Ο «Κίμων» στο Φάληρο: Φτάνει η πιο βαριά οπλισμένη φρεγάτα της Ευρώπης

Εν πλω για τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας, η νέα ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου φτάνει στις 15 Ιανουαρίου - Τι περιλαμβάνει ο οπλισμός που φορτώθηκε στη Βρέστη και τι έδειξαν οι πρώτες δοκιμές του - Ετοιμάζεται εντυπωσιακή υποδοχή από νηοπομπή με το θωρηκτό «Αβέρωφ» και την τριήρη «Ολυμπιάς»

Απέπλευσε από την πόλη Λοριάν της Γαλλίας, βάζοντας πλώρη για Ελλάδα, η πρώτη ελληνική φρεγάτα FDI «Κίμων». Το νέο καμάρι του Πολεμικού Ναυτικού βρίσκεται εν πλω προς το Αιγαίο, με τελικό προορισμό τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Φτάνοντας στον Σαρωνικό, στις 15 Ιανουαρίου, σε μια κίνηση ισχυρού συμβολισμού, θα την υποδεχθεί στολίσκος μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού, αλλά κυρίως δύο άλλων πλοίων με βαριά ιστορία: του θωρηκτού «Αβέρωφ» και της τριήρους «Ολυμπιάς».

Η ναυαρχίδα του στόλου μας έφυγε από τις εγκαταστάσεις του ναυπηγείου της κατασκευάστριας εταιρείας Naval Group και κατευθύνθηκε στη Βρέστη. Εκεί, στον ναύσταθμο Marine Nationale παρέλαβε τα όπλα της, ενώ έγιναν και οι πρώτες δοκιμές συνδεσιμότητας του οπλισμού και των ηλεκτρονικών συστημάτων της, αποπλέοντας για τα ελληνικά νερά. Η άφιξη της φρεγάτας «Κίμων» στον Σαρωνικό, απ’ όπου θα κατευθυνθεί με συνοδεία νηοπομπής του Πολεμικού Ναυτικού στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας, αναμένεται στις 15 Ιανουαρίου.

Σε ένα μοναδικό για τα δεδομένα ειρηνικής εποχής σκηνικό, στον Σαρωνικό θα περιμένει για να υποδεχθεί τη state of the art φρεγάτα μια νηοπομπή έξι πλοίων του Πολεμικού Ναυτικού, αποτελούμενη από φρεγάτες, κανονιοφόρους και πυραυλάκατους. Μαζί τους, θα βγουν για να την υποδεχθούν, το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ» και η τριήρης «Ολυμπιάς», που, αναλόγως των -καιρικών και όχι μόνο- συνθηκών, σχεδιάζεται να συνοδεύσουν τη φρεγάτα μέχρι και την είσοδό της στον ναύσταθμο.

Η επιλογή των «Αβέρωφ» και «Ολυμπιάς» για τη συνοδεία της φρεγάτας «Κίμων» κατά την πανηγυρική της είσοδο στον ναύσταθμο κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Τα τρία πλοία έχουν, άλλωστε, ένα κοινό: από τα «ξύλινα τείχη» στο «σεϊτάν παπόρ» και στην πάνοπλη Belhara, η ανάστροφη πλώρη, κοινό χαρακτηριστικό και των τριών (τύπων) πλοίων, έχει συνδεθεί διαχρονικά με την ελληνική ναυτική ισχύ και αποτελεί μια αισθητική σύνδεση ανάμεσα στην αρχαία ναυτοσύνη, στην αύρα του θρυλικού «Αβέρωφ» και τη σύγχρονη τεχνολογία. Το μέγα της θαλάσσης κράτος.

Επίσης, σημειολογικά, το θωρηκτό ή, για την ακρίβεια, το υπερσύγχρονο για την εποχή θωρακισμένο καταδρομικό (το μοναδικό της κλάσης του που σώζεται παγκοσμίως) «Αβέρωφ» είχε γίνει δεκτό με ενθουσιασμό από τους Ελληνες στο Φάληρο, καθώς συμβόλιζε τη μετάβαση του Πολεμικού Ναυτικού (το οποίο διέθετε μόνο μερικές μονάδες επιφανείας και αυτές απαρχαιωμένες) σε μια σύγχρονη εποχή συνδυασμού ταχύτητας και πρωτοφανούς δύναμης πυρός, όπως συμβαίνει και με τη φρεγάτα «Κίμων», η οποία συνδυάζει το πέρασμα σε μια εποχή ψηφιακής καινοτομίας και ναυτικής υπεροπλίας.

Οι πρώτες δοκιμές

Το νέο πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού αναχώρησε από την πόλη Λοριάν και έφτασε στον ναύσταθμο της Βρέστης (στη βόρεια Γαλλία) το απόγευμα της περασμένης Τρίτης. Εκεί, υπό το πολικό ψύχος που επικρατούσε εκείνες τις ημέρες στη χώρα, ξεκίνησε η κρίσιμη διαδικασία φόρτωσης οπλισμού. Λόγω της φύσης και του όγκου των πυρομαχικών, αλλά και του αυστηρότατου πρωτοκόλλου που ακολουθούν οι Γάλλοι στον ναύσταθμό τους (για παράδειγμα, οι φορτώσεις σταματούν εάν υπάρχει πρόβλεψη για αστραπές και κεραυνούς, γίνονται πάντα μέρα και οι πιστοποιήσεις των όπλων μπορεί να διαρκέσουν έως και 16 ώρες για το καθένα), οι εργασίες αυτές απαιτούν εξαιρετικά προσεκτικούς, χρονοβόρους και ακριβείς χειρισμούς.

Από την άλλη, η διαδικασία αποτελεί πολύτιμη ευκαιρία εκπαίδευσης του πληρώματος στη διαδικασία αναχορηγίας των οπλικών συστημάτων της φρεγάτας. Και όχι μόνο του πληρώματος της «Κίμων», αφού στο κατάστρωμα της πρώτης Belhara της Ελλάδας βρίσκονται μέλη των πληρωμάτων των άλλων δύο («Φορμίων» και «Νέαρχος» που θα παραδοθούν έως το τέλος του έτους, ενώ το 2028 αναμένεται η «Θεμιστοκλής», η οποία θα έχει διαμόρφωση ΗΝ++) που λαμβάνουν πολύτιμες εμπειρίες.Για κάθε όπλο που φορτώνεται γίνεται μια ξεχωριστή, πολύωρη διαδικασία, που περιλαμβάνει από περιορισμούς ασφαλείας μέχρι ελέγχους αποδοχής του οπλισμού και εκπαίδευση του πληρώματος παραλαβής της φρεγάτας.

Στη βραχεία παραμονή της στο λιμάνι της Βρέστης, η φρεγάτα «Κίμων» προικίστηκε πλήρως με τον προβλεπόμενο φόρτο για όλα τα συστήματα οπλισμού της. Σε αυτόν περιλαμβάνονται οι αντιαεροπορικοί πύραυλοι Aster-30 για τους εκτοξευτήρες A50 που έχουν τοποθετηθεί στην πλώρη, βλήματα επιφανείας Exocet MM40 Block 3C, τορπίλες MU90 για επιχειρήσεις ανθυποβρυχιακού πολέμου, πύραυλοι RAM για το σύστημα εγγύς άμυνας στην πρύμνη, καθώς και πυρομαχικά για το πυροβόλο Oto Melara των 76 χιλιοστών και τα δύο τηλεχειριζόμενα πολυβόλα Lionfish των 20 χιλιοστών.

Η διαδικασία του φορτώματος των όπλων και της πιστοποίησής τους από τη Διοίκηση Ναυτικών Oπλων της Γαλλίας στο ελληνικό πλοίο ολοκληρώθηκε λίγο πριν δύσει ο ήλιος, το απόγευμα της Τετάρτης και αμέσως ξεκίνησαν οι πρώτες δοκιμές αποδοχής της. Στην πράξη, η «Κίμων» σήκωσε άγκυρα από το λιμάνι της Βρέστης, βγήκε στα ανοιχτά και το πλήρωμά της δοκίμασε τη συνδεσιμότητα, την επικοινωνία των όπλων με τις κονσόλες χειρισμού και την άρτια λειτουργία των υπερσύγχρονων συστημάτων που διαθέτει.

Στα ανοιχτά της Βρέστης η φρεγάτα έμεινε για μερικές ώρες, με τον απόπλου της για την πρώτη της αποστολή -δηλαδή την άφιξη στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας- να έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη. Η «Κίμων» έκλεισε τους transponders της το βράδυ της Τετάρτης και ξεκίνησε να πλέει προς το Αιγαίο.

Ανάστροφη πλώρη

Εχουν περάσει 74 χρόνια από την τελευταία φορά που η ελληνική ναυτοσύνη χρησιμοποίησε πλοίο με ανεστραμμένη πλώρη για να επιβεβαιώσει την κυριαρχία της στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο. Ηταν το 1952, η χρονιά που παροπλίστηκε το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ», το θωρηκτό της νίκης που κέρδισε μόνο του ναυμαχίες, που κυνήγησε στόλους, που ταπείνωσε αυτοκρατορίες που βγήκε νικηφόρο από δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Λογικό είναι, η ίδιας λογικής ανάστροφη πλώρη της φρεγάτας Belharra να φέρνει στις μνήμες ξανά τις ένδοξες σελίδες του Πολεμικού Ναυτικού.

Η εικόνα της αντίστροφης πλώρης της φρεγάτας «Κίμων» -όπως και η αντίστοιχη του θωρηκτού «Αβέρωφ»- μπορεί να προκαλεί εντύπωση, όμως δεν πρόκειται για αισθητική επιλογή, αλλά για προϊόν εξελιγμένης ναυπηγικής με βαθιές ρίζες στην ιστορία της ναυτοσύνης

Στην περίπτωση της Belharra, ωστόσο, η ανάστροφη πλώρη σηματοδοτεί τη συνάντηση της σύγχρονης, ψηφιακής τεχνολογίας που φέρνουν οι FDI με την αρχαία ναυτική σοφία. Μπορεί η εικόνα της να προκαλεί εντύπωση, όμως η χαρακτηριστική ανάστροφη πλώρη των φρεγατών FDI -όπως η «Κίμων»- δεν αποτελεί αισθητική επιλογή, αλλά προϊόν εξελιγμένης ναυπηγικής λογικής με βαθιές ρίζες στην ιστορία της ναυτοσύνης.

Η τεχνολογία αυτή, γνωστή διεθνώς ως inverted ή wave-piercing bow, υιοθετείται από προηγμένες ναυτικές μονάδες που καλούνται να επιχειρήσουν σε ιδιαίτερα απαιτητικά θαλάσσια περιβάλλοντα. Αντί να «καβαλάει» τα κύματα, όπως η κλασική πλώρη, η ανάστροφη τα διαπερνά. Το αποτέλεσμα είναι δραστικός περιορισμός των κατακόρυφων ταλαντώσεων (pitching), μεγαλύτερη σταθερότητα, δυνατότητα διατήρησης υψηλότερης ταχύτητας σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες, και γενικότερα πιο προβλέψιμη συμπεριφορά του σκάφους.

Η ιδέα δεν είναι τόσο καινούρια όσο φαίνεται. Οι αρχαίοι Ελληνες γνώριζαν καλά την αξία μιας πλώρης που τέμνει το κύμα. Οι τριήρεις τους διέθεταν χαμηλό, αιχμηρό εμπρόσθιο τμήμα, σχεδιασμένο να μειώνει την υδροδυναμική αντίσταση και να διατηρεί υψηλή ταχύτητα και ευελιξία ακόμα και σε κυματισμό. Ο σχεδιασμός αυτός εξυπηρετούσε ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητα στον εμβολισμό και την ευστάθεια σε ανοιχτή θάλασσα, στοιχεία ζωτικής σημασίας για επιχειρήσεις στο Αιγαίο.

«Σεϊτάν παπόρ»

Μια παρόμοια αρχή (παρότι διέθετε πλώρη τύπου clipper), «κλεμμένη» από τη ναυτική σοφία των αρχαίων Ελλήνων, έφερε και φέρει και το ένδοξο θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ». Ο σχεδιασμός αυτός παρείχε την απαραίτητη σταθερότητα για ακριβή στόχευση και λειτουργία ως πυροβολική πλατφόρμα, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις του τότε ναυτικού πολέμου, εάν σκεφτεί κανείς ότι η κατασκευή του ξεκίνησε το 1910.

Το πλοίο που οι Τούρκοι ονόμασαν «σεϊτάν παπόρ» (διαβολοβάπορο, αφού η εμφάνισή του συνοδευόταν με νίκη του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και ταπείνωση των αντιπάλων) και συμβολίζει τη νίκη και την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του Ελληνισμού στο Αιγαίο έμεινε στην Ιστορία και ως εικόνα λόγω της ανάστροφης πλώρης του, που έκανε τον «τυχερό μπαρμπα-Γιώργη» όπως το αποκαλούσαν τα πληρώματά του, να μην ξεχνιέται εύκολα...

Σήμερα, στις φρεγάτες FDI, η φιλοσοφία αυτής της ναυτικής πλατφόρμας επιστρέφει, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις του 21ου αιώνα: αισθητήρες ακριβείας, πυραυλικά συστήματα και διαλειτουργικότητα με άλλα μέσα. Η ανάστροφη πλώρη προσφέρει ήπια και γραμμική απόκριση σε ακραίο κυματισμό, μειώνοντας απότομες κινήσεις και βελτιώνοντας τις συνθήκες διαβίωσης του πληρώματος.

Βέβαια, η σχεδίαση αυτή συνεπάγεται και προκλήσεις. Το γεγονός ότι η πλώρη βρέχεται συχνότερα απαιτεί ενισχυμένα μέτρα στεγανότητας και αποτελεσματικά συστήματα αποστράγγισης. Παράλληλα, η επιτυχής εφαρμογή της ανάστροφης πλώρης προϋποθέτει εξαιρετικά ακριβή υπολογισμό βάρους, ισορροπίας και ευστάθειας - ένα ναυπηγικό παζλ που δεν προσαρμόζεται εύκολα σε οποιοδήποτε σκάφος. Γι’ αυτό και η χρήση της παραμένει περιορισμένη κυρίως σε πολεμικά ή ταχύπλοα πλοία, όπου τα οφέλη αντισταθμίζουν την αυξημένη πολυπλοκότητα και το κόστος. Σε αντίθεση, σε εμπορικά ή βραδυκίνητα σκάφη η επένδυση δεν θεωρείται αποδοτική.

Στην περίπτωση, όμως, των FDI και της «Κίμων» ο σχεδιασμός της ανάστροφης πλώρης ενσωματώνεται εξαρχής στο συνολικό αρχιτεκτονικό πλάνο του πλοίου. Η ισορροπία μεταξύ σχεδίασης, απόδοσης και επιχειρησιακών αναγκών επιτυγχάνεται με ακρίβεια, καθιστώντας την ανάστροφη πλώρη όχι απλώς τεχνική επιλογή, αλλά στρατηγικό πλεονέκτημα στο σύγχρονο θαλάσσιο επιχειρησιακό περιβάλλον.

Η ανάστροφη πλώρη χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στις αρχαίες ελληνικές τριήρεις, οι οποίες διέθεταν πλώρη με έντονη κλίση προς τα εμπρός και χαμηλό προφίλ. Οι αρχαίοι Ελληνες έφτιαχναν την πλώρη λεπτή, αιχμηρή και σχεδιασμένη ώστε να διαπερνά το κύμα, μειώνοντας την αντίσταση του νερού και να διατηρεί ταχύτητα και ευελιξία ακόμη και σε συνθήκες έντονου κυματισμού. Ζητούμενο το οποίο επιτυγχανόταν ήταν να μπορεί το πλοίο να πιάνει και διατηρεί υψηλές ταχύτητες ανεξαρτήτως καιρού, αλλά και να παραμένει σταθερό όταν εμβολίζει άλλο πλοίο με τη σιδερένια «μύτη» του.

Αυτή η ναυτική παράδοση που συνδέεται με δοξασμένες στιγμές στο Αιγαίο, παρέμεινε στην Ελλάδα, με το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» που είχε σχεδιαστεί με κοινή προτεραιότητα τη σταθερότητα και την προβλέψιμη συμπεριφορά σε κυματισμό. Η πλώρη τύπου clipper εξυπηρετούσε ακριβώς αυτή την ανάγκη, εξασφαλίζοντας σταθερότητα ως πλατφόρμα Πυροβολικού. Η ίδια φιλοσοφία εφαρμόζεται και στην «Κίμων» της εποχής των αισθητήρων, των πυραύλων, των drones και της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η ανάστροφη πλώρη εντάσσεται στη συνολική stealth φιλοσοφία της σχεδίασης. Οι κεκλιμένες επιφάνειες και η απουσία έντονων κατακόρυφων στοιχείων μειώνουν τις επιστροφές ραντάρ, περιορίζοντας το Radar Cross Section (RCS). Δεν πρόκειται για «αόρατο» πλοίο, αλλά για πιο δύσκολο στον εντοπισμό, ιδιαίτερα σε μεγάλες αποστάσεις.

Οι δοκιμές

Το ταξίδι από τη Βρέστη μέχρι τον Ναύσταθμο (όπου η νέα φρεγάτα θα μείνει για λίγες μέρες, εγκαινιάζοντας τη συμμετοχή της στον Στόλο με μια σειρά από ασκήσεις και γυμνάσια) θεωρείται πολύ σημαντικό, καθώς λογίζεται ως live εκπαίδευση και εξοικείωση του πληρώματος με τα υπερσύγχρονα συστήματα της φρεγάτας, αλλά και με το πλοίο αυτό καθαυτό.

Αλλωστε, αμέσως μετά τον κατάπλου ξεκίνησαν οι δοκιμές εξοπλισμού και η πιστοποίηση συστημάτων στην Ελλάδα, όταν το πλήρωμα έχει πλέον πλήρη εξοικείωση με το πλοίο και τα υποσυστήματά του. Σε πρακτικούς όρους, αυτό σημαίνει εβδομάδες και μήνες έντονης δραστηριότητας: από ελέγχους αισθητήρων και ολοκλήρωση διασυνδέσεων μέχρι διαδικασίες επιχειρησιακής αξιολόγησης. Τι έχει όμως η φρεγάτα Κίμων που την κάνει τόσο διαφορετική;

Η φρεγάτα κλάσης «Κίμων» (FDI HN) αποτελεί πλοίο πρώτης γραμμής με έφεση στην αντιαεροπορική άμυνα με στόχο την επιβίωση του ναυτικού σχηματισμού της και την άρνηση περιοχής με ένα κορυφαίο ανθυποβρυχιακό πακέτο σε περιβάλλοντα έντονων απειλών. Πρόκειται για ένα πλοίο μήκους περίπου 122 μέτρων, εκτοπίσματος περί τους 4.500 τόνους και πλήρωμα περίπου 125 ατόμων, που αναλαμβάνει με όπλο την υψηλή της τεχνολογία τη «βαριά δουλειά» της αεράμυνας περιοχής, κάτι που μέχρι σήμερα έκαναν μεγάλα πλοία με πληρώματα άνω των 200 ατόμων.

Η φρεγάτα «Κίμων» είναι ένα πλοίο μήκους περίπου 122 μέτρων, εκτοπίσματος περί τους 4.500 τόνους και πλήρωμα περίπου 125 ατόμων, που αναλαμβάνει με όπλο την υψηλή της τεχνολογία τη «βαριά δουλειά» της αεράμυνας

Κρίσιμο στοιχείο είναι το ραντάρ SeaFire 500, ένα υπερσύγχρονο, πλήρως ψηφιακό ραντάρ AESA με τέσσερα σταθερά πάνελ, που προσφέρει συνεχή κάλυψη 360 μοιρών και λειτουργεί ταυτόχρονα ως ραντάρ επιτήρησης και ελέγχου πυρός, γύρω από το οποίο έχει σχεδιαστεί η φρεγάτα. Η εταιρεία Thales παρουσιάζει το SeaFire, το οποίο είναι εντελώς διαφορετικό από τα περιστρεφόμενα ραντάρ προηγούμενων γενιών, ως fully digital AESA fixed-panel σύστημα για επιτήρηση και fire control σε συνθήκες υψηλής απειλής.

Σε τεχνικό φυλλάδιο του SeaFire 500 αναφέρονται ενδεικτικά τιμές κάλυψης αεροπορικής επιτήρησης «έως 500 km+» και επιτήρησης επιφανείας «80 km+», ως προδιαγραφές συστήματος, με την κλασική υποσημείωση ότι τέτοιες μέγιστες επιδόσεις εξαρτώνται από το προφίλ του στόχου και τις συνθήκες. Ο οπλισμός της FDI περιλαμβάνει 32 κάθετους εκτοξευτές A50, που συνδέονται επιχειρησιακά με την αεράμυνα περιοχής μέσω πυραύλων Aster 30.

Με τον συνδυασμό SeaFire και πυραύλων Aster 30 η φρεγάτα «Κίμων» μπορεί να εμπλέκει στόχους σε αποστάσεις που ξεπερνούν και τα 200 χιλιόμετρα, να κάνει ταυτόχρονη καθοδήγηση πολλών πυραύλων, να λειτουργεί ως κόμβος αεράμυνας για ολόκληρο σχηματισμό και να βάλλει βάσει δεδομένων που λαμβάνει από άλλες μονάδες.

Σε ό,τι αφορά των ανθυποβρυχιακό αγώνα, το σκάφος διαθέτει πρόωση με ντιζελοκινητήρες, χωρίς δυνατότητα αμιγούς ηλεκτρικής πλεύσης (κάτι που σημαίνει ότι έχει ένα απλό και εύκολο στη συντήρηση μηχανοστάσιο). Πετυχαίνει όμως πολύ ικανοποιητική μηχανολογική απόσβεση του θορύβου, με τους κινητήρες και τα άλλα θορυβώδη συστήματα να έχουν τοποθετηθεί επάνω σε ειδικές ελαστικές βάσεις και «γέφυρες» απομόνωσης, με στόχο τη δραστική μείωση των κραδασμών που μεταδίδονται στο κύτος και επομένως στο υδάτινο περιβάλλον, ιδιαίτερα σε ταχύτητες περιπολίας.

Σόναρ και ελικόπτερο

Τη διαφορά πάντως κάνει το ρυμουλκούμενο σόναρ μεταβλητού βάθους CAPTAS-4 Compact. Αυτό προσφέρει μακράς εμβέλειας ανίχνευση, εντοπισμό, ταξινόμηση και παρακολούθηση υποβρυχίων και στη συγκεκριμένη φρεγάτα συνδυάζεται ως σουίτα αισθητήρων και με το σόναρ κύτους (στην πλώρη) Kingklip Mk2.

Το συγκεκριμένο σύστημα έχει δοκιμαστεί, εντοπίζοντας με επιτυχία υποβρύχια σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 100 χιλιομέτρων, έχοντας προκαλέσει θαυμασμό αφού κατάφερε να ξεσκεπάσει ακόμα και τα «φαντάσματα του Αιγαίου», τα αθόρυβα ελληνικά Type 214HN. Αυτό το σύστημα, που δεν είναι διαθέσιμο στην Τουρκία, αποτελεί και τον μεγάλο πονοκέφαλο της γείτονος, η οποία εγκαινίασε τα δικά της υποβρύχια Τ214, που χάνουν το μεγάλο τους πλεονέκτημα με το καλημέρα.

Η φρεγάτα «Κίμων» διαθέτει και το κορυφαίο ανθυποβρυχιακό ελικόπτερο MH-60R Seahawk, το οποίο διαθέτει δικό του βυθιζόμενο σόναρ, ραντάρ επιφανείας και μπορεί να οδηγήσει γρήγορα από τον εντοπισμό στην εμπλοκή.

Το πλοίο διαθέτει και το σταθερό σόναρ κύτους Kingklip Mk2, με στόχο την ανίχνευση και παρακολούθηση στόχων μικρών και μεσαίων αποστάσεων (π.χ. νάρκες), την υποστήριξη προστασίας πλοίου σε περιοχές αγκυροβολίας, στενούς διαύλους ή σε επιχειρήσεις εγγύς ακτών, όπου ο κίνδυνος από μίνι-υποβρύχια και υποβρύχιους δολιοφθορείς αξιολογείται ως σημαντικός. Το επόμενο διάστημα θα τοποθετηθεί στη φρεγάτα το ελληνικής σχεδίασης και κατασκευής αντι-drone σύστημα «Κένταυρος», που δοκιμάστηκε με επιτυχία σε άλλες μονάδες επιφανείας, σε συνθήκες πραγματικού πολέμου.

Σε επίπεδο αισθητήρων, τεχνολογίας και ραντάρ, οι φρεγάτες FDI μπορούν να συγκριθούν με πολύ μεγαλύτερα πλοία και θεωρούνται ό,τι πιο σύγχρονο υπάρχει σήμερα στο νερό.

Τα πλεονεκτήματα της φρεγάτας

■ Επίθεση κορεσμού με πυραύλους ή drones; Εδώ δεν περνάνε αυτά. Σενάρια κορεσμού με πολλούς πυραύλους ή UAV βασίζονται στο να «πνίξεις» την άμυνα. Η «Κίμων» έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αντέχει τέτοια σενάρια, εμπλέκοντας πολλούς στόχους ταυτόχρονα. Αυτό ανεβάζει δραματικά το κόστος επίθεσης για τον αντίπαλο. Επιπλέον, περιμένει να της τοποθετηθεί το ελληνικής έμπνευσης αντι-drone σύστημα «Κένταυρος».

■ Κάνει το Αιγαίο «επικίνδυνο» για εχθρική αεροπορία. Δεν μιλάμε μόνο για προστασία πλοίων. Μια FDI σε σωστή θέση περιορίζει σοβαρά την ελευθερία κινήσεων εχθρικών αεροσκαφών, ειδικά σε χαμηλά ύψη και κοντινές αποστάσεις, που είναι το φυσικό περιβάλλον του Αιγαίου. Μέχρι τώρα τα περισσότερα πλοία προστάτευαν κυρίως τον εαυτό τους. Η «Κίμων» μπορεί να ελέγχει μεγάλο τμήμα του Αιγαίου αντιαεροπορικά, λειτουργώντας ως πλωτός κόμβος αεράμυνας. Αυτό σημαίνει λιγότερα «τυφλά σημεία» για φίλιες δυνάμεις.

■ Δένει θάλασσα και αέρα σε ένα σύστημα. Η «Κίμων» δεν λειτουργεί μόνη της. Μοιράζεται δεδομένα σε πραγματικό χρόνο με άλλα πλοία και με την Πολεμική Αεροπορία. Στην πράξη, ένα μαχητικό βλέπει ό,τι βλέπει και η φρεγάτα - και το αντίστροφο.

■ Αναγκάζει τον αντίπαλο να αλλάξει σχέδια. Η παρουσία μιας FDI σημαίνει ότι χρειάζονται περισσότερα μέσα για την αντιμετώπισή της, ότι οι επιθέσεις πρέπει να γίνουν από μεγαλύτερες αποστάσεις και ότι χρειάζεται μεγαλύτερος χρόνος προετοιμασίας με κίνδυνο αποκάλυψης. Αυτό από μόνο του αφαιρεί την πρωτοβουλία κινήσεων του εχθρού.

■ Ενισχύει κρίσιμες περιοχές χωρίς μόνιμη παρουσία. Δεν χρειάζεται να είναι παντού. Αρκεί να μετακινηθεί σε σωστό σημείο και ξαφνικά αλλάζει ο χάρτης απειλών σε ολόκληρη περιοχή του Αιγαίου.

■ Δίνει βάθος άμυνας στα νησιά. Σε συνδυασμό με χερσαία και εναέρια μέσα, η «Κίμων» προσθέτει ένα επιπλέον στρώμα άμυνας γύρω από νησιά και θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας.

■ Αυξάνει την αποτροπή χωρίς να ρίξει βολή. Η πραγματική αξία της δεν είναι μόνο στη μάχη. Είναι στο ότι ο αντίπαλος ξέρει τι μπορεί να κάνει και σκέφτεται δύο και τρεις φορές πριν κλιμακώσει.

Γιώργος Καραγιάννης

ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Συνέχεια...

Αυτό είναι το πόρισμα για το μπλακ άουτ των επικοινωνιών στα αεροδρόμια-Με reset επανήλθε το σύστημα-Τι είναι ο «ψηφιακός θόρυβος» που προκάλεσε το χάος στο FIR Αθηνών

Ένα σύνθετο πλέγμα με τεχνικές αστοχίες, παρωχημένες τηλεπικοινωνιακές υποδομές και ελλιπή επιχειρησιακό συντονισμό βρίσκεται, σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα, πίσω από την πρωτοφανή αναστολή λειτουργίας του FIR Αθηνών την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026.  Το περιστατικό, που οδήγησε σε πλήρη περιορισμό της εναέριας κυκλοφορίας (zero rate) για ώρες, δεν αποδίδεται σε κυβερνοεπίθεση ή εξωτερική παρέμβαση, αλλά σε εσωτερική τεχνική δυσλειτουργία κρίσιμων συστημάτων επικοινωνίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας  που όπως επισημαίνεται στο πόρισμα βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία- πρόκειται στην πραγματικότητα  για μηχανήματα -  αντίκες της αεροναυτιλίας,  που δεν υπάρχει πλέον ούτε η δυνατότητα  ουσιαστικών εγγυήσεων για τη λειτουργία τους

Το πόρισμα αναφέρεται σε «ψηφιακό θόρυβο», ο οποίος προκλήθηκε από τον αποσυγχρονισμό πολλών πομπών ταυτόχρονα που είχε όμως ως τελικό αποτέλεσμα την υποβάθμιση ή και τη διακοπή κρίσιμων τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων, ενώ  στο πόρισμά της η επιτροπή που συγκροτήθηκε ακριβώς για να διερευνήσει το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου επισημαίνει ότι το υφιστάμενο σύστημα Επικοινωνιών Φωνής της ΥΠΑ και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξή της, βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία που είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή, χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας και προχωρά σε συγκεκριμένες προτάσεις.

Το πόρισμα κάθε άλλο παρά έκπληξη προκαλεί, αφού την επομένη κιόλας μέρα από το χάος στον ελληνικό εναέριο χώρο,  το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών είχε δώσει στη δημοσιότητα κείμενο επτά σημείων για το... μέλλον. Μιλούσε για ένα σχέδιο δράσης για τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας  με πολλά «θα».  Κυρίως δε  σκιαγραφούσαν  μια συνολική προσπάθεια εκσυγχρονισμού που περιλαμβάνει τα συστήματα Data Link και το TopSky ATC One, την Πλοήγηση Βάσει Απόδοσης (PBN), τα ραντάρ Mode S και τον θεσμικό μετασχηματισμό της ΥΠΑ, που όμως θα έπρεπε να έχουν υλοποιηθεί εδώ και χρόνια. Γι' αυτό άλλωστε η χώρα μας έχει παραπεμφθεί στο ευρωπαϊκό δικαστήριο τον περασμένο Δεκέμβριο.

Την ίδια στιγμή το πόρισμα για τα αίτια του μπλακάουτ της 4ης Ιανουαρίου δικαιώνει τις αιτιάσεις των Ελεκτών Εναέριας Κυκλοφορίας που μιλούν σταθερά εδώ και πολύ καιρό για πεπαλαιωμένο τεχνολογικό υλικό που θα έπρεπε να έχει εκσυγχρονιστεί προ πολλού. Από την πλευρά τους, οι Ελεγκτές θεωρούν ότι αναδεικνύεται για ακόμα μια φορά η κρισιμότητα της αναβάθμισης του κρίσιμου εξοπλισμού και οι συνέπειες της αστοχίας του, έχοντας επανειλημμένα επισημάνει ότι η πτώση κρίσιμων συστημάτων επικοινωνίας δεν αποτελεί ούτε «μεμονωμένο περιστατικό» ούτε τεχνική αστοχία χωρίς υπεύθυνους. H τελευταία επίσημη ανακοίνωση μάλιστα της Ενωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδος (ΕΕΕΚΕ) ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η σοβαρή βλάβη της 4ης Ιανουαρίου αποτελεί «το άμεσο αποτέλεσμα της χρόνιας αδράνειας, της κακής διαχείρισης και των λανθασμένων επιλογών της Διοίκησης της Υ.Π.Α., η οποία αγνοεί συστηματικά τις προειδοποιήσεις των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας».

Μιλώντας στο protothema.gr η κ. Ολγα Τόκη,  αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας επισήμανε: "Το πόρισμα μας δικαιώνει πλήρως. Από την πρώτη στιγμή λέγαμε ότι δεν υπήρχε ούτε κυβερνοεπίθεση, ούτε... εξωγήινοι. Ήταν το χάλι της ΥΠΑ που έφταιγε. Περιμένουμε από τον κύριο υπουργό να δούμε ποια θα είναι τα κεφάλια που θα πέσουν, όπως υποσχέθηκε. Περιμένουμε επίσης να δούμε τι θα γίνει την επόμενη μέρα. Πώς θα εξυπηρετηθεί, δηλαδή, όλη αυτή η αεροπορική κίνηση".

Ο πρόεδρος των Ελεγκτών, Παναγιώτης Ψαρρός, μιλώντας στο protothema, πρόσθεσε ότι το πόρισμα επιβεβαιώνει μεν όσα είχαν πει οι ελεγκτές μετά το μπλακ άουτ, αλλά θα πρέπει να γίνει από την ΥΠΑ αξιολόγηση ασφάλειας και να αντιμετωπιστούν όλες οι επισημάνσεις που γίνονται στο πόρισμα. «Η κατάσταση θα έπρεπε να έχει ανησυχήσει τους υπευθύνους εδώ και πάρα πολύ καιρό», λέει. 

Η στιγμή της κρίσης

Στις 08:58 το πρωί της 4ης Ιανουαρίου ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στα Κέντρα Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας διαπίστωσαν μαζικό μπλοκάρισμα ραδιοσυχνοτήτων. Έντονος, συνεχής θόρυβος κατέλαβε τόσο τις κύριες όσο και τις εφεδρικές και τις συχνότητες έκτακτης ανάγκης, καθιστώντας την επικοινωνία αέρος-εδάφους εξαιρετικά δύσκολη ή και αδύνατη. Ταυτόχρονα, κατέρρευσαν κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις εδάφους-εδάφους, με διακοπές σε τηλεφωνία και ανταλλαγή δεδομένων με γειτονικά FIR και αεροδρόμια του εξωτερικού.

Μέσα σε λίγα λεπτά, η διαταραχή εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα, χωρίς σαφή ένδειξη αιτίας. Με περίπου 80 αεροσκάφη ήδη εντός του FIR και δεκάδες να αναμένονται, η ΥΠΑ ενεργοποίησε τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης και, για λόγους ασφάλειας πτήσεων, προχώρησε αρχικά σε αναστολή απογειώσεων και στη συνέχεια σε μηδενική χωρητικότητα του εναέριου χώρου.

Τι προκάλεσε το μπλακάουτ

Η Επιτροπή Διερεύνησης καταλήγει ότι το συμβάν προκλήθηκε από «ψηφιακό θόρυβο» – ένα φαινόμενο αποσυγχρονισμού σε πλειάδα ετερογενών τηλεπικοινωνιακών διατάξεων και διεπαφών που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις των ΚΕΠΑΘΜ (Κέντρων Ελέγχου) στο Ελληνικό.

Ο αποσυγχρονισμός αυτός είχε ως αποτέλεσμα την ακούσια και συνεχή ενεργοποίηση μεγάλου αριθμού πομπών της ΥΠΑ, οι οποίοι «φίμωσαν» το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και κατέλαβαν κρίσιμες συχνότητες αεροναυτιλίας.

Το πρόβλημα επιδεινώθηκε από τη φύση της υφιστάμενης τεχνολογικής υποδομής: τα συστήματα φωνητικών επικοινωνιών (VCS) και τα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα βασίζονται στην παρωχημένη τεχνολογία SDH και σε αναλογικά κυκλώματα που έχουν τεθεί εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή εδώ και χρόνια. Σύμφωνα με το πόρισμα, ο ΟΤΕ έχει προειδοποιήσει την ΥΠΑ ήδη από το 2019 ότι τα συγκεκριμένα συστήματα είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή και δεν μπορούν να παρέχουν εγγυήσεις αξιοπιστίας.

Καθυστέρηση διάγνωσης και θεσμικές τριβές

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην καθυστέρηση εντοπισμού της πραγματικής αιτίας. Η Επιτροπή επισημαίνει την απουσία τηλεμετρίας από άκρο σε άκρο και μηχανισμών καταγραφής σφαλμάτων (log files), γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη τόσο τη διάγνωση σε πραγματικό χρόνο όσο και την εκ των υστέρων τεχνική ανάλυση. Την ίδια στιγμή, το κέντρο λειτουργίας του ΟΤΕ «έβλεπε» τα κυκλώματα ως λειτουργικά, ενώ στην πράξη τα συστήματα της ΥΠΑ παρουσίαζαν σοβαρή δυσλειτουργία.

Πηγές από τον ΟΤΕ αναφέρουν στο protothema.gr ότι το πόρισμα δεν αναφέρει σε κανένα του σημείο ότι τα κυκλώματά του παρουσίασαν κάποιας μορφής δυσλειτουργία παραπέμποντας στις ανακοινώσεις που έβγαλε ο όμιλος την ημέρα του μπλακάουτ: Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται «τα κυκλώματα διασύνδεσης που παρέχει στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, μετά τον έλεγχο που έγινε ήταν πλήρως λειτουργικά και αυτό δεν αναιρείται πουθενά μέσα στο πόρισμα», όπως σχολιάζεται χαρακτηριστικά.

Αντίστοιχα και στις αιτιάσεις που αναφέρονται στο πόρισμα ότι υπήρξε καθυστέρηση διάγνωσης του προβλήματος, πηγές του ΟΤΕ αναφέρουν ότι αυτή δεν αφορά το δίκτυο του Οργανισμού αλλά το δίκτυο της ΥΠΑ. «Ο ΟΤΕ δεν είχε κάτι να εντοπίσει και να διαγνώσει γιατί έβλεπε λειτουργικά τα συστήματα».

Παράλληλα, το πόρισμα αφήνει σαφείς αιχμές για τη συνεργασία ΥΠΑ–ΟΤΕ, χαρακτηρίζοντάς την «μακράν του βέλτιστου». Η έλλειψη κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσης συνέβαλε στη χρονική επιμήκυνση του προβλήματος, το οποίο τελικά επιλύθηκε αιφνιδιαστικά, έπειτα από επανεκκινήσεις και επαναδρομολόγηση της κίνησης στο δίκτυο κορμού του ΟΤΕ στις 16:53 τοπική ώρα.

Ούτε κυβερνοεπίθεση, ούτε κίνδυνος πτήσεων

Σε ένα περιβάλλον αυξημένης ανησυχίας για υβριδικές απειλές, η Επιτροπή είναι κατηγορηματική: δεν εντοπίστηκαν ίχνη κυβερνοεπίθεσης, μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή εξωτερικής παρεμβολής στο ραδιοφάσμα. Οι επίγειοι και εναέριοι έλεγχοι της ΕΕΤΤ απέκλεισαν την ύπαρξη εσκεμμένης εκπομπής από τρίτη πηγή.

Όσον αφορά την ασφάλεια των πτήσεων, το περιστατικό κατατάχθηκε από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας στην «πράσινη ζώνη» χαμηλής διακινδύνευσης. Δεν καταγράφηκε καμία παραβίαση ελάχιστων διαχωρισμών και οι διαδικασίες zero rate λειτούργησαν προληπτικά, διασφαλίζοντας ότι κανένα αεροσκάφος δεν εκτέθηκε σε άμεσο κίνδυνο .

Οι συστάσεις: ένα σαφές μήνυμα για το μέλλον

Στο πόρισμά της, η Ειδική Επιτροπή καταλήγει στις εξής εισηγήσεις:

α) επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP (Voice over IP), με την ολοκλήρωση των διαδικασιών προμήθειας – εγκατάστασης και θέσης σε επιχειρησιακή λειτουργία του νέου VCS/RCS (Voice Communication System / Radio Communication System) και των 495 νέων πομποδεκτών,

β) θεσμοθέτηση σταθερού κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης ΥΠΑ–ΟΤΕ και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσεων με δοκιμές/εκπαίδευση υπό εποπτεία ΑΠΑ,

γ) ενίσχυση με τηλεμετρία/τηλεχειρισμό και δυνατότητα εκτέλεσης από άκρο σε άκρο διαγνωστικών ελέγχων στα κομβικά σημεία,

δ) ενίσχυση εποπτείας ραδιοφάσματος από την ΕΕΤΤ για έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών/ανωμαλιών, καθώς και

ε) μετεγκατάσταση των εγκαταστάσεων του ΚΕΠΑΘΜ σε καταλληλότερο περιβάλλον, με στόχο τη μείωση συστημικών επιχειρησιακών κινδύνων και εξαρτήσεων με στόχο να διασφαλισθεί η αδιάλειπτη και ασφαλής παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας.

Δείτε ΕΔΩ ολόκληρο το πόρισμα

Συνέχεια...

📺Η μητέρα της Κλαούντια για Καρυστιανού: Τώρα πρέπει να δώσουμε τη μάχη στα δικαστήρια, όχι σε ένα κόμμα

«Για να μπεις στην πολιτική πρέπει να έχεις άποψη για όλα, όχι μόνο για τα Τέμπη» λέει η Άλμα Λάτα

Την έντονη διαφωνία της με το ενδεχόμενο ίδρυσης κόμματος από τη Μαρία Καρυστιανού εξέφρασε η Άλμα Λάτα, μητέρα της 20χρονης Κλαούντια, τονίζοντας πως τρία χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, προτεραιότητα παραμένει η δικαίωση των θυμάτων μέσα από τα δικαστήρια.

«Είναι λυπηρό ότι πλησιάζουν τρία χρόνια και κανείς δεν είναι στη φυλακή», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πως ακόμη και πρόσωπα που φέρουν ευθύνες παραμένουν ελεύθερα. Όπως τόνισε, το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης έχει μετατοπιστεί, ενώ θεωρεί το επίκεντρο θα έπρεπε να είναι η δικαίωση για τα παιδιά που χάθηκαν.

Η ίδια υπογράμμισε ότι ως μάνα αισθάνεται το ίδιο με την Καρυστιανού, ωστόσο εκτίμησε πως η παρούσα στιγμή δεν είναι κατάλληλη για πολιτικές πρωτοβουλίες. «Πρέπει να δώσουμε σκληρό αγώνα στα δικαστήρια. Η ανάκριση, όπως λέει και η Μαρία, δεν έγινε σωστά και αυτό πρέπει να το παλέψουμε νομικά», σημείωσε.

Παράλληλα, εξέφρασε τον φόβο ότι μια πολιτική κίνηση μπορεί να αξιοποιηθεί από τρίτους. «Με αυτή την επιλογή, μόνο αυτοί που θέλουν να βολευτούν πίσω από τον πόνο της και αυτοί που θέλουν να μας διαλύσουν θα ωφεληθούν», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Μαρία θα δεχθεί πιέσεις και επιθέσεις και πως πρέπει να δώσει σκληρό αγώνα μαζί με τους υπόλοιπους γονείς στα δικαστήρια.

Τέλος, ξεκαθάρισε ότι δεν θα στήριζε ένα κόμμα που θα βασιζόταν αποκλειστικά στον πόνο των συγγενών. «Ο κόσμος ψηφίζει για την καθημερινότητά του, για την παιδεία, τον αγροτικό τομέα, τα προβλήματά του. Για να μπεις στην πολιτική πρέπει να έχεις άποψη για όλα, όχι μόνο για τα Τέμπη», ανέφερε, καταλήγοντας πως «αυτή τη στιγμή, όλος ο χρόνος και η ενέργεια της πρέπει να δοθούν στη δικαστική μάχη για να δικαιωθούν τα παιδιά μας και όχι να ασχοληθεί με τον ποίους θα έχει δίπλα της και που θα βάλει στο κόμμα».

Υπενθυμίζεται, ότι η Κλαούντια Λάτα είχε γεννηθεί στη Λάρισα, ενώ είχε πάρει την ελληνική υπηκοότητα.

Άριστη μαθήτρια, σπούδαζε Ιατρική στα ΣΣΑΣ. Στο μοιραίο τρένο των Τεμπών βρέθηκε επιστρέφοντας στη σχολή της από την Πάτρα, όπου είχε πάει για το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας.

Τραγική ειρωνεία; Οι γονείς της, που μένουν σε χωριό της Λάρισας, της είχαν ζητήσει να έκανε μια στάση για να την έβλεπαν. Η ίδια αρνήθηκε για να έφτανε πιο γρήγορα στη Θεσσαλονίκη, να ξεκουραζόταν και να άρχιζε το διάβασμα.

Συνέχεια...

Έκλεισε το βιβλίο για το 10ετές ελληνικό ομόλογο -Προσφορές πάνω από 51 δισ ευρώ

Έκλεισε το βιβλίο για το 10ετές ελληνικό ομόλογο, καταγράφοντας προσφορά ρεκόρ.

Οι προσφορές για την πρώτη έκδοση της χρονιάς είναι πάνω από 51 δισ ευρώ.

Το επιτόκιο διαμορφώνεται στα επίπεδα του 3,45%.

Το Δημόσιο θα αντλήσει 4 δισ ευρώ, καλύπτοντας έτσι το μισό δανειακό πρόγραμμα της χρονιάς.

Συνέχεια...

Κωνσταντινίδης: Η μεγαλύτερη μερίδα των συγγενών δεν θα βρεθεί πολιτικά δίπλα στην Καρυστιανού – Είμαι εδώ για να υπηρετήσω τα Τέμπη, όχι κάποιο πρόσωπο

Στο θέμα της τραγωδίας Τεμπών αλλά και στην προαναγγελία δημιουργίας πολιτικού κόμματος από τη Μαρία Καρυστιανού, αναφέρθηκε ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, σύζυγος θύματος και από τα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου των συγγενών των θυμάτων στα Τέμπη.

Ο κ. Κωνσταντινίδης είπε χαρακτηριστικά στο ραδιόφωνο του ERTNews, “για εμάς δεν ήταν όρος του καταστατικού αυτός, αλλά ήταν άτυπος όρος ότι όποιος έμπλεκε με κάποιο κόμμα ή με κάτι που έχει σχέση με το πολιτικό κομμάτι δεν θα έχει σχέση με τον σύλλογο (…). Ήταν άτυπος όρος. Δεν μπορεί να αποδειχθεί αυτό, αλλά ήταν άτυπος όρος μέσα στα μέλη του τα ιδρυτικά που είχαμε, 21 μέλη ήταν. Αυτό είχε ειπωθεί (…). Τα ιδρυτικά μέλη πάντως τότε είχαμε αποφασίσει ότι όποιος θα εμπλακεί με αυτή την ιστορία δεν θα πρέπει να είναι σαν μέλος στο σύλλογο. Μπορεί να κάνει πολιτικά ό, τι θέλει, είτε κάπου να πάει και να στηθεί ή να δημιουργήσει κάτι μόνος του. Όταν όμως, υπηρετείς έναν σύλλογο πρέπει οι αποφάσεις να είναι συλλογικές. Και επειδή δεν τηρούνταν τα πρακτικά και δεν τηρούνταν οι σκοποί του Συλλόγου για αυτό και ζήτησα την αποχώρησή μου εγώ και έγινε δεκτή χωρίς να γίνει πάλι Διοικητικό Συμβούλιο (…)”.

Έπειτα, σημείωσε “(…). Kανένας δεν θέλει να μπει εμπόδιο στην πολιτική καριέρα αυτή τη στιγμή που έχει αποφασιστεί από τη Μαρία Καρυστιανού. Το θέμα δεν είναι το αν θέλει κάποιος, σίγουρα δεν το θέλει, η μεγαλύτερη μερίδα των συγγενών και εννοείτε ο λαός. Το θέμα είναι ότι δεν μπορούμε κιόλας να κάνουμε κάτι…Καταλάβατε; (…). Και είναι άλλο να λειτουργήσει σαν πρόσωπο, οπότε φεύγεις και άλλο να λειτουργήσει από κάποιο είδους φορέα. Με αυτή την έννοια βγήκε και ο σύλλογος και διαμαρτυρήθηκε (…)”.

Και συμπλήρωσε: “Εγώ δεν νομίζω ότι η μεγαλύτερη μερίδα των συγγενών και των τραυματιών θα θελήσει να βρεθεί, τουλάχιστον πολιτικά δίπλα στη Μαρία. Εγώ, ούτως ή άλλως είμαι εδώ για να υπηρετήσω τα Τέμπη. Όχι κάποιο πρόσωπο. Το έχω πει, το έχω δηλώσει πολλές φορές αυτό και επίσης, η διαφωνία μου γενικά με τον τρόπο αυτόν που η Μαρία το θέτει το θέμα για τη δικαίωση είναι ουσιαστική, διότι κανένα κόμμα δεν έχει τιμωρήσει κάποιο πολιτικό εγκληματία. Δηλαδή, ούτε κανένα κοινοβούλιο, ούτε καμιά κυβέρνηση έχει κάνει τέτοιο πράγμα. Αυτός που ασκεί διώξεις είναι ο εισαγγελέας και μετά από μια ακροαματική διαδικασία πέφτουν οι ποινές. Άρα, ούτε η νομοθετική εξουσία (που αυτό προσπαθεί με το κόμμα, η Μαρία να μπει στο κοινοβούλιο και κυβέρνηση να γίνει), ούτε η εκτελεστική εξουσία μέχρι τώρα μπορεί να αποδώσει ευθύνες”.

Παράλληλα, ως προς το αν η κα Καρυστιανού έχει κάνει πρόταση στον ίδιο ή και σε άλλα μέλη να ακολουθήσουν τον πολιτικό σχηματισμό που σκέφτεται να κάνει, ο κ. Χρήστος Κωνσταντινίδης τόνισε: “Εγώ έχω αφήσει ανοιχτή πρόταση στη Μαρία να με καλέσει, αλλά όχι για το πολιτικό κομμάτι. Να με καλέσει για να βρούμε τον τρόπο, αυτόν που σας κατέδειξα προηγουμένως, στα πλαίσια των δράσεων των συγγενών, αυτού του πράγματος που θέλουμε να δικαιώσουμε ο καθένας, τον άνθρωπό μας“.

Και πρόσθεσε: “Δεν νομίζω ότι η Μαρία θα κάνει κάτι πάνω σε αυτό το κομμάτι, διότι, δεν εμπιστεύεται κανέναν από τους υπόλοιπους γι’ αυτό το πράγμα που θέλει να κάνει και δεν ξέρω αν θα την κάνει πραγματικά ανοιχτά. Θα μπορούσε να το είχε κάνει κιόλας ήδη για να δει και ποιες είναι οι δυνάμεις που μπορούν να την ακολουθήσουν όσον αφορά στο ίδιο μετερίζι”.

Συνέχεια...

Τάιλερ Μακμπέθ: Ανοίγει γυμναστήριο στο Σύνταγμα τον Μάρτιο -Πόσο θα κοστίζει η μηνιαία συνδρομή

Μια ανάσα από τα εγκαίνια του γυμναστηρίου που θα ανοίξει στο Σύνταγμα φαίνεται πώς είναι ο σύντροφος του Στέφανου Κασσελάκη, Τάιλερ Μακμπέθ.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην εκπομπή «Το Πρωινό» του ΑΝΤ1, το πολυαναμενόμενο γυμναστήριο αναμένεται να ανοίξει τον Μάρτιο.

«Ζαλίζει» το ύψος του ενοικίου που θα πληρώνει ο Τάιλερ Μακμπέθ για να στεγάσει το γυμναστήριό του στο Σύνταγμα

Ήδη έχουν πέσει οι υπογραφές στο μισθωτήριο, αναφέρθηκε στην εκπομπή και υποστήριξαν ότι το συμβόλαιο που έχει υπογραφεί είναι 6ετές και το ενοίκιο ανέρχεται στις 21.000 μηνιαίως για τα τρία πρώτα χρόνια, ποσό που την επόμενη τριετία ανεβαίνει στα 25.000 ευρώ.

Αυτό σημαίνει ότι για τα πρώτα τρία χρόνια ο Τάιλερ Μακμπέθ θα χρειαστεί να καταβάλει 756.000 ευρώ μόνο για τα ενοίκια, ενώ σε βάθος εξαετίας το ποσό ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο ευρώ.

Πόσο θα κοστίζει η ελάχιστη μηνιαία συνδρομή στο γυμναστήριο του Τάιλερ

Η συνδρομή που θα πρέπει να πληρώσει κάποιος για να μπορεί να γυμνάζεται στο γυμναστήριο του συζύγου του Στέφανου Κασσελάκη η μίνιμουμ μηνιαία συνδρομή θα ξεκινά από τα 200 ευρώ, αναφέρθηκε επίσης στην εκπομπή.

Σύμφωνα τέλος με τις ίδιες πληροφορίες, πέραν του γυμναστηρίου που θα ανοίξει στο κέντρο της Αθήνας, ο Τάιλερ Μακμπέθ βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις και με δύο υπερπολυτελή ξενοδοχεία για in-house συνεργασία, για να δημιουργήσει δηλαδή υποκατάστημα του γυμναστηρίου του μέσα στα ξενοδοχεία.

Συνέχεια...

Θρίλερ με Κύπρια αεροσυνοδό που θα επιβιβαζόταν στο Falcon που συνετρίβη με τον Λίβυο στρατηγό -Προσήχθη και αφέθηκε ελεύθερη

Ελεύθερη αφέθηκε η Κύπρια αεροσυνοδός που προσήχθη από τις τουρκικές αρχές μετά τη συντριβή του αεροσκάφους όπου επέβαινε ο αρχηγός του επιτελείου της Λιβύης στρατηγό Αν Χαντάντ.

Σύμφωνα με το ΚΥΠΕ, η αεροσυνοδός έχει ήδη εγκαταλείψει την Τουρκία.

Οι ίδιες πηγές επιβεβαιώνουν ότι η Λευκωσία γνώριζε εξαρχής για την προσαγωγή, ενώ ξεκαθαρίζουν πως η αεροσυνοδός αφέθηκε ελεύθερη και αποχώρησε από τη χώρα.

Δεν προέκυψε «απτό» στοιχείο σε βάρος της Κύπριας αεροσυνοδού

Την υπόθεση αποκάλυψε σήμερα η τουρκική ιστοσελίδα Τ24, κάνοντας λόγο για προσαγωγή της αεροσυνοδού από το ξενοδοχείο όπου διέμενε, έπειτα από πρωτοβουλίες της ΜΙΤ.

Η αεροσυνοδός ήταν μέλος του πληρώματος που είχε μεταφέρει το μοιραίο τζετ στην Τουρκία.

Ωστόσο, σύμφωνα με την τουρκική ιστοσελίδα, στο αρχικό στάδιο της ανάκρισης δεν προέκυψε κανένα «απτό» στοιχείο σε βάρος της.

Συνέχεια...

Το χρυσό που πήρε ο ΕΛΑΣ από τους Βρετανούς - «Σιάντος και Ιωαννίδης χόρευαν με τις λίρες» έλεγε ο Βελουχιώτης-Πόσες πήρε ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα και πόσες ξόδεψε

Η συμφωνία Π. Κανελλόπουλου και Βρετανών για αποστολή χρυσών λιρών - Άγνωστο πόσες εισέπραξε ο ΕΛΑΣ - Καμία αναφορά για το πού ξοδεύτηκαν οι βρετανικές λίρες - Τζόγος, χαρτοπαιξία και άλλα, με τις λίρες που προορίζονταν για τα θύματα των Γερμανών

Στο άρθρο μας της 05/01/2026 αναφερθήκαμε στις χρυσές λίρες που εισέπραξε στη διάρκεια της Κατοχής από τους Βρετανούς, ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα. Παρά τις δύσκολες συνθήκες της εποχής ο Ζέρβας φρόντισε να υπάρχει μία ελλιπής (προβληματική ή ό,τι άλλο νομίζει ο καθένας) καταγραφή των λιρών που εισέπραττε ο ΕΔΕΣ και το πού τις ξόδευε. Σίγουρα, κάποιοι επωφελήθηκαν, τσέπωσαν λίρες και χωρίς να ρίξουν μια ντουφεκιά πλούτισαν ξαφνικά. Τουλάχιστον ο Ζέρβας έκανε μια στοιχειώδη αναφορά για το πού πήγαν τα χρήματα που εισέπραξε από τους Βρετανούς.

Ο ΕΛΑΣ αντίθετα, ποτέ δεν έδωσε λογαριασμό για τις χιλιάδες χρυσές λίρες που πήρε από τους Βρετανούς, στους οποίους βέβαια μέχρι σήμερα το Κ.Κ.Ε. σέρνει τα «εξ αμάξης» για τη δράση τους στην Ελλάδα. Είναι εντυπωσιακό, ότι ακόμα και ο Άρης Βελουχιώτης, που φυσικά έκανε γερό κομπόδεμα από βρετανικές λίρες, τις οποίες όμως δεν πρόλαβε να χαρεί «δίνει» στεγνά τους Σιάντο και Ιωαννίδη αναφέροντας ότι χόρευαν (με) τις λίρες στους Κορυσχάδες…

Μέλη της SOE

Η συμφωνία Π. Κανελλόπουλου – Βρετανών για τις λίρες

Πώς όμως ξεκίνησε η αποστολή βρετανικών χρημάτων στην Ελλάδα; Γύρω στα τέλη του 1942, οι πράκτορες της SOE (Special Operations Executive), βρετανικής οργάνωσης, που ιδρύθηκε για αναγνωρίσεις, δολιοφθορές και κατασκοπείες στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Ευρώπη, ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με τον «διαλλακτικό και συναινετικό με τους κομμουνιστές» Παναγιώτη Κανελλόπουλο, για το πώς θα «φουντώσει» η ελληνική Αντίσταση. Ο Κανελλόπουλος τους είπε ότι θα χρειαστεί 150.000 λίρες τον μήνα (δεν εξήγησε αν εννοεί λίρες στερλίνες ή χρυσές) (Πέτρος Στ. Μακρής-Στάικος).

Κορυσχάδες, στιγμιότυπο από συνεδρίαση της ΠΕΕΑ, φωτογραφία του Σπύρου Μελετζή

Ο Λόρδος Glenconner, στις 11/5/1942 ενημερώνει με επιστολή του το Foreign Office, ότι το Κάιρο υποστηρίζει ότι χρειάζεται 150.000 λίρες τον μήνα και ότι πρέπει να συνεχιστεί η χρηματοδότηση της «Άκρας Αριστεράς». Γράφει επίσης, ότι το Κάιρο «τους στέλνει τώρα 20.000 λίρες στερλίνες και 3.500 χρυσές λίρες». Ο Λόρδος Glenconner, ήταν τότε επικεφαλής του περιφερειακού γραφείου της SOE στο Κάιρο, του ΜΟ4. Συνεχίζει στην επιστολή του: «Είναι αλήθεια ότι τα χρήματα αυτά μπορεί να γίνουν αντικείμενο κατάχρησης και ότι τείνουν να ενισχύσουν μια οργάνωση που, ίσως αρνηθεί οποιαδήποτε συνεργασία με τον Κανελλόπουλο».

Ο Π. Στ. Μακρής – Στάικος γράφει ότι το αίτημα του Κανελλόπουλου μεταβιβάστηκε στο βρετανικό θησαυροφυλάκιο, το οποίο δέχτηκε, με τον όρο ότι τα 2/3 του ποσού θα δινόταν από την ελληνική κυβέρνηση. Ο Κανελλόπουλος αρνήθηκε και σχηματίστηκε μια Αγγλοελληνική επιτροπή που θα διαχειριζόταν τα χρήματα. Σε αυτή θα μετείχαν ο Κανελλόπουλος, η SOE και ο Υπουργός Μέσης Ανατολής της Μ. Βρετανίας. Η επιτροπή συνεδρίασε στις 20 Ιουλίου 1942 για πρώτη φορά και ως τη διάλυσή της, τον Απρίλιο του 1943 έμεινε σχεδόν στα χαρτιά.

Ιππικό του ΕΛΑΣ

Οι κεντρικοί πληροφοριοδότες της SOE ήταν ο «Οδυσσέας», ένας πρώην λαθρέμπορος ναρκωτικών, που αναλάμβανε τις αποστολές χρημάτων από το SOE Σμύρνης στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και ο «Προμηθέας ΙΙ», Αντώνιος Κουτσογιαννόπουλος, απότακτος, φανατικός κομμουνιστής, που είχε στο ενεργητικό του μόνο την ανατίναξη βαρελιών κηροζίνης, στο λιμάνι της Ελιάς, επίνειο των Μολάων, που προορίζονταν για τις ανάγκες του αεροδρομίου της κωμόπολης.

Ο «Οδυσσέας» που με καΐκια του μετέφερε χρυσές λίρες από τη Σμύρνη και το Κάιρο στην Ελλάδα, ήταν πρώην κατάδικος και μετέπειτα τρόφιμος ψυχιατρείων. Στην πρώτη του αποστολή στη Σμύρνη, τον Νοέμβριο του 1941, ο «Οδυσσέας» έλαβε από τον Pawson, επικεφαλής του SOE στη Σμύρνη, περίπου 3.000 χρυσές λίρες που παρέδωσε στο ΕΑΜ. Όπως προκύπτει από μαρτυρίες των κομμουνιστών Θ. Χατζή και Γ. Ιωαννίδη, τον Ιούνιο του 1942, το ΕΑΜ έλαβε άλλες 4.000 χρυσές λίρες.

Γιάννης Ιωαννίδης, ο πρώην κουρέας

Ο Ιωαννίδης αναφέρει ότι ως τότε, το ΕΑΜ είχε λάβει από τη SOE 7.000 χρυσές λίρες και ο Ανδρέας Τζήμας 7.100. Και όλες αυτές μέσω του «Οδυσσέα»! Ως το τέλος του 1942 φαίνεται ότι οι Βρετανοί έδιναν χρυσές λίρες σε ομάδες ανταρτών και σε όσους τους βοηθούσαν, αφειδώς!

Αντάρτισσα του ΕΛΑΣ

Η οργανωμένη χρηματοδότηση των αντάρτικων οργανώσεων

Η συγκροτημένη παροχή χρημάτων στις αντιστασιακές οργανώσεων ξεκίνησε από τη Β(ασιλική) Σ(τρατιωτική) Α(ποστολή) στην Ελλάδα την άνοιξη του 1943. Ο πρώτος αρχηγός της ΒΣΑ Eddie Myers γράφει ότι αποφασίστηκε να δίνεται μια χρυσή λίρα τον μήνα για κάθε αντάρτη. Ο Ζέρβας, γράφει ο Myers, έδινε ένα ποσό κάθε μήνα σε κάθε αντάρτη και συνεχίζει: «Ο ΕΛΑΣ δεν είχε τέτοιο σύστημα. Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα, ανακάλυψα (σημ: ο Myers) ότι ο ΕΛΑΣ παραχωρούσε τις χρυσές του λίρες στο ΕΑΜ και στους Έλληνες από τους οποίους αγόραζε γέννημα (κυρ. στον πληθυντικό, γεννήματα = δημητριακά) έδινε πιστωτικά σημειώματα (κν. κουπόνια)…»(Eddie Myers, «Η Ελληνική Περιπλοκή, οι Βρετανοί στην κατεχόμενη Ελλάδα, σελ. 219-220). Ουσιαστική, η SOE έδινε στον ΕΛΑΣ, τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ (για όσο καιρό ήταν εν ενεργεία) χρήματα, με βάση τις αναφορές τους για το πόσους αντάρτες είχαν στο βουνό! Μάλιστα, η SOE κατηγορήθηκε ότι ευνοεί τον ΕΛΑΣ. Για να αντικρούσει τις κατηγορίες, η SOE παρέθεσε τα εξής στοιχεία: ο ΕΛΑΣ είχε (σημ. με βάση όσα δήλωνε) 18.250 αντάρτες στο βουνό και ο ΕΔΕΣ 6.340.

Ο κύριος Ιωάννης Μπουγάς στο βιβλίο του, «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΑΝΔΕΑ», Α’ ΤΟΜΟΣ, θεωρεί υπερβολικό τον αριθμό που παρουσίαζε ο ΕΛΑΣ και μάλιστα τονίζει ότι πιο λίγοι από το 50% όσων αναφέρει ο ΕΛΑΣ, λιγότεροι δηλαδή από 9.000 ήταν στο βουνό. Σε άλλο έγγραφό της, η SOE, τον Αύγουστο του 1943 υποστήριζε ότι έδινε περισσότερα στον ΕΛΑΣ γιατί «τα χρήματα έπιαναν τόπον». Μάλιστα, τόνιζε τα εξής: «Το ειδικό πλεονέκτημα της βοήθειας στον ΕΛΑΣ είναι ότι παρουσιάζουν την καλύτερη αξία των χρημάτων… Το κόστος για να καταταγεί ένας αντάρτης του ΕΛΑΣ είναι 0,16 της στερλίνας, για την ΕΚΚΑ 7,40 στερλίνες και για τον ΕΔΕΣ το ιλιγγιώδες (ποσό) 9,15 στερλίνες».

Eddie Meyers

Πόσες χρυσές λίρες πήρε ο ΕΛΑΣ;

Για τις λίρες που πήρε ο ΕΔΕΣ αναφερθήκαμε εκτενώς. Ο ΕΛΑΣ δεν έδωσε καμία αναφορά. Πόσες λίρες πήρε, πόσες ξόδεψε (αν τις ξόδεψε…) και πού. Αν υπολογίσουμε, με βάση τον αριθμό των ανταρτών που είχαν «δηλωθεί» ότι η αναλογία χρυσών λιρών σε ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ ήταν 3:1 ή 4:1, ο ΕΛΑΣ πήρε 800.000-1.000.000 χρυσές λίρες. Η μόνη αναφορά που υπάρχει από την πλευρά της Αριστεράς είναι αυτή του Ανδρέα Μωραΐτη, της ΕΤΑ (Επιμελητείας του Αντάρτη), σύμφωνα με την οποία ο ΕΛΑΣ έλαβε συνολικά 146.000 χρυσές λίρες, ποσό πολύ μικρό για να είναι αληθινό… Η μόνη περίοδος που η αναλογία 3:1 ή 4:1 δεν τηρήθηκε, ήταν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ (Οκτώβριος 1943 – Ιανουάριος 1944).

Σ’ αυτό το διάστημα, ο ΕΔΕΣ έλαβε 14 τόνους τροφίμων και ρουχισμό, 74 τόνους όπλων και πυρομαχικών και 18.000 χρυσές λίρες. Ο ΕΛΑΣ έλαβε 34 τόνους τροφίμων και ρουχισμό, 22 τόνους όπλων και πυρομαχικών και 928 χρυσές λίρες και η ΕΚΚΑ, του Δ. Ψαρρού, 2 τόνους τροφίμων και ρουχισμό, 14 τόνους πυρομαχικά και 3.600 χρυσές λίρες («British policy towards Greece during the Second World War 1941-1944», New York Cambridge University Press, Prokopis Papastratis, 1984, σελ. 155). Στο ποσό των 800.000-1.000.000 λιρών δεν περιλαμβάνονται όσες δόθηκαν αρχικά στον ΕΛΑΣ μέσω του «Οδυσσέα», του «Προμηθέα ΙΙ», τους επικεφαλής της ΒΣΑ μετά τον Γοργοπόταμο κ.ά. Πολλές φορές οι Βρετανοί έδιναν απλόχερα λίρες στους καπετάνιους του ΕΛΑΣ που τους βοηθούσαν. Ο N.G.L. Hammond γράφει χαρακτηριστικά, ότι όταν έπεσε με αλεξίπτωτο στην Όσσα, τον Φεβρουάριο του 1943, μαζί με τρεις Έλληνες βοηθούς, τον υποδέχτηκε για να τον προστατεύσει ο «Κίσσαβος», καπετάνιος του ΕΛΑΣ: «Του έδωσα σόλες και κουβέρτες από τις προμήθειές μας και του πρόσφερα μερικές αγγλικές χρυσές λίρες…τελικά δέχτηκε να πάρει εκατό χρυσές λίρες».

Η… κατά βούληση χρέωση των Ελασιτών και ο «Κώδικας του Καραγεώργη»

Κάποια στιγμή ο Hammond θέλησε να αγοράσει ένα καΐκι για να μεταβαίνει στην Τουρκία. Ρώτησε τον Ελασίτη Σκουφά πόσο κοστίζει η αγορά ενός καϊκιού. Αυτός απάντησε ότι τα διαθέσιμα αξιόπλοα καΐκια στην αγορά ήταν ελάχιστα και η αγορά ενός μικρού καϊκιού κόστιζε 250 χρυσές λίρες. Όταν αργότερα ο Hammond πήγε στη Θεσσαλία και συζήτησε το ίδιο θέμα με το ηγετικό στέλεχος του ΕΑΜ/ΚΚΕ Κώστα Καραγιώργη, αυτός απάντησε, ότι η αγορά ενός καϊκιού κόστιζε 2.000 χρυσές λίρες (οκτώ φορές περισσότερα από τα χρήματα που είπε ο Σκουφάς!). Βέβαια, το τελικό ποσό της αγοράς από στέλεχος του ΕΛΑΣ ενός προϊόντος ήταν γνωστό μόνο σε αυτόν. Και δεν είναι βέβαιο ότι ο πωλητής θα εισέπραττε χρήματα, καθώς μπορεί να πληρωνόταν με πιστωτική απόδειξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ! Σύμφωνα με τον κύριο Ι. Μπουγά: «Πολλοί ακόμα ερευνούν για τον «Κώδικα του Καραγιώργη», να βρουν τις κρυμμένες χρυσές λίρες που λέγεται ότι άφησε κάπου στη Θεσσαλία».

Ο ΕΛΑΣ δεν έδινε ποτέ καταστάσεις ανταρτών, όπως ο ΕΔΕΣ, αλλά μόνο αριθμούς ανταρτών! Δεν δεχόταν ότι παίρνει χρήματα από τους Βρετανούς, για να μην ενισχύει τις οικογένειες των ανταρτών και να μην πληρώνει όσους αγόραζε τα προϊόντα τους. Πού κατέληξαν οι χρυσές λίρες των Βρετανών; Στο ΚΚΕ; Στα σακούλια των καπεταναίων του ΕΛΑΣ; Στις τσέπες των ηγετών του ΕΑΜ; Άγνωστο. Ο Βρετανός ιστορικός J. Terraine γράφει ότι η Βρετανία έδωσε 2.000.000 χρυσές λίρες στην Ελληνική Αντίσταση και μάλιστα, όχι μόνο στις μεγάλες οργανώσεις. Η έκθεση δράσεως της οργάνωσης «Υβόννη», που συντάχθηκε από τον Έφεδρο Υπίλαρχο (Υπολοχαγό του Ιππικού – Τεθωρακισμένων) Κων/νο Μπενάκη αναφέρει ότι από τέλη Ιουνίου 1942 ως τις 12/10/1944 η Οργάνωση ξόδεψε (μάλιστα έδωσε χρήματα για μισθούς και συντάξεις!) 5.041 χρυσές λίρες, που κατά πάσα πιθανότητα είχαν δοθεί από τη SOE.

Ο χορός Σιάντου – Ιωαννίδη με τις χρυσές λίρες στους Κορυσχάδες και οι λίρες που δεν έφτασαν ποτέ εκεί που έπρεπε

Το καλοκαίρι του 1944, στους Κορυσχάδες, ο Γιώργης Σιάντος και ο Γιάννης Ιωαννίδης είχαν γεμίσει ένα μπαούλο με χρυσές λίρες. Γράφει ο Γιάννης Πετσόπουλος («Παληός»), στέλεχος του ΕΑΜ/ΚΚΕ, που κάποια στιγμή απομακρύνθηκε: «Αξίζει να επισημανθεί και η γνώμη του Άρη Βελουχιώτη για τον τότε Γ.Γ. του Κ.Κ.Ε. (εννοεί τον Σιάντο), τον άνθρωπο που ήλεγχε τα πάντα, όχι μόνο στο κόμμα αλλά και στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ: Ήταν ένας κατεργάρης, που μαζί με τον Μπάκακα (Γιάννη Ιωαννίδη) είχαν ένα μπαούλο με εγγλέζικες λίρες στους Κορυσχάδες. Το άνοιγαν, τις χόρευαν με τα χέρια τους και παθιάζονταν με το κίτρινο πυρετό τους…» (από το άρθρο του «Παληού», τον Ιούλιο 1947 στην εφημερίδα «Εθνική Φλόγα» με τίτλο: «Ποιοι πήραν τις λίρες, ο Σβώλος ή ο Σιάντος;»).

Ο Γιώργης Σιάντος

Οι Βρετανοί έδιναν επίσης χρήματα για τους κατοίκους των ορεινών χωριών που είχαν πληγεί από τους Ναζί. Οι επιτροπές που διαχειρίζονταν τα χρήματα είτε αποτελούνταν από Εαμίτες είτε από άτομα που εκφοβίζονταν από Εαμίτες. Οι Βρετανοί έδιναν από 1/8 ως 1/4 της χρυσής λίρας ανά άτομο. Αυτό π.χ. έγινε τον χειμώνα του 1943 στα χωριά των Καλαβρύτων που είχαν θύματα και πολλές καταστροφές. Ο Βρετανός σύνδεσμος; Αν/χης R.P. McMullen είχε δώσει 2.000 χρυσές λίρες στον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην ορεινή Αχαΐα, αλλά απορούσε για την έλλειψη τροφίμων και αναρωτιόταν πώς θα περάσουν τον χειμώνα οι δυστυχισμένοι κάτοικοι.

Σιάντος- Ιωαννίδης

Τον Νοέμβριο του 1943, οι Γερμανοί έκαψαν πολλά χωριά της Ευρυτανίας. Τον Ιούνιο του 1945 (Εφημερίδα «Εμπρός» 12/6/1945), ο τότε Υπουργός Εσωτερικών Κων/νος Τσάτσος ζητούσε να μάθει πού πήγαν οι 8.000 χρυσές λίρες που είχε δώσει στην Π(ανελλήνια) Ε(πιτροπή) Ε(θνικής) Α(πελευθέρωσης) Βρετανός σύνδεσμος. Τελικά βρέθηκε ότι τα χρήματα τα πήραν δύο επώνυμα στελέχη της ΠΕΕΑ. Ο ένας ήταν πατέρας πολιτικού που πέθανε περίπου πριν ένα χρόνο. Μεταξύ 1940-1946 διετέλεσε καθηγητής της ΑΣΟΕΕ. Οι Βρετανοί πρόσφεραν όντως χρηματική βοήθεια στους πληγέντες Έλληνες: 4.000 λίρες σε 250 χωριά της Πίνδου, 4.000 λίρες σε 90 χωριά της Ευρυτανίας (μοιράστηκαν από τον Ταγματάρχη Ponters), 5.000 λίρες δόθηκαν στη Δ. Μακεδονία και άλλες 5.000 στη Θεσσαλία.

Δυστυχώς, οι λίρες χρησιμοποιήθηκαν κάποιες φορές για χαρτοπαιξία ή ως λύτρα για απελευθέρωση αιχμαλώτων από Γερμανούς. Βρετανός αξιωματικός παρατήρησε ότι κάθε φορά που δίνονταν οικονομικές ενισχύσεις στην «Ελεύθερη Ελλάδα», ξοδευόταν στα χωριά πολύ χρήμα στα χαρτιά και τον τζόγο! Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ εξέδωσε δύο αυστηρές διαταγές (Αύγουστος 1943-Ιανουάριος 1944) για την απαγόρευσή τους. Στη δεύτερη αναφέρονται τα εξής: «… εις πλείστα χωρία, κωμοπόλεις και πόλεις της ελευθέρας Ελλάδος εξακολουθεί το χαρτοπαίγνιον και λαμβάνουσι ενιαχού (κατά τόπους) μέρος εις τούτο και τινες υπεύθυνοι του ΕΑΜ, εφεδρικού ΕΛΑΣ κ.λπ» («Κείμενα της Εθνικής Αντίστασης», 1ος τόμος, σελ. 244).

Ο Άρης Βελουχιώτης στη Λαμία, επιχρωματισμός Χρήστος Καπλάνης

Ο Άρης Βελουχιώτης και οι χρυσές λίρες

Ο Άρης Βελουχιώτης μπορεί να έπνεε μένεα κατά των Βρετανών, ωστόσο είχε άλλη άποψη για τις λίρες τους: «… Οι αλυσίδες των Γερμανών είναι από σίδερο και κάποτε θα σκουριάσουν. Των Εγγλέζων είναι από στερλίνες χρυσές, γι’ αυτό δύσκολα κόβονται» («Ο Άρης Βελουχιώτης και οι Άγγλοι», Κ. Γκριτζώνας, Εκδόσεις Γλάρος, σελ. 132).

Λέων, ο 17χρονος ιπποκόμος του Άρη Βελουχιώτη

Ο Βρετανός σύνδεσμος, Ταγματάρχης Paul Barhgate κατέθεσε για τον Βελουχιώτη και τις λίρες: «Μεσόκοποι άνδρες και γυναίκες εξαναγκάζονται να κουβαλάνε καλαμπόκι πάνω στα βουνά, που είναι σκεπασμένα με χιόνι επί ημέρες για να ταΐσουν τις δυνάμεις του Άρη. Τίποτα δεν πληρώνεται. Όλος ο άμαχος πληθυσμός δουλεύει για να εφοδιάζει αυτούς τους αντάρτες… ο ΕΛΑΣ, από πολιτική σκοπιά, είναι τώρα μια καλοοργανωμένη συμμορία τρομοκρατών. Ο Άρης, ο αρχηγός του, έχει πολλές δολοφονίες στο ενεργητικό του και είναι τελείως άσπλαχνος. Και αυτός μου φαίνεται, πως έχει κρύψει πολλές βρετανικές λίρες για την ημέρα που δεν θα τον χωράει η Ελλάδα.

Ο Άρης και αυτές οι ομάδες τα κατάφεραν να αναπτυχθούν και να ακμάσουν διαμέσου της πολιτικής μας, και εμείς φορτώσαμε την Ελλάδα με αυτά τα βάσανα…» («Εθνική Αντίσταση 1942-1945, ο ΕΔΕΣ και οι αντάρτες», Χαράλαμπος Φλόκας, σελ. 595-596). Σύμφωνα με μαρτυρία του Πατρός «Ανυπόμονου», ο Άρης έπαιρνε μερίδιο από τις λίρες του ΕΛΑΣ. Χαρακτηριστική περίπτωση, αυτή του Δεκεμβρίου 1944, όταν στάλθηκαν λίρες στον Βελουχιώτη στα Γιάννενα, από το Αρχηγείο τον ΕΛΑΣ στα Τρίκαλα. Ο μαυροσκούφης Κ. Τρυφερούλης και ο «Λέων», ο νεαρός για «ειδικές υπηρεσίες» στον Βελουχιώτη ήταν υπεύθυνοι για τη φύλαξη και μεταφορά των χρυσών λιρών του.

Άνδρες του ΕΛΑΣ στο Βέρμιο

Επίλογος

Μέρος των χρυσών λιρών κατέληξαν σε αγορά προϊόντων στη μαύρη αγορά, στον τζόγο και σε λύτρα. Πολλές λίρες κατέληξαν σε χέρια καπεταναίων του ΕΛΑΣ και ανταρτών και δεν παραδόθηκαν. Κάποιοι αντάρτες που υπεξαίρεσαν χρυσές λίρες και εντοπίστηκαν πέρασαν από ανταρτοδικείο και εκτελέστηκαν. Κάποιοι όμως, τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 βρέθηκαν, από το πουθενά, με πολλά χρήματα και οικοδόμησαν μεγάλα κτίρια ή δημιούργησαν επιχειρήσεις, χωρίς ποτέ να εξηγήσουν πώς τα κατάφεραν…

Βασική πηγή του άρθρου ήταν το βιβλίο του Ιωάννη Κ. Μπουγά, «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ‘’ΒΑΝΔΕΑ’’», Α’ ΤΟΜΟΣ, Β’ ΕΚΔΟΣΗ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕΝΗ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ, 2023.

Μιχάλης Στούκας

ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Οι χρυσές λίρες της Κατοχής: Πόσες πήρε ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα και πόσες ξόδεψε

Ο πλήρης απολογισμός εσόδων - εξόδων της οργάνωσης του Ναπολέοντα Ζέρβα – Τα χρήματα που έλαβε από τους Βρετανούς - Νέα στοιχεία

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα που αφορά την Εθνική Αντίσταση είναι τι έγινε με τα χρήματα που λάμβαναν οι αντιστασιακές οργανώσεις από τους Βρετανούς, τις περίφημες «χρυσές λίρες». Μέχρι σήμερα, κάποιοι πιστεύουν ότι υπάρχουν ακόμα θαμμένες, κρυμμένες, χρυσές λίρες.

Μερικοί μάλιστα, ψάχνουν να βρουν, 80 χρόνια μετά, λίρες της Κατοχής. Είναι εντυπωσιακό, ότι μία από τις κορυφαίες αντιστασιακές οργανώσεις, ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα, όχι μόνο κρατούσε πλήρη στοιχεία για το πόσες λίρες έπαιρνε από τους Βρετανούς, πόσες ξόδευε και για ποιες ακριβώς αγορές.

Με εντολή του Ζέρβα είχε συγκροτηθεί επιτροπή που διαχειριζόταν τα οικονομικά της οργάνωσης και μετά το τέλος του πολέμου, ο ΕΔΕΣ ήταν η μόνη οργάνωση που έδωσε στη δημοσιότητα πλήρη απολογισμό των οικονομικών δραστηριοτήτων του. Βέβαια, με το θέμα έχουμε ασχοληθεί και πριν λίγους μήνες, αλλά η ανεύρεση από εμάς και η αποκάλυψη, όπως θα δούμε, νέων στοιχείων, μας οδήγησε στη συγγραφή καινούργιων άρθρων.

Γεώργιος Αγόρος, βασικό στέλεχος του ΕΔΕΣ

Οι πρώτες λίρες των Βρετανών στον ΕΔΕΣΟ αγώνας του ΕΔΕΣ, που ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941, κατά την Αριστερά, ως «αντίβαρο του ΕΛΑΣ» έγινε κάτω από αντίξοες συνθήκες. Πρωταρχικός στόχος της οργάνωσης ήταν η προστασία των αμάχων κατοίκων της επαρχίας, τόσο από τα αντίποινα των Αρχών Κατοχής όσο και από διάφορους ληστοσυμμορίτες. Σύντομα η Οργάνωση υποχρεώθηκε να αναλάβει δράση και εναντίον καπετάνιων άλλων Οργανώσεων, που είχαν εξελιχθεί σε μάστιγα για αγρότες και κτηνοτρόφους, οι οποίοι έφταναν στο σημείο να ζητούν από απόγνωση τη βοήθεια των Αρχών Κατοχής!

Ο Ζέρβας δεν ήθελε να επιβαρύνει τους χωρικούς για τη συντήρηση των ανδρών του. Έτσι, αξιοποίησε το γεγονός ότι οι Σύμμαχοι θεωρούσαν την Ελλάδα, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, πρόσφορη για αντιστασιακή δράση. Όπως γράφει ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος: «… ο Ζέρβας ουδέποτε εξήρτησε τη δράση του από τα χρήματα των Βρετανών και διατήρησε την ανεξαρτησία του και την αντενέργειά του. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα συχνά οι Βρετανοί να διακόπτουν τόσο τη χρηματοδότηση, όσο και την τροφοδοσία των ανταρτών του ΕΔΕΣ με όπλα». Βέβαια, η Αριστερά διαφωνεί κάθετα με αυτή την άποψη.

Ο Ζέρβας με συνεργάτες του

Οι πρώτες βρετανικές λίρες που έφτασαν στα χέρια του του Ν. Ζέρβα δόθηκαν σε αξιωματικούς για να συγκροτήσουν αντάρτικες ομάδες σε Θεσσαλία, Φθιώτιδα και Φωκίδα. Αυτό δεν έγινε. Φαίνεται ότι κάποιοι πήραν τα χρήματα, χωρίς να κάνουν απολύτως τίποτε… Ευτυχώς ο Ζέρβας είχε κρατήσει ένα μικρό ποσό, το οποίο έδωσε στον Δημήτριο Ίσκο, για να αγοράσει τα πρώτα τρόφιμα, που θα κατανάλωναν οι αντάρτες όταν θα έβγαιναν στο βουνό.

Ο Ζέρβας ξεκίνησε για το βουνό, τον Ιούλιο του 1942 με σχεδόν άδειες τσέπες. Ποτέ δεν κατέφυγε σε προαιρετικούς ή υποχρεωτικούς εράνους, επιτάξεις, επιβολή φορολογίας στους αγρότες. Αρχικά, βασίστηκε σε χρήματα συγγενών και φίλων, καθώς και όσα χρήματα έφερναν μαζί τους όσο έρχονταν από την Αθήνα. Ακόμα και εχθροί του Ζέρβα, παραδέχονται ότι εξοφλούσε πάντοτε πλήρως τις αγορές του, σε τιμές του ελεύθερου εμπορίου μην αφήνοντας να δημιουργηθούν χρέη.

Αγόρος, Ζέρβας και ο Βρετανός σύνδεσμος Μπαρνς, με μία νεαρή

Η επιτροπή διαχείρισης των οικονομικών του ΕΔΕΣ - Ο επικεφαλής της, Αντώνιος Πετάσης

Πώς κατάφερε όμως ο Ζέρβας, να διαχειριστεί με διαφανή τρόπο τα ποσά που λάμβανε από τους Βρετανούς, σε καιρό πολέμου μάλιστα και να δώσει στη δημοσιότητα τον πλήρη απολογισμό των οικονομικών του, μετά τον πόλεμο; Αυτό έγινε διότι από τη μέρα εξόδου του στο βουνό, ο Ζέρβας είχε συστήσει μία επιτροπή, που διαχειριζόταν τα οικονομικά του ΕΔΕΣ και απέδιδε, σε τακτά χρονικά διαστήματα, λογαριασμό στον ίδιο. Επικεφαλής αυτής της επιτροπής ήταν ο εμπορικός αντιπρόσωπος Αντώνιος Πετάσης, ο οποίος ήταν και ο συντάκτης της τελευταίας και συγκεντρωτικής αναφοράς προς τον Ζέρβα.

Αναφέρουμε προς το παρόν, ότι σύμφωνα με τον Πετάση, οι οικονομικές υπηρεσίες του ΕΔΕΣ έλαβαν συνολικά 221.760 χρυσές βρετανικές λίρες, 95.825 βρετανικές στρατιωτικές λίρες και 4.441.054 497 δραχμές, από τις αρχές Νοεμβρίου 1942 ως τον Απρίλιο του 1945. Επιπλέον, οι διάφοροι απεσταλμένοι του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, έδωσαν απευθείας στα τοπικά αρχηγεία του ΕΔΕΣ στο βουνό 38.000-40.000 χρυσές λίρες, από τον Μάιο του 1943 ως τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Το ποσό αυτό δεν συμπεριλήφθηκε στην αναφορά του Πετάση, γιατί οι κατά τόπους επικεφαλής δεν έδωσαν στην οικονομική υπηρεσία αναλυτικό απολογισμό για τα χρήματα αυτά.

Ο Αντώνιος Πετάσης στη μοναδική φωτογραφία του

Αναλυτική κατάσταση με τα χρήματα που εισέπραξε και ξόδεψε ο ΕΔΕΣ

Ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος στη ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑ του περιοδικού «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ» (2007) με τίτλο «ΕΔΕΣ- ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ» παρουσιάζει αναλυτικά, ανά μήνα, τα χρήματα που έλαβε ο ΕΔΕΣ. Θα αναφέρουμε ενδεικτικά, ότι τον Νοέμβριο του 1942 έλαβε τα πρώτα χρήματα (1.000 χρυσές λίρες), τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 1943 έλαβε 1.270 χρυσές λίρες και 4.000.000 δραχμές, ενώ από τον Μάρτιο ως τον Ιούνιο του ίδιου έτους έλαβε 13.895 χρυσές λίρες και 217.000.000 δραχμές. Στη συνέχεια για το 1943, η βοήθεια κυμαινόταν από 7.000 χρυσές λίρες (Οκτώβριος 1943), μέχρι 20.570 χρυσές λίρες (Αύγουστος 1943).

Το 1944, η βοήθεια ήταν μεγαλύτερη και ανελλιπής, ως τον Οκτώβριο του 1944 (εξαίρεση αποτελεί ο Φεβρουάριος του 1944, που δεν δόθηκαν χρήματα στον ΕΔΕΣ). Το μεγαλύτερο ποσό, το έλαβε η οργάνωση ήταν τον Αύγουστο του 1944 (30.611 χρυσές λίρες και 1.743.150.000 δραχμές). Ο Ζέρβας έκρινε ότι δεν μπορούσε να αξιοποιηθεί όλο το ποσό των βρετανικών λιρών και ήταν απαραίτητη η μετατροπή του σε δραχμές. Σταδιακά εξαργυρώθηκαν 56.247 χρυσές βρετανικές λίρες (από τις 221.760) και εισπράχθηκαν 1.198.863.346.026 δραχμές.

Ας δούμε όμως τα έξοδα του ΕΔΕΣ. Αυτά αφορούσαν, τροφοδοσία και επιδόματα τμημάτων του Γενικού Αρχηγείου, τροφοδοσία και επιδόματα διαφόρων μονάδων, βοηθήματα και ενισχύσεις, γενικά έξοδα και έξοδα της οργάνωσης της Αθήνας. Αναλυτικά:

α) Γενικό Αρχηγείο: 19.881 χρυσές λίρες, 443.947.980.605 δραχμές. Ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος παραθέτει αναλυτικά ανά μήνα τα έξοδα αυτά, δεν θεωρούμε ότι έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία η αναφορά τους.

β) Διάφορες μονάδες: 123.401 χρυσές λίρες, 581.605.381.687 δραχμές.

γ) Βοηθήματα και ενισχύσεις: 9.121 χρυσές λίρες, 40.379.464.000 δραχμές

δ) Πολεμικές ζημίες: 6.252 χρυσές λίρες, 935.536.039 δραχμές

ε) Έξοδα Οργάνωσης (ΕΔΕΣ) Αθηνών: 2.803 χρυσές λίρες, 4.013.328.697 δραχμές

στ) Αγορασθέντα κτήνη (παλαιότερα, έτσι ονομάζονταν τα ζώα, ιδίως αυτά που χρησιμοποιούνταν για μεταφορές π.χ. τα μουλάρια, τα άλογα και τα γαϊδούρια, η βοήθεια που πρόσφεραν στον Ελληνικό Στρατό και τις αντιστασιακές οργανώσεις τα ζώα αυτά, ήταν ανεκτίμητη): 681 χρυσές λίρες, 29.350.000 δραχμές. Δυστυχώς, τα περισσότερα από τα ζώα αυτά πέθαναν στη διάρκεια των επιχειρήσεων. Το σύνολο των ποσών που δαπανήθηκαν (α-στ) ήταν 165.474 χρυσές λίρες και 1.190.821.147.178 δραχμές.

Ο Ναπολέων Ζέρβας προσερχόμενος σε παρέλαση

Βοήθεια σε άπορους και πυρόπληκτους

Ένα σημαντικό ποσό επίσης διέθεσε ο ΕΔΕΣ στους άπορους κατοίκους των χωριών των περιοχών δράσης του. Επίσης, όταν τον Ιούλιο του 1943, οι Ιταλοί πυρπόλησαν χωριά, αλλά και απομονωμένες αγροικίες στην περιοχή του Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, το Γενικό Αρχηγείο του ΕΔΕΣ έσπευσε να συνδράμει με 9.121 λίρες και 40.379.464.000 δραχμές. Να σημειώσουμε ότι τα χρήματα αυτά είναι ανεξάρτητα από τη συμμαχική βοήθεια προς τα δεκάδες πυρόπληκτα χωριά εκείνη την εποχή. Οι κάτοικοι των χωριών αυτών βρίσκονταν σε τραγική θέση και σαφώς η βοήθεια των Συμμάχων και του ΕΔΕΣ ήταν σημαντική.

Επίσης δόθηκαν κάποια χρήματα για λειτουργικά και άλλα έξοδα του Γενικού Αρχηγείου, πέρα από αυτά που αναφέραμε παραπάνω. Αναλυτικά:

α) Οδοιπορικά, τροφοδοσία, αποζημίωση: 1.627 λίρες, 8.569.044.000 δραχμές σε συνδέσμους και πληροφοριοδότες.

β) Γραφική ύλη: 146 λίρες, 23.444.844.300 δραχμές

γ) Μεταφορές τροφίμων και όπλων, αποζημιώσεις κτηνών και ημιόνων: 562 λίρες, 87.732.200 δραχμές

δ) Παραστάσεις σε εθνικές εορτές, κηδείες και μικροέξοδα 147 λίρες, 16.588.940.650 δραχμές

ε) Ελλείμματα χρηματαποστολών, κυρίως αυτά αφορούν χρήματα που κατασχέθηκαν σε συνδέσμους κ.ά.: 47 λίρες 6.558.000 δραχμές

στ) Έκτακτες δαπάνες: 240 λίρες, 51.406.187.000 δραχμές

ζ) Αποζημιώσεις: 168 λίρες, 16.800.000 δραχμές και

η) Αγορές και επισκευές εργαλείων και σκευών: 398 λίρες, 20.290.000.000 δραχμές

Το συνολικό ποσό των παραπάνω ανήλθε σε 3.335 λίρες, 120.710.106.150 δραχμές.

Η απροσδόκητη ζημιά του ΕΔΕΣ από τη συμμαχική επιχείρηση στην Ήπειρο που δεν έγινε ποτέ.

Ο Ναπολέων Ζέρβας με άνδρες του ΕΔΕΣ

Τον Ιούνιο του 1943, το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής έδωσε εντολή στον ΕΔΕΣ για αγορά και αποθήκευση τροφίμων εν όψει απόβασης, στις ακτές της Ηπείρου (που δεν έγινε ποτέ). Ο ΕΔΕΣ ξόδεψε 5.194 λίρες και 8.796.714 δραχμές, για την αγορά τροφίμων που μεταφέρθηκαν στις περιοχές Πηγών και Τετράκωμου. Όμως, οι Γερμανοί κατέσχεσαν τα τρόφιμα αυτά, κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Οκτωβρίου 1943.

Οι Εδεσίτες αναπλήρωσαν, με αργούς ρυθμούς τα τρόφιμα αυτά, όμως και τα νέα τρόφιμα που αγόρασαν κατασχέθηκαν από τους Ναζί κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Σεπτεμβρίου 1944. Η συνολική ζημιά του ΕΔΕΣ ήταν 6.252 λίρες και 135.536.039 δραχμές.

Κέρκυρα, 26 Δεκεμβρίου 1944, ο Αντισυνταγματάρχης του ΕΔΕΣ Γεώργιος Αγόρος και ο κυβερνήτης του αγγλικού μεταγωγικού κατά την άφιξή τους στο Καφέ Γυαλί

Επίλογος

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, ο ΕΛΑΣ υπό τον Βελουχιώτη επιτέθηκε στον ΕΔΕΣ. Το αποτέλεσμα ήταν 8.000 μαχητές της οργάνωσης και 7.000 άμαχοι να γίνουν «πρόσφυγες» και να μεταβούν στην Κέρκυρα, ως τον Απρίλιο του 1945. Για τη συντήρησή τους δαπανήθηκαν περίπου 24.000 χρυσές βρετανικές λίρες (95.825 βρετανικές στρατιωτικές λίρες). Τέλος, οι Βρετανοί έδωσαν στον ΕΔΕΣ 67.686 χρυσές λίρες για να τις παραδώσει στους κατοίκους των χωριών της Ηπείρου που τα σπίτια τους είχαν πυρποληθεί από τους Γερμανούς και ήταν άστεγοι.

Το Γενικό Αρχηγείο του ΕΔΕΣ απέδωσε ξεχωριστό λογαριασμό για το ποσό αυτό απευθείας στους Βρετανούς. Τα στοιχεία που παραθέτει ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος δείχνουν ότι τα χρήματα που πήρε από τους Βρετανούς ο ΕΔΕΣ, σχεδόν εξ ολοκλήρου αξιοποιήθηκαν κατά τον καλύτερο τρόπο. Προκαλεί εντύπωση η άψογη διαχείριση των οικονομικών και η λεπτομερής καταγραφή εσόδων-εξόδων μέσα σε αντίξοες συνθήκες.

Ο Ζέρβας τήρησε την υπόσχεση που είχε δώσει βγαίνοντας «στο βουνό»: «… όταν θα καταθέσουμε τα όπλα μας, θα καταθέσουμε και την πολιτεία (τον τρόπο ζωής, τα πεπραγμένα) μας, για να μας κρίνει ο λαός». Φυσικά, μπορεί να γίνει κριτική για τη διαχείριση των χρημάτων που έλαβε ο ΕΔΕΣ. Ο Ηπειρώτης λογοτέχνης Γιώργος Κοτζιούλας, δεν έχει και την καλύτερη άποψη για τον Ζέρβα: "Ο Ζέρβας...έναν ήχο αγαπούσε: της λίρας -κι ένα βρόντο σκιαζόταν: της κουμπούρας. Από διπλωματίες και πρωτόκολλα δεν έπαιρνε χαμπέρι".Τι έκανε όμως ο ΕΛΑΣ; Παρέδωσε ανάλογη κατάσταση με τα χρήματα που έλαβε και έδωσε; Μετά τον θάνατο του Άρη Βελουχιώτη, τι απέγιναν οι λίρες που είχε μαζέψει και κουβαλούσε πάντα μαζί του;Όλα αυτά, θα τα δούμε σε άρθρο μας το επόμενο Σ/Κ.

Πηγή: Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, «ΕΔΕΣ-ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ», Μονογραφία του περιοδικού «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ, 2007

Μιχάλης Στούκας

ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Συνέχεια...

📺“Παγιδευμένοι” ανάμεσα στο Ισλάμ και τον Χριστιανισμό στην Τουρκία

Δεν είναι ούτε μύθος ούτε εργαλείο πολιτικής. Είναι πραγματικοί άνθρωποι, με επιλογές, διλήμματα και αγώνες…

«Πολλά χρόνι͜α εμπροστά, τετρακόσ̌ι͜α παραπάν’ έρθ’ ένας τρανόν γατάν και εγέντανε Τουρκάντ’. Ο σουλτάνον έλεγεν «’Δέν ’κι λογαρι͜άζομε! Ή θα ’ίνουστουν Τουρκάντ’, ή εσάς θα σπάζομε!» Την πίστην αν έλλαξαν την γλώσσαν ’κ’ ενέσπαλαν. Συντζ̌αίν’νε ποντιακά, ’ξέρ’νε και τα τουρκικά. Πολλοί πίστην έλλαξαν, ένταν μωαμεθανοί. Έπεϊ απέσ’ σ’ ατείντς είναι κρυφοχριστιανοί. Κάθουν ’λόερα σο στόλ’ την πίταν ατείν’ να τρών’. Πριν να κομματι͜άζ’νε ατο ευτάν’ απάν’ ένα σταυρόν», τραγουδούσε το αηδόνι του Πόντου, ο Χρύσανθος, στο «Κατήρκαγια» στον δίσκο «Χρυσή Παράδοση» του 1991.

«Επήγαμε εμείς σον Πόντον κι είνας χότζας οξωπίσ’. Ντό θέλτς, είπαμε, γερίτσο; Γιατί κλαις κι εμάς τερείς; Πώς εξέρτς την καλατσ̌ή μουν; Πόντιος είσαι -ν- εσύ! Γιατί ψαλαφάς, τουρκίτσο, απ’ εμάς έναν κερίν; Πόντιος είμαι Ρωμαίος, το κερίν θα άφτω εγώ. Τη Σουμελάν Παναΐα κλίσκουμαι και προσ̌κυνώ. Ας σ’χωρά με ο Θεόν, το ρωμαίικον θα κρατώ. Την ημέραν είμαι χότζας, τη βραδήν θα λειτουργώ, τραγουδούσε Χρήστος Παπαδόπουλος στο «Είμαι Πόντιος Ρωμαίος», σε στίχους του αείμνηστου Βασίλη Μωυσιάδη, στον δίσκο «Πατρίδα μ’πονεμένον», που κυκλοφόρησε έναν χρόνο αργότερα.

Και τα δύο τραγούδια έχουν ένα κοινό θέμα, το οποίο αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα και ίσως όχι τόσο προβεβλημένα κεφάλαια της ιστορίας του Πόντου: Οι κρυπτοχριστιανοί. Στην ποντιακή διάλεκτο ήταν γνωστοί ως «κλωστοί». Ήταν πληθυσμοί που ασπάστηκαν το Ισλάμ, διατήρησαν την ελληνοφωνία τους, αλλά μυστικά κρατούσαν τη χριστιανική πίστη τους άσβεστη. Το φαινόμενο συναντάται τον 19ο και έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτοί αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά επίσημα το 1856 εκμεταλλευόμενοι την έκδοση του σουλτανικού διατάγματος «Χαττί Χουμαγιούν», που υποσχόταν θρησκευτική και πολιτική ελευθερία σε όλους τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ο Hasluck και η ιδιαιτερότητα της Τραπεζούντας

Ο Άγγλος ιστορικός και αρχαιολόγος Frederick William Hasluck (1878-1920) περιγράφει με ψυχραιμία αλλά σαφήνεια το φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών της Τραπεζούντας, βασιζόμενος σε ιστορικές πηγές και επιτόπια γνώση της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τον Hasluck, αν και ο αριθμός των Κρυπτοχριστιανών στη Μικρά Ασία είχε κατά καιρούς υπερβολικά διογκωθεί, δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι υπήρξαν πραγματικές περιπτώσεις πληθυσμών που εξαναγκάστηκαν σε εξωτερικό εξισλαμισμό. Τονίζει, ωστόσο, ότι επί Οθωμανών δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις μαζικών μεταστροφών σε όλη τη Μικρά Ασία — με μία καθοριστική εξαίρεση: την περιοχή της Τραπεζούντας.

Η ιδιαιτερότητα της Τραπεζούντας; Ο Hasluck σημειώνει ότι στην περιφέρεια της Τραπεζούντας συναντάται τόσο ιστορική παράδοση εξαναγκασμών όσο και υπαρκτός πληθυσμός που ήταν εξωτερικά μουσουλμανικός αλλά διατηρούσε χριστιανικά στοιχεία, άλλοτε ανοιχτά και άλλοτε μυστικά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ PONTOS VOICE

Συνέχεια...

Νovartis, Δεσταμπασίδης: "Κατάφωρα άδικη απόφαση, θα προσφύγω στον Άρειο Πάγο και τα ευρωπαϊκά δικαστήρια"🤣🤣

Ως "κατάφωρα άδικη" χαρακτήρισε τη σε βάρος του καταδικαστική απόφαση του δικαστηρίου για την υπόθεση Novartis ο Φιλήστωρ Δεσταμπασίδης, ο οποίος επισήμανε ότι σκοπεύει να προσφύγει στον Άρειο Πάγο και σε ευρωπαϊκά όργανα

«Κατάφωρα άδικη» χαρακτήρισε τη σε βάρος του καταδικαστική απόφαση του δικαστηρίου για την υπόθεση Novartis ο Φιλήστωρ Δεσταμπασίδης, επισημαίνοντας πως σκοπεύει να προσφύγει στον Άρειο Πάγο, αλλά και σε ευρωπαϊκά όργανα.

Υπενθυμίζεται πως το δικαστήριο για την υπόθεση Novartis επέβαλε συνολική ποινή φυλάκισης 25 μηνών στον Φιλίστορα Δεσταμπασίδη και 28 μηνών στη Μαρία Μαραγγέλη, με τριετή αναστολή για αμφότερους. Οι δύο πρώην προστατευόμενοι μάρτυρες κρίθηκαν ένοχοι και σε δεύτερο βαθμό για τις πλημμεληματικές κατηγορίες της ψευδούς κατάθεσης κατά συρροή και της ψευδούς καταμήνυσης. Ο Φιλίστωρ Δεστεμπασίδης κρίθηκε ένοχος για ψευδή κατάθεση και ψευδή καταμήνυση όπως πρωτοδίκως. Παράλληλα, το δικαστήριο δεν έκανε δεκτό το αίτημα των κατηγορουμένων για την αναγνώριση του ελαφρυντικού της καλής συμπεριφοράς μετά την πράξη, το οποίο είχε υποβληθεί νωρίτερα μέσω των συνηγόρων τους.

Συνέχεια...

ΕΛΣΤΑΤ: Στο 2,6% ο πληθωρισμός τον Δεκέμβριο – Σε ποια προϊόντα υπήρξαν οι μεγαλύτερες αυξήσεις

Στο 2,6% ανέβηκε ο πληθωρισμός τον Δεκέμβριο 2025 σε ετήσια βάση από 2,4% που ήταν τον Νοέμβριο, σύμφωνα με τη  ΕΛΣΤΑΤ. Ενώ σε μέσα επίπεδα το 2025 ο δείκτης τιμών καταναλωτή ανήλθε  σε 2,5% από 2,7% που ήταν το 2024. Ωστόσο σύμφωνα με τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή της Eurostat, ο πληθωρισμός παρέμεινε σταθερά στο 2,9% τον Δεκέμβριο

Τα στοιχεία

Αναλυτικά τα στοιχεία της Αρχής έδειξαν τα εξής:

• Από τη σύγκριση του Γενικού ΔΤΚ του μηνός Δεκεμβρίου 2025 με τον αντίστοιχο Δείκτη του Δεκεμβρίου 2024 προέκυψε αύξηση 2,6% έναντι αύξησης επίσης 2,6% που σημειώθηκε κατά την αντίστοιχη σύγκριση του έτους 2024 με το 2023.
• Ο Γενικός ΔΤΚ κατά τον μήνα Δεκέμβριο 2025, σε σύγκριση με τον Νοέμβριο 2025 παρουσίασε αύξηση 0,3%, έναντι αύξησης 0,1%, που σημειώθηκε κατά την αντίστοιχη σύγκριση του προηγούμενου έτους.
• Ο μέσος ΔΤΚ του δωδεκαμήνου Ιανουαρίου 2025 – Δεκεμβρίου 2025, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο Δείκτη του 12 μήνου( Ιανουαρίου 2024 – Δεκεμβρίου 2024), παρουσίασε αύξηση 2,5%, έναντι αύξησης 2,7% που σημειώθηκε κατά την αντίστοιχη σύγκριση του 12μήνου (Ιανουαρίου 2024 – Δεκεμβρίου 2024) με το 12 μηνο (Ιανουαρίου 2023 – Δεκεμβρίου 2023).
• Ανάλυση μεταβολών ΔΤΚ, μηνός Δεκεμβρίου 2025

I. Σύγκριση Δεκεμβρίου 2025 με Νοέμβριο 2025

Η αύξηση του Γενικού ΔΤΚ κατά 0,3% τον μήνα Δεκέμβριο 2025, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο Δείκτη του Νοεμβρίου 2025, προήλθε κυρίως από τις μεταβολές στις ακόλουθες ομάδες αγαθών και υπηρεσιών:

1. Από τις αυξήσεις των δεικτών κατά:

• 0,3% στην ομάδα Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: μοσχάρι, νωπά ψάρια, ελαιόλαδο, νωπά λαχανικά. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε: πουλερικά, νωπά φρούτα.

• 0,9% στην ομάδα Ένδυση και υπόδηση, λόγω αύξησης των τιμών στα είδη ένδυσης και υπόδησης.

• 1,2% στην ομάδα Μεταφορές, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: άλλες υπηρεσίες σχετικές με την προσωπική μεταφορά, εισιτήρια μεταφοράς επιβατών με αεροπλάνο. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών στα καύσιμα και λιπαντικά.

• 0,1% στην ομάδα Ξενοδοχεία-Καφέ-Εστιατόρια, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών στα εστιατόρια-ζαχαροπλαστεία-καφενείακυλικεία. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών στα ξενοδοχεία-μοτέλ-πανδοχεία.

• 0,2% στην ομάδα Άλλα αγαθά και υπηρεσίες, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών στα άλλα είδη ατομικής φροντίδας.

2. Από τις μειώσεις των δεικτών κατά:

• 0,9% στην ομάδα Αλκοολούχα ποτά και καπνός, λόγω μείωσης κυρίως των τιμών στα αλκοολούχα ποτά (μη σερβιριζόμενα).

II. Σύγκριση Δεκεμβρίου 2025 με Δεκέμβριο 2024

Η αύξηση του Γενικού ΔΤΚ κατά 2,6% τον μήνα Δεκέμβριο 2025, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο Δείκτη του Δεκεμβρίου 2024, προήλθε κυρίως από τις μεταβολές στις ακόλουθες ομάδες αγαθών και υπηρεσιών:

1. Από τις αυξήσεις των δεικτών κατά:

• 3,6% στην ομάδα Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: ψωμί, άλλα προϊόντα αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής, κρέατα (γενικά), νωπά ψάρια, γαλακτοκομικά και αυγά, φρούτα (γενικά), σοκολάτες-προϊόντα σοκολάτας, προϊόντα ζαχαροπλαστικής, καφέ, χυμούς φρούτων. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε: δημητριακά για πρωινό, ελαιόλαδο, λαχανικά (γενικά).

• 1,4% στην ομάδα Αλκοολούχα ποτά και καπνός, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: αλκοολούχα ποτά (μη σερβιριζόμενα), τσιγάρα.

• 1,8% στην ομάδα Ένδυση και υπόδηση, λόγω αύξησης των τιμών στα είδη ένδυσης και υπόδησης.

• 2,8% στην ομάδα Στέγαση, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: ενοίκια κατοικιών, επισκευή και συντήρηση κατοικίας, υπηρεσίες που σχετίζονται με το σπίτι, ηλεκτρισμό. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε: φυσικό αέριο, πετρέλαιο θέρμανσης.

• 0,5% στην ομάδα Διαρκή αγαθά-Είδη νοικοκυριού και υπηρεσίες, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών στις οικιακές υπηρεσίες. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών στις οικιακές συσκευές και επισκευές.

• 0,4% στην ομάδα Υγεία, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: ιατρικές-οδοντιατρικές και παραϊατρικές υπηρεσίες, νοσοκομειακή περίθαλψη. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών στα φαρμακευτικά προϊόντα.

• 1,7% στην ομάδα Μεταφορές, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: καινούργια αυτοκίνητα, ανταλλακτικά και αξεσουάρ αυτοκινήτου, συντήρηση και επισκευή εξοπλισμού προσωπικής μεταφοράς, άλλες υπηρεσίες σχετικές με την προσωπική μεταφορά, εισιτήρια μεταφοράς επιβατών με αεροπλάνο. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε: μεταχειρισμένα αυτοκίνητα, καύσιμα και λιπαντικά.

• 0,3% στην ομάδα Επικοινωνίες, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών στις τηλεφωνικές υπηρεσίες.

• 1,0% στην ομάδα Αναψυχή-Πολιτιστικές δραστηριότητες, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: διαρκή αγαθά αναψυχής και πολιτισμού, μικρά είδη αναψυχής-άνθη-κατοικίδια ζώα, πολιτιστικές δραστηριότητες, πακέτο διακοπών. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε οπτικοακουστικό εξοπλισμό-υπολογιστές-επισκευές.

• 2,8% στην ομάδα Εκπαίδευση, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: δίδακτρα προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, δίδακτρα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

• 6,9% στην ομάδα Ξενοδοχεία-Καφέ-Εστιατόρια, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών στα εστιατόρια-ζαχαροπλαστεία-καφενείακυλικεία. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε ξενοδοχεία-μοτέλ-πανδοχεία.

• 0,6% στην ομάδα Άλλα αγαθά και υπηρεσίες, λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε: κομμωτήρια και καταστήματα προσωπικής φροντίδας, ασφάλιστρα υγείας, άλλες υπηρεσίες. Μέρος της αύξησης αυτής αντισταθμίστηκε από τη μείωση κυρίως των τιμών σε: άλλα είδη ατομικής φροντίδας, ασφάλιστρα οχημάτων.

Συνέχεια...