Από τον Δαβάκη που σταμάτησε την επίλεκτη «Τζούλια» και τον Κασλά που κράτησε το Ύψωμα 731, μέχρι τον Κατσιμήτρο που καταδικάστηκε ως δωσίλογος και τον Φριζή που έπεσε μαχόμενος - Οι μεγάλες νίκες, οι προσωπικές τραγωδίες και οι λιγότερο γνωστές ιστορίες των αξιωματικών που πρωταγωνίστησαν στο Έπος του ’40
«Στην Ελλάδα παρασχέθηκε την 28η Οκτωβρίου του 1940 χρόνος τριών ωρών για να αποφασίσει πόλεμο ή ειρήνη, αλλά και τριών ημερών ή τριών εβδομάδων ή και τριών ετών προθεσμία να παρεχόταν, η απάντηση θα ήταν η ίδια.
Οι Ελληνες δίδαξαν διά μέσου των αιώνων την αξιοπρέπεια. Οταν όλος ο κόσμος είχε χάσει κάθε ελπίδα, τόλμησαν να αμφισβητήσουν το αήττητο του τέρατος του Αξονα, αντιτάσσοντας το υπερήφανο πνεύμα της ελευθερίας». Λόγια του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Φραγκλίνου Ρούσβελτ σε ομιλία του στις 10 Ιουνίου του 1943. Λιγότερο γνωστά από την πασίγνωστη ρήση του Γουίνστον Τσόρτσιλ ότι «πλέον οι ήρωες πολεμούν σαν τους Ελληνες», ωστόσο απηχούν την πραγματικότητα του ΟΧΙ.
Το Επος του ’40 με την περήφανη νίκη των Ελλήνων, που διέλυσε τον μύθο του ανίκητου Αξονα, γράφτηκε με το αίμα και τον ιδρώτα των αξιωματικών και των στρατιωτών μας, την εγκαρτέρηση και την υπεράνθρωπη προσπάθεια των ακριτών και, πρωτίστως, των γυναικών της Πίνδου. Σαν μια γροθιά, κατάφεραν να εξουδετερώσουν την απρόκλητη επίθεση ενός υπερεξοπλισμένου και αριθμητικά υπέρτερου εισβολέα: 35.000 μαχητές απέναντι σε 175.000 επιτιθέμενους εισβολείς στην πρώτη φάση, για να φτάσουν στους 250.000 και 500.000 εκατέρωθεν στην κορύφωση των συγκρούσεων.
Κάθε νεκρός από τους σχεδόν 14.000, κάθε τραυματίας από τους σχεδόν 45.000, κάθε μαχητής αυτού του τιτάνιου αλλά δίκαιου αγώνα για την υπεράσπιση της πατρίδας και του έθνους έγραψε τη δική του σελίδα σε αυτό το ένδοξο κεφάλαιο της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας.
Αλλά το στοίχημα της εθνικής επιβίωσης δεν κρίθηκε μόνο από τον απαράμιλλο ηρωισμό των Ελλήνων μαχητών στο μέτωπο. Υπήρξαν και οι άνθρωποι-κλειδιά, από τον κυβερνήτη Ιωάννη Μεταξά που απέρριψε τις ιταμές αξιώσεις του Μουσολίνι και τον αρχιστράτηγο Αλέξανδρο Παπάγο μέχρι τους τοπικούς στρατιωτικούς ηγήτορες.
Εκπαιδευμένοι, διορατικοί, αλλά και τολμηροί, κέρδιζαν με εξαιρετικούς στρατηγικούς και τακτικούς χειρισμούς τη μία μάχη μετά την άλλη: είτε στην πρώτη φάση (28 Οκτωβρίου - 13 Νοεμβρίου 1940) αποκρούοντας τους Ιταλούς, είτε στην επόμενη, της αντεπίθεσης (14 Νοεμβρίου - 7 Δεκεμβρίου 1940), με την εκδίωξη των εισβολέων από τα ελληνικά εδάφη και την απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου, είτε στην τρίτη (8 Δεκεμβρίου 1940 - 8 Μαρτίου 1941) σε μάχες θέσεων, είτε στην τελευταία (9-25 Μαρτίου 1941), οπότε και αποκρούστηκε η ιταλική εαρινή επίθεση, για να ακολουθήσει στις 6 Απριλίου η γερμανική εισβολή, ταπεινώνοντας έτσι τελικά τον Μουσολίνι.
Ανάμεσά τους ο υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, ο συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Δαβάκης που εξουδετέρωσε τη Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια», καθώς και άλλοι, όπως ο αντιστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας, οι υποστράτηγοι Γεώργιος Στανωτάς και Βασίλειος Βραχνός, ο συνταγματάρχης Σωκράτης Δημάρατος, ο ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς και ο ηρωικός αντισυνταγματάρχης Μαρδοχαίος Φριζής, που τραυματίστηκε θανάσιμα από τα ιταλικά πυρά.
Αλέξανδρος Παπάγος: Διέταξε τη μεγάλη αντεπίθεση
Ως αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού από το 1936, ο Αλέξανδρος Παπάγος είχε την ευθύνη της οργάνωσης της άμυνας της χώρας. Σε πλήρη συμπόρευση με τον Μεταξά, που είχε αντιληφθεί εγκαίρως την ιταλική απειλή, προχώρησε στην εκπόνηση ενός αμυντικού σχεδίου που αποδείχτηκε αποτελεσματικό στο πεδίο, επιτρέποντας στον Ελληνικό Στρατό αρχικά να αναχαιτίσει και να εκδιώξει τους εισβολείς Ιταλούς και τελικά να τους κατατροπώσει υλοποιώντας μία ιστορικών διαστάσεων στρατιωτική αντεπίθεση.
Διορατικός στρατιωτικός ηγέτης, ο Παπάγος γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου του 1883 στην Αθήνα, γιος του αντιστράτηγου Λεωνίδα Παπάγου. Εγκατέλειψε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών για να φοιτήσει σε στρατιωτική σχολή του εξωτερικού. Το 1911 παντρεύτηκε τη Μαρία Βάσσου-Καλίνσκι, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά. Με την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου ανέλαβε αρχιστράτηγος.
Διέταξε να τηρηθούν τα ήδη υπάρχοντα σχέδια άμυνας και ενίσχυσε το μέτωπο της Ηπείρου με δυνάμεις από την ελληνοβουλγαρική μεθόριο. Οι ελληνικές δυνάμεις του Α’ και Β’ Σώματος Στρατού υπάγονταν απευθείας στις εντολές του. Αφού, κατόπιν σκληρών μαχών, οι Ελληνες εκδίωξαν τους εισβολείς στα περισσότερα σημεία μέχρι τα ελληνοαλβανικά σύνορα, στις 14 Νοεμβρίου ο Παπάγος διέταξε ολική αντεπίθεση. Μέχρι τις 29 Δεκεμβρίου ο Ελληνικός Στρατός προωθήθηκε σε βάθος 50 χλμ. εντός της Βορείου Ηπείρου, έχοντας καταλάβει το λιμάνι των Αγίων Σαράντα, το Αργυρόκαστρο και το Πόγραδετς.
Στη συνέχεια καθοδήγησε την επιτυχή αντιμετώπιση της περίφημης «εαρινής επίθεσης» των Ιταλών τον Μάρτιο του 1941. Στη διάρκεια της Κατοχής δημιούργησε τη «Στρατιωτική Ιεραρχία». Τον Ιούλιο του 1943 οι Γερμανοί την εξάρθρωσαν και μετέφεραν τον Παπάγο και άλλους τέσσερις αντιστράτηγους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία, όπου παρέμειναν μέχρι το τέλος του πολέμου. Επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1945.
Στις 19 Ιανουαρίου του 1949 η κυβέρνηση Σοφούλη τον ανακάλεσε στην ενεργό δράση ως γενικό αρχιστράτηγο των Ενόπλων Δυνάμεων για τη συντριβή της κομμουνιστικής ανταρσίας. Πετυχαίνοντας τον στόχο, ο Παπάγος τιμήθηκε από τον βασιλιά Παύλο με τον τίτλο του στρατάρχη.
Στις 28 Μαΐου του 1951 μπήκε στην πολιτική. Ιδρυσε τον Ελληνικό Συναγερμό και μετά από δύο εκλογικές αναμετρήσεις στις πρόωρες κάλπες της 16ης Νοεμβρίου του 1952, με πλειοψηφικό σύστημα, σάρωσε με 49,22% και πήρε 247 από τις 300 έδρες της Βουλής. Εγινε πρωθυπουργός, αλλά δεν ολοκλήρωσε τη θητεία του, καθώς πέθανε στις 4 Οκτωβρίου του 1955 μετά από σύντομη ασθένεια.
Δημήτριος Κασλάς: Ο υπερασπιστής του θρυλικού 731
Ενα απλό παιδί από το χωριό Πουρί του Πηλίου, ο Δημήτριος Κασλάς, στα 19 του, κατετάγη κληρωτός στον Στρατό. Πήρε μέρος στη Μικρασιατική Εκστρατεία, συνελήφθη αιχμάλωτος και απελευθερώθηκε τον Απρίλιο του 1923.
Η 28η Οκτωβρίου του 1940 τον βρήκε λοχαγό στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων. Λίγο αργότερα ανέλαβε τη διοίκηση του 2ου Τάγματος του 5ου Συντάγματος προαχθείς σε ταγματάρχη. Ανέλαβε την απόκρουση της ιταλικής εαρινής επίθεσης, που εξελίχθηκε μεταξύ 9-25 Μαρτίου του 1941, καθώς το τάγμα του υπερασπίστηκε με πλήρη επιτυχία το ιστορικό Υψωμα 731.
Η διαταγή της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης για το Υψωμα 731 ήταν: «Επί των θέσεών σας αμυνθήτε μέχρις εσχάτων. Η Πατρίς, η Ανωτάτη Διοίκησις, απαιτεί να κρατήσητε ψηλά την τιμήν των όπλων».
Ο διοικητής Δημήτρης Κασλάς απάντησε: «Οτιδήποτε και αν συμβή δεν θα εγκαταλείψωμεν το 731 και έχω πεποίθησιν ότι δεν θα περάσουν οι Ιταλοί». Κατόπιν γυρνά στους άνδρες του και φωνάζει: «Οποιος γυρίσει την πλάτη στον εχθρό θα τουφεκίζεται». Μια εντολή που σφράγισε άλλη μια ηρωική σελίδα στην Εποποιία του 1940. Το Υψωμα 731 μεταξύ των ποταμών Αώου και Αψου έμεινε θρυλικό. Εως τις 19 Μαρτίου του 1941 οι Ιταλοί εξαπέλυσαν 18 επιθέσεις προκειμένου να το καταλάβουν. Απέτυχαν παταγωδώς. Υπήρξε ίσως ένα από τα πιο αιματοβαμμένα υψώματα όλου του Παγκοσμίου Πολέμου.
Μετά την κατάρρευση του μετώπου ο Κασλάς επέστρεψε στη γενέτειρά του. Στην Κατοχή ενεργοποιήθηκε στην Εθνική Αντίσταση, πρώτα στις τάξεις του ΕΔΕΣ και μετά του ΕΛΑΣ, ως διοικητής του 52ου Συντάγματος. Εξορίστηκε μεταξύ 1945-1948 στη Σέριφο, στην Ικαρία και τη Σαντορίνη. Αφέθηκε ελεύθερος το 1948. Απεβίωσε στις 29 Δεκεμβρίου του 1966 από καρδιακό επεισόδιο.
Χαράλαμπος Κατσιμήτρος: Ο ήρωας του Καλπακίου καταδικάστηκε ως δωσίλογος
Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος ήταν ο πρώτος στρατηγός που νίκησε δυνάμεις του Αξονα. Ως διοικητής της 8ης Μεραρχίας που δέχτηκε τον κύριο όγκο των ιταλικών επιθέσεων, στη θέση Ελαία - Καλαμά, κράτησε με τις μονάδες του και τον ηρωισμό των ανδρών του αλώβητη τη χώρα απέναντι στην ιταλική εισβολή. Και περαιτέρω, οργάνωσε τη μεγάλη ελληνική αντεπίθεση απελευθερώνοντας τελικά τη Βόρειο Ηπειρο. Στις 28 Οκτωβρίου ο 54χρονος τότε υποστράτηγος Κατσιμήτρος περίμενε την επίθεση. Την προηγούμενη νύχτα ενημέρωσε τον αντισυνταγματάρχη Αθανάσιο Κορόζη του ΓΕΣ θεωρώντας θέμα ίσως και ωρών την ιταλική επίθεση.
Τον διαβεβαίωσε ότι «μπορεί να μην έχω το ανάστημα του στρατάρχου Πετέν, όστις κατά το 1916 αμυνόμενος σθεναρώς στο Βερντέν είπε ότι δεν θα περάσουν οι Γερμανοί, αλλά δύναμαι να σας διαβεβαιώσω εν πλήρει πεποιθήσει ότι δεν θα περάσουν οι Ιταλοί από το Καλπάκι». Ωστόσο, και ο Πετέν δεν έμεινε στην Ιστορία τελικά ως ο ήρωας-νικητής του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά ως ο μεγάλος προδότης της Γαλλίας με την κυβέρνηση του Βισί.
Λίγο πριν τα ξημερώματα, το τηλέφωνο ξαναχτύπησε. Ηταν πάλι ο Κορόζης. Το μήνυμά του λιτό: «Πόλεμος! Ο πρόεδρος της κυβερνήσεως Ιωάννης Μεταξάς απέρριψε ιταλικόν τελεσίγραφον!».
Βάσει των στοιχείων της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, ο Κατσιμήτρος αναμετρήθηκε με τους Ιταλούς διαθέτοντας 15 τάγματα και 16 πυροβολαρχίες, με τομέα όλη τη μεθόριο της Ηπείρου, ενώ αντίστοιχα οι Ιταλοί διέθεταν 22 τάγματα Πεζικού, 3 συντάγματα Ιππικού, 61 πυροβολαρχίες, 90 άρματα μάχης και πάνω από 400 αεροσκάφη.
Ο Κατσιμήτρος έκρινε ότι έπρεπε να κρατήσει τις δυνάμεις του σταθερές στη θέση Ελαία - Καλαμά δίνοντας διαταγή για μαζική άμυνα. Η εντολή του ανέφερε πως «η υποχώρηση είναι αδιανόητη».
Ο Κατσιμήτρος ήταν ένας ήρωας, αλλά η απόφασή του να συμμετάσχει στη δωσιλογική κυβέρνηση Τσολάκογλου τα διέλυσε όλα. Κατάλαβε το λάθος του, παραιτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1941, αλλά ήταν αργά.
Καταδικάστηκε σε κάθειρξη πεντέμισι ετών ως δωσίλογος και συνεργάτης των Γερμανών. Ελαβε χάρη στις 5 Οκτωβρίου του 1949 από τον βασιλιά Παύλο και το 1953 αποκαταστάθηκαν πλήρως το όνομα και ο βαθμός του. Εγκαταστάθηκε στην Κυψέλη, αλλά έμεινε ξεχασμένος απ’ όλους, φίλους και συμπολεμιστές, μέχρι τον θάνατό του στις 20 Φεβρουαρίου του 1962.
Κωνσταντίνος Δαβάκης: Σταμάτησε την «Τζούλια»Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Σπύρος Μελάς χαρακτήρισε τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη «μοναδική σύνθεση προσόντων που σπάνια πάνε μαζί: σπουδαίος πολέμαρχος, καπετάνιος με καρδιά βουνό, αισιοδοξία τρελή, θάρρος απροσπέλαστο, διοικητής ασύγκριτος, αλλά και ιδιοφυΐα στρατηγική, κάτοχος του εδάφους. Ακούραστος μελετητής και γνώστης βαθύτατος της τέχνης του πολέμου, δάσκαλος αξιωματικών σπάνιος, πρωτότυπος και πρωτοπόρος μοναδικός ιχνηλάτης των “τακτικών καταστάσεων”, ξάστερος στην κρίση, ευφάνταστος και γοργότατος στη σύλληψη του σχεδίου και εκτελεστής άμεσος, επίμονος και παράφορος στον αγώνα».
Τα παραπάνω σκιαγραφούν λεπτομερειακά και στο ακέραιο τη φυσιογνωμία του θρυλικού Λάκωνα, από τα Κεχριάνικα, γεννημένου το 1897, που σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων και μετέπειτα εκπαιδεύτηκε και μετεκπαιδεύτηκε πολλαπλώς στο Κέντρο Εκπαίδευσης Αρμάτων των Βερσαλλιών και την Ανώτερη Σχολή Πολέμου του Παρισιού.
Υπήρξε από τους πρωτοπόρους της ιδέας της μηχανοκίνησης του Πεζικού και της χρήσης των αρμάτων ως κύριου όπλου διάσπασης και καταδίωξης του εχθρού. Αποστρατεύτηκε ως συνταγματάρχης στις 30 Δεκεμβρίου του 1937 λόγω επιβαρυμένης υγείας. Ανακλήθηκε τον Αύγουστο του 1940 και τοποθετήθηκε διοικητής του Αποσπάσματος Πίνδου, που αποτελούνταν από το 51ο Σύνταγμα Πεζικού και διάφορες μικρομονάδες. Το οργάνωσε δίνοντας μεγάλη σημασία στις πληροφορίες.
Ο Δαβάκης αντιμετώπισε με τους 2.000 άνδρες του την πενταπλάσιας δύναμης επίλεκτη 3η Ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια», που στόχευε να προωθηθεί έως το Μέτσοβο ώστε να διακόψει την επικοινωνία Δυτικής και Ανατολικής Ελλάδας. Το κατάφερε, καθώς διέγνωσε γρήγορα ένα σοβαρό τακτικό λάθος των Ιταλών, που ενώ προχωρούσαν γρήγορα προς τη Σαμαρίνα, δεν κάλυψαν το πλευρό της φάλαγγάς τους.
Από την 1η Νοεμβρίου πέρασε στην αντεπίθεση, με ενισχύσεις της 1ης Μεραρχίας Πεζικού. Την επομένη, κατά τη διάρκεια αναγνωριστικής επιχείρησης, τραυματίστηκε σοβαρά στο στήθος από σφαίρα και τέθηκε εκτός μάχης.Μεταφέρθηκε στην Κοζάνη και στη συνέχεια στην Αθήνα, στον «Ευαγγελισμό», όπου τον επισκέφτηκαν ο βασιλιάς και ο πρωθυπουργός.
Τον Δεκέμβριο του 1942 συνελήφθη από τις ιταλικές αρχές κατοχής για συμμετοχή σε αντιστασιακή ομάδα. Τον επιβίβασαν, μαζί με άλλους συλληφθέντες, στο ατμόπλοιο «Πόλη της Γένοβας» στην Πάτρα, για να μεταφερθούν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιταλία. Το πλοίο όμως τορπιλίστηκε από συμμαχικό υποβρύχιο στις 21 Ιανουαρίου του 1943 και βυθίστηκε στα ανοιχτά των αλβανικών ακτών. Ουδείς διεσώθη.
Σωκράτης Δημάρατος: Μπλόκο σε 200 Ιταλούς
Ο Σωκράτης Δημάρατος ήταν από τους αποφασιστικούς συντελεστές της πρώτης νίκης του Ελληνικού Στρατού στη μάχη της Πίνδου. Η κήρυξη του πολέμου τον βρήκε συνταγματάρχη, διοικητή της ανεξάρτητης Ταξιαρχίας Ιππικού. Μετά την επίθεση της «Τζούλια», με εντολή του Γενικού Στρατηγείου, στις 31 Οκτωβρίου του 1940, έσπευσε με τη μονάδα του πρώτα στη Νεάπολη Κοζάνης και στη συνέχεια στα υψώματα γύρω από την Αννίτσα Γρεβενών για να προλάβει ενδεχόμενη κατάληψη του Μετσόβου από τους Ιταλούς.
Πέτυχε να ανακαταλάβει τη Σαμαρίνα και το Δίστρατο συλλαμβάνοντας 200 Ιταλούς. Κατά τη δεύτερη φάση του πολέμου, από τις 14 Νοεμβρίου του 1940, και τη συνέχιση του αγώνα επί αλβανικού εδάφους, η ανεξάρτητη Ταξιαρχία Ιππικού συγχωνεύτηκε με τη Μεραρχία Ιππικού. Σε αναγνώριση της προσφοράς του ο Δημάρατος ανέλαβε διοικητής της 11ης Μεραρχίας Πεζικού Θεσσαλονίκης, παρότι προερχόταν από το Ιππικό. Κατά την εαρινή επίθεση απέτρεψε την κατάληψη του Υψώματος Μάλι Σπαντάριτ, στον Αψο ποταμό, κομβικής σημασίας για τους Ιταλούς μαζί με το 731.
Τον Ιούλιο του 1943 ο Δημάρατος, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ ως διοικητής της 9ης Μεραρχίας με έδρα στον Πεντάλοφο Κοζάνης. Τρεις μήνες μετά, αποχώρησε μη θέλοντας να εμπλακεί σε εμφύλιες συγκρούσεις. Αποστρατεύτηκε το 1946 ως αντιστράτηγος και αργότερα προσχώρησε στο κόμμα του Ελληνικού Συναγερμού. Εξελέγη βουλευτής Ιωαννίνων και χρημάτισε διαδοχικά υφυπουργός Εθνικής Αμύνης (19 Νοεμβρίου 1952 - 4 Μαΐου 1953) και Στρατιωτικών (5 Μαΐου 1953 - 15 Νοεμβρίου 1954). Παντρεύτηκε τη Μερόπη Ρούσσου και απέκτησαν μία κόρη. Πέθανε στην Αθήνα στις 29 Οκτωβρίου του 1966, σε ηλικία 77 ετών.
Γεώργιος Στανωτάς: Απέναντι στους Γερμανούς
Στις 20 Δεκεμβρίου του 1938 ο Γεώργιος Στανωτάς προήχθη σε υποστράτηγο και λίγες εβδομάδες αργότερα ανέλαβε τη διοίκηση της Μεραρχίας Ιππικού με έδρα στη Θεσσαλονίκη. Με αυτήν μεγαλούργησε στο αλβανικό μέτωπο ισοπεδώνοντας τους Ιταλούς αλπινιστές της «Τζούλια» στη μάχη της Πίνδου, αλλά και αναχαιτίζοντας αργότερα τους Γερμανούς της επίλεκτης 73ης Μεραρχίας Πεζικού στο Πισοδέρι της Φλώρινας. Διαφώνησε με την πρωτοβουλία του Τσολάκογλου να παρακάμψει βασιλιά, κυβέρνηση και στρατιωτική ηγεσία και να προχωρήσει σε συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς εισβολείς.
Μετακίνησε συντεταγμένα τη συμπαγή και υπερήφανη μεραρχία του νοτιότερα, στην Καλαμπάκα, όπου και τη διέλυσε, διατηρώντας το αήττητο στο πεδίο. Στενός φίλος του Παπάγου, συμπορεύτηκε μαζί του, προτίμησε ωστόσο να διαφύγει το 1943 μέσω Τουρκίας στη Μέση Ανατολή διψώντας να συνεχίσει τον πόλεμο. Ορίστηκε μέλος του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου. Αποστρατεύτηκε στις 6 Ιουνίου του 1944. Κατά τα Δεκεμβριανά η οικογένειά του υπέφερε, καθώς άνδρες του ΕΛΑΣ εισέβαλαν στο σπίτι του και συνέλαβαν τη σύζυγό του Αριστέα.
Στις 7 Ιανουαρίου του 1945 ανακλήθηκε στην ενεργό υπηρεσία και τον Απρίλιο του 1947 τοποθετήθηκε στρατιωτικός διοικητής Πελοποννήσου, όπου αποδυνάμωσε καίρια τις ομάδες των ανταρτών ελέγχοντας συγχρόνως, στο μέτρο του δυνατού, τις παρακρατικές ακροδεξιές ομάδες που οργίαζαν στην περιοχή. Μετά την... τρίτη αποστρατεία του, στις 28 Φεβρουαρίου του 1950, αρνήθηκε τη θέση υπασπιστή που του πρόσφερε ο βασιλιάς Παύλος, αλλά και υπουργικό θώκο στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Εφυγε από τη ζωή στις 27 Δεκεμβρίου του 1965.
Βασίλειος Βραχνός: Πέθανε από δηλητηρίαση
Στις 28 Οκτωβρίου του 1940 ο 53χρονος Βασίλειος Βραχνός ήταν διοικητής της 1ης Μεραρχίας. Πρωτοστάτησε αφενός στην πρώτη φάση της ιταλικής επίθεσης στην περικύκλωση της «Τζούλια», αφετέρου ηγήθηκε της άμυνας στο Υψωμα 731 κατά την εαρινή επίθεση των Ιταλών.
Επί Κατοχής ήταν συνιδρυτής της αντιστασιακής οργάνωσης «Αγνωστος Μεραρχία». Συνελήφθη και φυλακίστηκε σε Ιταλία και Γερμανία. Απελευθερώθηκε το 1945. Προήχθη σε αντιστράτηγο το 1946 και αποστρατεύτηκε το 1948.
Λίγο αργότερα ασχολήθηκε με τα κοινά. Εξελέγη βουλευτής Αργολιδοκορινθίας το 1951 και Ναυπλίας το 1952 με τον Ελληνικό Συναγερμό. Χρημάτισε και υφυπουργός Εσωτερικών (16 Απριλίου - 15 Δεκεμβρίου 1954), αρμόδιος για θέματα δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
Είχε έναν απρόσμενα τραγικό θάνατο στις 7 Μαρτίου του 1971. Πέθανε κατά τον ύπνο του, μαζί με τη σύζυγό του Μαρίκα και το καναρίνι τους, στο υπόγειο διαμέρισμά τους στην οδό Σερίφου στα Κάτω Πατήσια από δηλητηρίαση λόγω φωταερίου. Το αέριο είχε διαφύγει από τους αγωγούς που διέρχονταν από τα θεμέλια της πολυκατοικίας όπου διέμενε το ζεύγος.
Μαρδοχαίος Φριζής: Επεσε μαχόμενος
Η ιταλική εισβολή βρήκε τον αντισυνταγματάρχη Μαρδοχαίο Φριζή διοικητή του Υποτομέα Δελβινακίου της 8ης Μεραρχίας, που υπό τον Κατσιμήτρο είχε την ευθύνη της άμυνας όλου του μετώπου της Ηπείρου. Μετά την ιταλική αρχική προσβολή και προ του κινδύνου ο νότιος σχηματισμός της «Τζούλια» να κυκλώσει τη μεραρχία, ο Κατσιμήτρος διέταξε την 31η Οκτωβρίου το βράδυ τον Υποτομέα Αώου (Τάγμα Προκαλύψεως Κονίτσης) να συμπτυχθεί νοτίως του ποταμού και να συνδεθεί με το Απόσπασμα Μετσόβου, αποτελώντας πλέον το Απόσπασμα Αώου, του οποίου διοικητής τέθηκε ο Φριζής.
Πέτυχε απολύτως τον στόχο και στις 10 Νοεμβρίου πήρε εντολή να προετοιμάσει την αντεπίθεση. Αιφνιδίασε τους Ιταλούς αλπινιστές σε ενέδρα με 300 νεκρούς και 700 αιχμαλώτους. Στη συνέχεια ελευθέρωσε την Κόνιτσα και προχώρησε στο αλβανικό έδαφος, επιτυγχάνοντας πλέον την αναστροφή του μετώπου στον τομέα του. Ο θάνατος του 47χρονου Ελληνοεβραίου αξιωματικού ήταν ηρωικός, όπως ένδοξη ήταν ολόκληρη η θητεία του στο στράτευμα. Στις 5 Δεκεμβρίου, βορειοανατολικά της Πρεμετής, ο Φριζής και οι άνδρες του δέχτηκαν επίθεση από ιταλικά αεροπλάνα.
Εδωσε εντολή στους στρατιώτες του να καλυφθούν στα χαρακώματα, αλλά ο ίδιος παρέμεινε έφιππος για να τους εμψυχώνει. Ετσι, όμως, ήταν εύκολος στόχος για τα εχθρικά αεροπλάνα. Δέχτηκε βολές από αεροπορικό πολυβόλο, ενώ μία βόμβα τον διαμέλισε. Τα οστά του αναγνωρίστηκαν στην Αλβανία και μεταφέρθηκαν στις 23 Οκτωβρίου του 2002 στο Ισραηλιτικό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης στη Σταυρούπολη.
Ιωάννης Πιτσίκας: Νικητής σε οκτώ μάχες
Με τον βαθμό του αντιστράτηγου, ο Ιωάννης Πιτσίκας ηγήθηκε του Ελληνικού Στρατού στη Βόρειο Ηπειρο συμμετέχοντας σε οκτώ μάχες. Γεννημένος στις 26 Ιουνίου του 1881 στην Ανω Καλλιθέα Σπερχειάδος, κατετάγη στον Στρατό ως εθελοντής το 1901 και στη συνέχεια σπούδασε στη Σχολή Επιτελών. Σε επιστολή του προς τον Μεταξά, μετά την κατάληψη της Κορυτσάς, περιέγραφε: «Κύριε πρόεδρε, η Κορυτσά ευρίσκεται εις τας χείρας των ελληνικών στρατευμάτων.
Ο πληθυσμός της πόλεως, ελληνικός και αλβανικός, υποδέχεται τους άνδρας με εκδηλώσεις ενθουσιασμού και με σημαίας. Πού ευρέθησαν τόσες ελληνικές σημαίες;». Στενός φίλος του Παπάγου υποστήριζε την άποψη της έγκαιρης σύμπτυξης του στρατεύματος στη γραμμή Αμβρακικός - Βέρμιο - Αλιάκμονας, για να αποφευχθούν η διακοπή επικοινωνιών και η απομόνωση τμημάτων του, υπό την απειλή της δεδομένης πλέον γερμανικής επίθεσης που θα ακολουθούσε.
Συνελήφθη μαζί με τον Παπάγο από τους Γερμανούς για αντιστασιακή δράση και μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία. Απελευθερώθηκε το 1945. Μεταπολεμικά διετέλεσε δήμαρχος Αθηναίων (1946-1950), υπουργός Εθνικής Αμύνης στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Κιουσόπουλου (1952) και Βορείου Ελλάδος στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Δόβα (1961). Πέθανε στην Αθήνα στις 6 Ιουλίου του 1975.
Χρήστος Δρογκάρης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
