Οι NAVTEX έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της επικαιρότητας, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις ελληνοτουρκικών εντάσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για ναυτικές αναγγελίες που εκδίδονται για την ενημέρωση των πλοίων σχετικά με δραστηριότητες και πιθανούς κινδύνους στη θάλασσα. Ωστόσο, πίσω από μια φαινομενικά τεχνική διαδικασία ναυτικής ενημέρωσης μπορεί να αναπτυχθεί μια ευρύτερη διπλωματική και γεωπολιτική αντιπαράθεση.
Τι ακριβώς είναι όμως οι NAVTEX, ποιος έχει την αρμοδιότητα έκδοσής τους, τι σημαίνει μια αντι-NAVTEX και γιατί Ελλάδα και Τουρκία διασταυρώνουν συχνά τέτοιες αναγγελίες;
Τι σημαίνει ο όρος NAVTEX;
Ο όρος NAVTEX προέρχεται από τις λέξεις Navigational Telex και περιγράφει ένα διεθνές αυτοματοποιημένο σύστημα μετάδοσης πληροφοριών ναυτικής ασφάλειας.
Σκοπός του είναι να ενημερώνει τα πλοία που βρίσκονται στη θάλασσα για σημαντικές πληροφορίες που σχετίζονται με την ασφαλή ναυσιπλοΐα.
Το σύστημα λειτουργεί μέσω επίγειων ραδιοπομπών και ειδικών δεκτών που διαθέτουν τα πλοία. Οι πληροφορίες μεταδίδονται αυτόματα, χωρίς να χρειάζεται το πλήρωμα να αναζητήσει ξεχωριστά κάθε ανακοίνωση.
Η NAVTEX αποτελεί βασικό τμήμα του Παγκόσμιου Συστήματος Ναυτικής Ασφάλειας και Κινδύνου (GMDSS), το οποίο έχει αναπτυχθεί υπό την εποπτεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO).
Τι πληροφορίες περιλαμβάνει μια NAVTEX;
Μια NAVTEX μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικού είδους πληροφορίες, οι οποίες αφορούν την ασφάλεια των πλοίων και των πληρωμάτων.
Ενδεικτικά, μπορεί να ενημερώνει για:
- Ναυτικές ασκήσεις και στρατιωτικές δραστηριότητες σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
- Προγραμματισμένες έρευνες και ωκεανογραφικές εργασίες.
- Εκτελέσεις βολών και περιοχές που ενδέχεται να παρουσιάζουν κινδύνους.
- Εργασίες συντήρησης ή τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων.
- Ναυάγια, εμπόδια και άλλους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα.
- Δυσμενείς καιρικές συνθήκες και μετεωρολογικές προειδοποιήσεις.
Η αναγγελία περιγράφει συνήθως τη θαλάσσια περιοχή στην οποία αφορά η δραστηριότητα, το χρονικό διάστημα ισχύος της και τις απαραίτητες οδηγίες προς τους ναυτιλλομένους.
Ποιος εκδίδει τις NAVTEX;
Οι NAVTEX εκδίδονται από εξουσιοδοτημένους εθνικούς σταθμούς μετάδοσης, οι οποίοι λειτουργούν στο πλαίσιο του διεθνούς συστήματος ναυτικής ενημέρωσης.
Κάθε σταθμός έχει συγκεκριμένη περιοχή ευθύνης για τη μετάδοση των σχετικών πληροφοριών. Η κατανομή αυτή αποσκοπεί στην ομαλή λειτουργία του συστήματος και στην αποφυγή αλληλοεπικάλυψης ή σύγχυσης των μηνυμάτων.
Στην Ελλάδα, τον εθνικό συντονισμό και τη λειτουργία της υπηρεσίας NAVTEX έχει η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού.
Μεταξύ των ελληνικών σταθμών που εκδίδουν ναυτικές αναγγελίες είναι εκείνοι του Ηρακλείου, της Λήμνου και της Κέρκυρας, καθώς και άλλοι σταθμοί που καλύπτουν διαφορετικές θαλάσσιες περιοχές.
Στην Κύπρο, αρμόδιος σταθμός για την έκδοση των σχετικών αναγγελιών είναι το Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης Λάρνακας.
Τι είναι η αντι-NAVTEX;
Η αντι-NAVTEX είναι μια αντίθετη ή συμπληρωματική ναυτική αναγγελία, η οποία εκδίδεται όταν μια χώρα επιθυμεί να απαντήσει σε προηγούμενη αναγγελία άλλου κράτους.
Στην πράξη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αμφισβητηθεί η αρμοδιότητα του σταθμού που εξέδωσε την αρχική NAVTEX, να επισημανθεί ότι μια δραστηριότητα δεν έχει εγκριθεί από τις αρμόδιες εθνικές αρχές ή να διευκρινιστεί ότι μια συγκεκριμένη περιοχή βρίσκεται στη δικαιοδοσία του κράτους που εκδίδει την απάντηση.
Για παράδειγμα, εάν η Τουρκία εκδώσει NAVTEX για ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσια περιοχή την οποία η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, η Αθήνα μπορεί να εκδώσει δική της αναγγελία, απορρίπτοντας τις τουρκικές αιτιάσεις και ενημερώνοντας τους ναυτιλλομένους για τη δική της θέση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αρχική NAVTEX διαγράφεται αυτομάτως ή ακυρώνεται τεχνικά. Οι δύο αναγγελίες μπορεί να παραμένουν καταγεγραμμένες και να αποτυπώνουν τις διαφορετικές θέσεις των κρατών.
Οι NAVTEX καθορίζουν θαλάσσια σύνορα και κυριαρχικά δικαιώματα;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να γίνει κατανοητό.
Η έκδοση μιας NAVTEX δεν αποτελεί πράξη οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων ούτε δημιουργεί από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα ή δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Με άλλα λόγια, ένα κράτος δεν αποκτά δικαιοδοσία σε μια θαλάσσια περιοχή απλώς και μόνο επειδή εκδίδει μια ναυτική αναγγελία για αυτήν.
Οι αρμοδιότητες των κρατών στις θαλάσσιες ζώνες καθορίζονται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, τις σχετικές διεθνείς συμφωνίες και τις πράξεις οριοθέτησης.
Επομένως, η έκδοση μιας NAVTEX μπορεί να αποτυπώνει μια διεκδίκηση ή μια επίσημη θέση, αλλά δεν αρκεί για να την καταστήσει νομικά αποδεκτή.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι NAVTEX έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στις ελληνοτουρκικές σχέσεις: αποτελούν ένα μέσο μέσω του οποίου οι δύο πλευρές δημοσιοποιούν και επαναλαμβάνουν τις διαφορετικές θέσεις τους για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Γιατί Ελλάδα και Τουρκία εκδίδουν αντικρουόμενες NAVTEX;
Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση γύρω από τις NAVTEX συνδέεται κυρίως με τις διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο χωρών για την υφαλοκρηπίδα, την ΑΟΖ και τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι οι θαλάσσιες περιοχές και τα δικαιώματά της προσδιορίζονται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Τουρκία προβάλλει διαφορετικές ερμηνείες και διεκδικήσεις σε συγκεκριμένες περιοχές.
Έτσι, όταν ένα ερευνητικό ή άλλο πλοίο προγραμματίζει δραστηριότητες σε θαλάσσια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο των διαφωνιών, μπορεί να εκδοθούν διαφορετικές NAVTEX από τις δύο χώρες.
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο των αναγγελιών, αλλά και το ποιος σταθμός έχει την αρμοδιότητα να τις εκδίδει για τη συγκεκριμένη περιοχή.
Η υπόθεση του καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου
Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η αντιπαράθεση γύρω από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector.
Με αφορμή τις ερευνητικές δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», η Τουρκία εξέδωσε δική της NAVTEX, προβάλλοντας θέσεις σχετικά με τη θαλάσσια περιοχή στην οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθούν οι εργασίες.
Η Ελλάδα απάντησε με αντι-NAVTEX, χαρακτηρίζοντας την τουρκική αναγγελία «άκυρη και ανίσχυρη» και επικαλούμενη τις άδειες που είχαν χορηγηθεί από τις ελληνικές Αρχές.
Ακολούθησε αντίστοιχη κίνηση από την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία εξέδωσε δική της αντι-NAVTEX μέσω του Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης Λάρνακας, επιβεβαιώνοντας ότι οι ερευνητικές δραστηριότητες εντός της κυπριακής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας έχουν αδειοδοτηθεί από τη Λευκωσία.
Η συγκεκριμένη υπόθεση ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο μια διαδικασία ναυτικής ενημέρωσης μπορεί να εξελιχθεί σε διπλωματικό ζήτημα, με Αθήνα και Λευκωσία να επιδιώκουν συντονισμένη αντίδραση απέναντι στις τουρκικές θέσεις.
Τι πρέπει να κρατήσουμε
Οι NAVTEX είναι πρωτίστως εργαλεία ενημέρωσης και ασφάλειας της ναυσιπλοΐας. Δεν αποτελούν στρατιωτικές εντολές, δεν χαράσσουν θαλάσσια σύνορα και δεν δημιουργούν αυτομάτως δικαιώματα κυριαρχίας ή εκμετάλλευσης.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, ωστόσο, έχουν αποκτήσει και μια δεύτερη διάσταση: λειτουργούν ως μέσο δημοσιοποίησης των θέσεων των κρατών σε περιοχές όπου υπάρχουν αμφισβητήσεις και επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις.
Γι' αυτό και κάθε νέα NAVTEX ή αντι-NAVTEX παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τις διπλωματικές και στρατιωτικές υπηρεσίες. Πίσω από τις συντεταγμένες, τις ημερομηνίες και τις τεχνικές διατυπώσεις βρίσκεται συχνά μια ευρύτερη αντιπαράθεση για τη δικαιοδοσία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και την παρουσία κάθε χώρας στη θάλασσα.
Φωτογραφικό τεκμήριο του διακριτικού αυτοκόλλητου που έφερε ο δράστης στην
Πολωνία (άσπρος σκελετός στα δεξιά), Πηγή:
Πηγή: @
