Σε συζήτηση με Έλληνες και ελληνικής καταγωγής ιδρυτές εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης και υψηλής τεχνολογίας, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργάνωσε η Endeavor Greece με τίτλο «The Future of AI Elsewhere», στο Σαν Φρανσίσκο στις ΗΠΑ, συμμετείχε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ο Πρωθυπουργός, αρχικά αναφέρθηκε στη σημασία της αξιοκρατίας, των υποτροφιών
και της διεθνούς εμπειρίας, καλώντας τους επιχειρηματίες να εξετάσουν την
ανάπτυξη δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και να λειτουργήσουν ως μέντορες για νέους
ιδρυτές.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες για το brain
gain, επισημαίνοντας ότι η χώρα διαθέτει ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό εντός και
εκτός συνόρων και ότι η επιστροφή στην Ελλάδα προϋποθέτει καλές επαγγελματικές
ευκαιρίες και εμπιστοσύνη στην πορεία της χώρας.
Για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, σημείωσε ότι η Ελλάδα κινείται εντός
του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι υπεύθυνοι
χάραξης πολιτικής να κατανοούν τις ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις.
Επίσης, έθεσε την υγεία ως πεδίο όπου η Τεχνική Νοημοσύνη μπορεί να
αξιοποιηθεί με σεβασμό στην ιδιωτικότητα, ενώ εκτίμησε ότι οι ΗΠΑ θα
διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του παγκόσμιου ρυθμιστικού
πλαισίου.
Ακόμα, αναφέρθηκε στην ανάγκη ολοκλήρωσης της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς και
στην προοπτική απευθείας αεροπορικής σύνδεσης Ελλάδας-Σαν Φρανσίσκο.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα επένδυσης στην Ελλάδα, ανέφερε το κέντρο της
Pfizer στη Θεσσαλονίκη, ενώ υποστήριξε την ιδέα ενός «28ου καθεστώτος» που θα
διευκολύνει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται διασυνοριακά
χωρίς κανονιστικά εμπόδια.
Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:
«Καταρχάς, πρόκειται πραγματικά για εκπληκτικές ιστορίες. Δεν μοιράστηκα με το
ακροατήριο ότι οι ιστορίες αυτές με αγγίζουν όχι μόνο λόγω της σημερινής μου
ιδιότητας, αλλά και επειδή, προτού ασχοληθώ με την πολιτική, εργαζόμουν εγώ ο
ίδιος σε κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 δημιούργησα, ουσιαστικά, το πρώτο επενδυτικό
κεφάλαιο που ήταν αποκλειστικά αφοσιωμένο στον τομέα της τεχνολογίας. Ήταν
πολύ μπροστά από την εποχή του και τότε ήταν εξαιρετικά δύσκολο ακόμη και να
μιλήσει κανείς για την επιχειρηματικότητα και για ιστορίες όπως αυτές που
μοιραστήκατε σήμερα μαζί μας.
Πιστεύω, όμως, ότι αν υπάρχει ένα νήμα που συνδέει όλες αυτές τις ιστορίες
αυτό είναι η αξιοκρατία: η πεποίθηση ότι, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή το
υπόβαθρό σου, εάν εργαστείς σκληρά και λάβεις την κατάλληλη υποστήριξη,
μπορείς να πετύχεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό το ζήτημα των υποτροφιών και
της δυνατότητας κάποιος να εκπαιδευτεί και να αποκτήσει εμπειρία στο εξωτερικό
στο εξωτερικό.
Η ερώτηση που θα ήθελα να θέσω στους συμμετέχοντες έχει δύο σκέλη. Καταρχάς,
για όσους από εσάς δεν έχετε παρουσία στην Ελλάδα, έχει απήχηση σε εσάς η
προοπτική να επιστρέψετε στη χώρα και να πραγματοποιήσετε εκεί μέρος των
δραστηριοτήτων σας;
Θα ήθελα εδώ να ανοίξω μια παρένθεση. Θυμάμαι όταν ο Διευθύνων Σύμβουλος της
Pfizer, Albert Bourla, απευθύνθηκε στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας και
είπε: «Θέλω να δημιουργήσω ένα μεγάλο κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης και ανάλυσης
δεδομένων στη Θεσσαλονίκη».
Ο ίδιος κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη, επομένως είχε, προφανώς, έναν επιπλέον
λόγο να προσπαθήσει να πείσει το διοικητικό συμβούλιο, το οποίο τελικά
ενέκρινε την πρότασή του. Τότε είχε δηλώσει ότι το κέντρο θα ξεκινούσε με 200
εργαζομένους. Σήμερα απασχολεί περισσότερα από 1.500 άτομα στη Θεσσαλονίκη,
ακριβώς επειδή είχε πρόσβαση σε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό.
Υπάρχει, λοιπόν, μια γενιά που ακολούθησε τη δική σας και είναι έτοιμη να
αναζητήσει ευκαιρίες εργασίας σε εταιρείες όπως οι δικές σας και, ενδεχομένως,
στη συνέχεια να κάνει το επόμενο βήμα και να δημιουργήσει κάτι δικό της.
Η δεύτερη ερώτησή μου - η οποία αποτελεί ταυτόχρονα και μια προτροπή- είναι να
αναλάβετε, παρακαλώ, ρόλο μέντορα, είτε μέσω της Endeavor είτε σε ατομικό
επίπεδο, διαθέτοντας μέρος του χρόνου σας για να στηρίξετε νέους
επιχειρηματίες και ιδρυτές εταιρειών στην Ελλάδα.
Θα πρέπει να επισημάνω ότι το έργο της Endeavor, τόσο στον εντοπισμό εταιρειών
υψηλού αντίκτυπου όσο και στην παροχή αυτών των υπηρεσιών, είναι πραγματικά
ανεκτίμητο. Νόμισα ότι «εντόπισα» τη σύζυγό μου, αλλά δεν τη βλέπω. Θα πρέπει
επίσης να αναφέρω ότι διατηρώ προσωπική φιλία με την ιδρύτρια της Endeavor,
Linda Rottenberg, ήμασταν συμφοιτητές στο Harvard.
Προσπάθησα, λοιπόν, να την πείσω να έρθει στην Ελλάδα πριν από πάρα πολλά
χρόνια. Εκείνη, όμως, μου έλεγε: «Όχι, εμείς δραστηριοποιούμαστε μόνο σε
αναδυόμενες αγορές». Τελικά, η σύζυγός μου, η Μαρέβα, ήταν εκείνη που κατάφερε
να την πείσει να έρθει στην Ελλάδα. Τώρα, ως ιδρύτρια, φρόντισε πολύ εύστοχα
να «εξαφανιστεί» τη στιγμή που μιλούσαμε τόσο επαινετικά.
Όπως έλεγα, το έργο που επιτελείτε -και ιδίως η καθοδήγηση που μπορείτε να
προσφέρετε- αποτελεί εξαιρετική πηγή έμπνευσης. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζαμε
πριν από κάποια χρόνια ήταν ότι δεν διαθέταμε αρκετά παραδείγματα επιτυχίας.
Τι εννοώ: Ποια είναι αυτή η διαδρομή; Αποφασίζεις να γίνεις επιχειρηματίας, τι
ακολουθεί; Πώς θα αντλήσεις κεφάλαια; Θα εχεις μία επιτυχημένη έξοδο; Θα είσαι
ικανοποιημένος; Θα δημιουργήσεις πολλές επιχειρήσεις σε βάθος χρόνου; Δεν
είχαμε αρκετά παραδείγματα τέτοιων ανθρώπων.
Τίποτα δεν εμπνέει περισσότερο από ένα καλό παράδειγμα, από κάποιον που έχει
ήδη διανύσει αυτή τη διαδρομή και έχει βιώσει τις δυσκολίες της. Διότι εδώ δεν
μιλάμε μόνο για τη θετική πλευρά της επιχειρηματικότητας. Θα ήθελα να
μοιραστείτε με τους επίδοξους επιχειρηματίες και τις δυσκολίες, τις αποτυχίες,
την προσπάθεια και τις απογοητεύσεις, καθώς και αυτά αποτελούν μέρος της
διαδρομής.
Αυτές είναι, λοιπόν, οι δύο βασικές παρατηρήσεις μου και με ενδιαφέρει
ιδιαίτερα να ακούσω τις απόψεις σας.
Αναφερόμενος στις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η κυβέρνηση για το brain
gain, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε:
Αν μου επιτρέπετε, θα ήθελα να προσθέσω μία σύντομη παρατήρηση. Ως κυβέρνηση
διοργανώνουμε στο εξωτερικό εκδηλώσεις επαγγελματικών ευκαιριών -αυτό δεν
αφορά μόνο τον τεχνολογικό κλάδο, αλλά συνολικά την ελληνική οικονομία- στις
οποίες συμμετέχουν ελληνικές επιχειρήσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, καλούμε Έλληνες, αλλά και πολίτες άλλων χωρών που
ενδιαφέρονται να εργαστούν στην Ελλάδα, να γνωρίσουν αυτές τις επιχειρήσεις
και να ενταχθούν στο δυναμικό τους. Η πρωτοβουλία αυτή έχει σημειώσει
εξαιρετική επιτυχία, διότι στις μέρες μας το ταλέντο σπανίζει- και πρόκειται
για ένα φαινόμενο που παρατηρείται παγκοσμίως.
Η Ελλάδα διαθέτει δύο πλεονεκτήματα: αφενός, το ανθρώπινο δυναμικό που
βρίσκεται εντός της χώρας και, αφετέρου, μια εξαιρετική κοινότητα εκτός
Ελλάδας. Όπως αναφέραμε προηγουμένως, στο παρελθόν δεν είχαμε καταφέρει
πραγματικά να χτίσουμε μία γέφυρα που να συνδέει αυτές τις δύο κοινότητες.
Έχετε, όμως, απόλυτο δίκιο. Η εμπειρία μας δείχνει ότι, ακόμη και όταν
δημιουργούν θέσεις οι μεγαλύτερες εταιρείες, σημαντικό ποσοστό των
νεοπροσληφθέντων έρχεται στην Ελλάδα από το εξωτερικό. Θυμάμαι τη δική μας
επιστροφή, όταν γεννήθηκε η πρώτη μας κόρη, το 1997. Πρόκειται για αλλαγή
ζωής. Η δυνατότητα, όμως, να εργαστεί κανείς σε μια ήδη καθιερωμένη ή ακόμη
και σε μια μικρότερη εταιρεία, χωρίς να χρειαστεί να ξεκινήσει αμέσως κάτι
δικό του, του προσφέρει μια πιο ασφαλή διαδρομή επιστροφής.
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, οι άνθρωποι που έχουν επιστρέψει
στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δηλώνουν ικανοποιημένοι από την επιλογή τους,
όπως προκύπτει και από σχετικές έρευνες που πραγματοποιούμε.
Σε τελική ανάλυση, αν κάποιος έχει ζήσει επί πολλά χρόνια στο εξωτερικό και
επιθυμεί να επιστρέψει στην Ελλάδα, χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, δύο
πράγματα. Πρώτον, μια καλή θέση εργασίας. Παράλληλα, όμως, πρέπει να πιστεύει
βαθιά ότι η χώρα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Επιστρέφει μαζί με την οικογένειά του, αναζητά σχολεία και έναν κατάλληλο τόπο
στον οποίο θα μεγαλώσουν τα παιδιά του. Επομένως, αν δεν πιστεύει ότι η χώρα
έχει πράγματι αλλάξει σελίδα και ότι δεν πρόκειται να επιστρέψουμε σε όσα
βιώσαμε την προηγούμενη δεκαετία, πιθανότατα θα θεωρήσει ότι η επιστροφή δεν
αποτελεί σωστή επιλογή.
Ερωτηθείς για τις προσπάθειες διαμόρφωσης ρυθμιστικού πλαισίου για την ΤΝ
και τις προκλήσεις που παρουσιάζονται ο Πρωθυπουργός επισήμανε:
Καταρχάς, δρούμε εντός του πλαισίου της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
επομένως, δεν μπορούμε να χαράξουμε μια εντελώς ανεξάρτητη πορεία. Ακόμη και
όσον αφορά την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υπάρχουν
συγκεκριμένα όρια ως προς τα μέτρα που μπορούμε να λάβουμε και να εφαρμόσουμε,
διότι σε κάποιο σημείο ενδέχεται να προκύψει σύγκρουση με την Πράξη για τις
Ψηφιακές Υπηρεσίες, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει άλλου είδους
προβλήματα.
Δεν είμαστε, λοιπόν, απολύτως ανεξάρτητοι. Μπορούμε, ωστόσο, ως έναν βαθμό, να
συμβάλουμε στη διαμόρφωση της σχετικής συζήτησης.
Η βασική ανησυχία που μου δημιουργείται ακούγοντάς σας -και ένας από τους
λόγους για τους οποίους ήθελα να πραγματοποιήσω αυτό το ταξίδι- είναι η ανάγκη
να ενημερωθώ και να κατανοήσω καλύτερα τις εξελίξεις. Αν διευρύνεται διαρκώς
το χάσμα μεταξύ όσων πραγματικά συμβαίνουν σε αυτές τις εξαιρετικά προηγμένες
τεχνολογίες και του βαθμού στον οποίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής τα
αντιλαμβάνονται, τότε μπορεί να προκύψουν πολλά προβλήματα.
Ενδέχεται είτε να θεωρήσουμε ότι ένα ζήτημα είναι υπερβολικά σύνθετο και να
επιλέξουμε να μην το αγγίξουμε καθόλου είτε να εμπλακούν οι μεγάλες εταιρείες,
οι οποίες ουσιαστικά θα συντάξουν το ρυθμιστικό πλαίσιο για λογαριασμό όλων.
Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο, από φόβο μήπως συμβεί κάτι καταστροφικό -έναν
φόβο που μπορεί να βασίζεται σε απολύτως βάσιμες ανησυχίες-, να πατήσουμε το
φρένο υπερβολικά απότομα.
Έχω κάποια απάντηση, μια σαφή απάντηση; Όχι. Γνωρίζω, όμως, ότι θα ήθελα
τουλάχιστον να προσδιορίσω ορισμένους επιμέρους τομείς στους οποίους μπορούμε
να επικεντρωθούμε. Η υγεία θα αποτελούσε ένα καλό παράδειγμα για την Ελλάδα.
Θα ήθελα να μπορούμε να πούμε: «Διαθέτουμε δεδομένα. Πώς μπορούμε να τα
αξιοποιήσουμε με τρόπο που να σέβεται την ιδιωτικότητα, αλλά ταυτόχρονα να
προσθέτει αξία στο σύστημα υγείας;»
Δεν μπορώ να κερδίσω όλες τις μάχες ούτε είναι δική μου αρμοδιότητα να το
επιδιώξω. Σε τελική ανάλυση, όμως, πιστεύω ακράδαντα -όπως συζητήσαμε και
προηγουμένως- ότι η καθοριστική μάχη για το ρυθμιστικό πλαίσιο της Τεχνητής
Νοημοσύνης θα δοθεί εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα αποτελεί διαφορετικό μοντέλο, καθώς υπάρχει ήδη υψηλός βαθμός
συγκέντρωσης, με την έννοια του κρατικού ελέγχου επί των τεχνολογικών
εταιρειών. Εκεί το συγκεκριμένο ζήτημα επιλύθηκε πριν από κάποια χρόνια. Στις
Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική.
Πιστεύω, επομένως, ότι το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης και του ρυθμιστικού
πλαισίου δεν θα διαμορφωθεί τόσο στην Ευρώπη, διότι, ως έναν βαθμό, είμαστε
αποδέκτες τεχνολογιών που αναπτύσσονται αλλού, δυστυχώς. Θα διαμορφωθεί εδώ,
στις Ηνωμένες Πολιτείες».
Κληθείς να σχολιάσει διαφορές μεταξύ του επενδυτικού περιβάλλοντος στην
Ευρώπη και στις ΗΠΑ και ως προς την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης
υπογράμμισε:
Πέραν όσων αναφέρατε, στις ΗΠΑ διαθέτετε κεφαλαιαγορές με υψηλή ρευστότητα.
Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη ζήτημα που δεν έχουμε καταφέρει να επιλύσουμε
στην Ευρώπη και το οποίο, για εμένα, θα έπρεπε να αποτελεί την υπ’ αριθμόν ένα
προτεραιότητα: την πλήρη αξιοποίηση της ενιαίας αγοράς.
Η Ευρώπη αποτελεί μεγάλη αγορά, εξακολουθούν όμως να υπάρχουν πολλά
διαφορετικά κανονιστικά καθεστώτα με τα οποία πρέπει να συμμορφωθεί μια
επιχείρηση. Για αυτό συζητούμε την ιδέα του λεγόμενου «28ου καθεστώτος»: μιας
ευρωπαϊκής εταιρικής ταυτότητας, μέσω της οποίας θα μπορεί κανείς, για
παράδειγμα, να ιδρύσει μια επιχείρηση στην Ελλάδα και να δραστηριοποιείται
απρόσκοπτα στη Λιθουανία.
Ως Ευρωπαίος, θα έθετα αυτό το ζήτημα στην κορυφή των προτεραιοτήτων μου.
Μιλάμε διαρκώς για μια ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών. Η αγορά μας είναι
μεγάλη, αριθμεί περίπου 450 εκατομμύρια καταναλωτές. Ωστόσο, αν μια επιχείρηση
επιθυμεί να δραστηριοποιηθεί σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, η πραγματικά ενιαία
αγορά δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί στην Ευρώπη. Αντιθέτως, στις Ηνωμένες
Πολιτείες μπορεί να δραστηριοποιηθεί οπουδήποτε στη χώρα».
Αναφορικά με την προτροπή των συνομιλητών του να καθιερωθεί απευθείας
αεροπορική σύνδεση μεταξύ Ελλάδας και Σαν Φρανσίσκο, ο Πρωθυπουργός
ανέφερε:
«Μιας και μιλάμε για αεροπορικές συνδέσεις, πριν από δέκα χρόνια ουσιαστικά
δεν υπήρχε σχεδόν καμία απευθείας πτήση από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την
Αθήνα. Αυτό το καλοκαίρι, όμως, είχαμε 130 πτήσεις την εβδομάδα από τις
Ηνωμένες Πολιτείες προς την Αθήνα.
Μάλιστα, προς έκπληξή μου, από την επόμενη χρονιά θα υπάρχει και απευθείας
πτήση από το Σιάτλ προς την Ελλάδα. Μόνο κατά τη θερινή περίοδο, αλλά και
πάλι, έτσι αρχίζουν συνήθως αυτές οι συνδέσεις. Στη συνέχεια οι αεροπορικές
εταιρείες διαπιστώνουν ότι μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή πληρότητα για ολοένα
και μεγαλύτερες χρονικές περιόδους.
Είναι, λοιπόν, μια πολύ καλή επισήμανση. Θα συζητήσουμε με τις μεγάλες
αεροπορικές εταιρείες -ιδίως με τη United Airlines- και πιστεύω ότι υπάρχουν
ισχυρά επιχειρήματα υπέρ μίας απευθείας πτήσης. Θα χαρώ, μάλιστα, να είμαι και
εγώ επιβάτης».
Στη συζήτηση έλαβαν μέρος ο Anastasios Angelopoulos, συνιδρυτής και Διευθύνων
Σύμβουλος της Arena, ο Anastasis Germanidis, συνιδρυτής και Συνδιευθύνων
Σύμβουλος της Runway, η Nicky Goulimis, συνιδρυτής και Διευθύνουσα Σύμβουλος
στην Tunic Pay, και ο Spiros Xanthos, ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της
Resolve AI. Συντονιστής ήταν ο Ανδρέας Σταυρόπουλος, Partner στη Threshold
Ventures και Αντιπρόεδρος της Endeavor Greece.