Για ποιους λόγους διαφώνησαν οι Ζαχαριάδης-Βαφειάδης; – Η απομάκρυνση του Μάρκου από το ΚΚΕ και η εξορία του στην ΕΣΣΔ – Για πρώτη φορά, ο Δρ. Νίκος Παπαδάτος φέρνει στο φως την άκρως απόρρητη έκθεση του ΚΚΕ για τις καταγγελίες Βαφειάδη και την απάντηση της Επιτροπής του κόμματος
Στην εκατοντάχρονη και πλέον ιστορία του ΚΚΕ υπάρχουν ορισμένα γεγονότα καθοριστικής σημασίας, που άλλαξαν τη «μοίρα» όχι μόνο του κόμματος, αλλά και των οργανώσεων που είχαν άμεση σχέση με αυτό. Στα χρόνια του Εμφυλίου καθοριστική σημασία έπαιξε η αποπομπή από την ηγεσία του ΔΣΕ του Μάρκου Βαφειάδη με πρωτοβουλία του Νίκου Ζαχαριάδη. Όπως θα δούμε, οι κατηγορίες του Ζαχαριάδη για τον Βαφειάδη ήταν, επιεικώς, χυδαίες και απαράδεκτες.
Μετά την ήττα στον Εμφύλιο, το ΚΚΕ συγκρότησε επιτροπή που συναντήθηκε με τον Μάρκο Βαφειάδη(10/10/1950). Ο Βαφειάδης είχε καταθέσει στοιχεία εναντίον του Ζαχαριάδη. Στη συνάντησή του με την επιτροπή του ΚΚΕ, δεν πρόσθεσε κάτι καινούργιο. Η επιτροπή εξέτασε τις καταγγελίες Βαφειάδη και έκρινε ότι είναι αβάσιμες και συκοφαντικές. Πάντως, ο ιστορικός Δρ. Νίκος Παπαδάτος, στο βιβλίο του «ΝΙΚΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ: Η ζωή και η δράση του μέσα από τα αρχεία του ΚΚΣΕ και της KGB» παρουσιάζει για πρώτη φορά το άκρως απόρρητο έγγραφο με τις καταγγελίες του Βαφειάδη, ορισμένες από τις οποίες παρουσιάζουν ευθέως τον Ζαχαριάδη ως προδότη και κάποιες άλλες αναφέρουν ανοιχτά ότι ο τότε Γ.Γ. του ΚΚΕ ήθελε να δολοφονήσει τον Βαφειάδη. Πάντως, η 15μελής επιτροπή του ΚΚΕ απέρριψε τις καταγγελίες του Μάρκου Βαφειάδη κατηγορώντας τον ως «ανισόρροπο», ενώ άφησε στο απυρόβλητο τον «σύντροφο Ζαχαριάδη», ο οποίος βέβαια, έξι χρόνια αργότερα καθαιρέθηκε και έγινε το «μαύρο πρόβατο» του κόμματος. Ας δούμε περισσότερες λεπτομέρειες.
Ο Μάρκος Βαφειάδης
Η αποπομπή του Μάρκου Βαφειάδη
Ένα άρθρο του Βασίλη Τσακίρογλου στο protothema.gr, στις 09/02/2022 περιγράφει λεπτομερώς τις κατηγορίες με τις οποίες εκπαραθυρώθηκε από την ηγεσία του ΔΣΕ ο Μάρκος Βαφειάδης και στη συνέχεια (1950) διαγράφηκε κι από το ΚΚΕ. Πρόκειται πάλι για αποκαλύψεις του Δρα Νίκου Παπαδάτου μέσα από τα σοβιετικά αρχεία, σε προηγούμενο βιβλίο του. Θυμίζουμε ότι ο Βαφειάδης είχε ακολουθήσει πολύ πιο μετριοπαθή στάση σε σχέση με τον ολετήρα Ζαχαριάδη, αλλά και τον Βελουχιώτη. Τον Νοέμβριο του 1944 διαφώνησε με τον Άρη, ο οποίος ήθελε να επιτεθεί εναντίον των Βρετανών. Όντας επικεφαλής των δυνάμεων του ΔΣΕ στη Θεσσαλονίκη κατά τα Δεκεμβριανά, δεν ενεπλάκη σε καμία σύγκρουση με τους Βρετανούς. Το 1946 διαφώνησε με τον Ζαχαριάδη που ήθελε επανέναρξη των μαχών. Ωστόσο, η καθοδήγηση του ΚΚΕ του έδωσε εντολή να οργανώσει τους καταδιωκόμενους από τη Λευκή Τρομοκρατία παλιούς αντάρτες του ΕΛΑΣ, ανεβαίνοντας στο βουνό. Τον Οκτώβριο του 1946 εκλέχθηκε αρχηγός του ΔΣΕ από τους καταδιωκόμενους «Καπεταναίους». Το 1947, ορίστηκε πρωθυπουργός της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης. Υπό την ηγεσία του Βαφειάδη, ο ΔΣΕ πέτυχε σημαντικές νίκες. Μάλιστα, το 1948, όπως είχε παραδεχθεί και ο Ευάγγελος Αβέρωφ, φαινόταν ότι η πλάστιγγα γέρνει προς την πλευρά του ΔΣΕ.
Αντάρτισσες του ΔΣΕ
Ο Ζαχαριάδης όμως είχε βάλει στο στόχαστρο τον Μάρκο Βαφειάδη και αποφάσισε να τον απομακρύνει. Πρώτη αφορμή γι’ αυτό ήταν η διαφωνία του Βαφειάδη στο εγκληματικό σχέδιο «Λίμνες» με το οποίο η Μακεδονία και η Θράκη θα ανεξαρτητοποιούνταν από την Ελλάδα, το νέο «κρατικό μόρφωμα», θα είχε πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη, ενώ ο στρατός του ΔΣΕ θα μετατρεπόταν σε τακτικό στρατό. Το σχέδιο αυτό, στο οποίο έχουμε αναφερθεί εκτενώς, προέβλεπε επίσης ότι ως την άνοιξη του 1948 ο ΔΣΕ θα τριπλασίαζε τη στρατιωτική του δύναμη. Ο Βαφειάδης επιδίωκε τη συνέχιση του αντάρτικου αγώνα προσβλέποντας σε συμβιβασμό και λήξη του Εμφυλίου. Νέα σοβαρή διαφωνία μεταξύ Ζαχαριάδη-Βαφειάδη προέκυψε τον Αύγουστο του 1948 μετά την ήττα στον Γράμμο και τη ρήξη με τον Τίτο (18/8/1948). Στις 21/8/1948, στη Συνεδρίαση του Πολεμικού Συμβουλίου τέθηκε θέμα αποπομπής του Μάρκου, όμως ο Ζαχαριάδης δεν τόλμησε να προχωρήσει σε κάτι τέτοιο. Περιόρισε όμως τις αρμοδιότητες της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης, όσο και του Γενικού Αρχηγείου της, ηγέτης των οποίων ήταν ο Βαφειάδης. Την ίδια μέρα, ο Βαφειάδης στάλθηκε στην Αλβανία για ξεκούραση, ενώ στο Γενικό Αρχηγείο τοποθετήθηκε επικεφαλής ο Γούσιας. Ο Μάρκος επανήλθε και στις 15 Νοεμβρίου 1948, στη Συνεδρίαση του ΠΓ του ΚΚΕ επιτέθηκε σφοδρά με την περίφημη «Πλατφόρμα» του στον Ζαχαριάδη. Αυτή ήταν η τελευταία του πολιτική κίνηση.
Γούσιας, ο τσαγκάρης που έγινε Αρχιστράτηγος του ΔΣΕ
Η «Πλατφόρμα» του χαρακτηρίστηκε από το ΚΚΕ «αντικομματική», «φραξιονιστική» και «τροτσκιστική». Τότε αποφασίστηκε ο «αποκεφαλισμός» του Βαφειάδη. Δεν έγινε όμως αυτό αμέσως γνωστό στους άνδρες και τις γυναίκες του ΔΣΕ που λάτρευαν τον Μάρκο. Έπρεπε να περάσουν δύο ακόμα μήνες, οπότε στις 31 Ιανουαρίου 1949 η διαβόητη 5η Ολομέλεια του ΚΚΕ απάλλαξε τον Μάρκο Βαφειάδη «από κάθε κομματική δουλειά», διότι «από πολλούς μήνες είναι βαριά άρρωστος και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα σοβαρά καθήκοντα που του είχε αναθέσει η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ». Δεν αρκέστηκε όμως μόνο σε αυτό ο Ζαχαριάδης, αλλά εξαπέλυσε και χυδαίες κατηγορίες εναντίον του Βαφειάδη:
Γυναίκες μαχήτριες του ΔΣΕ
«Το πρωί της 21ης Αυγούστου 1948, όταν έπρεπε να φύγουμε από την Κορυτσά για τα Τίρανα για να με εξετάσει γιατρός που στάλθηκε από σας (σ.σ.: το ΚΚΣΕ), ο Ζαχαριάδης μαζί με τον Βασίλη Μπαρτζιώτα (σ.σ.: υψηλόβαθμο στέλεχος του ΚΚΕ, από τα πλέον αφοσιωμένα στον Ζαχαριάδη) μου ανακοίνωσαν ότι δήθεν το 1932, όταν βρισκόμουν στις φυλακές της Αίγινας και στην Ακροναυπλία, ήμουν ομοφυλόφιλος κι ότι εμφάνιζα ανωμαλία κ.ά. Έμεινα κατάπληκτος, αφού ποτέ στη ζωή μου δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Κατάλαβα ότι γίνονται προσπάθειες να με παρουσιάσουν τρελό και προβληματικό».
Τι υποστήριξε ο Βαφειάδης για τον Ζαχαριάδη στην κατάθεσή του στο ΚΚΕ;
Στις 10-13 Οκτωβρίου 1950 πραγματοποιήθηκε η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Από το ΚΚΕ συστάθηκε μια επιτροπή για να εξετάσει τις καταγγελίες του Μ. Βαφειάδη σε βάρος του Ν. Ζαχαριάδη. Εξέτασε επίσης την πρώην σύζυγο του Βαφειάδη καθώς και τον Νίκο Γεωργέλη. Στις 10/10/1950 η επιτροπή συναντήθηκε με τον Βαφειάδη και τον ρώτησε αν θέλει να προσθέσει κάτι στην κατάθεσή του. Ο Μάρκος απάντησε αρνητικά. Στη συνέχεια η επιτροπή μελέτησε προσεκτικά την κατάθεση Βαφειάδη, τα κυριότερα σημεία αποκαλύπτει ο Νίκος Παπαδάτος στο βιβλίο του:
Ο Μάρκος Βαφειάδης το 1931
1. Ο Ζαχαριάδης στη 2η Ολομέλεια της Κ.Ε. προσπάθησε να παρασύρει το κόμμα σε ένοπλο πραξικόπημα με στόχο να δώσει στον εχθρό τη δυνατότητα να μας συντρίψει.
2. Σε συνεδρίαση των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών τον Γενάρη του 1948 στο Βίτσι, ο Ζαχαριάδης προσπάθησε να τον τσακίσει και να τον εκθέσει.
3. Ενώ περιμέναμε σε κάποιο αεροδρόμιο την προσγείωση φιλικών αεροπλάνων έφθασαν εχθρικά αεροπλάνα και μιας βομβάρδισαν. Ο Ζαχαριάδης το εξήγησε αυτό σαν σύμπτωση.
4. Ο σ. Ζαχαριάδης, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στον Γράμμο πρότεινε να περάσουμε με τα τάγματα στα μετόπισθεν του εχθρού.
5. Η επιχείρηση στην Κόνιτσα απέτυχε επειδή προδόθηκε στον εχθρό και εκφράζει την υποψία ότι η προδοσία είναι δουλειά του Ζαχαριάδη.
6. Ο ελιγμός των μονάδων μας από τον Γράμμο στο Βίτσι πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον εχθρό, ενώ το Βίτσι, αν και δεν ευνοούσε την άμυνά μας επιλέχτηκε σκόπιμα από τον σ. Ζαχαριάδη.
7. Τόσο ο ελιγμός στο Βίτσι όσο και η κατάληψη του Καρπενησιού από τα τμήματά μας έγιναν σε συνεργασία με τον εχθρό. Ο εχθρός το έκανε αυτό για να ισχυροποιήσει τη θέση του Ζαχαριάδη και να χτυπήσει τον Μάρκο ο οποίος έλεγε πως δεν μπορούμε να καταλάβουμε αστικά κέντρα.
8. Στην 5η Ολομέλεια αλλά και τη νύχτα του γάμου του, ο σ. Ζαχαριάδης τον αποκαλούσε «θυμιατήρι».
9. Ο σ. Ζαχαριάδης στο Παρίσι έδωσε συνέντευξη στη φασιστική εφημερίδα Ελληνικόν Αίμα.
10. Ο σ. Ζαχαριάδης δύο φορές θέλησε να τον εξοντώσει (μια φορά στο Βίτσι και μια φορά στον Γράμμο) - προσπάθησε να τον δηλητηριάσει. Το ισχυρίζεται αυτό γιατί και τις δύο φορές, αφού ήπιε καφέ, είχε πόνο στο στομάχι.
Έλληνες αντάρτες σε συμπλοκή με Γερμανούς
11. Ο Ζαχαριάδης τον διαφώτιζε σε γερμανικό και αντιμοσχοβίτικο πνεύμα. Ο σ. Ζαχαριάδης θαυμάζει οτιδήποτε είναι γερμανικό. Δικαιολογεί τα εγκλήματα των Γερμανών φασιστών. Θεωρεί τα κρεματόρια και τις μαζικές σφαγές που έκαναν οι ναζί εκδήλωση της ανωτερότητας του γερμανικού πολιτισμού. Όλα αυτά ο Ζαχαριάδης τα λέει για να δικαιολογήσει τη σωτηρία του από το Νταχάου. Ο σ. Ζαχαριάδης εκφράζει τον θαυμασμό του για την αμερικανική αεροπορία και την αμερικανική ισχύ. Ο σ. Ζαχαριάδης λέει ότι οι Ρώσοι στρατιώτες όταν μπήκαν στην Ευρώπη έτρωγαν οδοντόκρεμα. Ο Ζαχαριάδης ποτέ δεν μίλησε με καλά λόγια για τη Σοβιετική Ένωση και το ΠΚΚ(μπ).
(Πρόκειται για αυτούσιο το κείμενο που υπάρχει στο βιβλίο του Νίκου Παπαδάτου).
Η Επιτροπή καταλήγει στο πόρισμα:
1. Η συκοφαντία και όλη η αντικομματική βρομιά (απόνερα) του Μάρκου Βαφειάδη δεν είναι τυχαίες, εξηγούνται από την προσπάθειά του να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του ΚΚΕ στο πρόσωπο του σ. Ζαχαριάδη, να προκαλέσει σύγχυση, να πλήξει το κόμμα μας.
2. Σε μια τέτοια χυδαία, αντικομματική, απροκάλυπτα εχθρική πράξη μπορεί να φτάσει μόνο ένας συνειδητός εχθρός του κόμματος και του ελληνικού λαού. Είναι αλήθεια ότι ο Μάρκος Βαφειάδης δείχνει σαφή σημάδια ανισορροπίας, αλλά αυτά από μόνα τους δεν μπορούν να εξηγήσουν αυτή την τόσο εχθρική στάση του Μάρκου Βαφειάδη. Γι’ αυτό και σε συνδυασμό και με άλλα ύποπτα σημάδια που υπήρχαν στη ζωή του Μάρκου Βαφειάδη, όπως σχέσεις με την πράκτορα της Ιντέλιτζενς Σέρβις κουνιάδα του Καραμαούνα, σχέσεις με τον πρόεδρο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα Βέγγερ κ.λπ., προτείνουμε να ερευνηθεί περαιτέρω και εξονυχιστικά η περίπτωσή του, ώστε να βρεθούν τα νήματα που δένουν και κινούν τον Βαφειάδη στην αντικομματική του εκστρατεία.
3. Προτείνουμε να μην κληθεί στη Συνδιάσκεψη του κόμματος, και επειδή έχει διαγραφεί από το κόμμα, αλλά κυρίως γιατί όλα όσα λέει αποτελούν σκόπιμη, χυδαία εχθρική επίθεση εναντίον του κόμματος στο πρόσωπο του σ. Ζαχαριάδη, και εμείς δεν έχουμε το δικαίωμα να δώσουμε το βήμα του κόμματος σ’ έναν φανερό εχθρό να μας πολεμήσει. Επιπλέον δεν έχουμε το δικαίωμα να επιτρέψουμε σε ένα τέτοιο υποκείμενο να βρομίσει αυτό το ανώτατο σώμα του κόμματός μας.
4. Εκτός από τα αποτελέσματα που θα προκύψουν απ’ την περαιτέρω έρευνα σχετικά με ύποπτα σημεία στη ζωή του Βαφειάδη και τα ελατήρια που τον έσπρωξαν σε αυτή την εχθρική συκοφαντική εκστρατεία ενάντια στην ηγεσία του ΚΚΕ, προτείνουμε ο Μάρκος Βαφειάδης για τη βαριά και αδικαιολόγητη ευθύνη που φέρει κατά τη διάρκεια της θητείας του σαν υπεύθυνος του ΔΣΕ και για την επαίσχυντη αντικομματική του δράση να λογοδοτήσει ενώπιον του στρατοδικείου».
(Και αυτά τα στοιχεία υπάρχουν αυτούσια στο βιβλίο του Νίκου Παπαδάτου).
Η επιτροπή του ΚΚΕ που κατέληξε στα παραπάνω συμπεράσματα ήταν δεκαπενταμελής και την αποτελούσαν οι: Δημήτρης Βλαντάς, Κώστας Κολιγιάννης, Πέτρος Ερυθριάδης, Μήτσος Παρτσαλίδης, Βαγγέλης Βασβανάς, Ηλιάδης Σοφιανός, Ηλίας Ρούνης, Χαρίλαος Γιώτης (πρόκειται για τον Χαρίλαο Φλωράκη), Μήτσος Ντάλας, Απόστολος Γκρόζος, Βασίλης Γκανάτσιος, Παναγιώτης Υφαντής, Θύμιος Μπράντας, Κώστας Νεμέρτσικας.
ΡΚΑΝΙ. Σ. 75α, Ε.Ι. Φ.2. Φύλλα 1-3. Επικυρωμένο δακτυλογραφημένο αντίγραφο.
«Κάναμε λάθος τότε» - «Μάλλον στρατηγέ μου» (Τσακαλώτος-Βαφειάδης)
Η συνέχεια είναι λίγο πολύ γνωστή. Ο Βαφειάδης διαγράφηκε από το ΚΚΕ και εξορίστηκε στην ΕΣΣΔ όπου είχε το ψευδώνυμο Ιβάν Βασιλίεβιτς Κουλίεφ. Το 1956, ο Ζαχαριάδης απομακρύνθηκε από την ηγεσία του ΚΚΕ και ο Μάρκος επανήλθε στο κόμμα. Εκλέχτηκε μάλιστα μέλος της ΚΕ και του ΠΓ του κόμματος. Το 1961 όμως διαγράφτηκε εκ νέου από το ΚΚΕ. Είχε προηγηθεί η καθαίρεσή του από τα όργανα του κόμματος. Εξορίστηκε εκ νέου στην ΕΣΣΔ.
Ο Μάρκος Βαφειάδης σε μεγάλη ηλικία
Ως το 1983 έζησε στην πόλη Πένζα. Για πολλά χρόνια δούλεψε ως εργάτης. Από τον γάμο του με τη Ρωσίδα εργάτρια Ζίνα απέκτησε έναν γιο, τον Βλαδίμηρο. Στις 25 Μαρτίου 1983 επέστρεψε στην Ελλάδα. Στις 23 Μαΐου 1984 με πρωτοβουλία του Βαφειάδη και του δημοσιογράφου Πέτρου Μακρή, ο Μάρκος συναντήθηκε με τον Θρασύβουλο Τσακαλώτο: «Κάναμε λάθος τότε», είπε ο Τσακαλώτος και ο Βαφειάδης απάντησε: «Μάλλον Στρατηγέ μου». Οι δύο άντρες αγκαλιάστηκαν και τόνισαν την ανάγκη για συμφιλίωση. Ακολούθησε και άλλη συνάντηση των δύο ανδρών στη Θεσσαλονίκη. Ο Τσακαλώτος είχε χαρακτηρίσει τον μετρ του ανταρτοπολέμου Βαφειάδη, ως τον πιο δύσκολο αντίπαλο που αντιμετώπισε. Το 1984, ο Μάρκος έλαβε σε επίσημη εκδήλωση στο Πεντάγωνο τον βαθμό του Αντιστράτηγου. Η ΝΔ και τα άλλα κόμματα του δεξιού-ακροδεξιού χώρου αντέδρασαν σφοδρά. Το 1989-1990 ο Μ. Βαφειάδης διετέλεσε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Το μίσος του για τον Ζαχαριάδη παρέμενε άσβεστο. Στις 28/12/1991, όταν έγινε η δεύτερη κηδεία του Ζαχαριάδη στην Αθήνα, με τη μεταφορά των οστών του από την ΕΣΣΔ με παρουσία χιλιάδων φίλων και μελών του ΚΚΕ, ο Βαφειάδης τον χαρακτήρισε «παλιάνθρωπο».
Η συνάντηση Τσακαλώτου-Βαφειάδη το 1984, με πρωτοβουλία του δημοσιογράφου Πέτρου Μακρή που εικονίζεται στη φωτογραφία
Μετά την απομάκρυνση του Βαφειάδη, τη στρατιωτική διοίκηση του ΔΣΕ ανέλαβαν οι Ζαχαριάδης, Μπαρτζιώτας και ο αγαπημένος ορισμένων αναγνωστών Γούσιας, τέως μπαλωματής ή τσαγκάρης με πλήρη άγνοια των στρατιωτικών θεμάτων. Όλα πάντως δείχνουν ότι αν ο Ζαχαριάδης ίσως και για προσωπικούς λόγους (βλ. Ρούλα Κουκούλου) δεν απομάκρυνε τον Βαφειάδη, η μοίρα του Εμφυλίου, ίσως και της Ελλάδας θα ήταν διαφορετική…
Νίκος Ζαχαριάδης,Ρένα Κουκούλου και ο γιος τους Σήφης, Ιωσήφ, από το όνομα του Στάλιν
Μιχάλης Στούκας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
