26 Ιουλίου 2026

24 Ιουλίου 1909: Ιδρύεται η «Φεντερασιόν», η οργάνωση-προπομπός του ΚΚΕ.


🔴Σαν σήμερα, το 1909, ιδρύθηκε στην Θεσσαλονίκη η «Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία Θεσσαλονίκης», γνωστή με το όνομα «Φεντερασιόν».
Σύμφωνα με το ΚΜΕ (Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών, που είναι ο επιστημονικός και ερευνητικός φορέας του ΚΚΕ):
«Η Φεντερασιόν κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Είναι η κυριότερη, η μαζικότερη σοσιαλιστική οργάνωση που πήρε μέρος στην ίδρυση του Κόμματος της εργατικής τάξης, του ΣΕΚΕ, πρόγονο του σημερινού ΚΚΕ».
🔴Κατ’ αρχάς, ας δούμε την εθνολογική σύνθεση της (υπό οθωμανική διοίκηση) Θεσσαλονίκης, την εποχή εκείνη. Ο συνολικός πληθυσμός της πόλης, ήταν γύρω στις 150.000. Περίπου οι μισοί κάτοικοι ήταν Εβραίοι σεφαραδίτες, οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από την Ισπανία και την Πορτογαλία, το 1492 και μιλούσαν την «λαντίνο», μια μείξη ισπανικών και εβραϊκών. Οι Τούρκοι ήταν περίπου 40.000 και οι Έλληνες 30.000–40.000. Επίσης, υπήρχαν μικρότερες μειονότητες Βουλγάρων, Σέρβων, Αρμενίων και υπηκόων ευρωπαϊκών χωρών.
🔴Οι διεργασίες για την ίδρυση μιας λέσχης, με σκοπό την διάδοση των σοσιαλιστικών ιδεών στους Ισραηλίτες εργάτες της Θεσσαλονίκης, ξεκίνησαν το 1908, με πρωτοβουλία του Αβραάμ Μπεναρόγια. Τον Απρίλιο του 1909, η λέσχη μετατρέπεται σε πολιτική οργάνωση, με το όνομα «Εργατικός Σύνδεσμος Θεσσαλονίκης» και στις 24 Ιουλίου συνενώθηκε με τη βουλγαρική Σοσιαλδημοκρατική Ομάδα,  δημιουργώντας την Φεντερασιόν.
🔴Παρεμπιπτόντως, τότε οι μετέπειτα κομμουνιστές, ονόμαζαν τις οργανώσεις και τα κομματά τους «εργατικά» και «σοσιαλδημοκρατικά». Για παράδειγμα, το κόμμα του Λένιν, λεγόταν «Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (των Μπολσεβίκων)» και μετονομάστηκε σε κομμουνιστικό το 1918.
🔴Σύντομα οι Βούλγαροι Σοσιαλδημοκράτες αποχώρησαν από την Φεντερασιόν, λόγω διαφωνιών. Τότε, αποφασίστηκε να ανοιχτεί η οργάνωση στο ελληνικό κοινό, παρά το γεγονός ότι μέχρι τότε, το κοινό αυτό δεν είχε εκδηλώσει κανένα ενδιαφέρον για τις σοσιαλιστικές ιδέες:
«Η κάθε εθνική κοινότητα της πόλης ανταποκρίνεται σε διαφορετικό βαθμό στην πρόσληψη των κοινωνικών μηνυμάτων. Το τουρκικό και το ελληνικό στοιχείο, με μια περιορισμένη κινητικότητα, μένουν μακριά από τις εξελίξεις».
🔴Εν τω μεταξύ, στις 26 Οκτωβρίου 1912, η Θεσσαλονίκη απελευθερώνεται από τον οθωμανικό ζυγό και γίνεται μέρος της Ελλάδας. Η Φεντερασιόν, δεν αναγνώρισε ως τελεσίδικη την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος και υιοθέτησε το σύνθημα περί αυτόνομης Μακεδονίας. Η συγκεκριμένη θέση, αλλά και η σειρά επεισοδιακών απεργιών που προκάλεσαν τα ελεγχόμενα από την Φεντερασιόν συνδικάτα (ειδικά αυτό των καπνεργατών), προκάλεσε την αντίδραση του ελληνικού κράτους κατά της οργάνωσης, αλλά και κατά του εβραϊκού στοιχείου γενικότερα.
🔴Φαινομενικά, υπήρχε μεγάλη κινητικότητα των Εβραίων προς τις αριστερές ιδέες, αλλά στην πραγματικότητα οι κομμουνιστές δεν ήταν πλειοψηφικό ρεύμα. Ήταν μόνο μια δυναμική μειοψηφία! Στον εβραϊκό πληθυσμό, υπήρχαν τρεις τάσεις: οι σιωνιστές, οι κομμουνιστές και οι Αλιάνς - που τάσσονταν υπέρ της αφομοίωσης στο ελληνικό κράτος, με διατήρηση της θρησκευτικής τους ταυτότητας. Ασφαλές δείγμα της δυναμικής των τριών τάσεων, ήταν οι κοινοτικές εκλογές του 1930: οι σιωνιστές συγκέντρωσαν 64%, οι κομμουνιστές 16% και οι Αλιάνς 14%. Παρόλα αυτά, οι ανθελληνικές θέσεις της Φεντερασιόν, συνετέλεσαν στην δημιουργία αρνητικού κλίματος για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης.
🔴Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Φεντερασιόν συμμετείχε ενεργά στις απεργίες και τις επεισοδιακές εργατικές διαδηλώσεις στην Θεσσαλονίκη, διοργανώνοντας τις περισσότερες από αυτές. Τον Ιούνιο του 1914, επί κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου, εξορίστηκαν τα ηγετικά της στελέχη, Αβραάμ Μπεναρόγια και Σαμουέλ Γιονά. Στις εκλογές του Μαΐου 1915, κατήλθε συνεργαζόμενη με την αντιβενιζελική παράταξη και εξέλεξε 2 βουλευτές στην εκλογική περιφέρεια της Θεσσαλονίκης, τους Αριστοτέλη Σίδερη και Αλμπέρτο Κουριέλ.
🔴Το 1918, τα στελέχη της Φεντερασιόν πρωτοστάτησαν στην ίδρυση του ΣΕΚΕ (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος), στο οποίο προσχώρησε η Φεντερασιόν, ως βασική συνιστώσα. Λίγα χρόνια αργότερα, το ΣΕΚΕ μετονομάστηκε σε ΚΚΕ. Την συνέχεια, την ξέρετε...

📍Πηγή: «Η σοσιαλιστική οργάνωση Φεντερασιόν Θεσσαλονίκης 1909-1918», Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών.


Tags