Η μεγάλη πτώση των αιτήσεων ανοίγει ξανά τη συζήτηση για μισθούς, στέγαση, εργασιακή εξουθένωση και την ελκυστικότητα του εκπαιδευτικού επαγγέλματος
Της Μαρίνας Ζιώζιου
Η μείωση των αιτήσεων στους νέους πίνακες εκπαιδευτικών του ΑΣΕΠ δεν είναι απλώς μια αριθμητική μεταβολή. Είναι ένα «καμπανάκι» για το δημόσιο σχολείο και για το κατά πόσο το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παραμένει σήμερα ελκυστικό για τους νέους επιστήμονες.
Το ζήτημα έρχεται πλέον και στη Βουλή, μετά την κοινοβουλευτική παρέμβαση του βουλευτή Αχαΐας της ΝΙΚΗΣ, Σπυρίδωνος Τσιρώνη, προς την υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη. Στο επίκεντρο της ερώτησης βρίσκεται η «πρωτοφανής φυγή» χιλιάδων υποψηφίων από τη διαδικασία κατάταξης στους πίνακες του ΑΣΕΠ, σε σύγκριση με την αντίστοιχη διαδικασία του 2023.
Οι αριθμοί δίνουν τη διάσταση του προβλήματος. Στις προκηρύξεις 1ΓΕ/2026 (Προκήρυξη Γενικής Εκπαίδευσης του ΑΣΕΠ) και 2ΓΕ/2026 υποβλήθηκαν συνολικά 130.412 αιτήσεις, έναντι 152.278 αιτήσεων στις αντίστοιχες προκηρύξεις του 2023. Η διαφορά φτάνει τις 21.866 αιτήσεις, δηλαδή περίπου 14,4% λιγότερες. Η μεγαλύτερη πτώση καταγράφεται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από 115.696 αιτήσεις το 2023, οι αιτήσεις περιορίστηκαν στις 94.220 το 2026, μείωση 21.476 αιτήσεων ή περίπου 18,6%. Αντίθετα, στην Πρωτοβάθμια η εικόνα παρέμεινε σχεδόν σταθερή, με 36.192 αιτήσεις το 2026 έναντι 36.582 το 2023.
Οι πίνακες του ΑΣΕΠ αποτελούν τη βασική πύλη εισόδου στο δημόσιο σχολείο, τόσο για προσλήψεις αναπληρωτών όσο και για μόνιμους διορισμούς. Με άλλα λόγια, η επιλογή χιλιάδων πτυχιούχων να μην καταθέσουν αίτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί «τυχαία επιλογή». Πιο συγκεκριμένα αποτυπώνει μια αλλαγή στάσης απέναντι σε ένα επάγγελμα που για δεκαετίες θεωρούνταν σταθερή, κοινωνικά αναγνωρισμένη και ασφαλής επαγγελματική διαδρομή.
Εκπαιδευτικοί: Όταν το «λειτούργημα» γίνεται αγώνας επιβίωσης
Οι αποδοχές νεοδιόριστων και αναπληρωτών εκπαιδευτικών συχνά δεν αρκούν για να καλύψουν το πραγματικό κόστος ζωής, ιδιαίτερα όταν η υπηρεσία τούς οδηγεί μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Η πρόσληψη σε νησί, σε τουριστική περιοχή ή σε μεγάλο αστικό κέντρο μπορεί να σημαίνει ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του μισθού θα κατευθυνθεί αποκλειστικά στο ενοίκιο.
Η στέγη έχει μετατραπεί σε κεντρικό παράγοντα που καθορίζει αν ένας εκπαιδευτικός μπορεί πράγματι να αποδεχθεί μια θέση. Σε περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα, η εύρεση κατοικίας για εννέα ή δέκα μήνες είναι πολλές φορές δύσκολη, ενώ οι τιμές ενοικίων δεν συμβαδίζουν με τις αποδοχές ενός νέου εργαζόμενου στο δημόσιο σχολείο. Όταν ο διορισμός ή η πρόσληψη συνεπάγεται μετακόμιση, έξοδα μετακίνησης, λογαριασμούς και διαβίωση σε ακριβή περιοχή, η επαγγελματική προοπτική χάνει μέρος της ελκυστικότητάς της.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι παρεμβάσεις δήμων και τοπικών φορέων για στήριξη αναπληρωτών εκπαιδευτικών με στέγαση ή σίτιση. Η ανάγκη τέτοιων λύσεων δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι περιφερειακό ή μεμονωμένο. Είναι δομικό: το δημόσιο σχολείο χρειάζεται εκπαιδευτικούς σε όλη τη χώρα, αλλά η Πολιτεία δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ένα συνολικό πλαίσιο που να καθιστά βιώσιμη την εργασία σε περιοχές υψηλού κόστους.
Ευρώπη: Ζητούνται νέοι εκπαιδευτικοί
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφεται προβληματισμός για την προσέλκυση και παραμονή νέων εκπαιδευτικών στο επάγγελμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι το εκπαιδευτικό προσωπικό γερνάει σε αρκετά κράτη-μέλη και ότι η έλλειψη εκπαιδευτικών συνδέεται με τις συνθήκες εργασίας, την επαγγελματική αναγνώριση και την αμοιβή.
Τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα ανήκει στις χώρες με υψηλό ποσοστό εκπαιδευτικών μεγαλύτερης ηλικίας. Η γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού, σε συνδυασμό με τη μειωμένη διάθεση νέων πτυχιούχων να μπουν στους πίνακες, δημιουργεί έναν διπλό κίνδυνο: από τη μία αυξάνονται οι ανάγκες ανανέωσης, από την άλλη στενεύει η δεξαμενή των ανθρώπων που δηλώνουν διαθέσιμοι να εργαστούν στο δημόσιο σχολείο.
Δύσκολη η καθημερινότητα στην τάξη
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει και μια βαθύτερη αλλαγή στην καθημερινότητα του εκπαιδευτικού. Η διδασκαλία συνοδεύεται πλέον από αυξημένες διοικητικές υποχρεώσεις, ψηφιακές πλατφόρμες, εκθέσεις, αξιολογικές διαδικασίες, σχέδια δράσης, συνεχή έγγραφα και προθεσμίες. Πολλοί εκπαιδευτικοί περιγράφουν μια πραγματικότητα όπου ο παιδαγωγικός χρόνος πιέζεται από έναν όλο και πιο απαιτητικό γραφειοκρατικό μηχανισμό.
Το σχολείο, την ίδια ώρα, καλείται να διαχειριστεί πιο σύνθετες κοινωνικές συνθήκες. Η σχολική βία, οι μαθησιακές δυσκολίες, οι ψυχοκοινωνικές ανάγκες των μαθητών, οι ανισότητες που μεταφέρονται μέσα στην τάξη και η έλλειψη επαρκών υποστηρικτικών δομών δημιουργούν ένα περιβάλλον ιδιαίτερα απαιτητικό. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι πια μόνο εκείνος που διδάσκει το μάθημα. Συχνά καλείται να γίνει διαμεσολαβητής, σύμβουλος, διοικητικός υπάλληλος και πρώτος αποδέκτης προβλημάτων που ξεπερνούν το σχολείο.
Αυτή η συσσώρευση ευθυνών οδηγεί σε επαγγελματική κόπωση. Για τους αναπληρωτές, η εξουθένωση ενισχύεται από την αβεβαιότητα. Κάθε σχολική χρονιά μπορεί να σημαίνει διαφορετική πόλη, διαφορετικό σπίτι, διαφορετικό περιβάλλον, νέα έξοδα και νέες δυσκολίες προσαρμογής.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, προβάλλει τους μόνιμους διορισμούς των τελευταίων ετών ως απόδειξη ενίσχυσης του δημόσιου σχολείου. Πράγματι, την περίοδο μετά το 2020 πραγματοποιήθηκαν χιλιάδες διορισμοί σε όλες τις βαθμίδες, ενώ κάθε χρόνο προσλαμβάνονται και δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές για την κάλυψη λειτουργικών αναγκών.
Ωστόσο, η μείωση των αιτήσεων δείχνει ότι το πρόβλημα δεν εξαντλείται στον αριθμό των θέσεων που προκηρύσσονται ή καλύπτονται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το επάγγελμα παραμένει αρκετά ελκυστικό, ώστε να προσελκύει νέους ανθρώπους και να τους κρατά στο σχολείο. Διότι ακόμη κι αν υπάρχουν οργανικά ή λειτουργικά κενά, το σύστημα χρειάζεται επαρκή αριθμό διαθέσιμων εκπαιδευτικών για να τα καλύψει. Αν η δεξαμενή των υποψηφίων περιορίζεται, το πρόβλημα δεν θα εμφανιστεί μόνο στους πίνακες. Θα φανεί στα σχολεία, στην έναρξη της χρονιάς, στις ειδικότητες με ελλείψεις και στις περιοχές όπου οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται να εγκατασταθούν. Το πρόβλημα, τελικά, δεν είναι μόνο ότι 20.000 λιγότεροι εκπαιδευτικοί δεν εμφανίστηκαν στους πίνακες. Το πρόβλημα είναι τι λέει αυτή η απουσία για το σχολείο που θα βρουν οι μαθητές τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: skai.gr