11 προγράμματα θωρακίζουν τη χώρα απέναντι στις απειλές Ερντογάν και αλλάζουν το αμυντικό δόγμα της - Ποια θα είναι η ισορροπία των στρατιωτικών δυνάμεων στο Αιγαίο σε τρία χρόνια - Η τοποθέτηση και ο ρόλος του κάθε οπλικού συστήματος - Πλήρης επιχειρησιακή αυτονομία και δικτυοκεντρική διασύνδεση με Patriot και HAWK
Το διαβατήριο για την είσοδο των Ενόπλων Δυνάμεων και την αμυντική θωράκιση της χώρας στη νέα εποχή των σύγχρονων απειλών και των τεχνολογικών εξελίξεων σφράγισε η απόφαση του ΚΥΣΕΑ που συνεδρίασε την Πέμπτη υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με την έγκριση του μεγαλύτερου εξοπλιστικού προγράμματος των τελευταίων ετών, ύψους σχεδόν 4,2 δισ. ευρώ.
Στον πυρήνα του νέου εξοπλιστικού προγράμματος βρίσκεται η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το Δίκτυο Βληματικής Αντιμετώπισης και Διάγνωσης Απειλών, το οποίο αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά αναβαθμίζοντας και προσαρμόζοντας την αντιαεροπορική και αντιβαλλιστική άμυνα της χώρας στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται, με βάση και την εμπειρία που προσέφεραν τα δύο ανοιχτά ακόμη μέτωπα, ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο πόλεμος στο Ιράν.
Πρόκειται για μια σειρά οπλικών συστημάτων που δημιουργούν επάλληλους αμυντικούς θόλους, διαδοχικά επίπεδα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας, τα οποία αλληλοσυμπληρώνονται υπό ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου πάνω από ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, το οποίο θα επιτρέπει τη συλλογή, επεξεργασία και αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων επιχειρησιακών δεδομένων και την αξιολόγηση και προτεραιοποίηση των στόχων.
Το μεγάλο πακέτο των εξοπλιστικών προγραμμάτων που εγκρίθηκε την Πέμπτη, και αποτελεί το πρώτο στάδιο υλοποίησης της «Ατζέντας 2030», εντάσσεται σε μια ολιστική αρχιτεκτονική άμυνας, η οποία δημιουργεί έναν ενιαίο επιχειρησιακό μηχανισμό με δυνατότητα λήψης, επεξεργασίας και αξιολόγησης όλων των δεδομένων, καθώς και άμεσης αντίδρασης απέναντι σε κάθε ενδεχόμενη πρόκληση ή απειλή.
Οπως τόνισε ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας παρουσιάζοντας τις αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ, «προσβλέπουμε σε ένα συνολικό σύστημα, το οποίο θα προσλαμβάνει εικόνα από το σύνολο των αισθητήρων που υπάρχουν στη χώρα, μέχρι και τη διόπτρα στο κράνος κάθε στελέχους των Ενόπλων Δυνάμεων, θα τα επεξεργάζεται, θα τα προτεραιοποιεί και από εκεί και πέρα θα προτείνει τη δέουσα αντιμετώπιση και τη στοχοθεσία έναντι της απειλής που αντιμετωπίζει ή ενδέχεται να αντιμετωπίσει η πατρίδα μας».
Με την ολοκλήρωση της «Ασπίδας του Αχιλλέα» και των υπόλοιπων προγραμμάτων που εγκρίθηκαν, η Ελλάδα θωρακίζει τα νησιά και την ενδοχώρα απέναντι σε όλο το φάσμα των σύγχρονων απειλών, από τους βαλλιστικούς πυραύλους μέχρι τις αεροπορικές επιθέσεις και τα μη επανδρωμένα συστήματα, τα οποία έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε μια σημαντική και ασύμμετρη απειλή.
Η έγκριση του προγράμματος ήρθε ύστερα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις με τον κύριο προμηθευτή των συστημάτων, το Ισραήλ, ώστε να εξασφαλιστούν δύο εξαιρετικά σημαντικοί και κρίσιμοι όροι που έθεσε η Αθήνα: η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων ώστε ο πλήρης επιχειρησιακός έλεγχος να ανήκει αποκλειστικά στις Ενοπλες Δυνάμεις και η υποχρεωτική συμμετοχή ελληνικών εταιρειών με ποσοστό τουλάχιστον 25% στην υλοποίηση όλων των προγραμμάτων που ενέκρινε το ΚΥΣΕΑ.
Ο τελευταίος όρος έρχεται να καλύψει το κενό δεκαετιών, κατά τις οποίες δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν για εξοπλιστικά προγράμματα χωρίς ουσιαστικό όφελος για την εθνική οικονομία και χωρίς να δοθεί η δυνατότητα στις ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες να αποκτήσουν μερίδιο στην παραγωγή, οδηγώντας έτσι στην πλήρη απαξίωση κάθε προσπάθειας ανάπτυξης εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.
Με τον τρόπο αυτό, που εκτιμάται ότι θα αποδώσει έργο ύψους περίπου 750 εκατ. ευρώ στην ελληνική αμυντική βιομηχανία, επιχειρείται να τροφοδοτηθεί η ανάπτυξη ενός εγχώριου αμυντικού οικοσυστήματος, το οποίο ήδη αρχίζει να δραστηριοποιείται και να αποδίδει καρπούς. Η μεταφορά τεχνογνωσίας και η εξασφάλιση κεφαλαίων αποτελούν δύο κρίσιμους παράγοντες που μπορούν να δώσουν ώθηση στην ελληνική αμυντική βιομηχανία, δημιουργώντας σημαντική προστιθέμενη αξία τόσο για την ελληνική οικονομία όσο και για την εθνική άμυνα.
Ο Νίκος Δένδιας ήταν κατηγορηματικός ως προς τη σημασία της απόκτησης του πηγαίου κώδικα των νέων συστημάτων, τονίζοντας ότι στο νέο, σύνθετο και δικτυοκεντρικό περιβάλλον διοίκησης και ελέγχου (command and control) η μη απόκτησή του σημαίνει ότι οι Ενοπλες Δυνάμεις είναι «όμηροι οποιασδήποτε, ακόμη και της φιλικότερης και συμμαχικότερης ξένης χώρας». Συνεπώς, όπως πρόσθεσε ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, «οτιδήποτε αποκτάται από τη χώρα, εάν δεν σας δώσω άλλη ενημέρωση, αποκτάται μαζί με τον πηγαίο του κώδικα».
Ο αντιαεροπορικός θόλος
Το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε την προμήθεια τριών ισραηλινών αντιαεροπορικών συστημάτων, τα οποία θα αποτελέσουν τον πυρήνα της ελληνικής αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής ομπρέλας. Πρόκειται για οπλικά συστήματα που έχουν ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες.
Το κόστος του προγράμματος εκτιμάται ότι μόλις θα ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ και όπως δήλωσε ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας, οι παραδόσεις θα πραγματοποιούνται σταδιακά, ενώ το σύστημα θα έχει αναπτυχθεί πλήρως μέσα σε χρονικό διάστημα 35 μηνών.
Η αγορά των ισραηλινών συστημάτων δημιουργεί έναν ακόμη ισχυρό δεσμό μεταξύ των δύο χωρών, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ μπορεί να είναι απορροφημένο στις επιχειρήσεις του εναντίον του Ιράν, όπως και στη Γάζα και στον Λίβανο, παραμένει όμως ταυτόχρονα η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Η στρατηγική σχέση που διατηρεί με την Ελλάδα έχει αντέξει τις σοβαρές περιφερειακές κρίσεις των τελευταίων ετών και αποτελεί σημαντικό αντίβαρο απέναντι στον αναθεωρητισμό που εκφράζει κυρίως η Τουρκία τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο. Και όλα αυτά τη στιγμή που, όπως φαίνεται, δεν θα αποκτήσει τα πολυπόθητα F35 τα επόμενα χρόνια.
Ο Ν. Δένδιας, πάντως, διευκρίνισε ότι η λογική δεν είναι η αγορά των συστημάτων από το Ισραήλ, αλλά της παραγωγής συστημάτων στην Ελλάδα από ισραηλινές εταιρείες, με δημιουργία παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα, συνεργασίας με ελληνικές επιχειρήσεις και δημιουργίας δυνατοτήτων εξαγωγής αυτών των προϊόντων στον ευρωπαϊκό χώρο, αλλά και στον χώρο της Μέσης Ανατολής.
Η Ελλάδα θα αποκτήσει τρία ισραηλινά αντιαεροπορικά συστήματα: το SPYDER All in One και το David’s Sling της Rafael, καθώς και το BARAK MX της Israel Aerospace Industries (IAI), καλύπτοντας έτσι τρία διαφορετικά επίπεδα απειλών: μικρές, μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις.
BARAK MX: Σύστημα που προσφέρει πολυεπίπεδη άμυνα (μικρού, μέσου και μεγάλου βεληνεκούς) με δυνατότητα ταυτόχρονης εμπλοκής πολλών στόχων
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ελληνικές εταιρείες θα αναλάβουν τη δημιουργία του Κέντρου Διοίκησης και Ελέγχου (C2), μέσω του οποίου θα διασυνδεθούν όλα τα νέα αλλά και τα υφιστάμενα συστήματα, συγκροτώντας την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Το David’s Sling είναι ένα σύστημα σχεδιασμένο να αντιμετωπίζει τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και άλλες απειλές υψηλών ταχυτήτων. Η ένταξή του στην ελληνική αντιαεροπορική ασπίδα θα ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες των υφιστάμενων Patriot, καθώς η εμπειρία από τους δύο πολέμους που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη κατέδειξε ότι τα όπλα μεγάλου πλήγματος αποτελούν βασικό στοιχείο των σύγχρονων συγκρούσεων.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης ότι τα νέα συστήματα θα λειτουργούν δικτυοκεντρικά με τους Patriot, τους HAWK και όλα τα συστήματα που διαθέτουν σύνδεση Link 16.
DAVID’S SLING: Σύστημα σχεδιασμένο να αντιμετωπίζει τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και άλλες απειλές υψηλών ταχυτήτων
Πολυεπίπεδη άμυνα
Πολυεπίπεδη άμυνα
Το BARAK MX είναι ένα σύστημα που προσφέρει πολυεπίπεδη άμυνα (μικρού, μέσου και μεγάλου βεληνεκούς), με δυνατότητα ταυτόχρονης εμπλοκής πολλών στόχων. Διαθέτει δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική, επιτρέποντας τη διασύνδεση με άλλα ραντάρ και συστήματα αεράμυνας, ενώ χαρακτηρίζεται από υψηλή κινητικότητα καθώς μπορεί να εγκατασταθεί τόσο σε οχήματα όσο και σε σταθερές θέσεις.
Το τρίτο πυραυλικό σύστημα είναι το SPYDER, ένα κινητό αντιαεροπορικό σύστημα μικρού και μέσου βεληνεκούς, το οποίο αναπτύχθηκε από τη Rafael Advanced Defense Systems σε συνεργασία με την Israel Aerospace Industries (IAI), προσφέρει μεγάλη επιχειρησιακή ευελιξία και χάρη στη δυνατότητα ταχείας μετακίνησης και ανάπτυξης μειώνει σημαντικά την πιθανότητα εντοπισμού και προσβολής του από εχθρικά μέσα.
Το SPYDER έχει σχεδιαστεί για την προστασία στρατιωτικών μονάδων και κρίσιμων πολιτικών υποδομών από εναέριες απειλές. Παρέχει εξαιρετικά γρήγορο χρόνο αντίδρασης, δυνατότητα ταυτόχρονης εμπλοκής πολλών στόχων και δικτυοκεντρική λειτουργία μέσω διασύνδεσης με άλλα συστήματα αεράμυνας.
SPYDER: Kινητό αντιαεροπορικό σύστημα μικρού και μέσου βεληνεκούς
Τα συστήματα αυτά θα συμπληρώνονται από το νέο ραντάρ ELM-2084, το οποίο είναι ικανό να εντοπίζει κάθε είδους αεροδυναμικούς στόχους, καθώς και βαλλιστικές απειλές, παρέχοντας την απαιτούμενη έγκαιρη προειδοποίηση για την αποτελεσματική λειτουργία της νέας ελληνικής αντιαεροπορικής ασπίδας.
ELM-2084: Νέο ραντάρ, το οποίο είναι ικανό να εντοπίζει κάθε είδος αεροδυναμικών στόχων, καθώς και βαλλιστικές απειλές
Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας παρουσίασε παράλληλα τη νέα αρχιτεκτονική της ελληνικής αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας, την οποία θα υπηρετήσουν τα νέα οπλικά συστήματα, περνώντας στη νέα αντίληψη του C5ISR-T. Οπως εξήγησε, το C5 σημαίνει Command, Control, Communications, Computers και Cyber, ενώ το ISR αντιστοιχεί στα Intelligence, Surveillance and Reconnaissance, με το Τ να σημαίνει Targeting, δηλαδή στοχοποίηση.
Δεύτερο στη λίστα των προγραμμάτων που ενέκρινε το ΚΥΣΕΑ είναι η προμήθεια συστημάτων μη κινητικής αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών (Non-Kinetic Counter-UAS). Πρόκειται για συστήματα που αντιμετωπίζουν τις απειλές χωρίς τη χρήση πυρών, αλλά αξιοποιώντας ηλεκτρομαγνητικές δυνατότητες μέσω παρεμβολών στα εχθρικά συστήματα δορυφορικής και ηλεκτρονικής πλοήγησης.
Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα αυτό με το σύστημα «Κένταυρος», καθώς η σημασία τέτοιων δυνατοτήτων αναδείχθηκε ιδιαίτερα τόσο στον πόλεμο της Ουκρανίας όσο και στις επιθέσεις που δέχθηκε το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, αλλά και στις επιχειρήσεις ναυτικής επιτήρησης στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα συστήματα αυτά θα αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος του συνολικού αντιαεροπορικού θόλου.
Ο «Κένταυρος» είναι ένα προηγμένο ελληνικό σύστημα αντιμέτρων (anti-drone) που αναπτύχθηκε από την ΕΑΒ
Τρίτο πρόγραμμα είναι η απόκτηση ενός ακόμη συστήματος μη επανδρωμένων αεροσκαφών HERON 1, το οποίο θα αυξήσει σημαντικά τις δυνατότητες επιτήρησης, συλλογής πληροφοριών και μετάδοσης δεδομένων από το πεδίο των επιχειρήσεων, συμβάλλοντας στον έγκαιρο εντοπισμό εισερχόμενων απειλών.
Το τέταρτο πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη εθνικών διαστημικών δυνατοτήτων, με την εκτόξευση μικροδορυφόρων που θα παρέχουν εικόνα υψηλής ευκρίνειας σχεδόν σε πραγματικό χρόνο ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών και υπό απόλυτο εθνικό έλεγχο. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλίζεται συνεχής και άμεση εικόνα κάθε περιοχής ενδιαφέροντος.
Το πέμπτο πρόγραμμα αφορά την αγορά δέκα επιπλέον μη επανδρωμένων αεροσκαφών V-BAT κάθετης απογείωσης και προσγείωσης (VTOL), τα οποία θα προστεθούν στα τέσσερα που διαθέτει ήδη η χώρα. Τα νέα UAV θα συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της δικτυοκεντρικής επιτήρησης του Αιγαίου και της περιοχής του Εβρου.
Το έκτο πρόγραμμα εστιάζει στην απόκτηση, μέσω του Οργανισμού Υποστήριξης και Προμηθειών του ΝΑΤΟ (NSPA), διοπτρών νυχτερινής παρατήρησης, οι οποίες αποτελούν βασικό στοιχείο της «Στολής του Μαχητή» και διαθέτουν δυνατότητα μετάδοσης εικόνας σε πραγματικό χρόνο προς τα κέντρα επιχειρήσεων.
Το έβδομο πρόγραμμα σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας για τις Ενοπλες Δυνάμεις, καθώς για πρώτη φορά εγκαταλείπεται η αποκλειστική εξάρτηση από τα μεταγωγικά αεροσκάφη C-130 και C-27J. Η επιλογή αφορά τρία μεταγωγικά αεροσκάφη C-390 Millennium της βραζιλιάνικης Embraer μέσω διακρατικής συμφωνίας με την Πορτογαλία, με την παραλαβή του πρώτου αεροσκάφους να προβλέπεται εντός του 2027.
Πέρα από τη σχεδόν διπλάσια ταχύτητα σε σχέση με τα υφιστάμενα μεταγωγικά, οι Ελληνες επιτελείς θεωρούν καθοριστική τη δυνατότητα των C-390 να εκτελούν διπλό ρόλο: όχι μόνο ως μεταγωγικά αεροσκάφη προσωπικού και υλικών, αλλά και ως ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού. Η δυνατότητα αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Rafale, αυξάνοντας τον χρόνο παραμονής τους στον αέρα.
Υποβρύχια
Το όγδοο πρόγραμμα αφορά την απόκτηση δέκα υποβρύχιων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού VICTA, εκ των οποίων τα δύο θα κατασκευαστούν στη Βρετανία και τα υπόλοιπα οκτώ σε ελληνικά ναυπηγεία. Τα VICTA μπορούν να μεταφέρουν προσωπικό τόσο στην επιφάνεια όσο και κάτω από αυτήν, προσφέροντας ένα σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα στις Ειδικές Δυνάμεις. Αναπτύσσουν ταχύτητα έως 40 κόμβους στην επιφάνεια, με αυτονομία περίπου 250 ναυτικών μιλίων, ενώ σε κατάδυση διαθέτουν αυτονομία περίπου 30 ναυτικών μιλίων.
ΥΠΟΒΡΥΧΙΑ VICTA: Οχήματα μεταφοράς προσωπικού που θα προσφέρουν σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα στις Ειδικές Δυνάμεις. Αναπτύσσουν ταχύτητα έως 40 κόμβους στην επιφάνεια, με αυτονομία περίπου 250 ναυτικών μιλίων, ενώ σε κατάδυση διαθέτουν αυτονομία περίπου 30 ναυτικών μιλίων.
Το ένατο πρόγραμμα αφορά το Πολεμικό Ναυτικό και το πάγιο αίτημα για τον εκσυγχρονισμό των φρεγατών τύπου ΜΕΚΟ 200ΗΝ. Η απόφαση αφορά την προμήθεια και εγκατάσταση τεσσάρων προηγμένων ανθυποβρυχιακών συστημάτων στο πλαίσιο του συνολικού προγράμματος εκσυγχρονισμού των τεσσάρων φρεγατών. Με την ολοκλήρωση του προγράμματος, η δύναμη κύριων μονάδων επιφανείας του Πολεμικού Ναυτικού θα αποτελείται από τέσσερις FDI HN, τέσσερις Bergamini και τέσσερις εκσυγχρονισμένες ΜΕΚΟ 200ΗΝ.
Το δέκατο πρόγραμμα αφορά την προμήθεια πυραύλων AGM-114 Hellfire με καθοδήγηση λέιζερ για τα επιθετικά ελικόπτερα AH-64 Apache, ενισχύοντας σημαντικά τις δυνατότητες εγγείας υποστήριξης και αντιαρματικής δράσης.
Το ενδέκατο πρόγραμμα, στο οποίο το υπουργείο Εθνικής Αμυνας αποδίδει ιδιαίτερη σημασία, αφορά τη χρηματοδότηση μεταπτυχιακών σπουδών στελεχών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στόχος του προγράμματος δεν είναι μόνο η εκπαίδευση και η μετεκπαίδευση του προσωπικού στις νέες τεχνολογίες και τα σύγχρονα επιχειρησιακά δόγματα, αλλά και η μεταφορά τεχνογνωσίας από κορυφαία αμερικανικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα προς την Ελλάδα.
Ο Νίκος Δένδιας, στην ενημερωτική συζήτηση που είχε με τους διαπιστευμένους στρατιωτικούς συντάκτες, αποκάλυψε ακόμη ότι οι S-300 αποτελούν «απερχόμενο τμήμα του οπλοστασίου μας», προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την πιθανή απόσυρσή τους. Η αναφορά αυτή ίσως συνδέεται με τις πληροφορίες ότι το ρωσικό πυραυλικό σύστημα που κατέληξε στην Ελλάδα μετά την κρίση των πυραύλων στην Κύπρο το 1998 και εγκαταστάθηκε στην Κρήτη το 1999 έχει ζητηθεί να παραχωρηθεί στην Ουκρανία για την κάλυψη αναγκών του πολέμου με τη Ρωσία.
Νίκος Μελέτης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ