκλιση μεταξύ των δύο κατατάξεων είναι ιδιαίτερα εμφανής στην περίπτωση της Αυστραλίας και του Καναδά.
Η Αυστραλία βρίσκεται στην τρίτη θέση με βάση τη συνολική αύξηση του ΑΕΠ, αλλά υποχωρεί στη 12η, όταν λαμβάνεται υπόψη το κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Αντίστοιχα, ο Καναδάς υποχωρεί από την έκτη στη 14η θέση.
Πώς το δημογραφικό αλλάζει την εικόνα της ανάπτυξης
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης των Financial Times είναι ότι η εξέλιξη του πληθυσμού αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αξιολόγηση των οικονομικών επιδόσεων.
Το συνολικό ΑΕΠ μετρά την αξία των αγαθών και υπηρεσιών που παράγει μια οικονομία. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αντίθετα, προκύπτει όταν το συνολικό προϊόν διαιρεθεί με τον πληθυσμό.
Έτσι, μια χώρα μπορεί να εμφανίζει σημαντική οικονομική ανάπτυξη, χωρίς αυτή να συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής ανά κάτοικο, εφόσον ο πληθυσμός της αυξάνεται με υψηλό ρυθμό.
Αυτό εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τη διαφορετική εικόνα χωρών όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς, όπου η πληθυσμιακή αύξηση, ενισχυμένη από τη μετανάστευση, συνέβαλε στην επέκταση της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας.
Από την άλλη πλευρά, στις οικονομίες όπου ο πληθυσμός παραμένει στάσιμος ή μειώνεται, η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ μπορεί να είναι υψηλότερη από την αύξηση του συνολικού προϊόντος.
Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της διαφοροποίησης. Ενώ κατατάσσεται έβδομη ως προς τη συνολική ανάπτυξη, ανεβαίνει στη δεύτερη θέση, όταν η οικονομική επίδοση προσαρμόζεται στο μέγεθος του πληθυσμού.
Η συγκεκριμένη διαφορά δεν αναιρεί την πραγματική αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά δείχνει ότι οι δημογραφικές εξελίξεις επηρεάζουν ουσιαστικά την αποτύπωσή της σε κατά κεφαλήν όρους.
Παρά την υψηλή θέση της Ελλάδας, η ανάλυση δεν αποτελεί κατάταξη των χωρών με βάση το βιοτικό τους επίπεδο ή την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι ένας σημαντικός δείκτης οικονομικής επίδοσης, αλλά δεν αποτυπώνει πλήρως το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, την κατανομή του πλούτου, το κόστος ζωής ή την εξέλιξη των πραγματικών μισθών.
Επιπλέον, μια μεγάλη ποσοστιαία αύξηση μπορεί να προκύπτει από σχετικά χαμηλή αρχική βάση, χωρίς να σημαίνει ότι μια οικονομία έχει φτάσει το επίπεδο ευημερίας χωρών με πολύ υψηλότερο εισόδημα ανά κάτοικο.
Για την Ελλάδα, η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ανάκαμψη των τελευταίων ετών ακολουθεί τη μακρά περίοδο της οικονομικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας. Η δεύτερη θέση στην κατάταξη των Financial Times καταγράφει την ισχυρή ποσοστιαία αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σχέση με το 2019, όχι την εξάλειψη των εισοδηματικών αποκλίσεων από τις πλουσιότερες οικονομίες.
Η ανάλυση των Financial Times αναδεικνύει και μια ευρύτερη πρόκληση για τις προηγμένες οικονομίες: τη γήρανση και, σε αρκετές περιπτώσεις, τη συρρίκνωση του πληθυσμού. Η μείωση του εργατικού δυναμικού μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες παραγωγής και ανάπτυξης, ακόμη και όταν το ΑΕΠ ανά κάτοικο συνεχίζει να αυξάνεται.
Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού συνεπάγεται αυξανόμενες ανάγκες για συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και υπηρεσίες φροντίδας, ασκώντας πιέσεις στα δημόσια οικονομικά.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Financial Times επισημαίνουν τη σημασία της παραγωγικότητας και της μεγαλύτερης συμμετοχής στην αγορά εργασίας για τη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης και του βιοτικού επιπέδου.
Για την Ελλάδα, επομένως, η υψηλή κατάταξη συνδυάζεται με μια διπλή πραγματικότητα: από τη μία πλευρά, την ισχυρή αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ μετά την πανδημία και, από την άλλη, την ανάγκη αντιμετώπισης των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της δημογραφικής συρρίκνωσης.
