Με νόμο-ομπρέλα, η Αγκυρα ενσωματώνει τη «Γαλάζια Πατρίδα» και όλες τις παράνομες διεκδικήσεις της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο - Επιχειρεί να κατοχυρώσει και νομικά ό,τι αυτή θεωρεί «γκρίζες ζώνες»
Σε νέο πλαίσιο, το οποίο θα δυσχεράνει οποιαδήποτε διπλωματική προσπάθεια συνεννόησης και οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών και θα δημιουργήσει το υπόβαθρο για διαρκείς εντάσεις επί του πεδίου, οδηγεί η πρωτοβουλία της Τουρκίας να προσδώσει νομικό περίβλημα στη «Γαλάζια Πατρίδα» και στο σύνολο των διεκδικήσεών της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το νομοσχέδιο, το ακριβές περιεχόμενο του οποίου δεν έχει γίνει γνωστό, αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες από τουρκικές πηγές, να κατατεθεί στην Εθνοσυνέλευση μετά το τέλος του Μπαϊραμιού, στις 31 Μαΐου, οπότε έπειτα από σύντομη διαδικασία θα καταστεί νόμος του τουρκικού κράτους.
Ο Ερντογάν νομοθετεί ακόμη και τους χάρτες της φαντασίας του, υιοθετεί πλήρως την αντίληψη του casus belli
Η κίνηση αυτή της Άγκυρας έρχεται σε μια στιγμή που έχει επιβαρυνθεί ιδιαίτερα το κλίμα με την Ελλάδα αλλά και την Κύπρο, δείχνοντας πόσο εύθραυστα είναι τα «ήρεμα νερά», καθώς μπορεί μείζονα συμβάντα στο πεδίο να έχουν αποφευχθεί, αλλά σε πολιτικο-διπλωματικό επίπεδο εκδηλώνονται κινήσεις που αλλάζουν τα δεδομένα.
Η Αθήνα ανησυχεί βλέποντας το κλίμα αυτό να κλιμακώνεται, έχει μεταφέρει στην τουρκική πλευρά τις ανησυχίες της, αλλά και την εκτίμηση ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τα «ήρεμα νερά», με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, πάντως, να δηλώνει ότι «αν οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να λάβει μονομερώς μέτρα τα οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, θα έπρεπε να καθοριστούν σε πολυμερές ή διμερές επίπεδο, τότε θα πρόκειται για κινήσεις απλώς και μόνο για εσωτερική χρήση, χωρίς διεθνή εφαρμογή και οποιουδήποτε είδους δραστηριότητα που θα επιχειρηθεί να υλοποιηθεί μονομερώς θα αποτύχει».
Η απόφαση για νομοθέτηση των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο έρχεται και ως απάντηση της Αγκυρας σε αυτό που θεωρεί προσπάθεια περικύκλωσής της από το Ισραήλ, με «ενεργούμενα» την Ελλάδα και την Κύπρο, και συγχρόνως επιχειρεί να καθησυχάσει την εσωτερική κοινή γνώμη, η οποία βομβαρδίζεται τις τελευταίες εβδομάδες με ένα πραγματικά υστερικό κύμα δημοσιευμάτων και δηλώσεων σχετικά με την απειλή που συνιστά για την εθνική ασφάλεια της Τουρκίας η συνεργασία της Ελλάδας και της Κύπρου τόσο με το Ισραήλ όσο και με τη Γαλλία.
Επίσης, η αξιωματική αντιπολίτευση αλλά και η εθνικιστική συμπολίτευση επικρίνουν συχνά την κυβέρνηση Ερντογάν για το γεγονός ότι έχει δήθεν εγκαταλείψει τις ερευνητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο και ανέχεται «τετελεσμένα» στο Αιγαίο, υπονομεύοντας έτσι τη «Γαλάζια Πατρίδα». Αυτό το τοξικό περιβάλλον δημιουργεί ιδιαίτερη νευρικότητα στην τουρκική κυβέρνηση σε ό,τι αφορά τα τεκταινόμενα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο και δημιουργεί την ανάγκη επίδειξης αντίδρασης.
Χωροταξικός σχεδιασμός
Βασικό ρόλο στη διαμόρφωση του νομοσχεδίου έχει το Εθνικό Κέντρο Ερευνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (DEHUKAM), το οποίο έχει σχεδιάσει και τον χάρτη που κατατέθηκε υπό μορφή Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού στην UNESCO πριν από έναν χρόνο. Είχε, μάλιστα, ενδιαφέρον η συνέντευξη Τύπου που δόθηκε την περασμένη εβδομάδα από το DEHUKAM, παρουσία και στελεχών της τουρκικής προεδρίας, με θέμα ακριβώς το νομοσχέδιο για τις «Τουρκικές Ζώνες Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας».
Πρόκειται για νόμο που θα συμπληρώσει τον αρχικό τουρκικό νόμο υπ’ αριθμόν 476 (15/5/1964) και την πράξη 2674 της 20ης Μαΐου 1982, ο οποίος καθόρισε τα όρια των χωρικών υδάτων και τις ευθείες γραμμές βάσης για τη μέτρηση αυτών.
Σύμφωνα με πληροφορίες που προέρχονται και από αυτή τη συνέντευξη Τύπου, το νομοσχέδιο θα «ρυθμίζει το πλαίσιο των δικαιωμάτων και των εξουσιών στα τουρκικά εσωτερικά ύδατα, τα χωρικά ύδατα, τη συνορεύουσα ζώνη, την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)» και θα χρησιμεύσει «ως θεμελιώδης κανονισμός για τον καθορισμό του εύρους και των ορίων των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας, θεσπίζοντας τους βασικούς κανόνες σχετικά με τον καθορισμό των ορίων και του εύρους αυτών των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας και παρέχοντας ορισμένες εξουσίες στην προεδρία σχετικά με αυτές». Από τις πληροφορίες που υπάρχουν προκύπτουν σημαντικά συμπεράσματα: το νομοσχέδιο έρχεται ουσιαστικά να δημιουργήσει έναν νόμο-πλαίσιο, μια «ομπρέλα» για όλα τα δικαιώματα και τις μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Υιοθετεί πλήρως την αντίληψη του casus belli περί μη επέκτασης των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 ναυτικά μίλια και συγχρόνως εντάσσει στις προβλέψεις του τους γεωγραφικούς σχηματισμούς στο Αιγαίο «ακαθόριστης κυριαρχίας», δηλαδή τις γκρίζες ζώνες.
Σύμφωνα με μια ιδιαίτερα παράδοξη προσέγγιση, οι συμμετέχοντες στη διαμόρφωση του νομοσχεδίου εκ μέρους του DEHUKAM δηλώνουν ότι καλύπτουν το κενό που προκαλεί το γεγονός ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, αλλά αποδέχεται ότι ορισμένες προβλέψεις της έχουν γενική ισχύ. Για τον λόγο αυτό επιχειρείται με τον νέο νόμο να δοθεί η... ορθή ερμηνεία των διατάξεων της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (της οποίας η Τουρκία δεν είναι μέλος).
Εξαιρετικά προβληματική, όμως, είναι και η πρόβλεψη που αναγνωρίζει στον πρόεδρο της Τουρκικής Δημοκρατίας την εξουσία να κηρύσσει θαλάσσιες ζώνες «ειδικού καθεστώτος» σε περιοχές όπου δεν έχουν κηρυχθεί ακόμη Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες, για σκοπούς όπως η αλιεία, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και άλλους. Ετσι, πέραν της Ανατολικής Μεσογείου, όπου μονομερώς η Τουρκία έχει παρουσιάσει τα (παράνομα) εξωτερικά όρια της ΑΟΖ της, στο Αιγαίο, όπου δεν έχει ορίσει ΑΟΖ, εναπόκειται στις διαθέσεις του Τούρκου προέδρου να... θεσπίσει ζώνες «ειδικού καθεστώτος», εντός των οποίων θα ασκεί αρμοδιότητες και δικαιώματα η Τουρκία. Είναι προφανές βέβαια ότι στο Αιγαίο κάθε τέτοια κίνηση θα έρθει να καλύψει περιοχές που σε πολύ μεγάλο βαθμό ανήκουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
«Γαλάζια Πατρίδα»
Το τουρκικό νομοσχέδιο, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, θα συμπεριλάβει όλο το πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί με τις επιστολές της Τουρκίας στον ΟΗΕ, οι οποίες αποτελούν το υπόβαθρο και την αποτύπωση της «Γαλάζιας Πατρίδας», το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο (2019), τη «συμφωνία οριοθέτησης» με το ψευδοκράτος (2011), αλλά και τους χάρτες του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού που σχεδίασε το DEHUKAM.
Οι χάρτες αυτοί, όμως, των οποίων η δημοσιοποίηση είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα, αποτελούν την εφαρμογή όλων των καινοφανών τουρκικών θεωριών περί οριοθετήσεων που κινούνται εκτός του πλαισίου της UNCLOS.
Ετσι, στη φιλοσοφία και στο λεκτικό του νέου νόμου θα προβλέπεται ότι τα νησιά στερούνται θαλάσσιων ζωνών πέραν των χωρικών υδάτων τους, ότι το Αιγαίο είναι ημίκλειστη θάλασσα όπου ισχύουν ειδικοί κανόνες και ότι δεν μπορεί να υπάρξει δικαίωμα επέκτασης χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ. Επίσης, θα προβλέπεται ότι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ θα πρέπει να γίνει μεν με τη μέση γραμμή, η οποία όμως θα χαραχθεί μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη των νησιών. Αυτή η πρακτική θα έφερνε την τουρκική υφαλοκρηπίδα μέχρι το μέσο του Αιγαίου, πέριξ του 25ου μεσημβρινού, εγκλωβίζοντας φυσικά τα ελληνικά νησιά σε τουρκική υφαλοκρηπίδα και σε περιοχές άσκησης αρμοδιοτήτων από την Τουρκία.
Πλέον, οι μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας και η ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας μέσω των γκρίζων ζωνών θα αποκτήσουν και νομικό περίβλημα στην εσωτερική έννομη τάξη της Τουρκίας. Μαζί με το casus belli, το οποίο επίσης προήλθε με απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, θα συγκροτουν ένα ασφυκτικό «νομικό» πλαίσιο, η επίκληση του οποίου εκ μέρους της Αγκυρας θα αποτελεί και ένα ισχυρό πρόσχημα υπονόμευσης κάθε προσπάθειας συνεννόησης και συνεργασίας.
Παράλληλα, οι οποιεσδήποτε δραστηριότητες στις περιοχές που η Τουρκία θα βαφτίσει περιοχές τουρκικών δικαιωμάτων ή αρμοδιοτήτων όχι μόνο θα θεωρούνται παράνομες, αλλά θα επισύρουν και ποινές βάσει της τουρκικής νομοθεσίας, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές εντάσεις, είτε πρόκειται για έρευνες είτε για αλιεία ή άλλες δραστηριότητες σε περιοχές διεθνών υδάτων εντός της ελληνικής, μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας.
Από τουρκικής πλευράς δηλώνεται ότι η Ελλάδα ήταν αυτή που προέβαλε τις διεκδικήσεις της στον χάρτη του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ), που δημοσιοποίησε πριν από έναν χρόνο, καθώς καταγράφει σε αυτόν τη μέγιστη δυνητική ΑΟΖ της χώρας.
Η πραγματικότητα είναι ότι η χώρα μας με τον ΘΧΣ ούτε προχώρησε μονομερώς σε κήρυξη ΑΟΖ στη βάση της διεκδίκησής της, ούτε -πολύ περισσότερο- αποτύπωσε τα δυνητικά χωρικά ύδατα έως τα 12 ν.μ., δικαίωμα που αντλεί από το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ελλάδα επισημαίνει στον χάρτη αυτό σε ό,τι αφορά την υφαλοκρηπίδα, με ειδική παραπομπή, ότι πρόκειται για «αποτύπωση της μέσης γραμμής που καθορίζει τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας μέχρι τη σύναψη συμφωνιών οριοθέτησης με γειτονικά κράτη, των οποίων οι ακτές είναι παρακείμενες ή αντικείμενες με τις ελληνικές ακτές (Ν. 4001/2011)». Κι αυτό αποτελεί διαχρονικά μια μορφή πίεσης ώστε να υπάρξει πρόοδος στη διαδικασία για παραπομπή της διαφοράς στη Χάγη.
Το επεισόδιο στην Αστυπάλαια
Στον ελληνικό χάρτη υπάρχει επίσης η επισήμανση ότι αποτυπώνεται το όριο της Αιγιαλίτιδας Ζώνης με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία, το Ελληνοτουρκικό Πρωτόκολλο του 1926, την Ιταλοτουρκική Συμφωνία και το Πρωτόκολλο του 1932, με την επιφύλαξη εν γένει επέκτασης του εύρους έως 12 ν.μ., σύμφωνα με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία αντανακλά εθιμικό διεθνές δίκαιο. Βεβαίως, η Τουρκία έχει ενοχληθεί ιδιαίτερα με την ανάθεση στη Chevron της άδειας ερευνών στα δύο οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, παραχώρηση η οποία έγινε με βάση τη μέση γραμμή που υπάρχει και στον χάρτη του ΘΧΣ (Ν. 4001/2011), επικαλύπτοντας μεγάλο μέρος της υφαλοκρηπίδας που απέδιδε παρανόμως στη Λιβύη το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, καθώς διαπιστώνει ότι, έστω και ως «προσωρινή», αυτή η μέση γραμμή παράγει αποτελέσματα επί του πεδίου.
Η Τουρκία μέχρι τώρα επιχειρεί επί του πεδίου να καταγράφει τις θέσεις της, όπως έγινε και την περασμένη Τετάρτη με την παρενόχληση, μέσω ασυρμάτου, του πλοίου Ocean Link, το οποίο πραγματοποιούσε εργασίες πόντισης καλωδίου οπτικών ινών του ΟΤΕ μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω. Ωστόσο, με την παρέμβαση της ελληνικής φρεγάτας «Ανδρίας», η τουρκική πυραυλάκατος απομακρύνθηκε και οι εργασίες συνεχίστηκαν κανονικά. Αυτή είναι και μια νέα πρακτική πλέον που υιοθετεί η Αθήνα, ώστε τα πλοία που πραγματοποιούν έρευνες ή εργασίες πόντισης καλωδίων στο Αιγαίο και μεταξύ των ελληνικών νησιών να βρίσκονται υπό τη διακριτική παρακολούθηση ελληνικών πολεμικών πλοίων, ώστε να αποτραπεί η παρενόχληση και πιθανή παρεμπόδισή τους από τουρκικά πλοία.
Μετά την ψήφιση του νέου τουρκικού νόμου, οι τουρκικές αρχές θα έχουν πλέον και νομική υποχρέωση να διακόπτουν εργασίες που «παραβιάζουν» την τουρκική νομοθεσία, ακόμη και να λαμβάνουν αστυνομικής φύσης μέτρα έναντι όσων δεν συμμορφώνονται με τις προειδοποιήσεις. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι προφανές ότι θα οδηγούσε σε εξαιρετικά σοβαρές εντάσεις και στο τέλος των «ήρεμων νερών».
Νίκος Μελέτης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ