Η Αθήνα επιχειρεί διπλωματική ρελάνς στη Λιβύη με αιχμή την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και την ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ η επίσκεψη Γεραπετρίτη στην Τρίπολη και η άμεση αντίδραση της Άγκυρας αποτυπώνουν το έντονο γεωπολιτικό παρασκήνιο
Ήταν το μακρινό 2010 όταν η Ελλάδα και η Λιβύη, ως χώρες με αντικείμενες ακτές, είχαν φτάσει κοντά στην υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Ωστόσο, οι συνομιλίες διεκόπησαν μετά την πτώση του Καντάφι. Εκμεταλλευόμενη την εσωτερική αναταραχή της πολύπαθης χώρας και τον διχασμό, η Τουρκία προσέφερε γην και ύδωρ -κυρίως χρήματα και Στρατό στην Τρίπολη- και έτσι πέτυχε την υπογραφή του παράνομου και ανυπόστατου μνημονίου, το 2019, με τη διορισμένη από τα Ηνωμένα Eθνη μεταβατική Κυβέρνηση Εθνικής Συνεννόησης (GNA) της Λιβύης. Eνα σύμφωνο το οποίο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και τρίτων χωρών στην περιοχή.
Το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο και η διπλωματική αντεπίθεση της Αθήνας
Ως εκ τούτου, η μακραίωνη φιλία μεταξύ της Ελλάδας και της Λιβύης υπέστη ανεπανόρθωτο πλήγμα, παρά τη γεωγραφική εγγύτητα και την ιστορική παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή της Κυρηναϊκής. Το τελευταίο διάστημα, όμως, η Αθήνα επιχειρεί μια δύσκολη διπλωματική ρελάνς. Στόχος της είναι να μπει «σφήνα» στις σχέσεις Τρίπολης - Αγκυρας και να ακυρώσει το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και στην περαιτέρω προώθηση επενδύσεων στους τομείς της ενέργειας, των κατασκευών, των logistics και των μεταφορών
Γιώργος Γεραπετρίτης: Επαφές υψηλού επιπέδου στην Τρίπολη - "Προχωράμε σε ελληνολιβυκή ΑΟΖ"
Εκεί αποσκοπούσε η πρόσφατη επίσκεψη του Γιώργου Γεραπετρίτη στην Τρίπολη. Οπως πρώτη είχε αποκαλύψει η εφημερίδα μας, ο υπουργός επεδίωκε να μεταβεί στην Τρίπολη αμέσως μετά τη Βεγγάζη (τέλη Μαρτίου), ωστόσο οι καιρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν. Στο παρασκήνιο, όλο αυτό το διάστημα οι δύο πλευρές αντάλλασσαν προτεινόμενες ημερομηνίες κι έτσι το ταξίδι προγραμματίστηκε. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κ. Γεραπετρίτης συνομίλησε επί δύο ώρες με τον φιλότουρκο μεταβατικό πρωθυπουργό της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα, και περί τη μιάμιση ώρα με τον πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, Μοχάμεντ αλ Μενφί. Αυτή, δε, ήταν η τρίτη φορά μέσα σε δέκα μήνες που ο Γ. Γεραπετρίτης συνάντησε τον ασκούντα χρέη υπουργού Εξωτερικών, Αλ Τάχερ Σάλεμ αλ Μπαούρ.
Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες των «Π», το κλίμα πίσω από τις κλειστές πόρτες ήταν καλό, οι Λίβυοι ήταν εξαιρετικά φιλόξενοι, με το παραδοσιακό τσάι να μη λείπει από τις επίσημες συναντήσεις, ενώ έδειχναν και τον απαιτούμενο σεβασμό προς την ελληνική αντιπροσωπεία. Βεβαίως, τα κίνητρα ήταν και συναλλακτικά. Η Τρίπολη προσδοκά από την Αθήνα δύο κινήσεις. Αφενός να γίνουμε η «φωνή» της Λιβύης στην Ευρωπαϊκή Eνωση και στον ΟΗΕ και αφετέρου να επιστρέψουν οι ελληνικές εταιρείες στην πολύπαθη χώρα για να συμβάλουν στην ανοικοδόμησή της με επενδύσεις στους τομείς των κατασκευών και της ενέργειας. Ως αντάλλαγμα, η Αθήνα στοχεύει στο να προχωρήσουν οι συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, καθώς τυχόν συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε: «Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε τη συζήτηση των τεχνικών επιτροπών που αφορούν την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, να συνεργαζόμαστε σε διεθνείς οργανισμούς με το βλέμμα στο μέλλον, να μπορούμε να συνεργαζόμαστε σε ένα περιβάλλον στο οποίο οι δύο χώρες θα έχουν αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες» και πρόσθεσε πως «είναι σημαντικό δύο χώρες οι οποίες είναι άμεσα και γνήσια γειτονικές, όπως είναι η Ελλάδα και η Λιβύη, σε ένα ταραγμένο γεωπολιτικό περιβάλλον στην περιοχή μας, να βρίσκονται σε μια αγαστή συνεργασία και να προωθούν τα ζητήματα που τις αφορούν. Οπως επίσης να προωθούν και τις σχέσεις ειρήνης και ευημερίας».
Νέος γύρος διαπραγματεύσεων για θαλάσσιες ζώνες
Ο πρώτος γύρος των τεχνικών συνομιλιών μεταξύ των αρμόδιων επιτροπών για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, στην Αθήνα. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες των «Π», ο δεύτερος γύρος θα πραγματοποιηθεί στην Τρίπολη, και μάλιστα μέσα στους επόμενους μήνες. Σίγουρα, πάντως, εντός του τρέχοντος έτους. Επικεφαλής, από ελληνικής πλευράς, θα είναι η υφυπουργός Εξωτερικών, Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου.
Επενδύσεις, εμπόριο και επανασύνδεση των δύο χωρών
Αθήνα και Τρίπολη έχουν ήδη δείξει τις προθέσεις τους, ξεκινώντας από βατές κινήσεις επαναπροσέγγισης. Για παράδειγμα, έχουν ξεκινήσει οι απευθείας αεροπορικές πτήσεις μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης/Βεγγάζης, που αποτελούν ουσιαστικό βήμα για την επιχειρηματική κινητικότητα και τον τουρισμό, ενώ αμφότερες οι πλευρές έχουν εκφράσει τη βούληση για ενίσχυση των επαφών, μέσω της ανασύστασης μικτής επιτροπής για την επικαιροποίηση των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών και την επεξεργασία νέων συμφωνιών σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ των δύο χωρών. Τη Δευτέρα, μάλιστα, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην αύξηση των εμπορικών συναλλαγών και στην περαιτέρω προώθηση των επενδύσεων στους τομείς της ενέργειας, των κατασκευών, των logistics και των μεταφορών, στη διεξαγωγή ελληνικής επιχειρηματικής αποστολής στην Τρίπολη, ενώ, τέλος, δήλωσαν ότι θέλουν να εργαστούν και για την εμπορευματική και επιβατική θαλάσσια σύνδεση Ελλάδας και Λιβύης.
Ο πανικός της Τουρκίας
Η αντίδραση της Τουρκίας, εκτός από αναμενόμενη, ήταν και άμεση. Το τουρκικό υπουργείο Αμυνας με ανάρτησή του στο Χ προέβαλε ότι, στη διάρκεια της πολυεθνικής άσκησης Ειδικών Δυνάμεων Flintlock 2026, που διοργανώθηκε από Αμερικανούς στη Λιβύη, ένα τουρκικό UAV τύπου AKINCI TIHA απογειώθηκε από την Τουρκία και ενετάχθη στην άσκηση, «ακολουθώντας τα σύνορα της θαλάσσιας ζώνης αρμοδιότητας που καθορίστηκαν στη συμφωνία που υπογράφηκε το 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης». Επρόκειτο για μια προσπάθεια εκ μέρους του υπουργείου της γείτονος να κρατήσει στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και παράλληλα να αποδείξει ότι -βάσει του συμφώνου- η Τουρκία προχωρά σε στρατιωτικές κινήσεις.
Κατερινα Τσαμουρη
Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά